໒໑. ວິປສ຺ສີພຸທ຺ຘວໍສວຓ຺ຓນາ

ຜຸສ຺ສສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອປຣຠາເຄ ສານ຺ຕຣກປ຺ເປ ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກປ຺ເປ ວີຕິວຕ຺ເຕ ອິໂຕ ເອກນວຸຕິກປ຺ເປ ວິຊິຕສພ຺ພກປ຺ໂປ ປຣຫິຕນິຣຕສງ຺ກປ຺ໂປ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິປສ຺ສີ ວິປສ຺ສີ ນາມ ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ອຸທປາທິ. ໂສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ອເນກຣຕນມຓິວິສຣສມຸຊ຺ໂຊຕິຕຠວເນ ຕຸສິຕຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ພນ຺ຘຸມຕີນຄເຣ ອເນກພນ຺ຘຸມໂຕ ພນ຺ຘຸມໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ພນ຺ຘຸມຕິຍາ ນາມ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂສ ທສນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ເຂເມ ມິຄທາເຍ ມາຕຸທຣໂຕ ອສິຕນີຣທຣາຊິໂຕ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ນິກ຺ຂມິ. ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ປນສ຺ສ ລກ຺ຂຓປາຐກາ ຎາຕກາ ຈ ທິວາ ຈ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ນິມ຺ມິສສຎ຺ຊນິຕນ຺ຘກາຣວິຣເຫນ ວິສຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ວິວເຏຫິ ວາ ອກ຺ຂີຫິ ປສ຺ສຕີຕິ ‘‘ວິປສ຺ສີ’’ຕິ ນາມມກໍສຸ. ‘‘ວິເຈຍ຺ຍ ວິເຈຍ຺ຍ ປສ຺ສຕີຕິ ວິປສ຺ສີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂສ ອຏ຺ຐວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິ. ນນ຺ທ-ສຸນນ຺ທ-ສິຣິມານາມກາ ຕໂຍ ຈສ຺ສ ປາສາທາ ອເຫສຸໍ.

ສຸທສ຺ສນາເທວິປ຺ປມຸຂານໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ວີສຕິ ຈ ສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ. ‘‘ສຸຕນູ’’ຕິປິ ສຸທສ຺ສນາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ອຏ຺ຐວສ຺ສສຫສ຺ສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ຈຕ຺ຕາຣິ ນິມິຕ຺ຕານິ ທິສ຺ວາ ສຸຕນຸເທວິຍາ ສມວຏ຺ຏກ຺ຂນ຺ເຘ ນາມ ຕນເຍ ຊາເຕ ອາຊຎ຺ຎຣເຖນ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ຕໍ ປຸຣິສານໍ ຈຕຸຣາສີຕິສຕສຫສ຺ສານິ ອນຸປພ຺ພຊິໍສຸ. ໂສ ເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ມຫາປຸຣິໂສ ອຏ຺ຐມາສໍ ປຘານຈຣິຍໍ ຈຣິຕ຺ວາ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍ ສຸທສ຺ສນເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ທິນ຺ນໍ ມຘຸປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກຸສຸມສມລງ຺ກເຕ ສາລວເນ ທິວາວິຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ສຸຊາເຕນ ນາມ ຍວປາລເກນ ທິນ຺ນາ ອຏ຺ຐ ຕິຓມຸຏ຺ຐິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຏລິໂພຘິໍ ສມລງ຺ກຕໍ ທິສ຺ວາ ທກ຺ຂິຓທິສາຠາເຄນ ຕໍ ອຸປາຄມິ.

