໔. ຈູຬໂພຘິຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ

໒໖. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຈູຬໂພຘີຕິ ມຫາໂພຘິປຣິພ຺ພາຊກຕ຺ຕຠາວໍ ອຸປາທາຍ ອິຘ ‘‘ຈູຬໂພຘີ’’ຕິ ສມຎ຺ຎາ ອາໂຣປິຕາ, ນ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ເອວ ຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໐.໔໙ ອາທໂຍ) ອຕ຺ຕໂນ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກາທິໂນ ມຫາໂພຘິສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ສຸສີລວາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສີລວາ, ສມ຺ປນ຺ນສີໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວໍ ທິສ຺ວານ ຠຍໂຕຕິ ກາມາທິຠວໍ ຠາຍິຕພ຺ພຠາເວນ ປສ຺ສິຕ຺ວາ. ເນກ຺ຂມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ສທ຺ທສ຺ສ ໂລໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເຕນ ‘‘ທິສ຺ວານາ’’ຕິ ປທໍ ອາກຑ຺ຒີຍຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓໍ ອປາຍທຸກ຺ຂໍ ອຕີເຕ ວຏ຺ຏມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອນາຄເຕ ວຏ຺ຏມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອາຫາຣປຣິເຍຏ຺ຐິມູລກໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອິເມສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ສໍເວຄວຕ຺ຖູນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ສພ຺ພມ຺ປິ ກາມາທິເຠທໍ ຠວໍ ສໍສາຣຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫມານໍ ທິສ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ຕສ຺ສ ອຸປາຍຠູຕາ ສມຖວິປສ຺ສນາ ຕທຸປາຍຠູຕາ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ ອິທໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສວາທິສິທ຺ເຘນ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ທິສ຺ວາ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊູປຄມເນນ ອເນກາທີນວາກຸລາ ຄຫຏ຺ຐຠາວາ ອຠິນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄໂຕຕິ.

໒໗. ທຸຕິຍິກາຕິ ໂປຣາຓທຸຕິຍິກາ, ຄິຫິກາເລ ປຊາປຕິຠູຕາ. ກນກສນ຺ນິຠາຕິ ກຎ຺ຈນສນ຺ນິຠຕ຺ຕຈາ. ວຏ຺ເຏ ອນເປກ຺ຂາຕິ ສໍສາເຣ ນິຣາລຍາ. ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ອຠິນິກ຺ຂມີຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມຕ຺ຖາຍ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິ, ປພ຺ພຊີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໘. ອາລຍນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ເອເຕນາຕິ ອາລໂຍ, ຕຓ຺ຫາ, ຕທຠາເວນ ນິຣາລຍາ. ຕໂຕ ເອວ ຎາຕີສຸ ຕຓ຺ຫາພນ຺ຘນສ຺ສ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ຉິນ຺ນພນ຺ຘຸ. ເອວໍ ຄິຫິພນ຺ຘນາຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປພ຺ພຊິຕານມ຺ປິ ເກສຎ຺ຈິ ຍໍ ໂຫຕິ ພນ຺ຘນໍ, ຕສ຺ສາປິ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອນເປກ຺ຂາ ກຸເລ ຄເຓ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຸເລຕິ ອຸປຏ຺ຐາກກຸເລ. ຄເຓຕິ ຕາປສຄເຓ, ເສສາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຸປາຄມຸນ຺ຕິ ອຸໂຠປິ ມຍໍ ອຸປາຄມິມ຺ຫາ.

