໔. ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎພຸທ຺ຘວໍສວຓ຺ຓນາ

ທີປງ຺ກເຣ ກິຣ ຠຄວຕິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຕສ຺ສ ສາສນໍ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໍ ປວຕ຺ຕິຕ຺ຖ. ອຖ ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ຘານໍ ສາວການໍ ອນ຺ຕຣຘາເນນ ສາສນມ຺ປິສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ອຖສ຺ສ ອປຣຠາເຄ ເອກມສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ນາມ ສຕ຺ຖາ ອຸທປາທິ. ໂສ ປນ ຠຄວາ ໂສຬສອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ກປ຺ປານຎ຺ຈ ສຕສຫສ຺ສໍ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ໂພຘິຎາຓໍ ປຣິປາເຈຕ຺ວາ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາວສທິເສ ອຕ຺ຕຠາເວ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ເທວຕານໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ຕຸສິຕປຸຣໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຣມ຺ມວຕີນຄເຣ ສຸນນ຺ທສ຺ສ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ກຸເລ ສຸຊາຕາຍ ນາມ ເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕສ຺ສປິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ທີປງ຺ກຣພຸທ຺ຘວໍເສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ປາຏິຫາຣິຍານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ໂສ ເທວຕາຫິ ກຕາຣກ຺ຂສໍວິຘາໂນ ທສນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕໂຣ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພາ ຈ ທິສາ ວິໂລເກຕ຺ວາ ອາສຠິໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ – ‘‘ອຄ຺ໂຄຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສ, ເຊຏ຺ໂຐຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສ, ເສຏ຺ໂຐຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສ, ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕິ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໑; ມ. ນິ. ໓.໒໐໗).

ຕໂຕ ກຸມາຣສ຺ສ ນາມກຣຓທິວເສ ນາມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ‘‘ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ’’ຕິ ນາມມກໍສຸ. ໂສ ຫິ ຠຄວາ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎໂຄຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ຕໂຍ ປາສາທາ ອເຫສຸໍ – ຣາມ, ສຸຣາມ, ສຸຠນາມກາ ປຣມຣມຓີຍາ. ເຕສຸ ຕີຓິ ສຕສຫສ຺ສານິ ນາຏກິຕ຺ຖີນໍ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕກຸສລານໍ ສພ຺ພກາລໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕານິ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ສ ຣຸຈິເທວີ ນາມ ອຄ຺ຄມເຫສີ ອໂຫສິ. ວິຊິຕເສໂນ ນາມສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ໂສ ທສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິ.

ໂສ ປນ ຊິຓ຺ຓພ຺ຍາຘິມຕປພ຺ພຊິເຕ ທິສ຺ວາ ອາຊຎ຺ຎຣເຖນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ທສ ມາເສ ປຘານຈຣິຍໍ ຈຣິ. ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎກຸມາຣໍ ປນ ປພ຺ພຊນ຺ຕໍ ທສ ຊນໂກຏິໂຍ ອນຸປພ຺ພຊິໍສຸ. ໂສ ເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ທສ ມາເສ ປຘານຈຣິຍໍ ຈຣິຕ຺ວາ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍ ສຸນນ຺ທຄາເມ ສມສຫິຕຆນປໂຍຘຣາຍ ຍໂສຘຣາຍ ນາມ ເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ທິນ຺ນໍ ປຣມມຘຸຣໍ ມຘຸປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຜລປລ຺ລວງ຺ກຸຣສມລງ຺ກເຕ ສາລວເນ ທິວາວິຫາຣໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຄຓໍ ປຫາຍ ສຸນນ຺ທກາຊີວເກນ ທິນ຺ນາ ອຏ຺ຐ ຕິຓມຸຏ຺ຐິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາລກລ຺ຍາຓິຣຸກ຺ຂໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປຸພ຺ພທິສາຠາຄໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ໂພຘິຣຸກ຺ຂໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐປຓ຺ຓາສຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖຕໍ ຕິຓສນ຺ຖຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ອຸທຍພ຺ພຍວເສນ ສມປຎ຺ຎາສ ລກ຺ຂຓານິ ທິສ຺ວາ ຍາວ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຄ຺ຄຎາຓານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ຜລຎາຓານິ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ຈຕຸໂຍນິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ ປຎ຺ຈຄຕິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ ຉ ອສາຘາຣຓຎາຓານິ ສກເລ ຈ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ ໂພຘິມູເລ ນິສິນ຺ໂນວ –

‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣໍ, ສນ຺ຘາວິສ຺ສໍ ອນິພ຺ພິສໍ;