ຕສ຺ສາ ປນ ປາຏລິຍາ ສມວຏ຺ຏກ຺ຂນ຺ໂຘ ຕໍ ທິວສໍ ປຓ຺ຓາສຣຕໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ ສາຂາ ປຓ຺ຓາສຣຕນາ ອຸພ຺ເພເຘນ ຣຕນສຕໍ ອໂຫສິ. ຕໍທິວສເມວ ສາ ປາຏລີ ກຓ຺ຓິກາພທ຺ເຘຫິ ວິຍ ປຸປ຺ເຜຫິ ປຣມສຸຣຠິຄນ຺ເຘຫິ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພສຎ຺ຉນ຺ນາ ອໂຫສິ. ທິພ຺ພຄນ຺ໂຘ ວາຍຕິ, ນ ເກວລໍ ຕທາ ອຍເມວ ປຸປ຺ຜິໂຕ, ທສສຫສ຺ສິ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ສພ຺ເພ ປາຏລິໂຍ ປຸປ຺ຜິຕາວ. ນ ເກວລໍ ປາຏລິໂຍວ, ທສສຫສ຺ສິຈກ຺ກວາເຬສຸ ສພ຺ພຣຸກ຺ຂຄຸມ຺ພລຕາໂຍປິ ປຸປ຺ຜິໍສຸ. ມຫາສມຸທ຺ໂທປິ ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓຫິ ປທຸເມຫິ ກຸວລຍຸປ຺ປລກຸມຸເທຫິ ສຎ຺ຉນ຺ໂນ ສີຕລມຘຸຣສລິໂລ ອໂຫສິ. ສພ຺ພມ຺ປິ ຈ ທສສຫສ຺ສິ ຈກ຺ກວາຬພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຘຊມາລາກຸລໍ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຏິມາລາຄຸລວິປ຺ປກິຓ຺ຓໍ ນານາສຸຣຠິກຸສຸມສຊ຺ຊິຕຘຣຓີຕລໍ ຘູປຈຸຓ຺ຓນ຺ຘກາຣໍ ອໂຫສິ. ຕໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕປຓ຺ຓາສຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖຕໍ ຕິຓສນ຺ຖຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ – ‘‘ຍາວ ພຸທ຺ໂຘ ນ ໂຫມິ, ຕາວ ອິໂຕ ນ ອຸຏ຺ຐຫາມີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ນິສີທິ. ເອວໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສມາຣໍ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄານຸກ຺ກເມນ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຄ຺ຄຎາຓານິ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລຎາຓານິ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ຈຕຸໂຍນິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ ປຎ຺ຈຄຕິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊຎາຓານິ ຉ ອສາຘາຣຓຎາຓານິ ຈ ສກເລ ຈ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ຫຕ຺ຖຄເຕ ກຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນວ –

‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣໍ…ເປ… ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍມຊ຺ຌຄາ. (ຘ. ປ. ໑໕໓-໑໕໔);

‘‘ອໂຍຆນຫຕສ຺ເສວ, ຊລໂຕ ຊາຕເວທໂສ;

ອນຸປຸພ຺ພູປສນ຺ຕສ຺ສ, ຍຖາ ນ ຎາຍເຕ ຄຕິ.

‘‘ເອວໍ ສມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕານໍ, ກາມພນ຺ໂຘຆຕາຣິນໍ;

ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ຄຕີ ນຕ຺ຖິ, ປຕ຺ຕານໍ ອຈລໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. (ອຸທາ. ໘໐) –

ເອວໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ ໂພຘິສມີເປເຍວ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາຍາຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເວມາຕິກສ຺ສ ຠາຕິກສ຺ສ ຂຓ຺ຑກຸມາຣສ຺ສ ຈ ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕິສ຺ສກຸມາຣສ຺ສ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຂເມ ມິຄທາເຍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ເຕ ອຸຍ຺ຍານປາເລນ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຣິວາຣານໍ ມຊ຺ເຌ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ຕທາ ອປຣິມິຕານໍ ເທວຕານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑. ‘‘ຜຸສ຺ສສ຺ສ ຈ ອປເຣນ, ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ທ຺ວິປທຸຕ຺ຕໂມ;

ວິປສ຺ສີ ນາມ ນາເມນ, ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ຈກ຺ຂຸມາ.

