໕. ມງ຺ຄລພຸທ຺ຘວໍສວຓ຺ຓນາ

ໂກຓ຺ຑຎ຺ເຎ ກິຣ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຕສ຺ສ ສາສນໍ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖ. ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ຘານໍ ສາວການໍ ອນ຺ຕຣຘາເນນ ສາສນມສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ປນ ອປຣຠາເຄ ເອກມສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ກປ຺ເປ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພຸທ຺ຘາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ ມງ຺ຄໂລ, ສຸມໂນ, ເຣວໂຕ, ໂສຠິໂຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ມງ຺ຄໂລ ປນ ໂລກນາຍໂກ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ໂສຬສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ນາມ ອຸທປາທິ, ຕທາ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ເທວຕາໂຍ ເອກສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອາຍາຈນ຺ຕິ –

‘‘ກາໂລ ໂຂ ເຕ ມຫາວີຣ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ;

ສເທວກໍ ຕາຣຍນ຺ໂຕ, ພຸຊ຺ຌສ຺ສຸ ອມຕໍ ປທ’’ນ຺ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໑.໖໗);

ເອວໍ ເທເວຫິ ອາຍາຈິໂຕ ກຕປຎ຺ຈວິໂລກໂນ ຕຸສິຕາ ກາຍາ ຈວິຕ຺ວາ ສພ຺ພນຄຣຸຕ຺ຕເມ ອຸຕ຺ຕຣນຄເຣ ອນຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ກຸເລ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ນາມ ເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕທາ ອເນການິ ປາຏິຫາຣິຍານິ ປາຕຸຣຫຸໍ. ຕານິ ທີປງ຺ກຣພຸທ຺ຘວໍເສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຕສ຺ສາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ກິຣ ມຫາເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ສພ຺ພໂລກມງ຺ຄລສ຺ສ ມງ຺ຄລສ຺ສ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຣີຣປ຺ປຠາ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ອສີຕິຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓໍ ປເທສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ຈນ຺ທາໂລກສູຣິຍາໂລເກຫິ ອນຠິຠວນີຍາ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ສາ ຈ ອຎ຺ເຎນາໂລເກນ ວິນາ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣປ຺ປຠາສມຸທເຍເນວ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິຍາ ຘາຕີຫິ ປຣິຈາຣິຍມານາ ວິຈຣຕິ.

ສາ ກິຣ ເທວຕາຫິ ກຕາຣກ຺ຂາ ທສນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ປຣມສຸຣຠິກຸສຸມຜລຘຣສາຂາວິຏເປ ກມລກຸວລຍສມລງ຺ກເຕ ຣຸຣຸ-ສີຫ-ພ຺ຍຄ຺ຆ-ຄຊ-ຄວຍ-ມຫິໍສປສທວິວິຘມິຄຄຓວິຈຣິເຕ ປຣມຣມຓີເຍ ອຸຕ຺ຕຣມຘຸຣຸຍ຺ຍາເນ ນາມ ມງ຺ຄລຸຍ຺ຍາເນ ມງ຺ຄລມຫາປຸຣິສໍ ວິຊາຍິ. ໂສ ຊາຕມຕ຺ໂຕວ ມຫາສຕ຺ໂຕ ສພ຺ພາ ທິສາ ວິໂລເກຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາສຠິໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຂເຓ ສກລທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕູສຸ ເທວຕາ ທິສ຺ສມານສຣີຣາ ທິພ຺ພມາລາທີຫິ ສມລງ຺ກຕຄຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ຊຍມງ຺ຄລຖຸຕິວຈນານິ ສມ຺ປວຕ຺ເຕສຸໍ. ປາຏິຫາຣິຍານິ ວຸຕ຺ຕນຍາເນວ. ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ປນສ຺ສ ລກ຺ຂຓປາຐກາ ສພ຺ພມງ຺ຄລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຊາໂຕຕິ ‘‘ມງ຺ຄລກຸມາໂຣ’’ ຕ຺ເວວ ນາມໍ ກຣິໍສຸ.

ຕສ຺ສ ກິຣ ຍສວາ ຣຸຈິມາ ສິຣິມາຕິ ຕໂຍ ປາສາທາ ອເຫສຸໍ. ຍສວຕີເທວິປ຺ປມຸຂານິ ຕິໍສນາຏກິຕ຺ຖິສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ. ຕຕ຺ຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ນວວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ທິພ຺ພສຸຂສທິສໍ ສຸຂໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ຍສວຕິຍາ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ສີລວໍ ນາມ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ນິມິຕ຺ຕານິ ທິສ຺ວາ ອລງ຺ກຕໍ ປຓ຺ຑຣໍ ນາມ ສຸນ຺ທຣຕຸຣງ຺ຄວຣມາຣຸຍ຺ຫ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ຕໍ ປນ ປພ຺ພຊນ຺ຕໍ ຕິສ຺ໂສ ມນຸສ຺ສໂກຏິໂຍ ອນຸປພ຺ພຊິໍສຸ. ເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ມຫາປຸຣິໂສ ອຏ຺ຐ ມາເສ ປຘານຈຣິຍມຈຣິ.

ຕໂຕ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍ ອຸຕ຺ຕຣຄາເມ ອຸຕ຺ຕຣເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ນາມ ທິນ຺ນໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕທິພ຺ໂພຊໍ ມຘຸປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸຣຠິກຸສຸມາລງ຺ກເຕ ນີໂລຠາເສ ມໂນຣເມ ສາລວເນ ທິວາວິຫາຣໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ນາມ ອາຊີວເກນ ທິນ຺ນາ ອຏ຺ຐ ຕິຓມຸຏ຺ຐິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ອສິຕຎ຺ຊນຄິຣິສງ຺ກາສໍ ອກ຺ກນ຺ຕວຣກນກຊາລກູຏໍວ ສີຕຈ຺ຉາຍໍ ວິວິຘມິຄຄຓສມ຺ປາຕວິຣຫິຕໍ ມນ຺ທມາລຸເຕຣິຕາຍ ຆນສາຂາຍ ສມລງ຺ກຕໍ ນຈ຺ຈນ຺ຕມິວ ປີຕິຍາ ວິໂຣຈມານໍ ນາຄໂພຘິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕວຣນາຄຄາມີ ນາຄໂພຘິໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຸຕ຺ຕຣປສ຺ເສ ຐຕ຺ວາ ອຏ຺ຐປຓ຺ຓາສຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖຕໍ ຕິຓສນ຺ຖຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສພລໍ ມາຣພລໍ ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພນິວາສທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓານິ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຍາກາຣສມ຺ມສນໍ ກຕ຺ວາ ຂນ຺ເຘສຸ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ –

‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣໍ, ສນ຺ຘາວິສ຺ສໍ ອນິພ຺ພິສໍ;

ຄຫກາຣໍ ຄເວສນ຺ໂຕ, ທຸກ຺ຂາ ຊາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

‘‘ຄຫກາຣກ ທິຏ຺ໂຐສິ, ປຸນ ເຄຫໍ ນ ກາຫສິ;

ສພ຺ພາ ເຕ ຜາສຸກາ ຠຄ຺ຄາ, ຄຫກູຏໍ ວິສງ຺ຂຕໍ;

ວິສງ຺ຂາຣຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍມຊ຺ຌຄາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໕໓-໑໕໔) –

ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ມງ຺ຄລສ຺ສ ປນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຎ຺ເຎຫິ ພຸທ຺ເຘຫິ ອຘິກຕຣາ ສຣີຣປ຺ປຠາ ອໂຫສິ. ຍຖາ ປນ ອຎ຺ເຎສໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ສມນ຺ຕາ ອສີຕິຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓາ ວາ ພ຺ຍາມປ຺ປມາຓາ ວາ ສຣີຣປ຺ປຠາ ອໂຫສິ, ນ ເອວໍ ຕສ຺ສ. ຕສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ສຣີຣປ຺ປຠາ ນິຈ຺ຈກາລໍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕຣຸຄິຣິຆຣປາກາຣຆຏກວາຏາທໂຍ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏປຣິໂຍນທ຺ຘາ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ນວຸຕິວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ອາຍຸ ຕສ຺ສ ອໂຫສິ. ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຈນ຺ທສູຣິຍຕາຣກາທີນໍ ປຠາ ນຕ຺ຖິ. ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວປຣິຈ຺ເຉໂທ ນ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ທິວາ ສູຣິຍາໂລເກນ ວິຍ ສຕ຺ຕາ ນິຈ຺ຈໍ ພຸທ຺ຘາໂລເກເນວ ສພ຺ພກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສຸ. ສາຍໍ ປຸປ຺ຜນກກຸສຸມານໍ ປາໂຕ ຈ ຣວນກສກຸຓາທີນຎ຺ຈ ວເສນ ໂລໂກ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວປຣິຈ຺ເຉທໍ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ.

ກິໍ ປນ ອຎ຺ເຎສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຍມານຸຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ? ໂນ ນຕ຺ຖິ. ເຕປິ ຫິ ອາກງ຺ຂມານາ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ຕໂຕ ວາ ຠິຍ຺ໂຍ ອາຠາຍ ຜເຣຍ຺ຍຸໍ. ມງ຺ຄລສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ປຸພ຺ພປຕ຺ຖນາວເສນ ອຎ຺ເຎສໍ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາ ວິຍ ສຣີຣປ຺ປຠາ ນິຈ຺ຈເມວ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ກິຣ ໂພຘິສຕ຺ຕກາເລ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາວສທິເສ ອຕ຺ຕຠາເວ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ວງ຺ກປພ຺ພຕສທິເສ ປພ຺ພເຕ ວສິ. ອເຖໂກ ສພ຺ພຊນວິເຫຐໂກ ຂຣທາຐິໂກ ນາມ ມນຸສ຺ສຠກ຺ໂຂ ມເຫສກ຺ໂຂ ຍກ຺ໂຂ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ທານຊ຺ຌາສຍຕໍ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຓ຺ເຓນ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ທ຺ເວ ທາຣເກ ຍາຈິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ທທາມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ຕເກ’’ຕິ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ປຖວິໍ ກມ຺ເປນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ທາຣເກ ອທາສິ. ອຖ ໂຂ ຍກ຺ໂຂ ຕສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຓ຺ຓໍ ປຫາຍ ອນລຊາລປິງ຺ຄລວິຣູປນຍໂນ ວິສມວິຣູປກຸຏິລຠີມທາໂຐ ຈິປິຏກວິຣູປນາໂສ ກປິລຜຣຸສທີຆເກໂສ ນວທຑ຺ຒຕາລກ຺ຂນ຺ຘສທິສກາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ເຕ ທາຣເກ ມຸຬາລກລາປໍ ວິຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທິ. ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຍກ຺ຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ມຸເຂ ວິວຏມຕ຺ເຕ ອຄ຺ຄິຊາລໍ ວິຍ ໂລຫິຕຘາຣໍ ອຸຄ຺ຄິຣນ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ມຸຂໍ ທິສ຺ວາປິ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂທມນສ຺ສໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ‘‘ສຸທິນ຺ນໍ ວຕ ເມ ທານ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ຕຍໂຕ ປນສ຺ສ ສຣີເຣ ມຫນ຺ຕໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸທປາທິ. ໂສ ‘‘ອິມສ຺ສ ເມ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ອນາຄເຕ ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖນມກາສິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ປຕ຺ຖນໍ ນິສ຺ສາຍ ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສ ສຣີຣໂຕ ຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ຜຣິໍສຸ.

