໒. ສຸເມຘປຕ຺ຖນາກຖາວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ –

໑-໒. ‘‘ກປ຺ເປ ຈ ສຕສຫສ຺ເສ, ຈຕຸໂຣ ຈ ອສງ຺ຂິເຍ;

ອມຣໍ ນາມ ນຄຣໍ, ທສ຺ສເນຍ຺ຍໍ ມໂນຣມ’’ນ຺ຕິ. –

ອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາຍ ພຸທ຺ຘວໍສວຓ຺ຓນາຍ ໂອກາໂສ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ສາ ປເນສາ ພຸທ຺ຘວໍສວຓ຺ຓນາ ຍສ຺ມາ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານາ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປວິຈາຣຓາ ຕາວ ເວທິຕພ຺ພາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປາ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍານິ ສຸຕ຺ຕານິ ຠຄວາ ປເຣຫິ ອນຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍນ ກເຖສິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໑.໖໔ ອາທໂຍ) ວຕ຺ຖສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໗໐ ອາທໂຍ) ເອວມາທີນິ, ເຕສໍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ນິກ຺ເຂໂປ.

ຍານິ ວາ ປນ ‘‘ປຣິປກ຺ກາ ໂຂ ຣາຫຸລສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນີຍາ ຘມ຺ມາ, ຍໍນູນາຫໍ ຣາຫຸລໍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອາສວານໍ ຂເຍ ວິເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໑໒໑) ເອວໍ ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຂນ຺ຕິໍ ມນໍ ພຸຊ຺ຌນກຠາວຎ຺ຈ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຣຊ຺ຌາສຍວເສນ ກຖິຕານິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໓ ອາທໂຍ; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ເອວມາທີນິ, ເຕສໍ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ນິກ຺ເຂໂປ.

ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕ ເຕ ເທວມນຸສ຺ສາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຸຏ຺ເຐນ ປນ ຠຄວຕາ ຍານິ ກຖິຕານິ ເທວຕາສໍຍຸຕ຺ຕ (ສໍ. ນິ. ໑.໑ ອາທໂຍ) ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສໍຍຸຕ຺ຕາທີນິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໘໒ ອາທໂຍ) ເຕສໍ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ.

ຍານິ ວາ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ເທສິຕານິ ຘມ຺ມທາຍາທ- (ມ. ນິ. ໑.໒໙ ອາທໂຍ) ປຸຕ຺ຕມໍສູປມາທີນິ (ສໍ. ນິ. ໒.໖໓), ເຕສໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ. ເອວເມເຕສຸ ຈຕູສຸ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂເປສຸ ອິມສ຺ສ ພຸທ຺ຘວໍສສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ. ປຸຈ຺ຉາວເສນ ຫິ ຠຄວຕາ ອຍໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ກສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາວເສນ? ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອສ຺ມິໍ ນິທານສ຺ມິໍ ເອວ –

‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ມຫາປຎ຺ໂຎ, ສມາຘິຊ຺ຌານໂກວິໂທ;

ປຎ຺ຎາຍ ປາຣມິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ປຸຈ຺ຉຕິ ໂລກນາຍກໍ;

ກີທິໂສ ເຕ ມຫາວີຣ, ອຠິນີຫາໂຣ ນຣຸຕ຺ຕມາ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໑.໗໔-໗໕) –