໒. ‘‘ອວິຊ຺ຊໍ ສພ຺ພໍ ປທາເລຕ຺ວາ, ປຕ຺ໂຕ ສມ຺ໂພຘິມຸຕ຺ຕມໍ;

ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ, ປກ຺ກາມິ ພນ຺ຘຸມຕີປຸຣໍ.

໓. ‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ອຸໂຠ ໂພເຘສິ ນາຍໂກ;

ຄຓນາຍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ປຐມາຠິສມໂຍ ອຫູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປທາເລຕ຺ວາຕິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ, ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຈກ຺ກມາຣາເມ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ອາຣາເມຕິ ເຂເມ ມິຄທາເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸໂຠ ໂພເຘສີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກນິຏ຺ຐຠາຕິກໍ ຂຓ຺ຑໍ ຣາຊປຸຕ຺ຕໍ ຕິສ຺ສຎ຺ຈ ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸໂຠ ໂພເຘສິ. ຄຓນາຍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ເທວຕານໍ ອຠິສມຍວເສນ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຖາປເຣນ ສມເຍນ ຂຓ຺ຑໍ ຣາຊປຸຕ຺ຕໍ ຕິສ຺ສຎ຺ຈ ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ຕໍ ອນຸປພ຺ພຊິຕານິ ຈຕຸຣາສີຕິຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານິ ຘມ຺ມາມຕໍ ປາເຍສິ. ໂສ ທຸຕິໂຍ ອຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໔. ‘‘ປຸນາປຣໍ ອມິຕຍໂສ, ຕຕ຺ຖ ສຈ຺ຈໍ ປກາສຍິ;

ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສານໍ, ທຸຕິຍາຠິສມໂຍ ອຫູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຂເມ ມິຄທາເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສານິ, ສມ຺ພຸທ຺ຘມນຸປພ຺ພຊຸ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອເຕ ປນ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສສງ຺ຂາຕາ ປຸຣິສາ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາກປຸຣິສາເຍວ. ເຕ ປາໂຕວ ວິປສ຺ສິກຸມາຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸມາຣມທິສ຺ວາ ປາຕຣາສຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາສາ ‘‘ກຸຫິໍ ກຸມາໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໂຕ ‘‘ອຸຍ຺ຍານຠູມິໍ ຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ເຖວ ນໍ ທກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ນິວຕ຺ຕມານໍ ຕສ຺ສ ສາຣຖິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຸມາໂຣ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສຸຕຏ຺ຐາເນເຍວ ສພ຺ພາຠຣຓານິ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາປຓໂຕ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈ ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສໍ ປຣິວາຣຍິໍສຸ.

ຕໂຕ ວິປສ຺ສີ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ປຘານຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ໂຕ ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣາມິ, ນ ໂຂ ປນເມຕໍ ປາຕິຣູປໍ ຍເຖວ ມໍ ອິເມ ຄິຫິຠູຕາ ປຸພ຺ເພ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕິ, ອິທານິປິ ຕເຖວ ກິໍ ອິມິນາ ຄເຓນາ’’ຕິ ຄຓສງ຺ຄຓິກາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ – ‘‘ອຊ຺ຊ ອເວລາ, ສເຈ ປນາຫໍ ອຊ຺ຊ ຄມິສ຺ສາມິ, ສພ຺ເພປິເມ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ສ຺ເວວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕໍທິວສຎ຺ຈ ອຸຣຸເວລຄາມສທິເສ ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ ຄາມວາສິໂນ ມນຸສ຺ສາ ສ຺ວາຕນາຍ ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ ມຫາປຸຣິສໍ ນິມນ຺ຕຍິໍສຸ. ເຕ ເຕສໍ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສານໍ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຈ ປາຍາສເມວ ປຏິຍາທຍິໍສຸ. ອຖ ວິປສ຺ສີ ມຫາປຸຣິໂສ ປຸນທິວເສ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ເຕຫິ ປພ຺ພຊິຕຊເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານເມວ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຣ ເຕ ປພ຺ພຊິຕາ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານານິ ປວິສິໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ກາໂລ ນິກ຺ຂມິຕຸ’’ນ຺ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ໂພຘິມຓ຺ຑາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ເຕ ກິຣ ປພ຺ພຊິຕາ ສາຍໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ – ‘‘ອຕິວິກາໂລ ຊາໂຕ ອຸປຘາເຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາປິ ‘‘ກຸຫິໍ ນຸ ຄໂຕ ມຫາປຸຣິໂສ’’ຕິ ນານຸພນ຺ຘິໍສຸ. ‘‘ຄຓວາເສ ນິພ຺ພິນ຺ໂນ ເອໂກ ວິຫຣິຕຸກາໂມ ມຎ຺ເຎ ມຫາປຸຣິໂສ ພຸທ຺ຘຠູຕໍເຍວ ຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອນ຺ໂຕຊມ຺ພຸທີປາຠິມຸຂາ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ເຕ – ‘‘ວິປສ຺ສິນາ ກິຣ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ເພ ເຕ ປພ຺ພຊິຕາ ພນ຺ຘຸມຕິຍາ ຣາຊຘານິຍາ ເຂເມ ມິຄທາເຍ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ຕໂຕ ເຕສໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ຕທາ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ໂສ ຕຕິໂຍ ອຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໕. ‘‘ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສານິ, ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອນຸປພ຺ພຊຸໍ;

