໖. ສຸມນພຸທ຺ຘວໍສວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ເອກນ຺ຘກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຠຄວຕິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຕສ຺ສ ອປຣຠາເຄ ນວຸຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ອນຸກ຺ກເມນ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ທສວສ຺ເສສຸ ຊາເຕສຸ ປຸນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາຍຸກາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ນວຸຕິວສ຺ສສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ ຊາເຕສຸ ສຸມໂນ ນາມ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ເມຂລນຄເຣ ສຸທຕ຺ຕສ຺ສ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ກຸເລ ສິຣິມາຍ ນາມ ເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ປາຏິຫາຣິຍານິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນຍາເນວ.

ໂສ ອນຸກ຺ກເມນ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ສິຣິວຑ຺ຒນໂສມວຑ຺ຒນອິທ຺ຘິວຑ຺ຒນນາມເຘຍ຺ເຍສຸ ຕີສຸ ປາສາເທສຸ ເຕສຏ຺ຐິຍາ ນາຏກິຕ຺ຖິສຕສຫສ຺ເສຫິ ປຣິຈາຣິຍມາໂນ ສຸຣຍຸວຕີຫິ ປຣິຈາຣິຍມາໂນ ເທວກຸມາໂຣ ວິຍ ນວວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ທິພ຺ພສຸຂສທິສໍ ວິສຍສຸຂມນຸຠວມາໂນ ວຏໍສິກາຍ ນາມ ເທວິຍາ ອນຸປມໍ ນາມ ນິຣຸປມໍ ປຸຕ຺ຕໍ ຊເນຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ນິມິຕ຺ຕານິ ທິສ຺ວາ ຫຕ຺ຖິຍາເນນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ຕໍ ປນ ປພ຺ພຊນ຺ຕໍ ຕິໍສໂກຏິໂຍ ອນຸປພ຺ພຊິໍສຸ.

ໂສ ເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ທສມາເສ ປຘານຈຣິຍໍ ຈຣິຕ຺ວາ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍ ອໂນມນິຄເມ ອໂນມເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕາຍ ອນຸປມາຍ ນາມ ທິນ຺ນໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕທິພ຺ໂພຊໍ ປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສາລວເນ ທິວາວິຫາຣໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອນຸປມາຊີວເກນ ທິນ຺ນາ ອຏ຺ຐ ຕິຓມຸຏ຺ຐິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ນາຄໂພຘິໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຫິ ຕິຓມຸຏ຺ຐີຫິ ຕິໍສຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖຕໍ ຕິຓສນ຺ຖຣໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຕໂຕ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ – ‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣໍ…ເປ… ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍມຊ຺ຌຄາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໕໓-໑໕໔) ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑. ‘‘ມງ຺ຄລສ຺ສ ອປເຣນ, ສຸມໂນ ນາມ ນາຍໂກ;

ສພ຺ພຘມ຺ເມຫິ ອສໂມ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານມຸຕ຺ຕໂມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມງ຺ຄລສ຺ສ ອປເຣນາຕິ ມງ຺ຄລສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອປຣຠາເຄ. ສພ຺ພຘມ຺ເມຫິ ອສໂມຕິ ສພ຺ເພຫິປິ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາຘມ຺ເມຫິ ອສໂມ ອສທິໂສ.