ຄຫກາຣໍ ຄເວສນ຺ໂຕ, ທຸກ຺ຂາ ຊາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

‘‘ຄຫກາຣກ ທິຏ຺ໂຐສິ, ປຸນ ເຄຫໍ ນ ກາຫສິ;

ສພ຺ພາ ເຕ ຜາສຸກາ ຠຄ຺ຄາ, ຄຫກູຏໍ ວິສງ຺ຂຕໍ;

ວິສງ຺ຂາຣຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍມຊ຺ຌຄາ. (ຘ. ປ. ໑໕໓-໑໕໔);

‘‘ອໂຍຆນຫຕສ຺ເສວ, ຊລໂຕ ຊາຕເວທໂສ;

ອນຸປຸພ຺ພູປສນ຺ຕສ຺ສ, ຍຖາ ນ ຎາຍເຕ ຄຕິ.

‘‘ເອວໍ ສມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕານໍ, ກາມພນ຺ໂຘຆຕາຣິນໍ;

ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ຄຕີ ນຕ຺ຖິ, ປຕ຺ຕານໍ ອຈລໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. (ອຸທາ. ໘໐) –

ເອວໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ໂພຘິມູເລເຍວ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຊ຺ເຌສນໍ ປຏິຈ຺ຈ – ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໔; ໒.໓໔໑; ມຫາວ. ໑໐) ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຊິຕາ ທສ ຠິກ຺ຂຸໂກຏິໂຍ ອທ຺ທສ. ‘‘ອິເມ ປນ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມຸປຈິຕກຸສລມູລາ ມໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕໍ ອນຸປພ຺ພຊິຕາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ປຘານໍ ຈຣິຕ຺ວາ ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ, ຫນ຺ທາຫໍ ອິເມສໍ ສພ຺ພປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ – ‘‘ອິທານິ ປນ ເຕ ກຕ຺ຖ ວສນ຺ຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ – ‘‘ອິໂຕ ອຏ຺ຐາຣສໂຍຊນິເກ ອຣຸນ຺ຘວຕີນຄເຣ ເທວວເນ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ – ‘‘ເຕສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ ໂພຘິມູເລ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ເທວວເນ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ຕາ ທສ ຠິກ຺ຂຸໂກຏິໂຍ ອຣຸນ຺ຘວຕີນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເທວວເນ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເຕ ປນ ຠິກ຺ຂູ ທສພລໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານສາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ພຸທ຺ຘາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ, ສຕ຺ຖຸ ຄາຣວໍ ກຕ຺ວາ, ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ຕຕ຺ຣ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ທສພໂລ ມຸນິຄຓປຣິວຸໂຕ ພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ຕິທສຄຓປຣິວຸໂຕ ທສສຕນຍໂນ ວິຍ ວິມລຄຄນຕລຄໂຕ ສຣທສມຍຣຊນິກໂຣ ວິຍ ຕາຣາຄຓປຣິວຸໂຕ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘນິເສວິຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ທ຺ວາທສາກາຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ກເຖຕ຺ວາ ທສຠິກ຺ຂຸໂກຏິປ຺ປມຸຂາ ສຕສຫສ຺ສເທວມນຸສ຺ສໂກຏິໂຍ ຘມ຺ມາມຕໍ ປາເຍສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑. ‘‘ທີປງ຺ກຣສ຺ສ ອປເຣນ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ນາມ ນາຍໂກ;

ອນນ຺ຕເຕໂຊ ອມິຕຍໂສ, ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ທຸຣາສໂທ.

໒. ‘‘ຘຣຓູປໂມ ຂມເນນ, ສີເລນ ສາຄຣູປໂມ;

ສມາຘິນາ ເມຣູປໂມ, ຎາເຓນ ຄຄນູປໂມ.

໓. ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄ-ມຄ຺ຄສຈ຺ຈປ຺ປກາສນໍ;

ປກາເສສິ ສທາ ພຸທ຺ໂຘ ຫິຕາຍ ສພ຺ພປາຓິນໍ.