ອປຣມ຺ປິ ປຸພ຺ພຈຣິຍໍ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິ. ອຍໍ ກິຣ ໂພຘິສຕ຺ຕກາເລ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຈຕິຍໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອິມສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ມມ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ທຓ຺ຑທີປິກາເວຐນນິຍາເມນ ສກລສຣີຣໍ ເວຐາເປຕ຺ວາ ຣຕນມຕ຺ຕມກຸຬໍ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ສຸຄນ຺ຘສປ຺ປິສ຺ສ ປູຣາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສຫສ຺ສວຏ຺ຏິໂຍ ຊາເລຕ຺ວາ ຕໍ ສີເສນາທາຍ ສກລສຣີຣໍ ຊາລາເປຕ຺ວາ ຊິນເຈຕິຍໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສກລຣຕ຺ຕິໍ ວີຕິນາເມສິ. ເອວໍ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ວາຍມນ຺ຕສ຺ສ ໂລມກູປມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸສຸມໍ ນ ຄຓ຺ຫິ. ປທຸມຄພ຺ຠໍ ປວິຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ. ຘມ຺ໂມ ຫິ ນາເມສ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕໍ ຣກ຺ຂຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ຘມ຺ໂມ ຫເວ ຣກ຺ຂຕິ ຘມ຺ມຈາຣິໍ, ຘມ຺ໂມ ສຸຈິຓ຺ໂຓ ສຸຂມາວຫາຕິ;

ເອສານິສໍໂສ ຘມ຺ເມ ສຸຈິຓ຺ເຓ, ນ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຘມ຺ມຈາຣີ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໓໐໓; ຊາ. ໑.໑໐.໑໐໒; ໑.໑໕.໓໘໕);

ອິມສ຺ສາປິ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ຕສ຺ສ ສຣີໂຣຠາໂສ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ). ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑. ‘‘ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ອປເຣນ, ມງ຺ຄໂລ ນາມ ນາຍໂກ;

ຕມໍ ໂລເກ ນິຫນ຺ຕ຺ວານ, ຘມ຺ໂມກ຺ກມຠິຘາຣຍິ.

໒. ‘‘ອຕຸລາສິ ປຠາ ຕສ຺ສ, ຊິເນຫຎ຺ເຎຫິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ;

ຈນ຺ທສູຣິຍປ຺ປຠໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ, ທສສຫສ຺ສີ ວິໂຣຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕມນ຺ຕິ ໂລກນ຺ຘກາຣຎ຺ຈ ຫທຍຕມຎ຺ຈ. ນິຫນ຺ຕ຺ວານາຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ. ຘມ຺ໂມກ຺ກນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ປນ ອຸກ຺ກາ-ສທ຺ໂທ ສຸວຓ຺ຓກາຣມູສາທີສຸ ອເນເກສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາຫິ ‘‘ສຓ຺ຑາເສນ ຊາຕຣູປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸກ຺ກາມຸເຂ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໖໐) ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສຸວຓ຺ຓກາຣານໍ ມູສາ ‘‘ອຸກ຺ກາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ອຸກ຺ກໍ ພນ຺ເຘຍ຺ຍ, ອຸກ຺ກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກາມຸຂໍ ອາລິມ຺ເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມາຣານໍ ອງ຺ຄາຣກປລ຺ລໍ. ‘‘ກມ຺ມາຣານໍ ຍຖາ ອຸກ຺ກາ, ອນ຺ໂຕ ຌາຍຕິ ໂນ ພຫີ’’ຕິ (ຊາ. ໒.໒໒.໖໔໙) ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມາຣຸທ຺ຘນໍ. ‘‘ເອວໍວິປາໂກ ອຸກ຺ກາປາໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໔, ໒໐໘) ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ວາຍຸເວໂຄ ‘‘ອຸກ຺ກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອຸກ຺ກາສຸ ຘາຣິຍມານາສູ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໕໙) ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ທີປິກາ ‘‘ອຸກ຺ກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘາປິ ທີປິກາ ອຸກ຺ກາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗໖ ອາທໂຍ). ຕສ຺ມາ ອິຘ ຘມ຺ມມຍໍ ອຸກ຺ກໍ ອຠິຘາຣຍິ, ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣປຏິຈ຺ຉນ຺ນສ຺ສ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣາຠິຠູຕສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ຘມ຺ມມຍໍ ອຸກ຺ກໍ ຘາເຣສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຕຸລາສີຕິ ອຕຸລ຺ຍາ ອາສິ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ, ອຎ຺ເຎຫິ ພຸທ຺ເຘຫິ ອສທິສາ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊິເນຫຎ຺ເຎຫີຕິ ຊິເນຫິ ອຎ຺ເຎຫິ. ຈນ຺ທສູຣິຍປ຺ປຠໍ ຫນ຺ຕ຺ວາຕິ ຈນ຺ທສູຣິຍານໍ ປຠໍ ອຠິຫນ຺ຕ຺ວາ. ທສສຫສ຺ສີ ວິໂຣຈຕີຕິ ຈນ຺ທສູຣິຍາໂລກໍ ວິນາ ພຸທ຺ຘາໂລເກເນວ ທສສຫສ຺ສີ ວິໂຣຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມງ຺ຄລສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປນ ອຘິຄຕໂພຘິຎາໂຓ ໂພຘິມູເລເຍວ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫານິ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຘມ຺ມາຍາຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ – ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໔; ໒.໓໔໑; ມຫາວ. ໑໐) ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ສຫ ປພ຺ພຊິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕິສ຺ໂສ ໂກຏິໂຍ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນໍ ອທ຺ທສ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິເມ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ມໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕໍ ອນຸປພ຺ພຊິຕາ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນາ ຈ, ເຕ ມຍາ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍ ວິເວກຕ຺ຖິເກນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາ ສິຣິວຑ຺ຒນນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ສິຣິວນຄຫນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຫນ຺ທາຫໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເຕສໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຫໍສຣາຊາ ວິຍ ຄຄນຕລມພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິຣິວນຄຫເນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາສິ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິກວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ເຕສໍ ຠຄວາ ສພ຺ພພຸທ຺ຘນິເສວິຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ກເຖສິ. ຕໂຕ ຕິສ຺ໂສ ຠິກ຺ຂຸໂກຏິໂຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເທວມນຸສ຺ສານໍ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໓. ‘‘ໂສປິ ພຸທ຺ໂຘ ປກາເສສິ, ຈຕຸໂຣ ສຈ຺ຈວຣຸຕ຺ຕເມ;

ເຕ ເຕ ສຈ຺ຈຣສໍ ປີຕ຺ວາ, ວິໂນເທນ຺ຕິ ມຫາຕມໍ.