ສຸມໂນ ກິຣ ຠຄວາ ໂພຘິສມີເປເຍວ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫານິ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ພ຺ຣຫ຺ມາຍາຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ – ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໗໒; ມ. ນິ. ໑.໒໘໔; ໒.໓໔໑; ມຫາວ. ໑໐) ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ສຫ ປພ຺ພຊິຕານໍ ຕິໍສໂກຏິໂຍ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ກນິຏ຺ຐຠາຕິກໍ ເວມາຕິກໍ ສຣຓກຸມາຣຎ຺ຈ ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ຕໍ ຠາວິຕຕ຺ຕມາຓວກຎ຺ຈ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ເນ ທິສ຺ວາ – ‘‘ເອເຕສໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຫໍສຣາຊາ ວິຍ ຄຄນປເຖນ ເມຂລຸຍ຺ຍາເນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ເປເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກນິຏ຺ຐຠາຕິກໍ ສຣຓກຸມາຣຎ຺ຈ ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ຕໍ ຠາວິຕຕ຺ຕກຸມາຣຎ຺ຈ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຣິວາຣຠູຕາ ສຕ຺ຕຕິໍສໂກຏິໂຍ ອຕ຺ຕນາ ສຫ ປພ຺ພຊິຕາ ຕິໍສໂກຏິໂຍ ຈ ອຎ຺ເຎ ຈ ພຫູ ເທວມນຸສ຺ສໂກຏິໂຍ ຈາຕິ ເອວໍ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕເນນ ຘມ຺ມາມຕໍ ປາເຍສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໒. ‘‘ຕທາ ອມຕເຠຣິໍ ໂສ, ອາຫນີ ເມຂເລ ປຸເຣ;

ຘມ຺ມສງ຺ຂສມາຍຸຕ຺ຕໍ, ນວງ຺ຄໍ ຊິນສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອມຕເຠຣິນ຺ຕິ ອມຕາຘິຄມາຍ ນິພ຺ພານາຘິຄມາຍ ເຠຣິໍ. ອາຫນີຕິ ວາທຍິ, ຘມ຺ມໍ ເທເສສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຍໍ ອມຕເຠຣີ ນາມ ອມຕປຣິໂຍສານໍ ນວງ຺ຄໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຘມ຺ມສງ຺ຂສມາຍຸຕ຺ຕໍ, ນວງ຺ຄໍ ຊິນສາສນ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມສງ຺ຂສມາຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມກຖາສງ຺ຂວຣສມາຍຸຕ຺ຕໍ.

ສຸມໂນ ປນ ໂລກນາຍໂກ ອຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ປຏິຎ຺ຎານຸຣູປໍ ປຏິປທໍ ປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ມຫາຊນສ຺ສ ຠວພນ຺ຘນໂມກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ກຸສລຣຕນສ຺ສ ກິເລສໂຈເຣຫິ ວິລຸປ຺ປມານສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕານຕ຺ຖໍ ສີລວິປຸລປາກາຣໍ ສມາຘິປຣິຂາປຣິວາຣິຕໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓທ຺ວາຣໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎທຬ຺ຫກວາຏໍ ສມາປຕ຺ຕິມຓ຺ຑປາທິປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຊນສມາກຸລໍ ອມຕວຣນຄຣໍ ມາເປສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໓. ‘‘ນິຊ຺ຊິນິຕ຺ວາ ກິເລເສ ໂສ, ປຕ຺ວາ ສມ຺ໂພຘິມຸຕ຺ຕມໍ;

ມາເປສິ ນຄຣໍ ສຕ຺ຖາ, ສທ຺ຘມ຺ມປຸຣວຣຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນິຊ຺ຊິນິຕ຺ວາຕິ ວິຊິນິຕ຺ວາ ອຠິຠຸຍ຺ຍ, ກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣເທວປຸຕ຺ຕມາເຣ ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສຕິ ໂສ ສຸມໂນ ຠຄວາ. ‘‘ວິຊິນິຕ຺ວາ ກິເລເສ ຫີ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ຫິ-ກາໂຣ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ນິປາໂຕ. ປຕ຺ວາຕິ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ. ‘‘ປຕ຺ໂຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ນຄຣນ຺ຕິ ນິພ຺ພານນຄຣໍ. ສທ຺ຘມ຺ມປຸຣວຣຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ສທ຺ຘມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ປຸຣວເຣສຸ ອຸຕ຺ຕມໍ ເສຏ຺ຐໍ ປຘານຠູຕໍ. ອຖ ວາ ສທ຺ຘມ຺ມມເຍສຸ ປຸເຣສຸ ປວເຣສຸ ອຸຕ຺ຕມໍ ສທ຺ຘມ຺ມປຸຣວຣຸຕ຺ຕມໍ. ປຸຣິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ‘‘ນຄຣ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຏິວິທ຺ຘຘມ຺ມສຠາວານໍ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂານໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ປຕິຏ຺ຐານໍ ໂຄຈຣນິວາສຏ຺ເຐນ ນິພ຺ພານໍ ‘‘ນຄຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ສທ຺ຘມ຺ມວຣນຄເຣ ໂສ ສຕ຺ຖາ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ອກຸຏິລໍ ອຸຊຸໍ ປຸຖຸລຎ຺ຈ ວິຕ຺ຖຕຎ຺ຈ ສຕິປຏ຺ຐານມຍໍ ມຫາວີຖິໍ ມາເປສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໔. ‘‘ນິຣນ຺ຕຣໍ ອກຸຏິລໍ, ອຸຊຸໍ ວິປຸລວິຕ຺ຖຕໍ;