ອາທິ. ເຕເນສາ ພຸທ຺ຘວໍສເທສນາ ປຸຈ຺ຉາວສິກາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ກປ຺ເປ ຈ ສຕສຫສ຺ເສຕິ ເອຕ຺ຖ ກປ຺ປ-ສທ຺ໂທ ປນາຍໍ ອຠິສທ຺ທຫນໂວຫາຣກາລປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຉທນວິກປ຺ປນເລສສມນ຺ຕຠາວອາຍຸກປ຺ປມຫາກປ຺ປາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ໂອກປ຺ປນີຍເມຕໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ. ຍຖາ ຕໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໘໗) ອຠິສທ຺ທຫເນ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ສມຓກປ຺ເປຫິ ຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທີສຸ (ຈູຬວ. ໒໕໐) ໂວຫາເຣ. ‘‘ເຍນ ສຸທໍ ນິຈ຺ຈກປ຺ປໍ ວິຫຣາມີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໘໗) ກາເລ. ‘‘ອິຈ຺ຈາຍສ຺ມາ ກປ຺ໂປ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໐໙໘; ຈູຬນິ. ກປ຺ປມາຓວປຸຈ຺ຉາ ໑໑໗; ກປ຺ປມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໖໑) ຈ, ‘‘ນິຄ຺ໂຣຘກປ຺ໂປ ອິຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ, ຕຍາ ກຕໍ ຠຄວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສາ’’ຕິ ຈ ເອວມາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໓໔໖) ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ອລງ຺ກໂຕ ກປ຺ປິຕເກສມສ຺ສູ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໓໖໘) ເຉທເນ. ‘‘ກປ຺ປຕິ ທ຺ວງ຺ຄຸລກປ຺ໂປ’’ຕິອາທີສຸ (ຈູຬວ. ໔໔໖) ວິກປ຺ເປ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ກປ຺ໂປ ນິປຊ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໘.໘໐) ເລເສ. ‘‘ເກວລກປ຺ປໍ ເຊຕວນໍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ ສມນ຺ຕຠາເວ. ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກປ຺ປໍ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ສຸຄໂຕ ກປ຺ປ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໗໘; ອຸທາ. ໕໑) ເອຕ຺ຖ ອາຍຸກປ຺ເປ. ‘‘ກີວ ທີໂຆ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ກປ຺ໂປ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໒໘-໑໒໙) ເອຕ຺ຖ ມຫາກປ຺ເປ. ອາທິສທ຺ເທນ ‘‘ສຕ຺ຖຸກປ຺ເປນ ວຕ ກິຣ, ໂຠ, ມຍໍ ສາວເກນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍມານາ ນ ຊານິມ຺ຫາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໖໐) ເອຕ຺ຖ ປຏິຠາເຄ. ‘‘ກປ຺ໂປ ນຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ກປ຺ປກໂຕກາໂສ ຊິຓ຺ໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໓໗໑) ເອຕ຺ຖ ວິນຍກປ຺ເປ. ອິຘ ປນ ມຫາກປ຺ເປ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ກປ຺ເປ ຈ ສຕສຫສ຺ເສຕິ ມຫາກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໙; ໓.໒໗໕; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓.໑໒໘; ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ໕.ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕ, ເອວມິຈ຺ຈາທິປາຐວຓ຺ຓນາ; ສຸ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ; ຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ.໑; ຈູຬນິ. ອຏ຺ຐ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ). ຈຕຸໂຣ ຈ ອສງ຺ຂິເຍຕິ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານໍ ມຕ຺ຖເກ’’ຕິ ວຈນເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານໍ ມຕ຺ຖເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອມຣໍ ນາມ ນຄຣນ຺ຕິ ‘‘ອມຣ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ອມຣວຕີ’’ຕິ ຈ ລທ຺ຘນາມໍ ນຄຣໍ ອໂຫສິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎນາປິ ປກາເຣນ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ, ກິໍ ເຕຫິ, ນາມມຕ຺ຕໍ ປເນຕໍ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ. ທສ຺ສເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ສຸວິຠຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຣ-ຈຈ຺ຈຣທ຺ວາຣ-ຈຕຸກ຺ກສິງ຺ຆາຏິກ-ປາກາຣ-ປຣິກ຺ເຂປປາສາທ- ຫມ຺ມິຍ-ຠວນ-ສມລງ຺ກຕຕ຺ຕາ ທສ຺ສນີຍໍ. ມໂນຣມນ຺ຕິ ສມສຸຈິປຣມຣມຓີຍຠູມິຠາຄຕ຺ຕາ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ສຸລຠາຫາຣຕ຺ຕາ ສພ຺ໂພປກຣຓຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ສມິທ຺ຘຕ຺ຕາ ເທວມນຸສ຺ສາທີນໍ ມໂນ ຣມຍຕີຕິ ມໂນຣມໍ.