໒໙. ຕຕ຺ຖາຕິ ພາຣາຓສິສາມນ຺ເຕ. ນິປກາຕິ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ. ນິຣາກຸເລຕິ ຊນສຎ຺ຈາຣຣຫິຕຕ຺ຕາ ຊເນຫິ ອນາກຸເລ, ອປ຺ປສທ຺ເທຕິ ມິຄປກ຺ຂີນໍ ອຸຏ຺ຐາປນໂຕ ເຕສໍ ວສ຺ສິຕສທ຺ເທນາປິ ວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປສທ຺ເທ. ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສາມຸໂຠຕິ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍາເນ ມຍໍ ອຸໂຠ ຊນາ ຕທາ ວສາມ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຕີເຕ ອິມສ຺ມິໍ ເອວ ຠທ຺ທກປ຺ເປ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ກາສິຄາເມ ເອກສ຺ສ ມຫາວິຠວສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓສມເຍ ‘‘ໂພຘິກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ປນສ຺ສ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຕສ຺ສ ອນິຈ຺ຉມານກສ຺ເສວ ມາຕາປິຕໂຣ ສມຊາຕິກໍ ກຸລກຸມາຣິກໍ ອາເນສຸໍ. ສາປິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຈຸຕາວ ອຸຕ຺ຕມຣູປຘຣາ ເທວຈ຺ຉຣາປຏິຠາຄາ. ເຕສໍ ອນິຈ຺ຉມານານໍ ເອວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາວາຫວິວາຫໍ ກຣິໍສຸ. ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປນ ເນສໍ ກິເລສມຸທາຈາໂຣ ນ ຠູຕປຸພ຺ໂພ, ສາຣາຄວເສນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ໂອໂລກນມ຺ປິ ນາໂຫສິ, ກາ ປນ ກຖາ ອິຕຣສໍສຄ຺ເຄ. ເອວໍ ປຣິສຸທ຺ຘສີລາ ອເຫສຸໍ.

ອປຣຠາເຄ ມຫາສຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕູສຸ ກາລໍກເຕສຸ ເຕສໍ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ຕ຺ວໍ ອິມໍ ອສີຕິໂກຏິຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸເຂນ ຊີວາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕ຺ວໍ ປນ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຘເນນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອິຕ຺ຖີນມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ວຏ຺ຏຕິ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຘເນນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອຫມ຺ປິ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ສພ຺ພໍ ວິຠວໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາຍ ຜລາຜເລຫິ ຍາເປນ຺ຕາ ປພ຺ພຊ຺ຊາສຸເຂເນວ ທສ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ວສິຕ຺ວາ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສາມຸໂຠ’’ຕິ.

໓໐. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍານກີຬໍ ຄໂຕ. ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ເອກປສ຺ເສ ປພ຺ພຊ຺ຊາສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ຕານໍ ເຕສໍ ສມີປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣມປາສາທິກໍ ອຸຕ຺ຕມຣູປຘຣໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກິເລສວເສນ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ‘‘ອຍໍ ເຕ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ກິໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນ ‘‘ນ ຈ ກິຎ຺ຈິ ໂຫຕິ, ເກວລໍ ເອກປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ປພ຺ພຊິຕາ, ອປິ ຈ ໂຂ ປນ ຄິຫິກາເລ ປາທປຣິຈາຣິກາ ອໂຫສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊາ ‘‘ອຍໍ ກິເຣຕສ຺ສ ນ ກິຎ຺ຈິ ໂຫຕິ, ອປິ ຈ ໂຂ ປນສ຺ສ ຄິຫິກາເລ ປາທປຣິຈາຣິກາ ອໂຫສິ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ປເວເສຍ຺ຍໍ, ເຕເນວສ຺ສ ອິມິສ຺ສາ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນ຺ຘພາໂລ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕໍ ນິວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາຓາເປສິ ‘‘ອິມໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ຣາຊນິເວສນໍ ເນຫີ’’ຕິ.

ໂສ ຕສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ‘‘ອຘມ຺ໂມ ໂລເກ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ປຣິເທວມານໍ ເອວ ຕໍ ອາທາຍ ປາຍາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ປຣິເທວນສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ເອກວາຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຸນ ນ ໂອໂລເກສິ. ‘‘ສເຈ ປນາຫໍ ວາເຣສ຺ສາມິ, ເຕສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ປໂທເສຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ສີລສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສີລປາຣມິໍເຍວ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຍ຺ຍານທສ຺ສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຣາຊາ ອທ຺ທສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຕຸຍ຺ເຫສາ ກາ ກສ຺ສ ຠຣິຍາຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ຕວ ເອສາ ກາ, ກິໍ ຠຣິຍາ, ອຸທາຫຸ ຠຄິນີ ວາ ສມານາ ກສ຺ສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠຣິຍາ.