ມາເປສິ ໂສ ມຫາວີຖິໍ, ສຕິປຏ຺ຐານວຣຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນິຣນ຺ຕຣນ຺ຕິ ກຸສລຊວນສຎ຺ຈຣຓານນ຺ຕຣຠາວໂຕ ນິຣນ຺ຕຣໍ. ອກຸຏິລນ຺ຕິ ກຸຏິລຠາວກຣໂທສວິຣຫິຕໂຕ ອກຸຏິລໍ. ອຸຊຸນ຺ຕິ ອກຸຏິລຕ຺ຕາວ ອຸຊຸໍ. ປຸຣິມປທສ຺ເສວ ອຕ຺ຖທີປກມິທໍ ວຈນໍ. ວິປຸລວິຕ຺ຖຕນ຺ຕິ ອາຍາມໂຕ ຈ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈ ປຸຖຸລວິຕ຺ຖຕໍ, ປຸຖຸລວິຕ຺ຖຕຠາໂວ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສຕິປຏ຺ຐານວເສນ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ມຫາວີຖິນ຺ຕິ ມຫາມຄ຺ຄໍ. ສຕິປຏ຺ຐານວຣຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ສຕິປຏ຺ຐານຎ຺ຈ ຕໍ ວເຣສຸ ອຸຕ຺ຕມຎ຺ຈາຕິ ສຕິປຏ຺ຐານວຣຸຕ຺ຕມໍ. ອຖ ວາ ວຣໍ ສຕິປຏ຺ຐານມຍໍ ອຸຕ຺ຕມວີຖິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ຕສ຺ສ ນິພ຺ພານມຫານຄຣສ຺ສ ຕສ຺ສໍ ສຕິປຏ຺ຐານວີຖິຍໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍຕິ ອິມານິ ມຫຄ຺ຆຣຕນານິ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຘມ຺ມາປເຓ ປສາເຣສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໕. ‘‘ຜເລ ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ເຎ, ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ;

ຉຬຠິຎ຺ຎາຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕີ, ປສາເຣສິ ຕຕ຺ຖ ວີຖິຍ’’ນ຺ຕິ.

ອິທານິ ຠຄວາ ອິມານິ ຣຕນຠຓ຺ຑານິ ເຍ ປນ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ສຕິມນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິຕາ ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປວີຣິຍາທີຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ, ເຕ ອາທີຍນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ຣຕນານໍ ຫຣຓູປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໖. ‘‘ເຍ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອຂິລາ, ຫິຣິວີຣິເຍຫຸປາຄຕາ;

ເຕ ເຕ ອິເມ ຄຸຓວເຣ, ອາທິຍນ຺ຕິ ຍຖາສຸຂ’’ນ຺ຕິ. – ອາຫ;