ທສຫິ ສທ຺ເທຫິ ອວິວິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິສທ຺ເທນ ອສ຺ສສທ຺ເທນ ຣຖສທ຺ເທນ ເຠຣິສທ຺ເທນ ສງ຺ຂສທ຺ເທນ ມຸທິງ຺ຄສທ຺ເທນ ວີຓາສທ຺ເທນ ຄີຕສທ຺ເທນ ສມ຺ມຕາຬສທ຺ເທນ ‘‘ຠຸຎ຺ຊຖ ປິວຖ ຂາທຖາ’’ຕິ ທສເມນ ສທ຺ເທນາຕິ; ອິເມຫິ ທສຫິ ສທ຺ເທຫິ ອວິວິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ, ສພ຺ພກາລໍ ອນຸປມຸສ຺ສວສມຊ຺ຊນາຏກາ ກີຬນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ນປານສມາຍຸຕນ຺ຕິ ອນ຺ເນນ ຈຕຸພ຺ພິເຘນາຫາເຣນ ຈ ປາເນນ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ອາຍຸຕໍ ອນ຺ນປານສມາຍຸຕໍ, ອິມິນາ ສຸຠິກ຺ຂຕາ ທສ຺ສິຕາ, ພຫຸອນ຺ນປານສມາຍຸຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ເຕ ທສ ສທ຺ເທ ວຕ຺ຖຸໂຕ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ –

‘‘ຫຕ຺ຖິສທ຺ທໍ ອສ຺ສສທ຺ທໍ, ເຠຣິສງ຺ຂຣຖານິ ຈ;

ຂາທຖ ປິວຖ ເຈວ, ອນ຺ນປາເນນ ໂຆສິຕ’’ນ຺ຕິ. – ວຸຕ຺ຕໍ;

ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖິສທ຺ທນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖີນໍ ໂກຎ຺ຈນາທສທ຺ເທນ, ກຣຓຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ເສສປເທສຸປິ. ເຠຣິສງ຺ຂຣຖານິ ຈາຕິ ເຠຣິສທ຺ເທນ ຈ ສງ຺ຂສທ຺ເທນ ຈ ຣຖສທ຺ເທນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລິງ຺ຄວິປຣິຍາເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘ຂາທຖ ປິວຖາ’ຕິ ເອວມາທິນຍປ຺ປວຕ຺ເຕນ ອນ຺ນປານປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕນ ໂຆສິຕໍ ອຠິນາທິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖາຫ – ເຕສໍ ປນ ສທ຺ທານໍ ເອກເທໂສວ ທສ຺ສິໂຕ, ນ ສກໂລຕິ? ນ ເອກເທໂສ ສກໂລ ທສວິໂຘ ທສ຺ສິໂຕວ. ກຖໍ? ເຠຣິສທ຺ເທນ ມຸທິງ຺ຄສທ຺ໂທ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ສງ຺ຂສທ຺ເທນ ວີຓາຄີຕສມ຺ມຕາຬສທ຺ທາ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ທເສວ ທສ຺ສິຕາ.

ເອວໍ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ນຄຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ປຸນ ຕເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ –

໓. ‘‘ນຄຣໍ ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນໍ, ສພ຺ພກມ຺ມມຸປາຄຕໍ, ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ນໍ, ນານາຊນສມາກຸລໍ;

ສມິທ຺ຘໍ ເທວນຄຣໍວ, ອາວາສໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມິນ’’ນ຺ຕິ. – ວຸຕ຺ຕໍ;