໓໑. ນ ມຍ຺ຫໍ ຠຣິຍາ ເອສາຕິ ກາມຎ຺ເຈສາ ມຍ຺ຫໍ ຄິຫິກາເລ ຠຣິຍາ ອໂຫສິ, ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ມຍ຺ຫໍ ຠຣິຍາ ເອສາ, ນາປິ ອຫໍ ເອຕິສ຺ສາ ສາມິໂກ, ເກວລໍ ປນ ສຫຘມ຺ມາ ເອກສາສນີ, ອຫມ຺ປິ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຍມ຺ປິ ປຣິພ຺ພາຊິກາຕິ ສມານຘມ຺ມາ ປຣິພ຺ພາຊກສາສເນນ ເອກສາສນີ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິນີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໒. ຕິສ຺ສາ ສາຣຕ຺ຕຄຘິໂຕຕິ ກາມຣາເຄນ ສາຣຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິພທ຺ໂຘ. ຄາຫາເປຕ຺ວານ ເຈຏເກຕິ ເຈຏເກຫິ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ເຈຏເກ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣາຊປຸຣິເສ ອາຓາເປຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ. ນິປ຺ປີຬຍນ຺ໂຕ ພລສາຕິ ຕໍ ອນິຈ຺ຉມານໍ ເອວ ອາກຑ຺ຒນປຣິກຑ຺ຒນາທິນາ ນິປ຺ປີຬຍນ຺ໂຕ ພາເຘນ຺ໂຕ, ຕຖາປິ ອຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ພລສາ ພລກ຺ກາເຣນ ຣາຊປຸຣິເສຫິ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ປເວເສສິ.

໓໓. ໂອທປຕ຺ຕກິຍາຕິ ອຸທກປຕ຺ຕໍ ອາມສິຕ຺ວາ ຄຫິຕຠຣິຍາ ໂອທປຕ຺ຕິກາ ນາມ, ອິທໍ ວຈນໍ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຠາເວນ ອຸປລກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ສາ ປນສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວິວາຫວເສນ ມາຕາປິຕູຫິ ສມ຺ປຏິປາທິຕາ, ‘‘ໂອທປຕ຺ຕກິຍາ’’ຕິ ຈ ຠາເວນຠາວລກ຺ຂເຓ ຠຸມ຺ມໍ. ສຫຊາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາຊາຕິວເສນ ສຫຊາຕາ, ເຕເນວາຫ ‘‘ເອກສາສນີ’’ຕິ. ‘‘ເອກສາສນີ’’ຕິ ຈ ອິທໍ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ, ເອກສາສນິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຍນ຺ຕິຍາຕິ ນີຍນ຺ຕິຍາ. ໂກໂປ ເມ ອຸປປຊ຺ຊຖາຕິ ອຍໍ ເຕ ຄິຫິກາເລ ຠຣິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ສີລວຕີ, ປພ຺ພຊິຕກາເລ ຈ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິນີຠາວໂຕ ສຫຊາຕາ ຠຄິນີ, ສາ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຸຣໂຕ ພລກ຺ກາເຣນ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ນີຍຕິ. ‘‘ໂພຘິພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກິໍ ເຕ ປຸຣິສຠາວ’’ນ຺ຕິ ປຸຣິສມາເນນ ອຸສ຺ສາຫິໂຕ ຈິຣກາລສຍິໂຕ ວມ຺ມິກພິລໂຕ ເກນຈິ ປຸຣິເສນ ຆຏ຺ຏິໂຕ ‘‘ສຸສູ’’ຕິ ຜຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາສິວິໂສ ວິຍ ເມ ຈິຕ຺ຕໂຕ ໂກໂປ ສຫສາ ວຸຏ຺ຐາສິ.