ຕຕ຺ຖ ເຍຕິ ອນິຍມຸທ຺ເທໂສ. ອປ຺ປມຕ຺ຕາຕິ ປມາທສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູເຕນ ສຕິຍາ ອວິປ຺ປວາສລກ຺ຂເຓນ ອປ຺ປມາເທນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອຂິລາຕິ ປຎ຺ຈເຈໂຕຂິລຣຫິຕາ. ຫິຣິວີຣິເຍຫຸປາຄຕາຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ ຫິຣີຍຕີຕິ ຫິຣີ, ລຊ຺ຊາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ວີຣສ຺ສ ຠາໂວ ວີຣິຍໍ, ຕໍ ອຸສ຺ສາຫລກ຺ຂຓໍ. ເຕຫິ ຫິຣິວີຣິເຍຫິ ອຸປາຄຕາ ສມນ຺ນາຄຕາ ຠພ຺ພປຸຄ຺ຄລາ. ເຕຕິ ອິທໍ ປຸພ຺ເພ ອນິຍມຸທ຺ເທສສ຺ສ ນິຍມຸທ຺ເທໂສ. ປຸນ ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ຄຸຓຣຕນວິເສເສ ເຕ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອາທິຍນ຺ຕິ ປຏິລຠນ຺ຕິ ອຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພໍ ປນ ສຸມໂນ ຠຄວາ ກຕວິທິຕມໂນ ຘມ຺ມເຠຣິໍ ອາຫນິຕ຺ວາ ຘມ຺ມນຄຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ອິມິນາ ນເຍນ ປຐມເມວ ສຕສຫສ຺ສໂກຏິໂຍ ໂພເຘສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໗. ‘‘ເອວເມເຕນ ໂຍເຄນ, ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ມຫາຊນໍ;

ໂພເຘສິ ປຐມໍ ສຕ຺ຖາ, ໂກຏິສຕສຫສ຺ສິໂຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕຕິ ສໍສາຣສາຄຣໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄນາວາຍ ສມຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ. ໂກຏິສຕສຫສ຺ສິໂຍຕິ ສຕສຫສ຺ສໂກຏິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິປຣິຍາເຍນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ.

ຍທາ ປນ ສຸມໂນ ໂລກນາຍໂກ ສຸນນ຺ທວຕີນຄເຣ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂມູເລ ຕິຕ຺ຖິຍມທມານມທ຺ທນໍ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕານໍ ໂກຏິສຫສ຺ສໍ ຘມ຺ມາມຕໍ ປາເຍສິ. ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໘. ‘‘ຍມ຺ຫິ ກາເລ ມຫາວີໂຣ, ໂອວທີ ຕິຕ຺ຖິເຍ ຄເຓ;

ໂກຏິສຫສ຺ສາ ຠິສມິໍສຸ, ທຸຕິເຍ ຘມ຺ມເທສເນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕິຕ຺ຖິເຍ ຄເຓຕິ ຕິຕ຺ຖິຍຠູເຕ ຄເຓ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ຄເຓ ວາ ‘‘ຕິຕ຺ຖິເຍ ອຠິມທ຺ທນ຺ໂຕ, ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມມເທສຍີ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ ເກຈິ.

ຍທາ ປນ ທສສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ເທວຕາ ອິມສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ຈ ນິໂຣຘກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ກຖໍ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກຖໍ ນິໂຣຘສມາປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ກຖໍ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕີ’’ຕິ? ເອວໍ ສມາປຊ຺ຊນອຘິຏ຺ຐານວຸຏ຺ຐານາທີສຸ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ສຫ ມນຸສ຺ເສຫິ ຉສຸ ກາມາວຈຣເທວໂລເກສຸ ເທວາ ຈ ນວສຸ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກສຸ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຈ ທ຺ເວຬ຺ຫກຊາຕາ ທ຺ວິຘາ ອເຫສຸໍ. ຕໂຕ ນຣສຸນ຺ທເຣນ ອຣິນ຺ທເມນ ນາມ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ສຸມນທສພລໍ ສພ຺ພໂລກນາຖໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣິນ຺ທໂມ ຣາຊາ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິໂຣຘປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕໂຕ ຠຄວຕາ ນິໂຣຘປຎ຺ເຫ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ນວຸຕິປາຓໂກຏິສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ອຍໍ ຕຕິໂຍ ອຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໙. ‘‘ຍທາ ເທວາ ມນຸສ຺ສາ ຈ, ສມຄ຺ຄາ ເອກມານສາ;

ນິໂຣຘປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ, ສໍສຍໍ ຈາປິ ມານສໍ.

໑໐. ‘‘ຕທາປິ ຘມ຺ມເທສເນ, ນິໂຣຘປຣິທີປເນ;

ນວຸຕິໂກຏິສຫສ຺ສານໍ, ຕຕິຍາຠິສມໂຍ ອຫູ’’ຕິ.