໔. ‘‘ປຕ຺ວານ ໂພຘິມຕຸລໍ, ປຐເມ ຘມ຺ມເທສເນ;

ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ, ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອຫູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈຕຸໂຣຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ. ສຈ຺ຈວຣຸຕ຺ຕເມຕິ ສຈ຺ຈານິ ຈ ວຣານິ ຈ ສຈ຺ຈວຣານິ, ສຈ຺ຈານິ ອຸຕ຺ຕມານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຈ຺ຈວຣຸຕ຺ຕເມ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈວຣານິ ອຸຕ຺ຕມານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ເຕຕິ ເຕ ເຕ ເທວມນຸສ຺ສາ ພຸທ຺ເຘນ ຠຄວຕາ ວິນີຕາ. ສຈ຺ຈຣສນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈປຏິເວຘາມຕຣສໍ ປິວິຕ຺ວາ. ວິໂນເທນ຺ຕິ ມຫາຕມນ຺ຕິ ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ປຫາຕພ຺ພໍ ໂມຫຕມໍ ວິໂນເທນ຺ຕິ, ວິທ຺ຘໍເສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕ຺ວານາຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ. ໂພຘິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນາຍໍ ໂພຘິ-ສທ຺ໂທ –

‘‘ມຄ຺ເຄ ຜເລ ຈ ນິພ຺ພາເນ, ຣຸກ຺ເຂ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ຕຖາ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸເຕ ຈ ຎາຓສ຺ມິໍ, ໂພຘິສທ຺ໂທ ປນາຄໂຕ’’.

ຕຖາ ຫິ ປເນສ – ‘‘ໂພຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສ ໑໒໑) ມຄ຺ເຄ ອາຄໂຕ. ‘‘ອຸປສມາຍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໓; ໓.໓໒໓; ມຫາວ. ໑໓; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ເອຕ຺ຖ ຜເລ. ‘‘ປຕ຺ວານ ໂພຘິໍ ອມຕໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພາເນ. ‘‘ອນ຺ຕຣາ ຈ ຄຍໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ໂພຘິ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໕; ໒.໓໔໑; ມຫາວ. ໑໑) ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສຕ຺ຖຣຸກ຺ເຂ. ‘‘ໂພຘິ ໂຂ ຣາຊກຸມາໂຣ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ (ມ. ນິ. ໒.໓໒໔; ຈູຬວ. ໒໖໘) ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ປປ຺ໂປຕິ ໂພຘິໍ ວຣຠູຣິເມຘໂສ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໑໗) ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓ. ອິຘາປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓປິ ວຏ຺ຏຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໓; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໑; ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑; ຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ). ອຕຸລນ຺ຕິ ຕຸລຣຫິຕໍ ປມາຓາຕີຕໍ, ອປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຐເມ ຘມ຺ມເທສເນຕິ ອຕ຺ໂຖ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ຍທາ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈມ຺ປກຣຸກ຺ຂມູເລ ກຓ຺ຑມ຺ພຣຸກ຺ຂມູເລ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ວິຍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ມານມທ຺ທນໍ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ສຸຣາສຸຣຍຸວຕິຣຕິສມ຺ຠວເນ ຣຸຈິຣນວກນກຣຊຕມຍວຣຠວເນ ຕາວຕິໍສຠວເນ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກຣຸກ຺ຂມູເລ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຕເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມໍ ກເຖສິ, ຕທາ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ ເທວຕານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອຠິສມໂຍ. ຍທາ ປນ ສຸນນ຺ໂທ ນາມ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ສຸຣຠິນຄເຣ ປູຣິຕຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຏິລຠິ. ຕໍ ກິຣ ມງ຺ຄລທສພເລ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈກ຺ກຣຕນໍ ຐານາ ໂອສກ຺ກິຕໍ ທິສ຺ວາ ສຸນນ຺ໂທ ຣາຊາ ວິຄຕານນ຺ໂທ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປຣິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອິມໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ມມ ກຸສເລນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ກສ຺ມາ ຐານາ ໂອສກ຺ກິຕ’’ນ຺ຕິ? ຕໂຕ ເຕ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ໂອສກ຺ກນກາຣຓໍ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ. ‘‘ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ອາຍຸກ຺ຂເຍນ ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄມເນນ ວາ ພຸທ຺ຘປາຕຸຠາເວນ ວາ ຈກ຺ກຣຕນໍ ຐານາ ໂອສກ຺ກຕີຕິ ວຕ຺ວາ ຕຸຍ຺ຫໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອາຍຸກ຺ຂໂຍ ນຕ຺ຖິ, ອຕິທີຆາຍຸໂກ ຕ຺ວໍ, ມງ຺ຄໂລ ປນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ເຕນ ເຕ ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂອສກ຺ກິຕ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຸນນ຺ໂທ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ສປຣິຊໂນ ຕໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ສິຣສາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຍາຈິ – ‘‘ຍາວາຫໍ ຕວານຸຠາເວນ ມງ຺ຄລທສພລໍ ສກ຺ກຣິສ຺ສາມິ, ຕາວ ຕ຺ວໍ ມາ ອນ຺ຕຣຘາຍສ຺ສູ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ຍຖາຐາເນເຍວ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕໂຕ ສມຸປາຄຕານນ຺ໂທ ສຸນນ຺ໂທ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ຉຕ຺ຕິໍສໂຍຊນປຣິມຓ຺ຑລາຍ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ສພ຺ພໂລກມງ຺ຄລໍ ມງ຺ຄລທສພລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສສາວກສງ຺ຆໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ມຫາທາເນນ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ອຣຫນ຺ຕານໍ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ ກາສິກວຕ຺ຖານິ ທຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສພ຺ພປຣິກ຺ຂາເຣ ທຕ຺ວາ ສກລໂລກວິມ຺ຫຍກຣໍ ຠຄວໂຕ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໍ ສພ຺ພໂລກນາຖໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລໍ ວິມລກມລມກຸຬສມມຎ຺ຊລິໍ ສິຣສິ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ປຸຕ຺ໂຕປິ ຕສ຺ສ ອນຸຣາຊກຸມາໂຣ ນາມ ຕເຖວ ນິສີທິ.