໓໔-໕. ສຫໂກເປ ສມຸປ຺ປນ຺ເນຕິ ໂກປຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຫ, ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິສມນນ຺ຕຣເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີລພ຺ພຕມນຸສ຺ສຣິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລປາຣມິໍ ອາວຊ຺ເຊສິໍ. ຕຕ຺ເຖວ ໂກປໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ເອວ ອາສເນ ຍຖານິສິນ຺ໂນວ ຕໍ ໂກປໍ ນິວາເຣສິໍ. ນາທາສິໍ ວຑ຺ຒິຕູປຣີຕິ ຕໂຕ ເອກວາຣຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອຸປຣິ ອຸທ຺ຘໍ ວຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ອທາສິໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂກເປ ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ເຕ ເອວ ‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ, ໂພຘິປຣິພ຺ພາຊກ, ສພ຺ພປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸກາໂມ, ຕສ຺ສ ເຕ ກິມິທໍ ສີລມຕ຺ເຕປິ ອຸປກ຺ຂລນໍ, ຕຍິທໍ ຄຸນ຺ນໍ ຂຸຣມຕ຺ໂຕທເກ ໂອສີທນ຺ຕສ຺ສ ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ປຣຕີຣໍ ຄຓ຺ຫິຕຸກາມຕາ ວິຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ປຏິສງ຺ຂານພເລນ ຕສ຺ມິໍ ເອວ ຂເຓ ໂກປໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນສ຺ສ ວຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ອທາສິນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຍທິ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິ’’ນ຺ຕິອາທິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຕໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ໂສ ຣາຊາ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ໂກຈິ ຕິຓ຺ຫາຍປິ ນິສິຕາຍ ສຕ຺ຕິຍາ ໂກຏ຺ເຏຍ຺ຍ, ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຍທິ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ສີລໍ ອຕ຺ຕໂນ ສີລປາຣມິໍ ເນວ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍໍ. ກສ຺ມາ? ໂພຘິຍາ ເອວ ກາຣຓາ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຂຓ຺ຑິຕສີເລເນວ ສກ຺ກາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປາປຸຓິຕຸໍ, ນ ອິຕເຣນາຕິ.

໓໖. ນ ເມ ສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ເທສ຺ສາຕິ ສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຊາຕິຍາ ໂຄຕ຺ເຕນ ກຸລປ຺ປເທເສນ ອາຈາຣສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈິຣປຣິຈເຍນ ປພ຺ພຊ຺ຊາທິຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈາຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ນ ເມ ເທສ຺ສາ ນ ອປ຺ປິຍາ, ເອຕິສ຺ສາ ມມ ອປ຺ປິຍຠາໂວ ໂກຈິ ນຕ຺ຖິ. ນປິ ເມ ພລໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ພລໍ ນ ນ ວິຊ຺ຊຕິ, ອຕ຺ຖິ ເອວ. ອຫໍ ນາຄພໂລ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ, ອິຈ຺ຉມາໂນ ສຫສາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕໍ ອາກຑ຺ຒນ຺ເຕ ປຸຣິເສ ນິປ຺ໂປເຖຕ຺ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປິຍໍ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຣິພ຺ພາຊິກໂຕ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ສຕສຫສ຺ສຄຸເຓນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓເມວ ມຍ຺ຫໍ ປິຍໍ. ຕສ຺ມາ ສີລານຸຣກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ສີລເມວ ອນຸຣກ຺ຂິສ຺ສໍ.

ອຖ ໂສ ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍາເນ ປປຎ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາວ ສີຆຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ຍເສນ ນິມນ຺ເຕສິ. ສາ ຍສສ຺ສ ອຄຸຓໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຄຸຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ ສໍເວເຄນ ປພ຺ພຊິຕຠາວຎ຺ຈ ກເຖສິ. ຣາຊາ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຕສ຺ສາ ມນໍ ອລຠນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ສີລວຕີ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ, ໂສປິ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອິມາຍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ນີຍມານາຍ ນ ກິຎ຺ຈິ ວິປ຺ປກາຣໍ ທສ຺ເສສິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ນິຣເປກ຺ຂຈິຕ຺ໂຕ, ນ ໂຂ ປນ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ, ຍໍ ເອວຣູເປສຸ ຄຸຓວນ຺ເຕສຸ ວິປ຺ປກາໂຣ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມໍ, ຕຎ຺ຈ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ຂມາເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ? ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ປຣິພ຺ພາຊິກໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ອາເນຖາ’’ຕິ ປຸຣິເສ ອາຓາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ປຐມຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂຠ ປພ຺ພຊິຕ, ກິໍ ມຍາ ຕາຍ ປຣິພ຺ພາຊິກາຍ ນີຍມານາຍ ໂກໂປ ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ອາຫ –

‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ເມ ນ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ, ນ ເມ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ ຊີວໂຕ;

ຣຊໍວ ວິປຸລາ ວຸຏ຺ຐິ, ຂິປ຺ປເມວ ນິວາຣຍິ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໐.໕໒);

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອສ ໂກປເມວ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປາທິກ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ປຸຈ຺ຉິ –

‘‘ກິໍ ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ໂນ ມຸຈ຺ຈິ, ກິໍ ເຕ ໂນ ມຸຈ຺ຈິ ຊີວໂຕ;