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ປາກາຣໂຄປຸຣຏ຺ຏາລກາທິສພ຺ພນຄຣາວຍວສມ຺ປນ຺ນໍ, ປຣິປຸຓ຺ຓສພ຺ພວິຕ຺ຕູປກຣຓຘນຘຎ຺ຎຕິຓກຏ຺ໂຐທກນ຺ຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພກມ຺ມມຸປາຄຕນ຺ຕິ ສພ຺ພກມ຺ມນ຺ເຕນ ອຸປຄຕໍ, ສມຸປຄຕສພ຺ພກມ຺ມນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓມຸຕ຺ຕາທິສຕ຺ຕຣຕນໍ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິນິວາສຠູມິໂຕ ວາ ຫຕ຺ຖິຣຕນາທີຫິ ສຕ຺ຕຣຕເນຫິ ສມ຺ປນ຺ນໍ. ນານາຊນສມາກຸລນ຺ຕິ ນານາວິຘເທສຠາເສຫິ ຊເນຫິ ສມາກຸລໍ. ສມິທ຺ຘນ຺ຕິ ມນຸສ຺ໂສປໂຠຄສພ຺ໂພປກຣເຓຫິ ສມິທ຺ຘໍ ຜີຕໍ. ເທວນຄຣໍ ວາຕິ ເທວນຄຣໍ ວິຍ ອາລກມນ຺ທາ ວິຍ ອມຣວຕີ ສມິທ຺ຘນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອາວາສໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມິນນ຺ຕິ ອາວສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມິໂນ ຊນາຕິ ອາວາໂສ. ‘‘ອາວາໂສ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ອາວາສ’’ນ຺ຕິ ລິງ຺ຄເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຎາຍຕິ ເຕນາຕິ ປຸຎ຺ຎໍ, ກຸລຣູປມຫາໂຠຄິສ຺ສຣິຍວເສນ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸນາຕີຕິ ວາ ປຸຎ຺ຎໍ. ສພ຺ພກຸສລມລຣຊາປວາຫກຕ຺ຕາ ປຸຎ຺ຎໍ ກມ຺ມໍ ເຍສໍ ອຕ຺ຖິ ເຕ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມິໂນ, ເຕສໍ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມິນໍ ອາວາສຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຖ ສຸເມໂຘ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຏິວສຕິ ອຸຠໂຕ ສຸຊາໂຕ ມາຕິໂຕ ຈ ປິຕິໂຕ ຈ, ສໍສຸທ຺ຘຄຫຓິໂກ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ກຸລປຣິວຏ຺ຏາ ອກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອນຸປກຸຏ຺ໂຐ ຊາຕິວາເທນ, ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ໂສ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ອໂຫສິ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານໍ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທານໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ ປທໂກ ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ອນວໂຍ ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ. ຕສ຺ສ ປນ ທຫຣກາເລເຍວ ມາຕາປິຕໂຣ ກາລມກໍສຸ. ອຖສ຺ສ ຣາສິວຑ຺ຒໂກ ອມຈ຺ໂຈ ອາຍໂປຕ຺ຖກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິມຸຕ຺ຕາທິວິວິຘຣຕນຠຣິເຕ ຄພ຺ເຠ ວິວຣິຕ຺ວາ – ‘‘ເອຕ຺ຖກໍ ເຕ, ກຸມາຣ, ມາຕຸ ສນ຺ຕກໍ, ເອຕ຺ຖກໍ ປິຕຸ ສນ຺ຕກໍ, ເອຕ຺ຖກໍ ອຍ຺ຍກປຍ຺ຍການ’’ນ຺ຕິ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ກຸລປຣິວຏ຺ຏາ ຘນໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ – ‘‘ເອຕໍ ປຏິປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ ນິຍ຺ຍາເຕສິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໔. ‘‘ນຄເຣ ອມຣວຕິຍາ, ສຸເມໂຘ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ;

ອເນກໂກຏິສນ຺ນິຈໂຍ, ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎວາ.

໕. ‘‘ອຊ຺ຌາຍໂກ ມນ຺ຕຘໂຣ, ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານ ປາຣຄູ;