ຕທາ ສຸນນ຺ທຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊປ຺ປມຸຂານໍ ເຕສໍ ຠຄວາ ອນຸປຸພ຺ພິກຖໍ ກເຖສິ. ສຸນນ຺ໂທ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ປຸພ຺ພຈຣິຍໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ຈກ຺ກຊາລສມລງ຺ກຕໍ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ – ‘‘ເອຖ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ອາຫ. ສພ຺ເພ ຕງ຺ຂຓໍເຍວ ທຸວງ຺ຄຸລເກສາ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ອາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາຣຍິໍສຸ. ອຍໍ ຕຕິໂຍ ອຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໕. ‘‘ສຸຣິນ຺ທເທວຠວເນ, ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມມເທສຍິ;

ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ, ທຸຕິຍາຠິສມໂຍ ອຫຸ.

໖. ‘‘ຍທາ ສຸນນ຺ໂທ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຸປສງ຺ກມິ;

ຕທາ ອາຫນິ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຘມ຺ມເຠຣິໍ ວຣຸຕ຺ຕມໍ.

໗. ‘‘ສຸນນ຺ທສ຺ສານຸຈຣາ ຊນຕາ, ຕທາສຸໍ ນວຸຕິໂກຏິໂຍ;

ສພ຺ເພປິ ເຕ ນິຣວເສສາ, ອເຫສຸໍ ເອຫິຠິກ຺ຂຸກາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຣິນ຺ທເທວຠວເນຕິ ປຸນ ເທວິນ຺ທຠວເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຠິຘມ຺ມໍ. ອາຫນີຕິ ອຠິຫນິ. ວຣຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ວໂຣ ຠຄວາ ອຸຕ຺ຕມໍ ຘມ຺ມເຠຣິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸຈຣາຕິ ນິພທ຺ຘຈຣາ ເສວກາ. ອາສຸນ຺ຕິ ອເຫສຸໍ. ‘‘ຕທາສິ ນວຸຕິໂກຏິໂຍ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ສ ຊນຕາ ອາສິ, ສາ ຊນຕາ ກິຕ຺ຕກາຕິ ເຈ, ນວຸຕິໂກຏິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຖ ມງ຺ຄເລ ກິຣ ໂລກນາເຖ ເມຂເລ ປຸເຣ ວິຫຣນ຺ເຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຸເຣ ສຸເທໂວ ຈ ຘມ຺ມເສໂນ ຈ ມາຓວກາ ມາຓວກສຫສ຺ສປຣິວາຣາ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ເອຫິຠິກ຺ຂຸປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ມາຆປຸຓ຺ຓມາຍ ທ຺ວີສຸ ອຄ຺ຄສາວເກສຸ ສປຣິວາເຣສຸ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕສຸ ສຕ຺ຖາ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸຄຓມຊ຺ເຌ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິ, ອຍໍ ປຐໂມ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ປຸນ ອຸຕ຺ຕຣາຣາເມ ນາມ ອນຸຕ຺ຕເຣ ຎາຕິສມາຄເມ ປພ຺ພຊິຕານໍ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ ສມາຄເມ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ສຸນນ຺ທຈກ຺ກວຕ຺ຕິຠິກ຺ຂຸຄຓສມາຄເມ ນວຸຕິໂກຏິສຫສ຺ສານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ມຊ຺ເຌ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິ, ອຍໍ ຕຕິໂຍ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໘. ‘‘ສນ຺ນິປາຕາ ຕໂຍ ອາສຸໍ, ມງ຺ຄລສ຺ສ ມເຫສິໂນ;

ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ, ປຐໂມ ອາສິ ສມາຄໂມ.

໙. ‘‘ທຸຕິໂຍ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ, ຕຕິໂຍ ນວຸຕິໂກຏິນໍ;

ຂີຓາສວານໍ ວິມລານໍ, ຕທາ ອາສິ ສມາຄໂມ’’ຕິ.

ຕທາ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຸຣຸຈິພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ ສຸຣຸຈິ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານໍ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທານໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ ປທໂກ ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ອນວໂຍ ອໂຫສິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ມຘຸຣຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວຕິ ປສີທິຕ຺ວາ ສຣຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ສ຺ເວ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ສສາວກສງ຺ຆໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິມນ຺ເຕສິ. ໂສ ຠຄວຕາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກິຕ຺ຕເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເຕ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ກິຕ຺ຕກາ ປນ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິວາຣາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອາຫ. ຕທາ ປຐມສນ຺ນິປາໂຕວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂກຏິສຕສຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ຍທິ ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ, ສພ຺ເພຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນິມນ຺ເຕສິ. ສຕ຺ຖາ ອຘິວາເສສິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ສ຺ວາຕນາຍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ເອຕ຺ຕການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕວຕ຺ຖາທີນິ ທາຕຸໍ ສກ຺ໂກມິ, ນິສີທນຏ຺ຐານໍ ປນ ກຖໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ສາ ຈິນ຺ຕນາ ຈຕຸຣາສີຕິໂຍຊນສຫສ຺ສປ຺ປມາເຓ ເມຣຸມຕ຺ຖເກ ຐິຕສ຺ສ ເທວຣາຊສ຺ສ ທສສຕນຍນສ຺ສ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນສ຺ສ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ຊເນສິ. ອຖ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ອາສນສ຺ສ ອຸຓ຺ຫຠາວໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ມໍ ອິມມ຺ຫາ ຐານາ ຈາເວຕຸກາໂມ’’ຕິ ສມຸປ຺ປນ຺ນປຣິວິຕກ຺ໂກ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ມຫາປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສີທນຕ຺ຖາຍ ຈິນ຺ເຕສິ, ມຍາປິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎໂກຏ຺ຐາສໍ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຑ຺ຒກີວຓ຺ຓໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ວາສິຜຣສຸຫຕ຺ໂຖ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ໂສ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ກສ຺ສຈິ ຠຕິຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມມ ອຊານນສິປ຺ປໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ໂຍ ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ ມຓ຺ຑປໍ ວາ ປາສາທໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ນິເວສນາທິກໍ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຕໍ ຕໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມຍ຺ຫໍ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ສ຺ວາຕນາຍ ມຍາ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຠິກ຺ຂູ ນິມນ຺ຕິຕາ, ເຕສໍ ນິສີທນມຓ຺ຑປໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ນາມ ກເຣຍ຺ຍໍ, ສເຈ ເມ ຠຕິໍ ທາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ, ສາຘຸ, ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອກໍ ປເທສໍ ໂອໂລເກສິ. ໂສ ທ຺ວາທສໂຍຊນປ຺ປມາໂຓ ປເທໂສ ກສິຓມຓ຺ຑລໍ ວິຍ ສມຕໂລ ປຣມຣມຓີໂຍ ອໂຫສິ. ປຸນ ໂສ ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນ ສຕ຺ຕຣຕນມໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ພສາຣມຓ຺ໂຑ ມຓ຺ຑໂປ ອຸຏ຺ຐຫຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂອໂລເກສິ. ຕໂຕ ຕາວເທວ ມຓ຺ຑປສທິໂສ ປຖວິຕລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຓ຺ຑໂປ ອຸຏ຺ຐຫິ. ຕສ຺ສ ໂສວຓ຺ຓມເຍສຸ ຖມ຺ເຠສຸ ຣຊຕມຍາ ຆຏກາ ອເຫສຸໍ, ຣຊຕມເຍສຸ ຖມ຺ເຠສຸ ໂສວຓ຺ຓມຍາ ຆຏກາ, ມຓິຕ຺ຖມ຺ເຠສຸ ປວາຬມຍາ ຆຏກາ, ປວາຬມເຍສຸ ຖມ຺ເຠສຸ ມຓິມຍາ ຆຏກາ, ສຕ຺ຕຣຕນມເຍສຸ ຖມ຺ເຠສຸ ສຕ຺ຕຣຕນມຍາ ຆຏກາ ອເຫສຸໍ.