ຕສ຺ສ ປນ ສຸມນສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຕໂຍ ສາວກສນ຺ນິປາຕາ ອເຫສຸໍ. ຕຕ຺ຖ ປຐມສນ຺ນິປາເຕ ເມຂລນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ປຐມປວາຣຓາຍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ໂກຏິສຫສ຺ເສນ ເອຫິຠິກ຺ຂຸປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ປພ຺ພຊິເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຠຄວາ ປວາເຣສິ, ອຍໍ ປຐໂມ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ອຖາປເຣນ ສມເຍນ ສງ຺ກສ຺ສນຄຣສ຺ສາວິທູເຣ ອຣິນ຺ທມຣາຊກຸສລພລນິພ຺ພຕ຺ເຕ ໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ກນກປພ຺ພເຕ ນິສິນ຺ໂນ ສຣທສມຍຣຸຈິຣກຣນິກໂຣ ທິວສກໂຣ ວິຍ ຍຸຄນ຺ຘຣປພ຺ພເຕ ມຸນິວຣທິວສກໂຣ ອຣິນ຺ທມຣາຊານໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອາຄຕານໍ ປຸຣິສານໍ ນວຸຕິໂກຏິສຫສ຺ສານິ ທເມຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ເອຫິຠິກ຺ຂຸປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ທິວເສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຣິວຸໂຕ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕ ສນ຺ນິປາເຕ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິ. ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ຍທາ ປນ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ສຸຄຕທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ອຸປສງ຺ກມິ, ຕທາ ສຸມໂນ ຠຄວາ ອສີຕິຍາ ອຣຫນ຺ຕໂກຏິສຫສ຺ເສຫິ ປຣິວຸໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິ, ອຍໍ ຕຕິໂຍ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໑. ‘‘ສນ຺ນິປາຕາ ຕໂຍ ອາສຸໍ, ສຸມນສ຺ສ ມເຫສິໂນ;

ຂີຓາສວານໍ ວິມລານໍ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕານ ຕາທິນໍ.

໑໒. ‘‘ວສ຺ສໍວຸຏ຺ຐສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ອຠິຆຸຏ຺ເຐ ປວາຣເຓ;

ໂກຏິສຕສຫສ຺ເສຫິ, ປວາເຣສິ ຕຖາຄໂຕ.

໑໓. ‘‘ຕໂຕ ປຣໍ ສນ຺ນິປາເຕ, ວິມເລ ກຎ຺ຈນປພ຺ພເຕ;

ນວຸຕິໂກຏິສຫສ຺ສານໍ, ທຸຕິໂຍ ອາສິ ສມາຄໂມ.

໑໔. ‘‘ຍທາ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ, ພຸທ຺ຘທສ຺ສນຸປາຄມິ;

ອສີຕິໂກຏິສຫສ຺ສານໍ, ຕຕິໂຍ ອາສິ ສມາຄໂມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຠິຆຸຏ຺ເຐ ປວາຣເຓຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ອຠິຆຸຏ຺ຐາຍ ປວາຣຓາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕປຣນ຺ຕິ ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ. ກຎ຺ຈນປພ຺ພເຕຕິ ກນກມເຍ ປພ຺ພເຕ. ພຸທ຺ຘທສ຺ສນຸປາຄມີຕິ ພຸທ຺ຘທສ຺ສນຕ຺ຖມຸປາຄມິ. ຕທາ ກິຣ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕຸໂລ ນາມ ນາຄຣາຊາ ອໂຫສິ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ. ໂສ ‘‘ໂລເກ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຎາຕິຄຓປຣິວຸໂຕ ສກຠວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວາຣສ຺ສ ສຸມນສ຺ສ ຠຄວໂຕ ທິພ຺ເພຫິ ຕຸຣິເຍຫິ ອຸປຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກທຸສ຺ສຍຸຄານິ ທຕ຺ວາ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ໂສປິ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອນາຄເຕ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໕. ‘‘ອຫໍ ເຕນ ສມເຍນ, ນາຄຣາຊາ ມຫິທ຺ຘິໂກ;

ອຕຸໂລ ນາມ ນາເມນ, ອຸສ຺ສນ຺ນກຸສລສຎ຺ຈໂຍ.

