໑໑. ຘມ຺ມິກອຸປາສກວຕ຺ຖຸ

ອິຘ ໂມທຕີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມິກອຸປາສກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ປຎ຺ຈສຕາ ຘມ຺ມິກອຸປາສກາ ນາມ ອເຫສຸໍ. ເຕສຸ ເອເກກສ຺ສ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ອຸປາສກສຕານິ ປຣິວາຣາ. ໂຍ ເຕສໍ ເຊຏ຺ຐໂກ, ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕ ປຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕ ຘີຕໂຣ. ເຕສຸ ເອເກກສ຺ສ ເອເກກາ ສລາກຍາຄຸ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິກຠຕ຺ຕໍ ນິມນ຺ຕນຠຕ຺ຕໍ ອຸໂປສຖິກຠຕ຺ຕໍ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ວສ຺ສາວາສິກໍ ອໂຫສິ. ເຕປິ ສພ຺ເພວ ອນຸຊາຕປຸຕ຺ຕາ ນາມ ອເຫສຸໍ. ອິຕິ ຈຸທ຺ທສນ຺ນໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ຠຣິຍາຍ ອຸປາສກສ຺ສາຕິ ໂສຬສ ສລາກຍາຄຸອາທີນິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອິຕິ ໂສ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ ທານສໍວິຠາຄຣໂຕ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ອປຣຠາເຄ ໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣ ປຣິຫາຍິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາໂມ ‘‘ອຏ຺ຐ ວາ ເມ ໂສຬສ ວາ ຠິກ຺ຂູ ເປເສຖາ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຓິ. ສຕ຺ຖາ ເປເສສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຎ຺ຈໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ອາສເນສຸ ນິສິນ຺ນາ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍານໍ ເມ ທສ຺ສນໍ ທຸລ຺ລຠໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ທຸພ຺ພໂລມ຺ຫິ, ເອກໍ ເມ ສຸຕ຺ຕໍ ສຊ຺ຌາຍຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກຕຣໍ ສຸຕ຺ຕໍ ໂສຕຸກາໂມ ອຸປາສກາ’’ຕິ? ‘‘ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອວິຊຫິຕໍ ສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ເອກາຍໂນ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໓; ມ. ນິ. ໑.໑໐໖) ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປສຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຉຫິ ເທວໂລເກຫິ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕາ ສຫສ຺ສສິນ຺ຘວຍຸຕ຺ຕາ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິກາ ຉ ຣຖາ ອາຄມິໍສຸ. ເຕສຸ ຐິຕາ ເທວຕາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເທວໂລກໍ ເນສ຺ສາມ, ອມ຺ຫາກໍ ເທວໂລກໍ ເນສ຺ສາມ, ອມ຺ໂຠ ມຕ຺ຕິກຠາຊນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຠາຊນໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ອມ຺ຫາກໍ ເທວໂລເກ ອຠິຣມິຕຸໍ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຫິ, ອມ຺ຫາກໍ ເທວໂລເກ ອຠິຣມິຕຸໍ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຫີ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ອຸປາສໂກ ຘມ຺ມສ຺ສວນນ຺ຕຣາຍໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ – ‘‘ອາຄເມຖ ອາຄເມຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອມ຺ເຫ ວາເຣຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ.

ອຖສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປິຕາ ປຸພ຺ເພ ຘມ຺ມສ຺ສວເນນ ອຕິຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ອິທານິ ປນ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສຍເມວ ວາເຣຕິ, ມຣຓສ຺ສ ອຠາຍນກສຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວິຣວິໍສຸ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອິທານິ ອໂນກາໂສ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອຸປາສໂກ ໂຖກໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກສ຺ມາ ກນ຺ທຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕາຕ, ຕຸມ຺ເຫ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕາ ສຍເມວ ວາຣຍິຕ຺ຖ, ອຖ ມຍໍ ‘ມຣຓສ຺ສ ອຠາຍນກສຕ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ກນ຺ທິມ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ອຍ຺ຍາ ປນ ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘‘ອໂນກາໂສ’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກນ຺ຕາ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ, ອຍ຺ເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ກເຖມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຖ ເກນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຖາ’’ຕິ. ‘‘ຉຫິ ເທວໂລເກຫິ ເທວຕາ ຉ ຣເຖ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອາທາຍ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘ອມ຺ຫາຫິ ເທວໂລເກ ອຠິຣມ, ອມ຺ຫາກໍ ເທວໂລເກ ອຠິຣມາ’ຕິ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ກເຖມີ’’ຕິ. ‘‘ກຸຫິໍ, ຕາຕ, ຣຖາ, ນ ມຍໍ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ມຍ຺ຫໍ ຄນ຺ຖິຕານິ ປຸປ຺ຜານີ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ກຕໂຣ ເທວໂລໂກ ຣມຓີໂຍ’’ຕິ? ‘‘ສພ຺ພໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘມາຕາປິຕູນຎ຺ຈ ວສິຕຏ຺ຐານໍ ຕຸສິຕຠວນໍ ຣມຓີຍໍ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ‘ຕຸສິຕຠວນໂຕ ອາຄຕຣເຖ ລຄ຺ຄຕູ’ຕິ ປຸປ຺ຜທາມໍ ຂິປຖາ’’ຕິ. ເຕ ຂິປິໍສຸ. ຕໍ ຣຖຘຸເຣ ລຄ຺ຄິຕ຺ວາ ອາກາເສ ໂອລມ຺ພິ. ມຫາຊໂນ ຕເທວ ປສ຺ສຕິ, ຣຖໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ອຸປາສໂກ ‘‘ປສ຺ສເຖຕໍ ປຸປ຺ຜທາມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ອາມ, ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ເອຕໍ ຕຸສິຕຠວນໂຕ ອາຄຕຣເຖ ໂອລມ຺ພຕິ, ອຫໍ ຕຸສິຕຠວນໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ມມ ສນ຺ຕິເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ມຍາ ກຕນິຍາເມເນວ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຣເຖ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ຕາວເທວສ຺ສ ຕິຄາວຸຕປ຺ປມາໂຓ ສຏ຺ຐິສກຏຠາຣາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອຈ຺ຉຣາສຫສ຺ສໍ ປຣິວາເຣສິ, ປຎ຺ຈວີສຕິໂຍຊນິກໍ ກນກວິມານໍ ປາຕຸຣໂຫສິ. ເຕປິ ຠິກ຺ຂູ ວິຫາຣໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ສຸຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປາສເກນ ຘມ຺ມເທສນາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອນ຺ຕຣາເຍວ ປນ ‘ອາຄເມຖາ’ຕິ ວາເຣສິ. ອຖສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ກນ຺ທິໍສຸ. ມຍໍ ‘ອິທານິ ອໂນກາໂສ’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ກເຖສິ, ຉຫິ ເທວໂລເກຫິ ເທວຕາ ຉ ຣເຖ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໍ ອຸປາສກໍ ປກ຺ໂກສິໍສຸ. ໂສ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ກເຖສີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ‘‘ຕຸສິຕຠວເນ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທານິ ອິຘ ຎາຕິມຊ຺ເຌ ໂມທມາໂນ ວິຈຣິຕ຺ວາ ອິທາເນວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ໂມທນຏ຺ຐາເນເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ຫິ ຄຫຏ຺ຐາ ວາ ປພ຺ພຊິຕາ ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂມທນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖. ‘‘ອິຘ ໂມທຕິ ເປຈ຺ຈ ໂມທຕິ,

ກຕປຸຎ຺ໂຎ ອຸຠຍຕ຺ຖ ໂມທຕິ;

ໂສ ໂມທຕິ ໂສ ປໂມທຕິ,

ທິສ຺ວາ ກມ຺ມວິສຸທ຺ຘິມຕ຺ຕໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຕປຸຎ຺ໂຎຕິ ນານປ຺ປກາຣສ຺ສ ກຸສລສ຺ສ ກາຣໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ອກຕໍ ວຕ ເມ ປາປໍ, ກຕໍ ເມ ກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິ ອິຘ ກມ຺ມໂມທເນນ, ເປຈ຺ຈ ວິປາກໂມທເນນ ໂມທຕິ. ເອວໍ ອຸຠຍຕ຺ຖ ໂມທຕິ ນາມ. ກມ຺ມວິສຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ຘມ຺ມິກອຸປາສໂກປິ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມວິສຸທ຺ຘິໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ກາລກິຣິຍໂຕ ປຸພ຺ເພ ອິຘໂລເກປິ ໂມທຕິ, ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອິທານິ ປຣໂລເກປິ ອຕິໂມທຕິເຍວາຕິ.

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ພຫູ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອເຫສຸໍ ມຫາຊນສ຺ສ ສາຕ຺ຖິກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຊາຕາຕິ.

ຘມ຺ມິກອຸປາສກວຕ຺ຖຸ ເອກາທສມໍ.