ຕໂຕ ມຓ຺ຑປສ຺ສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາປິ ກິງ຺ກິຓິກຊາລາ ໂອລມ຺ພຕູ’’ຕິ ໂອໂລເກສິ, ສຫ ໂອໂລກເນນ ກິງ຺ກິຓິກຊາລາ ໂອລມ຺ພິ, ຍສ຺ສ ມນ຺ທວາເຕຣິຕສ຺ສ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກສ຺ເສວ ຕຸຣິຍສ຺ສ ປຣມມໂນຣໂມ ມຘຸໂຣ ສທ຺ໂທ ນິຈ຺ຉຣຕິ, ທິພ຺ພສງ຺ຄີຕິວຕ຺ຕນກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ. ‘‘ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ທິພ຺ພຄນ຺ຘທາມປຸປ຺ຜທາມປຕ຺ຕທາມສຕ຺ຕຣຕນທາມານິ ໂອລມ຺ພນ຺ຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ, ສຫ ຈິນ຺ຕາຍ ທາມານິ ໂອລມ຺ພິໍສຸ. ‘‘ໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາສນານິ ຈ ກປ຺ປິຍມຫຄ຺ຆປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ອາຘາຣການິ ຈ ປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ, ຕາວເທວ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ‘‘ໂກເຓ ໂກເຓ ເອເກກາ ອຸທກຈາຏິ ອຸຏ຺ຐຫຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ, ຕງ຺ຂຓໍເຍວ ອຸທກຈາຏິໂຍ ປຣມສີຕເລນ ມຘຸເຣນ ສຸວິສຸທ຺ຘສຸຄນ຺ຘກປ຺ປິຍວາຣິນາ ປຸຓ຺ຓາ ກທລິປຓ຺ຓປິຫິຕມຸຂາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ໂສ ທສສຕນຍໂນ ເອຕ຺ຕກໍ ມາເປຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ເອຫິ, ອຍ຺ຍ, ຕວ ມຓ຺ຑປໍ ທິສ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ຠຕິໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາປຸຣິໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ມຓ຺ຑປໍ ໂອໂລເກສິ. ຕສ຺ສ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ເສວ ສກລສຣີຣໍ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາຍ ປີຕິຍາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຜຸຏໍ ອໂຫສິ.

ອຖສ຺ສ ມຓ຺ຑປໍ ໂອໂລກຍໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນາຍໍ ມຓ຺ຑໂປ ມນຸສ຺ສຠູເຕນ ກໂຕ, ມຍ຺ຫໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ມຍ຺ຫໍ ຄຸຓໍ ອາຄມ຺ມ ອທ຺ຘາ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ຠວນໍ ອຸຓ຺ຫໍ ອໂຫສິ, ຕໂຕ ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ອຍໍ ມຓ຺ຑໂປ ນິມ຺ມິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ ປນ ເມ ຍຸຕ຺ຕໍ ເອວຣູເປ ມຓ຺ຑເປ ເອກທິວສໍເຍວ ທານໍ ທາຕຸໍ, ສຕ຺ຕາຫໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ພາຫິຣກທານໍ ນາມ ຕຕ຺ຕກມ຺ປິ ສມານໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ຫທຍໍ ຕຸຏ຺ຐິໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອລງ຺ກຕສີສໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊິຕານິ ວາ ອກ຺ຂີນິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຫທຍມໍສໍ ວາ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ທິນ຺ນກາເລ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ຈາຄໍ ນິສ຺ສາຍ ຕຸຏ຺ຐິ ນາມ ໂຫຕິ. ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ສິວິຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໕.໕໒ ອາທໂຍ) ເທວສິກໍ ປຎ຺ຈກຫາປຓສຕສຫສ຺ສານິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ນຄຣມຊ຺ເຌຕິ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ທານໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ທານໍ ຈາຄຕຸຏ຺ຐິໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຍທາ ປນສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຓ຺ເຓນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ອກ຺ຂີນິ ຍາຈິ, ຕທາ ໂສ ຕານິ ຈກ຺ຂູນິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ອທາສິ, ທທມານສ຺ເສວ ຫາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນາໂຫສິ. ເອວໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ພາຫິຣທານໍ ນິສ຺ສາຍ ຕິຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ໂສປິ ມຫາປຸຣິໂສ – ‘‘ມຍາ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທານໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ມຓ຺ຑເປ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ຄວປານໍ ນາມ ທານໍ ອທາສິ.