ເຕສມາຣາມປຕ຺ຕານໍ, ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ ຈກ຺ຂຸມາ.

໖. ‘‘ສພ຺ພາກາເຣນ ຠາສໂຕ, ສຸຕ຺ວາ ອຸປນິສາທິໂນ;

ເຕປິ ຘມ຺ມວຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຕຕິຍາຠິສມໂຍ ອຫູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສານິ, ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອນຸປພ຺ພຊຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຸນາ ໂຍຄໂຕ ສມ຺ພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ, ສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ປພ຺ພຊິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລກ຺ຂຓໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖໂຕ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ອາຣາມປຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຠາສໂຕຕິ ວທໂຕ. ອຸປນິສາທິໂນຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຘມ຺ມທານໍ ທທໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕປີຕິ ເຕ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສສງ຺ຂາຕາ ປພ຺ພຊິຕາ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາກຠູຕາ. ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ຎຕ຺ວາ. ເອວໍ ເຕສໍ ຕຕິໂຍ ອຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ເຂເມ ມິຄທາເຍ ວິປສ຺ສີສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ທ຺ເວ ຈ ອຄ຺ຄສາວເກ ອນຸປພ຺ພຊິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິສຕສຫສ຺ສານໍ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ –

‘‘ຂນ຺ຕີປຣມໍ ຕໂປ ຕິຕິກ຺ຂາ, ນິພ຺ພານໍ ປຣມໍ ວທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ;

ນ ຫິ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຣູປຆາຕີ, ນ ສມໂຓ ໂຫຕິ ປຣໍ ວິເຫຐຍນ຺ໂຕ.

‘‘ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓໍ, ກຸສລສ຺ສ ອຸປສມ຺ປທາ;

ສຈິຕ຺ຕປຣິໂຍທປນໍ, ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນໍ.

‘‘ອນູປວາໂທ ອນູປຆາໂຕ, ປາຕິໂມກ຺ເຂ ຈ ສໍວໂຣ;

ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ຈ ຠຕ຺ຕສ຺ມິໍ, ປນ຺ຕຎ຺ຈ ສຍນາສນໍ;

ອຘິຈິຕ຺ເຕ ຈ ອາໂຍໂຄ, ເອຕໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໙໐; ຘ. ປ. ໑໘໓, ໑໘໔, ໑໘໕) –

ອິມໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິ. ອິມາ ປນ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສຄາຖາໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂສ ປຐໂມ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ປຸນ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຕສຫສ຺ສານໍ ທຸຕິໂຍ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ຍທາ ປນ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ເວມາຕິກາ ຕໂຍ ຠາຕໂຣ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານກິຣິຍາຍ ລທ຺ຘວຣາ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣໍ ເນຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເຕສໍ ອສີຕິສຕສຫສ຺ສານໍ ມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຄວາ ເຂເມ ມິຄທາເຍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິ, ໂສ ຕຕິໂຍ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໗. ‘‘ສນ຺ນິປາຕາ ຕໂຍ ອາສຸໍ, ວິປສ຺ສິສ຺ສ ມເຫສິໂນ;

ຂີຓາສວານໍ ວິມລານໍ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕານ ຕາທິນໍ.

໘. ‘‘ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິສຕສຫສ຺ສານໍ, ປຐໂມ ອາສິ ສມາຄໂມ;

ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສານໍ, ທຸຕິໂຍ ອາສິ ສມາຄໂມ.

໙. ‘‘ອສີຕິຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານໍ, ຕຕິໂຍ ອາສິ ສມາຄໂມ;

ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸຄຓມຊ຺ເຌ, ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຕິໂຣຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິສຕສຫສ຺ສານນ຺ຕິ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິສຫສ຺ສາຘິການໍ ສຕສຫສ຺ສຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕຕ຺ຖ ເຂເມ ມິຄທາເຍ. ຠິກ຺ຂຸຄຓມຊ຺ເຌຕິ ຠິກ຺ຂຸຄຓສ຺ສ ມຊ຺ເຌ. ‘‘ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸຄຓມຊ຺ເຌ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸຄຓສ຺ສ ມຊ຺ເຌຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕທາ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ ອຕຸໂລ ນາມ ນາຄຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ອເນກນາຄໂກຏິສຕສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ສປຣິວາຣສ຺ສ ທສພລສ຺ສ ອສມພລສີລສ຺ສ ກຣຸຓາສີຕລຫທຍສ຺ສ ສກ຺ກາຣກຣຓຕ຺ຖໍ ສຕ຺ຕຣຕນມຍໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລສງ຺ກາສໍ ທຏ຺ຐພ຺ພສາຣມຓ຺ຑໍ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ທິພ຺ພວິຠວານຸຣູປໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຣຕນຂຈິຕໍ ມຫາຣຫໍ ສຸວຓ຺ຓມຍໍ ນານາມຓິຊຸຕິວິສຣສມຸຊ຺ຊລໍ ປີຐໍ ຠຄວໂຕ ອທາສິ. ຕທາ ນໍ ປີຐານຸໂມທນາວສາເນ ‘‘ອິໂຕ ອຍໍ ເອກນວຸຕິກປ຺ເປ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໐. ‘‘ອຫໍ ເຕນ ສມເຍນ, ນາຄຣາຊາ ມຫິທ຺ຘິໂກ;

ອຕຸໂລ ນາມ ນາເມນ, ປຸຎ຺ຎວນ຺ໂຕ ຊຸຕິນ຺ຘໂຣ.

໑໑. ‘‘ເນການໍ ນາຄໂກຏີນໍ, ປຣິວາເຣຕ຺ວານຫໍ ຕທາ;

ວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ທິພ຺ພຕຸຣິເຍຫິ, ໂລກເຊຏ຺ຐໍ ອຸປາຄມິໍ.

໑໒. ‘‘ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ວິປສ຺ສິໍ ໂລກນາຍກໍ;

ມຓິມຸຕ຺ຕຣຕນຂຈິຕໍ, ສພ຺ພາຠຣຓຠູສິຕໍ;

ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຘມ຺ມຣາຊສ຺ສ, ສຸວຓ຺ຓປີຐມທາສຫໍ.

໑໓. ‘‘ໂສປິ ມໍ ພຸທ຺ໂຘ ພ຺ຍາກາສິ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສີທິຍ;

ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ອຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ.

໑໔. ‘‘ອຫຸ ກປິລວ຺ຫຍາ ຣມ຺ມາ, ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕ;

ປຘານໍ ປທຫິຕ຺ວານ, ກຕ຺ວາ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ.