໔. ‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ເຕ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ເຎ ໂລກນາຍເກ;

ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ, ປຐມາຠິສມໂຍ ອຫູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທີປງ຺ກຣສ຺ສ ອປເຣນາຕິ ທີປງ຺ກຣສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ອປຣຠາເຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ນາມາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ສມຘິຄຕນາມເຘຍ຺ໂຍ. ນາຍໂກຕິ ວິນາຍໂກ. ອນນ຺ຕເຕໂຊຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລຄຸຓຎາຓປຸຎ຺ຎເຕເຊນ ອນນ຺ຕເຕໂຊ. ເຫຏ຺ຐໂຕ ອວີຈິ ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄໍ ຕິຣິຍໂຕ ອນນ຺ຕາ ໂລກຘາຕຸໂຍ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ເອກປຸຄ຺ຄໂລປິ ຕສ຺ສ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນນ຺ຕເຕໂຊ’’ຕິ. ອມິຕຍໂສຕິ ອນນ຺ຕປຣິວາໂຣ. ຕສ຺ສ ຫິ ຠຄວໂຕ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ຍາວ ປຣິນິພ຺ພານສມຍໍ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຠິກ຺ຂຸປຣິສາຍ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ນາໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອມິຕຍໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອມິຕຄຸຓກິຕ຺ຕິປິ ‘‘ອມິຕຍໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍຕິ ຄຸຓຄຓປຣິມາຓວເສນ ນປ຺ປເມຍ຺ໂຍຕິ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ. ຍຖາຫ –

‘‘ພຸທ຺ໂຘປິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠເຓຍ຺ຍ ວຓ຺ຓໍ, ກປ຺ປມ຺ປິ ເຈ ອຎ຺ຎມຠາສມາໂນ;

ຂີເຍຖ ກປ຺ໂປ ຈິຣທີຆມນ຺ຕເຣ, ວຓ຺ໂຓ ນ ຂີເຍຖ ຕຖາຄຕສ຺ສາ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓໐໔; ໓.໑໔໑; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔໒໕; ອຸທາ. ອຏ຺ຐ. ໕໓; ຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ);

ຕສ຺ມາ ອປ຺ປເມຍ຺ຍຄຸຓຄຓຕ຺ຕາ ‘‘ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທຸຣາສໂທຕິ ທຸຣຸປສງ຺ກມນີໂຍ, ອາສຊ຺ຊ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕຸມສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາວໂຕ ທຸຣາສໂທ, ທຸຣຠິຠວນີໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຘຣຓູປໂມຕິ ຘຣຓີສໂມ. ຂມເນນາຕິ ຂນ຺ຕິຍາ, ຈຕຸນຫຸຕາຘິກທ຺ວິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສພຫລາ ມຫາປຖວີ ວິຍ ປກຕິວາເຕນ ລາຠາລາຠອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາທີຫິ ອກມ຺ປນຠາວໂຕ ‘‘ຘຣຓູປໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສີເລນ ສາຄຣູປໂມຕິ ສີລສໍວເຣນ ເວລານາຕິກ຺ກມນຠາເວນ ສາຄຣສໂມ. ‘‘ມຫາສມຸທ຺ໂທ, ຠິກ຺ຂເວ, ຐິຕຘມ຺ໂມ ເວລໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໑໙; ຈູຬວ. ໓໘໔; ມິ. ປ. ໖.໒.໑໐) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສມາຘິນາ ເມຣູປໂມຕິ ສມາຘິປຏິປກ຺ຂຠູຕຘມ຺ມຊນິຕກມ຺ປາຠາວໂຕ ເມຣຸນາ ຄິຣິວເຣນ ສໂມ, ສທິໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເມຣຸຄິຣິວໂຣ ວິຍ ຖິຣຕຣສຣີໂຣຕິ ວາ. ຎາເຓນ ຄຄນູປໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຠາເວນ ອນນ຺ຕາກາເສນ ອຸປມາ ກຕາ. ຈຕ຺ຕາຣິ ອນນ຺ຕານິ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ. ຍຖາຫ –

‘‘ສຕ຺ຕກາໂຍ ຈ ອາກາໂສ, ຈກ຺ກວາຬາ ຈນນ຺ຕກາ;

ພຸທ຺ຘຎາຓໍ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ, ນ ສກ຺ກາ ເອເຕ ວິຊານິຕຸ’’ນ຺ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໑.໖໔);

ຕສ຺ມາ ອນນ຺ຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ເຕນ ອາກາເສນ ອຸປມາ ກຕາຕິ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄສຈ຺ຈປ຺ປກາສນນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄສຈ຺ຈານໍ ຄຫເຓນ ສຕິປຏ຺ຐານສມ຺ມປ຺ປຘານິທ຺ຘິປາທາປິ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນໍ ຈຕຸສງ຺ເຂປານໍ ວເສນ ສຕ຺ຕຕ຺ຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມານໍ ປກາສນຘມ຺ມໍ ປກາເສສິ, ເທເສສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫິຕາຍາຕິ ຫິຕຕ຺ຖໍ. ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ເຕຕິ ເທສນາຎາເຓ ປວຕ຺ຕິຍມາເນ.

ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ມຫາມງ຺ຄລສມາຄເມ ທສສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ເທວຕາໂຍ ສຸຂຸເມ ອຕ຺ຕຠາເວ ມາເປຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິຎ຺ເຎວ ຈກ຺ກວາເຬ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ກິຣ ອຎ຺ຎຕໂຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎທສພລໍ ມງ຺ຄລປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕສ຺ສ ຠຄວາ ມງ຺ຄລານິ ກເຖສິ. ຕຕ຺ຖ ນວຸຕິໂກຏິສຫສ຺ສານິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ໂສຕາປນ຺ນາທີນໍ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ ນາມ ນາໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໕. ‘‘ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ເທເສນ຺ເຕ, ນຣມຣູນໍ ສມາຄເມ;

ນວຸຕິໂກຏິສຫສ຺ສານໍ, ທຸຕິຍາຠິສມໂຍ ອຫູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕໂຕ ປຣມ຺ປີຕິ ຕໂຕ ອປຣຠາເຄປິ. ເທເສນ຺ເຕຕິ ຠຄວຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ. ນຣມຣູນນ຺ຕິ ນຣານຎ຺ເຈວ ອມຣານຎ຺ຈ, ຍທາ ປນ ຠຄວາ ຄຄນຕເລ ຕິຕ຺ຖິຍມານມທ຺ທນໍ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ ຕທາ ອສີຕິໂກຏິສຫສ຺ສານິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ຕີສຸ ຜເລສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ຄຓນປຖໍ ວີຕິວຕ຺ຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໖. ‘‘ຕິຕ຺ຖິເຍ ອຠິມທ຺ທນ຺ໂຕ, ຍທາ ຘມ຺ມມເທສຍິ;

ອສີຕິໂກຏິສຫສ຺ສານໍ, ຕຕິຍາຠິສມໂຍ ອຫູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕທາ-ສທ຺ທໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍທາ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ຕທາ ອສີຕິໂກຏິສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອຫູຕິ.

ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ກິຣ ສຕ຺ຖາ ອຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ປຐມວສ຺ສໍ ຈນ຺ທວຕີນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຈນ຺ທາຣາເມ ວິຫາສິ. ຕຕ຺ຖ ສຸຈິນ຺ຘຣສ຺ສ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຠທ຺ທມາຓໂວ ນາມ ຍໂສຘຣພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ສຸຠທ຺ທມາຓໂວ ຈ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ນມານສາ ທສຫິ ມາຓວກສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ອຖ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ສຕ຺ຖາ ເຊຏ຺ຐມາສປຸຓ຺ຓມາຍ ສຸຠທ຺ທຕ຺ເຖຣປ຺ປມຸເຂນ ໂກຏິສຕສຫສ຺ເສນ ປຣິວຸໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂມຸທ຺ທິສິ, ໂສ ປຐໂມ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສຕ຺ຖຸໂນ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊິຕເສເນ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕ ຕໍປມຸຂສ຺ສ ໂກຏິສຫສ຺ສສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ຠຄວາ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິ, ໂສ ທຸຕິໂຍ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ອຖາປເຣນ ສມເຍນ ທສພໂລ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ອຸເທນຣາຊານໍ ນາມ ນວຸຕິໂກຏິຊນປຣິວາຣໍ ປພ຺ພາເຊສິ ສທ຺ຘິໍ ຕາຍ ປຣິສາຍ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕ ຕໍປມຸເຂຫິ ນວຸຕິຍາ ອຣຫນ຺ຕໂກຏີຫິ ຠຄວາ ປຣິວຸໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິ, ໂສ ຕຕິໂຍ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໗. ‘‘ສນ຺ນິປາຕາ ຕໂຍ ອາສຸໍ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ມເຫສິໂນ;

ຂີຓາສວານໍ ວິມລານໍ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕານ ຕາທິນໍ.

໘. ‘‘ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ, ປຐໂມ ອາສິ ສມາຄໂມ;

ທຸຕິໂຍ ໂກຏິສຫສ຺ສານໍ, ຕຕິໂຍ ນວຸຕິໂກຏິນ’’ນ຺ຕິ.

ຕທາ ກິຣ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ ນາມ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຫຸຕ຺ວາ ຈນ຺ທວຕີນຄເຣ ປຏິວສຕິ. ໂສ ກິຣ ອເນກນຣວຣປຣິວຸໂຕ ສລິລນິຘິນິວສນໍ ສເມຣຸຍຸຄນ຺ຘຣໍ ອປຣິມິຕວສຸຘຣໍ ວສຸນ຺ຘຣໍ ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ ຘມ຺ເມນ ປຣິປາເລຕິ. ອຖ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ພຸທ຺ໂຘປິ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຂີຓາສວປຣິວຸໂຕ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈນ຺ທວຕີນຄຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິ.