໑໖. ‘‘ຕທາຫໍ ນາຄຠວນາ, ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຎາຕິຠິ;

ນາຄານໍ ທິພ຺ພຕຸຣິເຍຫິ, ສສງ຺ຆໍ ຊິນມຸປຏ຺ຐຫິໍ.

໑໗. ‘‘ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ, ອນ຺ນປາເນນ ຕປ຺ປຍິໍ;

ປຈ຺ເຈກທຸສ຺ສຍຸຄໍ ທຕ຺ວາ, ສຣຓໍ ຕມຸປາຄມິໍ.

໑໘. ‘‘ໂສປິ ມໍ ພຸທ຺ໂຘ ພ຺ຍາກາສິ, ສຸມໂນ ໂລກນາຍໂກ;

ອປຣິເມຍ຺ຍິໂຕ ກປ຺ເປ, ອຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ.

໑໙. ‘‘ປຘານໍ ປທຫິຕ຺ວານ…ເປ… ເຫສ຺ສາມ ສມ຺ມຸຂາ ອິມໍ’’.

ຍຖາ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎພຸທ຺ຘວໍເສ, ເອວໍ ອຏ຺ຐ ຄາຖາ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພາຕິ.

໒໐. ‘‘ຕສ຺ສາປິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ຠິຍ຺ໂຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທຍິໍ;

ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວຕມຘິຏ຺ຐາສິໍ, ທສປາຣມິປູຣິຍາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສ ປນ ສຸມນສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເມຂລໍ ນາມ ນຄຣໍ ອໂຫສິ, ສຸທຕ຺ໂຕ ນາມ ຣາຊາ ປິຕາ, ສິຣິມາ ນາມ ເທວີ ມາຕາ, ສຣໂຓ ຈ ຠາວິຕຕ຺ໂຕ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ, ອຸເທໂນ ນາມຸປຏ຺ຐາໂກ, ໂສຓາ ຈ ອຸປໂສຓາ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວິກາ, ນາຄຣຸກ຺ໂຂ ໂພຘິ, ນວຸຕິຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘໍ ສຣີຣໍ, ນວຸຕິເຍວ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ອໂຫສິ, ວຏໍສິກາ ນາມສ຺ສ ມເຫສີ ເທວີ, ອນູປໂມ ນາມ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຫຕ຺ຖິຍາເນນ ນິກ຺ຂມິ. ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອງ຺ຄຣາຊາ. ອງ຺ຄາຣາເມ ວສີຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໒໑. ‘‘ນຄຣໍ ເມຂລໍ ນາມ, ສຸທຕ຺ໂຕ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ສິຣິມາ ນາມ ຊນິກາ, ສຸມນສ຺ສ ມເຫສິໂນ.

໒໒. ‘‘ນວວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌ ໂສ ວສິ;

ຈນ຺ໂທ ສຸຈນ຺ໂທ ວຏໍໂສ ຈ, ຕໂຍ ປາສາທມຸຕ຺ຕມາ.

໒໓. ‘‘ເຕສຏ຺ຐິສຕສຫສ຺ສານິ, ນາຣິໂຍ ສມລງ຺ກຕາ;

ວຏໍສິກາ ນາມ ນາຣີ, ອນູປໂມ ນາມ ອຕ຺ຣໂຊ.

໒໔. ‘‘ນິມິຕ຺ເຕ ຈຕຸໂຣ ທິສ຺ວາ, ຫຕ຺ຖິຍາເນນ ນິກ຺ຂມິ;

ອນູນທສມາສານິ, ປຘານໍ ປທຫີ ຊິໂນ.

໒໕. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຍາຈິໂຕ ສນ຺ໂຕ, ສຸມໂນ ໂລກນາຍໂກ;

ວຕ຺ຕິ ຈກ຺ກໍ ມຫາວີໂຣ, ເມຂເລ ປຸຣມຸຕ຺ຕເມ.