໑໕. ‘‘ອຊປາລຣຸກ຺ຂມູລສ຺ມິໍ, ນິສີທິຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕ;

ຕຕ຺ຖ ປາຍາສໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ, ເນຣຎ຺ຊຣມຸເປຫິຕິ.

໑໖. ‘‘ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີຣມ຺ຫິ, ປາຍາສໍ ອທ ໂສ ຊິໂນ;

ປຏິຍຕ຺ຕວຣມຄ຺ເຄນ, ໂພຘິມູລມຸເປຫິຕິ.

໑໗. ‘‘ຕໂຕ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ, ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;

ອສ຺ສຕ຺ຖມູເລ ສມ຺ໂພຘິໍ, ພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ມຫາຍໂສ.

໑໘. ‘‘ອິມສ຺ສ ຊນິກາ ມາຕາ, ມາຍາ ນາມ ຠວິສ຺ສຕິ;

ປິຕາ ສຸທ຺ໂຘທໂນ ນາມ, ອຍໍ ເຫສ຺ສຕິ ໂຄຕໂມ.

໑໙. ‘‘ອນາສວາ ວີຕຣາຄາ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ;

ໂກລິໂຕ ອຸປຕິສ຺ໂສ ຈ, ອຄ຺ຄາ ເຫສ຺ສນ຺ຕິ ສາວກາ;

ອານນ຺ໂທ ນາມຸປຏ຺ຐາໂກ, ອຸປຏ຺ຐິສ຺ສຕິມໍ ຊິນໍ.

໒໐. ‘‘ເຂມາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ຈ, ອຄ຺ຄາ ເຫສ຺ສນ຺ຕິ ສາວິກາ;

ອນາສວາ ວີຕຣາຄາ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ;

ໂພຘິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ອສ຺ສຕ຺ໂຖຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ…ເປ….

໒໓. ‘‘ຕສ຺ສາຫໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ຠິຍ຺ໂຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທຍິໍ;

ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວຕມຘິຏ຺ຐາສິໍ, ທສປາຣມິປູຣິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎວນ຺ໂຕຕິ ປຸຎ຺ຎວາ, ສມຸປຈິຕປຸຎ຺ຎສຎ຺ຈໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊຸຕິນ຺ຘໂຣຕິ ປຠາຍຸຕ຺ໂຕ. ເນການໍ ນາຄໂກຏີນນ຺ຕິ ອເນກາຫິ ນາຄໂກຏີຫິ, ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຣິວາເຣຕ຺ວານາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ. ອຫນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ວຊ຺ຊນ຺ໂຕຕິ ວາເທນ຺ໂຕ ຕາເຬນ຺ໂຕ. ມຓິມຸຕ຺ຕຣຕນຂຈິຕນ຺ຕິ ມຓິມຸຕ຺ຕາທີຫິ ວິວິເຘຫິ ຣຕເນຫິ ຂຈິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພາຠຣຓຠູສິຕນ຺ຕິ ສພ຺ພາຠຣເຓຫິ ວາຬຣູປາທີຫິ ຣຕນມເຍຫິ ມຓ຺ຑິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸວຓ຺ຓປີຐນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓມຍໍ ປີຐໍ. ອທາສຫນ຺ຕິ ອທາສິໍ ອຫໍ.