ຣຊໍວ ວິປຸລາ ວຸຏ຺ຐິ, ກຕມໍ ຕໍ ນິວາຣຍີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໐.໕໓);

ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊີຕິ ເອກວາຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ນ ປຸນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ນ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖາຕິ ກາຍວຈີວິກາຣຸປ຺ປາທນວເສນ ປນ ນ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ, ນ ນໍ ພຫິ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຊໍວ ວິປຸລາ ວຸຏ຺ຐີຕິ ຍຖາ ນາມ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣຊໍ ວິປຸລາ ອກາລວຸຏ຺ຐິຘາຣາ ຐານໂສ ນິວາເຣຕິ, ເອວໍ ຕໍ ວູປສເມນ຺ໂຕ ນິວາຣຍິໍ, ນິວາເຣສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຖສ຺ສ ມຫາປຸຣິໂສ ນານປ຺ປກາເຣນ ໂກເຘ ອາທີນວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ –

‘‘ຍມ຺ຫິ ຊາເຕ ນ ປສ຺ສຕິ, ອຊາເຕ ສາຘຸ ປສ຺ສຕິ;

ໂສ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ໂນ ມຸຈ຺ຈິ, ໂກໂຘ ທຸມ຺ເມຘໂຄຈໂຣ.

‘‘ເຍນ ຊາເຕນ ນນ຺ທນ຺ຕິ, ອມິຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂເມສິໂນ;

ໂສ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ໂນ ມຸຈ຺ຈິ, ໂກໂຘ ທຸມ຺ເມຘໂຄຈໂຣ.

‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ຊາຍມານມ຺ຫິ, ສທຕ຺ຖໍ ນາວພຸຊ຺ຌຕິ;

ໂສ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ໂນ ມຸຈ຺ຈິ, ໂກໂຘ ທຸມ຺ເມຘໂຄຈໂຣ.

‘‘ເຍນາຠິຠູໂຕ ກຸສລໍ ຊຫາຕິ, ປຣກ຺ກເຣ ວິປຸລຎ຺ຈາປິ ອຕ຺ຖໍ;

ສ ຠີມເສໂນ ພລວາ ປມທ຺ທີ, ໂກໂຘ ມຫາຣາຊາ ນ ເມ ອມຸຈ຺ຈຖ.

‘‘ກຏ຺ຐສ຺ມິໍ ມນ຺ຖມານສ຺ມິໍ, ປາວໂກ ນາມ ຊາຍຕິ;

ຕເມວ ກຏ຺ຐໍ ຑຫຕິ, ຍສ຺ມາ ໂສ ຊາຍເຕ ຄິນິ.

‘‘ເອວໍ ມນ຺ທສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ພາລສ຺ສ ອວິຊານໂຕ;

ສາຣມ຺ຠາ ຊາຍເຕ ໂກໂຘ, ສປິ ເຕເນວ ຑຍ຺ຫຕິ.

‘‘ອຄ຺ຄີວ ຕິຓກຏ຺ຐສ຺ມິໍ, ໂກໂຘ ຍສ຺ສ ປວຑ຺ຒຕິ;

ນິຫີຍຕິ ຕສ຺ສ ຍໂສ, ກາຬປກ຺ເຂວ ຈນ຺ທິມາ.

‘‘ອນິນ຺ໂຘ ຘູມເກຕູວ, ໂກໂຘ ຍສ຺ສູປສມ຺ມຕິ;

ອາປູຣຕິ ຕສ຺ສ ຍໂສ, ສຸກ຺ກປກ຺ເຂວ ຈນ຺ທິມາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໐.໕໔-໖໑) –

ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕຕ຺ຖມ຺ປິ ນ ປສ຺ສຕິ, ປເຄວ ປຣຕ຺ຖໍ. ສາຘຸ ປສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ປຣຕ຺ຖໍ ອຸຠຍຕ຺ຖຎ຺ຈ ສມ຺ມເທວ ປສ຺ສຕິ. ທຸມ຺ເມຘໂຄຈໂຣຕິ ນິປ຺ປຎ຺ຎານໍ ວິສຍຠູໂຕ, ນິປ຺ປຎ຺ໂຎ ວາ ໂຄຈໂຣ ອາຫາໂຣ ອິນ຺ຘນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ທຸມ຺ເມຘໂຄຈໂຣ. ທຸກ຺ຂເມສິໂນຕິ ທຸກ຺ຂໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕາ. ສທຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ ວຸຑ຺ຒິໍ. ປຣກ຺ກເຣຕິ ອປເນຍ຺ຍ ວິນາເສຍ຺ຍ. ສຠີມເສໂນຕິ ໂສ ຠີມາຍ ຠຍຊນນິຍາ ມຫຕິຍາ ກິເລສເສນາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປມທ຺ທີຕິ ພລວຠາເວນ ສຕ຺ເຕ ປມທ຺ທນສີໂລ. ນ ເມ ອມຸຈ຺ຈຖາຕິ ມມ ສນ຺ຕິກາ ໂມກ຺ຂໍ ນ ລຠິ, ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອວ ທມິໂຕ, ນິພ຺ພິເສວໂນ ກໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂີຣໍ ວິຍ ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ທຘິຠາເວນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ຖາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ.