໒໖. ‘‘ສຣໂຓ ຠາວິຕຕ຺ໂຕ ຈ, ອເຫສຸໍ ອຄ຺ຄສາວກາ;

ອຸເທໂນ ນາມຸປຏ຺ຐາໂກ, ສຸມນສ຺ສ ມເຫສິໂນ.

໒໗. ‘‘ໂສຓາ ຈ ອຸປໂສຓາ ຈ, ອເຫສຸໍ ອຄ຺ຄສາວິກາ;

ໂສປິ ພຸທ຺ໂຘ ອມິຕຍໂສ, ນາຄມູເລ ອພຸຊ຺ຌຖ.

໒໘. ‘‘ວຣຸໂຓ ເຈວ ສຣໂຓ ຈ, ອເຫສຸໍ ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐກາ;

ຈາລາ ຈ ອຸປຈາລາ ຈ, ອເຫສຸໍ ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐິກາ.

໒໙. ‘‘ອຸຈ຺ຈຕ຺ຕເນນ ໂສ ພຸທ຺ໂຘ, ນວຸຕິຫຕ຺ຖມຸຄ຺ຄໂຕ;

ກຎ຺ຈນຄ຺ຆິຍສງ຺ກາໂສ, ທສສຫສ຺ສີ ວິໂຣຈຕິ.

໓໐. ‘‘ນວຸຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ອາຍຸ ວິຊ຺ຊຕິ ຕາວເທ;

ຕາວຕາ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ໂສ, ຕາເຣສິ ຊນຕໍ ພຫຸໍ.

໓໑. ‘‘ຕາຣຓີເຍ ຕາຣຍິຕ຺ວາ, ໂພຘນີເຍ ຈ ໂພຘຍິ;

ປຣິນິພ຺ພາຍິ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອຸຬຸຣາຊາວ ອຕ຺ຖມິ.

໓໒. ‘‘ເຕ ຈ ຂີຓາສວາ ຠິກ຺ຂູ, ໂສ ຈ ພຸທ຺ໂຘ ອສາທິໂສ;

ອຕຸລປ຺ປຠໍ ທສ຺ສຍິຕ຺ວາ, ນິພ຺ພຸຕາ ເຕ ມຫາຍສາ.

໓໓. ‘‘ຕຎ຺ຈ ຎາຓໍ ອຕຸລິຍໍ, ຕານິ ຈ ອຕຸລານິ ຣຕນານິ;

ສພ຺ພໍ ຕມນ຺ຕຣຫິຕໍ, ນນຸ ຣິຕ຺ຕາ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣາ.

໓໔. ‘‘ສຸມໂນ ຍສຘໂຣ ພຸທ຺ໂຘ, ອງ຺ຄາຣາມມ຺ຫິ ນິພ຺ພຸໂຕ;

ຕຕ຺ເຖວ ຕສ຺ສ ຊິນຖູໂປ, ຈຕຸໂຍຊນມຸຄ຺ຄໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຎ຺ຈນຄ຺ຆິຍສງ຺ກາໂສຕິ ວິວິຘຣຕນວິຈິຕ຺ຕກຎ຺ຈນມຍຄ຺ຆິກສທິສຣູປໂສໂຠ. ທສສຫສ຺ສີ ວິໂຣຈຕີຕິ ຕສ຺ສ ປຠາຍ ທສສຫສ຺ສີປິ ໂລກຘາຕຸ ວິໂຣຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕາຣຓີເຍຕິ ຕາຣຍິຕພ຺ເພ, ຕາຣຍິຕຸໍ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ເພ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຬຸຣາຊາວາຕິ ຈນ຺ໂທ ວິຍ. ອຕ຺ຖມີຕິ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂຕ. ເກຈິ ‘‘ອຕ຺ຖໍ ຄໂຕ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ອສາທິໂສຕິ ອສທິໂສ. ມຫາຍສາຕິ ມຫາກິຕ຺ຕິສທ຺ທາ ມຫາປຣິວາຣາ ຈ. ຕຎ຺ຈ ຎາຓນ຺ຕິ ຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ. ອຕຸລິຍນ຺ຕິ ອຕຸລ຺ຍໍ ອສທິສໍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ສຸມນພຸທ຺ຘວໍສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ພຸທ຺ຘວໍໂສ.