ເອຕ຺ຖ ຄວປານນ຺ຕິ ມຫນ຺ເຕ ມຫນ຺ເຕ ໂກລມ຺ເພ ຂີຣສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘເນສຸ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຆນປາກປກ຺ເກ ຂີເຣ ໂຖກໂຖເກ ຕຓ຺ຑຸເລ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກມຘຸສກ຺ຂຣຈຸຓ຺ຓສປ຺ປີຫິ ອຠິສງ຺ຂຕໂຠຊນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທເມວ ຈຕຸມຘຸຣໂຠຊນນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມນຸສ຺ສາເຍວ ປນ ປຣິວິສິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ເທວາປິ ເອກນ຺ຕຣິກາ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິວິສິໍສຸ. ທ຺ວາທສໂຍຊນປ຺ປມາຓມ຺ປິ ຕໍ ຐານໍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນປ຺ປໂຫສິເຍວ, ເຕ ປນ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຠາເວນ ນິສີທິໍສຸ. ປຣິໂຍສານທິວເສ ສພ຺ເພສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຕ຺ເຕ ໂຘວາເປຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ສປ຺ປິນວນີຕມຘຸຜາຓິຕາທີນໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕິຈີວເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ອທາສິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆນວກຠິກ຺ຂຸນາ ລທ຺ຘຈີວຣສາຏກາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກາ ອເຫສຸໍ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ – ‘‘ອຍໍ ມຫາປຸຣິໂສ ເອວຣູປໍ ມຫາທານໍ ອທາສິ, ໂກ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ – ‘‘ອນາຄເຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານໍ ມຕ຺ຖເກ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ຕໂຕ ມຫາສຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ກາລໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາສິ. ອຖ ມຫາປຸຣິໂສ ຠຄວໂຕ ພ຺ຍາກຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ປມຸທິຕຫທໂຍ – ‘‘ອຫໍ ກິຣ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມິ, ນ ເມ ຆຣາວາເສນ ອຕ຺ໂຖ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຖາຣູປໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ປຫາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໐. ‘‘ອຫໍ ເຕນ ສມເຍນ, ສຸຣຸຈີ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ;

ອຊ຺ຌາຍໂກ ມນ຺ຕຘໂຣ, ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານ ປາຣຄູ.

໑໑. ‘‘ຕມຫໍ ອຸປສງ຺ກມ຺ມ, ສຣຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວານ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ສງ຺ຆໍ, ຄນ຺ຘມາເລນ ປູຊຍິໍ;

ປູເຊຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາເລນ, ຄວປາເນນ ຕປ຺ປຍິໍ.

໑໒. ‘‘ໂສປິ ມໍ ພຸທ຺ໂຘ ພ຺ຍາກາສິ, ມງ຺ຄໂລ ທ຺ວິປທຸຕ຺ຕໂມ;

ອປຣິເມຍ຺ຍິໂຕ ກປ຺ເປ, ອຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ.

໑໓. ‘‘ປຘານໍ ປທຫິຕ຺ວານ…ເປ… ເຫສ຺ສາມ ສມ຺ມຸຂາ ອິມ’’ນ຺ຕິ. –

ອຏ຺ຐ ຄາຖາ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພາ.

໑໔. ‘‘ຕສ຺ສາປິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ຠິຍ຺ໂຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທຍິໍ;

ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວຕມຘິຏ຺ຐາສິໍ, ທສປາຣມິປູຣິຍາ.

໑໕. ‘‘ຕທາ ປີຕິມນຸພ຺ຣູຫນ຺ໂຕ, ສມ຺ໂພຘິວຣປຕ຺ຕິຍາ;

ພຸທ຺ເຘ ທຕ຺ວານ ມໍ ເຄຫໍ, ປພ຺ພຊິໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ.

໑໖. ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ວິນຍໍ ຈາປິ, ນວງ຺ຄໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ;

ສພ຺ພໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາ, ໂສຠຍິໍ ຊິນສາສນໍ.

໑໗. ‘‘ຕຕ຺ຖປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ, ພ຺ຣຫ຺ມໍ ຠາເວຕ຺ວ ຠາວນໍ;

ອຠິຎ຺ຎາປາຣມິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມຄຎ຺ຉຫ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຘມາເລນາຕິ ຄນ຺ເຘຫິ ເຈວ ມາເລຫິ ຈ. ຄວປາເນນາຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ‘‘ຆຕປາເນນາ’’ຕິປິ ເກຈິ ປຐນ຺ຕິ. ຕປ຺ປຍິນ຺ຕິ ຕປ຺ເປສິໍ. ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວຕມຘິຏ຺ຐາສິນ຺ຕິ ຠິຍ຺ໂຍປິ ວຕມຘິຏ຺ຐາສິໍ. ທສປາຣມິປູຣິຍາຕິ ທສນ຺ນໍ ປາຣມີນໍ ປູຣຓຕ຺ຖາຍ. ປີຕິນ຺ຕິ ຫທຍຕຸຏ຺ຐິໍ. ອນຸພ຺ຣູຫນ຺ໂຕຕິ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ. ສມ຺ໂພຘິວຣປຕ຺ຕິຍາຕິ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ. ພຸທ຺ເຘ ທຕ຺ວານາຕິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ. ມໍ ເຄຫນ຺ຕິ ມມ ເຄຫໍ, ສພ຺ພໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາຍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘສາສເນ. ພ຺ຣຫ຺ມນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນໍ ຠາເວຕ຺ວາ.

ມງ຺ຄລສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ນຄຣໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ນາມ ອໂຫສິ, ປິຕາປິສ຺ສ ອຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຣາຊາ ຂຕ຺ຕິໂຍ, ມາຕາປິ ອຸຕ຺ຕຣາ ນາມ, ສຸເທໂວ ຈ ຘມ຺ມເສໂນ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ, ປາລິໂຕ ນາມ ອຸປຏ຺ຐາໂກ, ສີວລາ ຈ ອໂສກາ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວິກາ, ນາຄຣຸກ຺ໂຂ ໂພຘິ, ອຏ຺ຐາສີຕິຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘໍ ສຣີຣໍ ອໂຫສິ, ນວຸຕິວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ອາຍຸປຣິມາຓໍ, ຠຣິຍາ ປນສ຺ສ ຍສວຕີ ນາມ, ສີວໂລ ນາມ ປຸຕ຺ໂຕ, ອສ຺ສຍາເນນ ນິກ຺ຂມິ. ອຸຕ຺ຕຣາຣາເມ ວສິ. ອຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ອຸປຏ຺ຐາໂກ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ນວຸຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ຐຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ທສຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ສານິ ເອກນ຺ຘກາຣານິ ອເຫສຸໍ. ສພ຺ພຈກ຺ກວາເຬສຸ ມນຸສ຺ສານໍ ມຫນ຺ຕໍ ອາໂຣທນປຣິເທວນໍ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໘. ‘‘ອຸຕ຺ຕຣໍ ນາມ ນຄຣໍ, ອຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ອຸຕ຺ຕຣາ ນາມ ຊນິກາ, ມງ຺ຄລສ຺ສ ມເຫສິໂນ.