ໂສ ວິຊິຕາວີ ກິຣ ຣາຊາ – ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ກິຣ ອມ຺ຫາກໍ ນຄຣໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ວສນຏ຺ຐານໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຠຕ຺ຕວິຘິໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂສ຺ສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ອທາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ອນຸໂມທນາວສາເນ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເຕມາສໍ ມຫາຊນສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອິເຘວ ວສຖາ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ຕໂຍ ມາເສ ນິຣນ຺ຕຣໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອສທິສມຫາທານໍ ອທາສິ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ – ‘‘ອນາຄເຕ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ຘມ຺ມມສ຺ສ ເທເສສິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕີຓິ ປິຏການິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປຎ຺ຈ ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໙. ‘‘ອຫໍ ເຕນ ສມເຍນ, ວິຊິຕາວີ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ສມຸທ຺ທໍ ອນ຺ຕມນ຺ເຕນ, ອິສ຺ສຣິຍໍ ວຕ຺ຕຍາມຫໍ.

໑໐. ‘‘ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ, ວິມລານໍ ມເຫສິນໍ;

ສຫ ໂລກຄ຺ຄນາເຖນ, ປຣມນ຺ເນນ ຕປ຺ປຍິໍ.

໑໑. ‘‘ໂສປິ ມໍ ພຸທ຺ໂຘ ພ຺ຍາກາສິ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ໂລກນາຍໂກ;

ອປຣິເມຍ຺ຍິໂຕ ກປ຺ເປ, ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

໑໒. ‘‘ປຘານໍ ປທຫິຕ຺ວານ, ກຕ຺ວາ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ;

ອສ຺ສຕ຺ຖມູເລ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ມຫາຍໂສ.

໑໓. ‘‘ອິມສ຺ສ ຊນິກາ ມາຕາ, ມາຍາ ນາມ ຠວິສ຺ສຕິ;

ປິຕາ ສຸທ຺ໂຘທໂນ ນາມ, ອຍໍ ເຫສ຺ສຕິ ໂຄຕໂມ.

໑໔. ‘‘ໂກລິໂຕ ອຸປຕິສ຺ໂສ ຈ, ອຄ຺ຄາ ເຫສ຺ສນ຺ຕິ ສາວກາ;

ອານນ຺ໂທ ນາມຸປຏ຺ຐາໂກ, ອຸປຏ຺ຐິສ຺ສຕິ ຕໍ ຊິນໍ.

໑໕. ‘‘ເຂມາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ຈ, ອຄ຺ຄາ ເຫສ຺ສນ຺ຕິ ສາວິກາ;

ໂພຘິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ອສ຺ສຕ຺ໂຖຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

໑໖. ‘‘ຈິຕ຺ໂຕ ຈ ຫຕ຺ຖາຬວໂກ, ອຄ຺ຄາ ເຫສ຺ສນ຺ຕຸປຏ຺ຐກາ;

ນນ຺ທມາຕາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາ, ອຄ຺ຄາ ເຫສ຺ສນ຺ຕຸປຏ຺ຐິກາ;

ອາຍຸ ວສ຺ສສຕໍ ຕສ຺ສ, ໂຄຕມສ຺ສ ຍສສ຺ສິໂນ.

໑໗. ‘‘ອິທໍ ສຸຕ຺ວານ ວຈນໍ, ອສມສ຺ສ ມເຫສິໂນ;

ອາໂມທິຕາ ນຣມຣູ, ພຸທ຺ຘພີຊໍ ກິຣ ອຍໍ.

໑໘. ‘‘ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິສທ຺ທາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອປ຺ໂຜເຏນ຺ຕິ ຫສນ຺ຕິ ຈ;

ກຕຎ຺ຊລີ ນມສ຺ສນ຺ຕິ, ທສສຫສ຺ສິເທວຕາ.

໑໙. ‘‘ຍທິມສ຺ສ ໂລກນາຖສ຺ສ, ວິຣຊ຺ຌິສ຺ສາມ ສາສນໍ;

ອນາຄຕມ຺ຫິ ອທ຺ຘາເນ, ເຫສ຺ສາມ ສມ຺ມຸຂາ ອິມໍ.

໒໐. ‘‘ຍຖາ ມນຸສ຺ສາ ນທິໍ ຕຣນ຺ຕາ, ປຏິຕິຕ຺ຖໍ ວິຣຊ຺ຌິຍ;

ເຫຏ຺ຐາຕິຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວານ, ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ມຫານທິໍ.

໒໑. ‘‘ເອວເມວ ມຍໍ ສພ຺ເພ, ຍທິ ມຸຎ຺ຈາມິມໍ ຊິນໍ;

ອນາຄຕມ຺ຫິ ອທ຺ຘາເນ, ເຫສ຺ສາມ ສມ຺ມຸຂາ ອິມໍ.