ຕສ຺ສ ປນ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ພນ຺ຘຸມຕີ ນາມ ນຄຣໍ ອໂຫສິ. ພນ຺ຘຸມາ ນາມ ຣາຊາ ປິຕາ, ພນ຺ຘຸມຕີ ນາມ ມາຕາ, ຂຓ຺ໂຑ ຈ ຕິສ຺ໂສ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ, ອໂສໂກ ນາມຸປຏ຺ຐາໂກ, ຈນ຺ທາ ຈ ຈນ຺ທມິຕ຺ຕາ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວິກາ, ປາຏລິຣຸກ຺ໂຂ ໂພຘິ, ສຣີຣໍ ອສີຕິຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘໍ ອໂຫສິ, ສຣີຣປ຺ປຠາ ສພ຺ພກາລໍ ສຕ຺ຕ ໂຍຊນານິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ ອສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອາຍຸ, ສຸຕນຸ ນາມສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສີ, ສມວຏ຺ຏກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ, ອາຊຎ຺ຎຣເຖນ ນິກ຺ຂມິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໒໔. ‘‘ນຄຣໍ ພນ຺ຘຸມຕີ ນາມ, ພນ຺ຘຸມາ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ມາຕາ ພນ຺ຘຸມຕີ ນາມ, ວິປສ຺ສິສ຺ສ ມເຫສິໂນ.

໒໙. ‘‘ຂຓ຺ໂຑ ຈ ຕິສ຺ສນາໂມ ຈ, ອເຫສຸໍ ອຄ຺ຄສາວກາ;

ອໂສໂກ ນາມຸປຏ຺ຐາໂກ, ວິປສ຺ສິສ຺ສ ມເຫສິໂນ.

໓໐. ‘‘ຈນ຺ທາ ຈ ຈນ຺ທມິຕ຺ຕາ ຈ, ອເຫສຸໍ ອຄ຺ຄສາວິກາ;

ໂພຘິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ປາຏລີຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

໓໒. ‘‘ອສີຕິຫຕ຺ຖມຸພ຺ເພໂຘ, ວິປສ຺ສີ ໂລກນາຍໂກ;

ປຠາ ນິທ຺ຘາວຕີ ຕສ຺ສ, ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕໂຍຊເນ.

໓໓. ‘‘ອສີຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ອາຍຸ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຕາວເທ;

ຕາວຕາ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ໂສ, ຕາເຣສິ ຊນຕໍ ພຫຸໍ.

໓໔. ‘‘ພຫຸເທວມນຸສ຺ສານໍ, ພນ຺ຘນາ ປຣິໂມຈຍິ;

ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎ຺ຈ ອາຈິກ຺ຂິ, ອວເສສປຸຖຸຊ຺ຊເນ.

໓໕. ‘‘ອາໂລກໍ ທສ຺ສຍິຕ຺ວານ, ເທເສຕ຺ວາ ອມຕໍ ປທໍ;

ຊລິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘວ, ນິພ຺ພຸໂຕ ໂສ ສສາວໂກ.

໓໖. ‘‘ອິທ຺ຘິວຣໍ ປຸຎ຺ຎວຣໍ, ລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ກຸສຸມິຕໍ;

ສພ຺ພໍ ຕມນ຺ຕຣຫິຕໍ, ນນຸ ຣິຕ຺ຕາ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພນ຺ຘນາຕິ ເທວມນຸສ຺ເສ ກາມຣາຄສໍໂຍຊນາທິພນ຺ຘນາ ໂມເຈສິ, ວິກາເສສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎ຺ຈ ອາຈິກ຺ຂີຕິ ‘‘ອມຕາຘິຄມາຍ ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ ອຸຈ຺ເຉທສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິວິຣຫິຕາ ມຊ຺ຌິມາ ປຏິປທາ ມຄ຺ໂຄ ກາຍກິລມຖາທິໂກ ນາຍໍ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ເສສປຸຖຸຊ຺ຊເນ ອາຈິກ຺ຂີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາໂລກໍ ທສ຺ສຍິຕ຺ວານາຕິ ມຄ຺ຄຎາຓາໂລກໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓາໂລກຎ຺ຈ ທສ຺ສຍິຕ຺ວາ. ລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ກຸສຸມິຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕລກ຺ຂຓາທີຫິ ຜຸລ຺ລິຕໍ ມຓ຺ຑິຕໍ ຠຄວໂຕ ສຣີຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຄາຖາສຸ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ວິປສ຺ສີພຸທ຺ຘວໍສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ເອກູນວີສຕິໂມ ພຸທ຺ຘວໍໂສ.