໒໓. ‘‘ສຸເທໂວ ຘມ຺ມເສໂນ ຈ, ອເຫສຸໍ ອຄ຺ຄສາວກາ;

ປາລິໂຕ ນາມຸປຏ຺ຐາໂກ, ມງ຺ຄລສ຺ສ ມເຫສິໂນ.

໒໔. ‘‘ສີວລາ ຈ ອໂສກາ ຈ, ອເຫສຸໍ ອຄ຺ຄສາວິກາ;

ໂພຘິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ນາຄຣຸກ຺ໂຂຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໒໖. ‘‘ອຏ຺ຐາສີຕິ ຣຕນານິ, ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄໂຕ ມຫາມຸນິ;

ຕໂຕ ນິທ຺ຘາວຕີ ຣໍສີ, ອເນກສຕສຫສ຺ສິໂຍ.

໒໗. ‘‘ນວຸຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ອາຍຸ ວິຊ຺ຊຕິ ຕາວເທ;

ຕາວຕາ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ໂສ, ຕາເຣສິ ຊນຕໍ ພຫຸໍ.

໒໘. ‘‘ຍຖາປິ ສາຄເຣ ອູມີ, ນ ສກ຺ກາ ຕາ ຄເຓຕຸເຍ;

ຕເຖວ ສາວກາ ຕສ຺ສ, ນ ສກ຺ກາ ເຕ ຄເຓຕຸເຍ.

໒໙. ‘‘ຍາວ ອຏ຺ຐາສິ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ມງ຺ຄໂລ ໂລກນາຍໂກ;

ນ ຕສ຺ສ ສາສເນ ອຕ຺ຖິ, ສກິເລສມຣຓໍ ຕທາ.

໓໐. ‘‘ຘມ຺ໂມກ຺ກໍ ຘາຣຍິຕ຺ວານ, ສນ຺ຕາເຣຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ;

ຊລິຕ຺ວາ ຘຸມເກຕູວ, ນິພ຺ພຸໂຕ ໂສ ມຫາຍໂສ.

໓໑. ‘‘ສງ຺ຂາຣານໍ ສຠາວຕ຺ຕໍ, ທສ຺ສຍິຕ຺ວາ ສເທວເກ;

ຊລິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘວ, ສູຣິໂຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂຕ ຍຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕໂຕຕິ ຕສ຺ສ ມງ຺ຄລສ຺ສ ສຣີຣໂຕ. ນິທ຺ຘາວຕີຕິ ນິທ຺ຘາວນ຺ຕິ, ວຈນວິປຣິຍາໂຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຣໍສີຕິ ຣສ຺ມິໂຍ. ອເນກສຕສຫສ຺ສິໂຍຕິ ອເນກສຕສຫສ຺ສາ. ອູມີຕິ ວີຈິໂຍ ຕຣງ຺ຄາ. ຄເຓຕຸເຍຕິ ຄເຓຕຸໍ ສງ຺ຂາຕຸໍ. ເອຕ຺ຕກາ ສາຄເຣ ອູມິໂຍຕິ ຍຖາ ນ ສກ຺ກາ ຄເຓຕຸໍ, ເອວໍ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວກາປິ ນ ສກ຺ກາ ຄເຓຕຸໍ, ອຖ ໂຂ ຄຓນປຖໍ ວີຕິວຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍາວາຕິ ຍາວຕກໍ ກາລໍ. ສກິເລສມຣຓໍ ຕທາຕິ ສຫ ກິເລເສຫິ ສກິເລໂສ, ສກິເລສສ຺ສ ມຣຓໍ ສກິເລສມຣຓໍ, ຕໍ ນຕ຺ຖິ. ຕທາ ກິຣ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ສາວກາ ສພ຺ເພ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາເຍວ ປຣິນິພ຺ພາຍິໍສຸ. ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວາ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ນ ກາລມກໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ‘‘ສມ຺ໂມຫມາຣຓໍ ຕທາ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ.

ຘມ຺ໂມກ຺ກນ຺ຕິ ຘມ຺ມທີປກໍ. ຘູມເກຕູຕິ ອຄ຺ຄິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິຘ ປນ ປທີໂປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ ຕສ຺ມາ ປທີໂປ ວິຍ ຊລິຕ຺ວາ ນິພ຺ພຸໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາຍໂສຕິ ມຫາປຣິວາໂຣ. ເກຈິ ‘‘ນິພ຺ພຸໂຕ ໂສ ສສາວໂກ’’ຕິ ປຐນ຺ຕິ. ສງ຺ຂາຣານນ຺ຕິ ສງ຺ຂາຕຘມ຺ມານໍ ສປ຺ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມານໍ. ສຠາວຕ຺ຕນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈາທິສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ. ສູຣິໂຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂຕ ຍຖາຕິ ຍຖາ ສຫສ຺ສກິຣໂຓ ທິວສກໂຣ ສພ຺ພໍ ຕມຄຓໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຈ ໂລກໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຖມຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ມງ຺ຄລທິວສກໂຣປິ ເວເນຍ຺ຍກມລວນວິກສນກໂຣ ສພ຺ພໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣໂລກຕມໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣປ຺ປຠາຍ ຊລິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສຄາຖາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານາ ເອວາຕິ.

ມງ຺ຄລພຸທ຺ຘວໍສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ຕຕິໂຍ ພຸທ຺ຘວໍໂສ.