໒໒. ‘‘ຕສ຺ສາຫໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ຠິຍ຺ໂຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທຍິໍ;

ຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘນ຺ໂຕ, ມຫາຣຊ຺ຊໍ ຊິເນ ອທໍ;

ມຫາຣຊ຺ຊໍ ທທິຕ຺ວານ, ປພ຺ພຊິໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ.

໒໓. ‘‘ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ວິນຍໍ ຈາປິ, ນວງ຺ຄໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ;

ສພ຺ພໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວານ, ໂສຠຍິໍ ຊິນສາສນໍ.

໒໔. ‘‘ຕຕ຺ຖປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ, ນິສຊ຺ຊຏ຺ຐານຈງ຺ກເມ;

ອຠິຎ຺ຎາປາຣມິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມຄຎ຺ຉຫ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຫໍ ເຕນ ສມເຍນາຕິ ອຫໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ. ວິຊິຕາວີ ນາມາຕິ ເອວໍນາມໂກ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ອໂຫສິໍ. ສມຸທ຺ທໍ ອນ຺ຕມນ຺ເຕນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ສີມໍ ມຣິຍາທໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕໍ ສມຸທ຺ທໍ ອນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວຕ຺ຕຍາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນ ປາກຏໍ ໂຫຕິ.

ຣາຊາ ກິຣ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຈກ຺ກຣຕນານຸຠາເວນ ວາມປສ຺ເສນ ສິເນຣຸໍ ກຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄນ ອຏ຺ຐໂຍຊນສຫສ຺ສປ຺ປມາຓໍ ປຸພ຺ພວິເທຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ – ‘‘ປາໂຓ ນ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ, ອທິນ຺ນໍ ນາທາຕພ຺ພໍ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາ ນ ຈຣິຕພ຺ພາ, ມຸສາ ນ ຠາສິຕພ຺ພາ, ມຊ຺ຊໍ ນ ປາຕພ຺ພໍ, ຍຖາຠຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໔; ໓.໘໕; ມ. ນິ. ໓.໒໕໗) ໂອວາທໍ ເທຕິ. ເອວໍ ໂອວາເທ ທິນ຺ເນ ຕໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ສມຸທ຺ທໍ ອຊ຺ໂຌຄາຫຕິ. ຍຖາ ຍຖາ ຈ ຕໍ ອຊ຺ໂຌຄາຫຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ສໍຂິຕ຺ຕອູມິວິປ຺ຜາຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ໂອຄຈ຺ຉມານໍ ມຫາສມຸທ຺ທສລິລໍ ໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ໂອຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕສມຸທ຺ທໍ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ເວຬຸຣິຍມຓິຠິຕ຺ຕິ ວິຍ ປຣມທສ຺ສນີຍໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ປຸຣຕ຺ຖິມສາຄຣປຣິຍນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຏິນິວຕ຺ຕຕິ. ປຏິນິວຕ຺ຕມາເນ ຈ ຕສ຺ມິໍ ສາ ປຣິສາ ອຄ຺ຄໂຕ ໂຫຕິ, ມຊ຺ເຌ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອນ຺ເຕ ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂຫຕິ. ຕມ຺ປິ ຊລໍ ຊລນ຺ເຕນ ວິໂຍຄໍ ອສຫມານມິວ ເນມິມຓ຺ຑລປຣິຍນ຺ຕໍ ອຠິຫນນ຺ຕເມວ ຕີຣມຸປຄຈ຺ຉຕິ.

ເອວໍ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ປຸຣຕ຺ຖິມສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ ປຸພ຺ພວິເທຫໍ ອຠິວິຊິນິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ ຊມ຺ພຸທີປໍ ວິເຊຕຸກາໂມ ຈກ຺ກຣຕນເທສິເຕນ ມຄ຺ເຄນ ທກ຺ຂິຓສມຸທ຺ທາຠິມຸໂຂ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ທສສຫສ຺ສໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ຊມ຺ພຸທີປໍ ອຠິວິຊິນິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓສມຸທ຺ທໂຕ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕໂຍຊນສຫສ຺ສປ຺ປມາຓໍ ອປຣໂຄຍານໍ ວິເຊຕຸໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ສາຄຣປຣິຍນ຺ຕໍ ອຠິວິຊິນິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມສມຸທ຺ທໂຕປິ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໂຍຊນສຫສ຺ສປ຺ປມາຓໍ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໍ ວິເຊຕຸໍ ຕເຖວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ສມຸທ຺ທປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕເຖວ ອຠິວິຊິຍ ອຸຕ຺ຕຣສມຸທ຺ທໂຕປິ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຣຎ຺ຎາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິນາ ສາຄຣປຣິຍນ຺ຕາຍ ປຖວິຍາ ອິສ຺ສຣິຍໍ ອຘິຄຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ສມຸທ຺ທໍ ອນ຺ຕມນ຺ເຕນ, ອິສ຺ສຣິຍໍ ວຕ຺ຕຍາມຫ’’ນ຺ຕິ.

ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານນ຺ຕິ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານິ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ວິມລານນ຺ຕິ ຂີຓາສວານໍ. ສຫ ໂລກຄ຺ຄນາເຖນາຕິ ສທ຺ຘິໍ ທສພເລນ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣມນ຺ເນນາຕິ ປຓີເຕນ ອນ຺ເນນ. ຕປ຺ປຍິນ຺ຕິ ຕປ຺ເປສິໍ. ອປຣິເມຍ຺ຍິໂຕ ກປ຺ເປຕິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິການິ ຕີຓິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຠທ຺ທກປ຺ເປຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຘານນ຺ຕິ ວີຣິຍໍ. ຕເມວ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘນ຺ໂຕຕິ ຕເມວ ພຸທ຺ຘກາຣກມຕ຺ຖໍ ທານປາຣມິໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ສາເຘນ຺ໂຕ ນິປ຺ຜາເທນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ. ຊິເນຕິ ຠຄວຕິ, ສມ຺ປທານຕ຺ເຖ ວາ ຠຸມ຺ມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອທນ຺ຕິ ອທາສິໍ. ເອວມຕ຺ຖໍ ສາເຘນ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ມຫາຣຊ຺ຊໍ ຊິເນ ທທິ’’ນ຺ຕິ ປຐນ຺ຕິ ເກຈິ. ທທິຕ຺ວານາຕິ ຈຊິຕ຺ວາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກໍ. ວິນຍນ຺ຕິ ວິນຍປິຏກໍ. ນວງ຺ຄນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕເຄຍ຺ຍາທິນວງ຺ຄໍ. ໂສຠຍິໍ ຊິນສາສນນ຺ຕິ ອາຄມາຘິຄເມຫິ ໂລກິເຍຫິ ສມລງ຺ກຣິໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ. ອປ຺ປມຕ຺ໂຕຕິ ສຕິສມ຺ປນ຺ໂນ. ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມຄຎ຺ຉຫນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຄຎ຺ຉິໍ ອຫໍ.

ອິມສ຺ສ ປນ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎພຸທ຺ຘສ຺ສ ຣມ຺ມວຕີ ນາມ ນຄຣໍ ອໂຫສິ, ສຸນນ຺ໂທ ນາມ ຣາຊາ ປິຕາ, ສຸຊາຕາ ນາມ ເທວີ ມາຕາ, ຠທ຺ໂທ ຈ ສຸຠທ຺ໂທ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ, ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ນາມຸປຏ຺ຐາໂກ, ຕິສ຺ສາ ຈ ອຸປຕິສ຺ສາ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວິກາ, ສາລກລ຺ຍາຓິຣຸກ຺ໂຂ ໂພຘິ, ອຏ຺ຐາສີຕິຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘໍ ສຣີຣໍ, ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ຣຸຈິເທວີ ນາມ ອຄ຺ຄມເຫສີ ອໂຫສິ, ວິຊິຕເສໂນ ນາມສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ, ຈນ຺ໂທ ນາມຸປຏ຺ຐາໂກ ຣາຊາ. ຈນ຺ທາຣາເມ ກິຣ ວສີຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໒໕. ‘‘ນຄຣໍ ຣມ຺ມວຕີ ນາມ, ສຸນນ຺ໂທ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ສຸຊາຕາ ນາມ ຊນິກາ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ມເຫສິໂນ.

໓໐. ‘‘ຠທ຺ໂທ ເຈວ ສຸຠທ຺ໂທ ຈ, ອເຫສຸໍ ອຄ຺ຄສາວກາ;

ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ນາມຸປຏ຺ຐາໂກ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ມເຫສິໂນ.

໓໑. ‘‘ຕິສ຺ສາ ຈ ອຸປຕິສ຺ສາ ຈ, ອເຫສຸໍ ອຄ຺ຄສາວິກາ;

ສາລກລ຺ຍາຓິໂກ ໂພຘິ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ມເຫສິໂນ.

໓໓. ‘‘ໂສ ອຏ຺ຐາສີຕິ ຫຕ຺ຖານິ, ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄໂຕ ມຫາມຸນິ;

ໂສຠເຕ ອຸຬຸຣາຊາວ, ສູຣິໂຍ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ຍຖາ.