ມນ຺ຖມານສ຺ມິນ຺ຕິ ອຣຓິສຫິເຕ ມຖິຍມາເນ. ‘‘ມຖມານສ຺ມິ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຍສ຺ມາຕິ ຍໂຕ ກຏ຺ຐາ. ຄິນີຕິ ອຄ຺ຄິ. ພາລສ຺ສ ອວິຊານໂຕຕິ ພາລສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ. ສາຣມ຺ຠາ ຊາຍເຕຕິ ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍກຣຓລກ຺ຂຓາ ສາຣມ຺ຠາ ອຣຓິມນ຺ຖນໂຕ ວິຍ ປາວໂກ ໂກໂຘ ຊາຍເຕ. ສປິ ເຕເນວາຕິ ໂສປິ ພາໂລ ເຕເນວ ໂກເຘນ ກຏ຺ຐໍ ວິຍ ອຄ຺ຄິນາ ຑຍ຺ຫຕິ. ອນິນ຺ໂຘ ຘູມເກຕູວາຕິ ອນິນ຺ຘໂນ ອຄ຺ຄິ ວິຍ. ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ຈນ຺ໂທ ວິຍ ລທ຺ໂຘ, ຍໂສ ອປຣາປຣໍ ອາປູຣຕີຕິ.

ຣາຊາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສໍ ປຣິພ຺ພາຊິກມ຺ປິ ຣາຊເຄຫໂຕ ອາຄຕໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປພ຺ພຊ຺ຊາສຸຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕາ ອິເຘວ ອຸຍ຺ຍາເນ ວສຖ, ອຫໍ ໂວ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ຕຕ຺ເຖວ ວສິໍສຸ. ອປຣຠາເຄ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ກາລມກາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຌານາຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂນ ອໂຫສິ.

ຕທາ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ຣາຫຸລມາຕາ ອໂຫສິ, ຣາຊາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ, ໂພຘິປຣິພ຺ພາຊໂກ ໂລກນາໂຖ.

ຕສ຺ສ ອິຘາປິ ຍຖາຣຫໍ ເສສປາຣມິໂຍ ນິທ຺ຘາເຣຕພ຺ພາ. ຕຖາ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ປຫາຍ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນສທິສໍ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມນໍ, ຕຖາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ພຫຸຊນສມ຺ມຕສ຺ສ ສໂຕ ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ກຸເລສຸ ຈ ຄເຓສຸ ຈ ອລຄ຺ຄຕາ, ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ລາຠສກ຺ກາຣຊິຄຸຈ຺ຉາຍ ປວິເວກາຠິຣຕິ, ອຕິສຍວຕີ ຈ ອຠິສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕິ, ຕຖາຣູປາຍ ສີລວຕິຍາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາຍ ປຣິພ຺ພາຊິກາຍ ອນນຸຎ຺ຎາຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣໂຕ ພລກ຺ກາເຣນ ປຣາມສິຍມານາຍ ສີລປາຣມິໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິກາຣານາປຕ຺ຕິ, ກຕາປຣາເຘ ຈ ຕສ຺ມິໍ ຣາຊິນິ ອຸປຄເຕ ຫິຕຈິຕ຺ຕຕໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິເກຫິ ສມນຸສາສນນ຺ຕິ ເອວມາທໂຍ ອິຘ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຄຸຓານຸຠາວາ ວິຠາເວຕພ຺ພາ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ເອວໍ ອຈ຺ຉຣິຍາ ເຫເຕ…ເປ… ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມໂຕ’’ຕິ.

ຈູຬໂພຘິຈຣິຍາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.