໓໔. ‘‘ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ, ອາຍຸ ວິຊ຺ຊຕິ ຕາວເທ;

ຕາວຕາ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ໂສ, ຕາເຣສິ ຊນຕໍ ພຫຸໍ.

໓໕. ‘‘ຂີຓາສເວຫິ ວິມເລຫິ, ວິຈິຕ຺ຕາ ອາສິ ເມທນີ;

ຍຖາ ຫິ ຄຄນມຸຬູຠິ, ເອວໍ ໂສ ອຸປໂສຠຖ.

໓໖. ‘‘ເຕປິ ນາຄາ ອປ຺ປເມຍ຺ຍາ, ອສງ຺ໂຂຠາ ທຸຣາສທາ;

ວິຊ຺ຊຸປາຕໍວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ນິພ຺ພຸຕາ ເຕ ມຫາຍສາ.

໓໗. ‘‘ສາ ຈ ອຕຸລິຍາ ຊິນສ຺ສ ອິທ຺ຘິ, ຎາຓປຣິຠາວິໂຕ ຈ ສມາຘິ;

ສພ຺ພໍ ຕມນ຺ຕຣຫິຕໍ, ນນຸ ຣິຕ຺ຕາ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສາລກລ຺ຍາຓິໂກຕິ ສາລກລ຺ຍາຓິຣຸກ຺ໂຂ, ໂສ ພຸທ຺ຘກາເລ ເຈວ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິກາເລ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ນາຎ຺ຎທາ. ໂສ ເອກາເຫເນວ ອຸຏ຺ຐາຕິ ກິຣ. ຂີຓາສເວຫິ ວິມເລຫິ, ວິຈິຕ຺ຕາ ອາສິ ເມທນີຕິ ອຍໍ ເມທນີ ຂີຓາສເວຫິ ເອກກາສາວປຊ຺ໂຊຕາ ວິຈິຕ຺ຕາ ປຣມທສ຺ສນີຍາ ອໂຫສິ. ຍຖາ ຫີຕິ ໂອປມ຺ມຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ອຸຬູຠີຕິ ນກ຺ຂຕ຺ເຕຫິ, ຕາຣາຄເຓຫິ ຄຄນຕລໍ ວິຍ ຂີຓາສເວຫິ ວິຈິຕ຺ຕາ ອຍໍ ເມທນີ ໂສຠິຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອສງ຺ໂຂຠາຕິ ອຏ຺ຐຫິ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ອກ຺ໂຂຠາ ອວິກາຣາ. ວິຊ຺ຊຸປາຕໍວ ທສ຺ເສຕ຺ວາຕິ ວິຊ຺ຊຸປາຕໍ ວິຍ ທສ຺ສຍິຕ຺ວາ, ‘‘ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາຕໍວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎພຸທ຺ຘສ຺ສ ກິຣ ກາເລ ປຣິນິພ຺ພາຍມານາ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຕຕາລປ຺ປມາຓມາກາສມພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອສິຕຊລຘຣວິວຣຄຕາ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ວິຍ ສມນ຺ຕໂຕ ວິຊ຺ໂຊຕມານາ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸປາທານາ ທຫນາ ວິຍ ປຣິນິພ຺ພາຍິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວິຊ຺ຊຸປາຕໍວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຕຸລິຍາຕິ ອຕຸລ຺ຍາ ອສທິສາ. ຎາຓປຣິຠາວິໂຕຕິ ຎາເຓນ ວຑ຺ຒິໂຕ. ເສສຄາຖາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານາ ເອວາຕິ.

‘‘ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ນາມ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຈນ຺ທາຣາເມ ມໂນຣເມ;

ນິພ຺ພາຍິ ເຈຕິໂຍ ຕສ຺ສ, ສຕ຺ຕໂຍຊນິໂກ ກໂຕ.

‘‘ນ ເຫວ ຘາຕຸໂຍ ຕສ຺ສ, ສຕ຺ຖຸໂນ, ວິກິຣິໍສຸ ຕາ;

ຐິຕາ ເອກຆນາ ຫຸຕ຺ວາ, ສຸວຓ຺ຓປຏິມາ ວິຍ’’.

ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ມນຸສ຺ສາ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຕໂຍຊນິກໍ ສຕ຺ຕຣຕນມຍໍ ຫຣິຕາລມໂນສິລາຍ ມຕ຺ຕິກາກິຈ຺ຈໍ ເຕລສປ຺ປີຫິ ອຸທກກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາເປສຸນ຺ຕິ.

ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎພຸທ຺ຘວໍສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ທຸຕິໂຍ ພຸທ຺ຘວໍໂສ.