ລກ຺ຂເຓ ອິຕິຫາເສ ຈ, ສຘມ຺ເມ ປາຣມິໍ ຄໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນຄເຣ ອມຣວຕິຍາຕິ ອມຣວຕີສງ຺ຂາເຕ ນຄເຣ. ສຸເມໂຘ ນາມາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເມຘາ’’ຕິ ປຎ຺ຎາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ຕສ຺ສ ສຸນ຺ທຣາ ປສຕ຺ຖາຕິ ສຸເມໂຘຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໍ ອຓຕິ ສິກ຺ຂຕີຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ມນ຺ເຕ ສຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ປນ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອປຈ຺ຈໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຣິຍາ ປນ ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ. ອເນກໂກຏິສນ຺ນິຈໂຍຕິ ໂກຏີນໍ ສນ຺ນິຈໂຍ ໂກຏິສນ຺ນິຈໂຍ, ອເນໂກ ໂກຏິສນ຺ນິຈໂຍ ຍສ຺ສ ໂສຍໍ ອເນກໂກຏິສນ຺ນິຈໂຍ, ອເນກໂກຏິ ຘນສນ຺ນິຈໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎວາຕິ ພຫຸລຘນຘຎ຺ຎວາ. ປຸຣິມໍ ຠູມິຄຕຄພ຺ຠຄຕຘນຘຎ຺ຎວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ນິຈ຺ຈປຣິໂຠຄູປຄຕຘນຘຎ຺ຎວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຊ຺ຌາຍໂກຕິ ນ ຌາຍຕີຕິ ອຊ຺ຌາຍໂກ, ຌານຠາວນາຣຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ນ ທານິເມ ຌາຍນ຺ຕີຕິ. ນ ທານິເມ ຌາຍນ຺ຕີຕິ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ‘ອຊ຺ຌາຍກາ ອຊ຺ຌາຍກາ’ ຕ຺ເວວ ຕຕິຍໍ ອກ຺ຂຣໍ ອຸປນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໓໒) ເອວໍ ປຐມກປ຺ປິກກາເລ ຌານວິຣຫິຕານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຄຣຫວຈນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ອິທານິ ມນ຺ຕໍ ຌາຍຕີຕິ ອຊ຺ຌາຍໂກ, ມນ຺ເຕ ປຣິວຕ຺ເຕຕີຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ເຖນ ປສໍສວຈນໍ ກຕ຺ວາ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ມນ຺ເຕ ຘາເຣຕີຕິ ມນ຺ຕຘໂຣ. ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານນ຺ຕິ ອິຣຸເວທຍຊຸເວທສາມເວທານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ. ອຍໍ ປນ ເວທ-ສທ຺ໂທ ຎາຓໂສມນສ຺ສຄນ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ເຫສ – ‘‘ຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເວທຄຸມາຠິຊຎ຺ຎາ, ອກິຎ຺ຈນໍ ກາມຠເວ ອສຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໑໐໖໕) ຎາເຓ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ເຍ ເວທຊາຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ ໂລເກ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໕໗) ໂສມນສ຺ເສ. ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໕໖) ຄນ຺ເຖ. ອິຘາປິ ຄນ຺ເຖ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗໕). ປາຣຄູຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ໂອຏ຺ຐປຫຕກຣຓມຕ຺ເຕນ ປາຣໍ ຄໂຕຕິ ປາຣຄູ. ລກ຺ຂເຓຕິ ອິຕ຺ຖິລກ຺ຂຓປຸຣິສລກ຺ຂຓມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓາທິເກ ລກ຺ຂເຓ. ອິຕິຫາເສຕິ ອິຕິຫ ອາສ, ອິຕິຫ ອາສາຕິ ອີທິສວຈນປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕ ປຸຣາຓສງ຺ຂາເຕ ຄນ຺ຖວິເສເສ. ສຘມ຺ເມຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສເກ ຘມ຺ເມ, ສເກ ອາຈຣິຍເກ ວາ. ປາຣມິໍ ຄໂຕຕິ ປາຣໍ ຄໂຕ, ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອເຖກທິວສໍ ໂສ ທສຄຸຓຄຓາຣາຘິຕປຓ຺ຑິໂຕ ສຸເມຘປຓ຺ຑິໂຕ ອຸປຣິປາສາທວຣຕເລ ຣໂຫຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຸນພ຺ຠເວ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໍ ນາມ ທຸກ຺ຂໍ, ຕຖາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສຣີຣເຠທນໍ, ອຫຎ຺ຈ ຊາຕິຘມ຺ໂມ, ຊຣາຘມ຺ໂມ, ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມ, ມຣຓຘມ຺ໂມ, ເອວໍຠູເຕນ ມຍາ ອຊາຕິໍ ອຊຣໍ ອພ຺ຍາຘິໍ ອມຣຓໍ ສຸຂໍ ສິວໍ ນິພ຺ພານໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອວສ຺ສໍ ຠວຈາຣກໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານຄາມິນາ ເອເກນ ມຄ຺ເຄນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໖. ‘‘ຣໂຫຄໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ, ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສຫໍ ຕທາ;

ທຸກ຺ໂຂ ປຸນພ຺ຠໂວ ນາມ, ສຣີຣສ຺ສ ຈ ເຠທນໍ.

໗. ‘‘ຊາຕິຘມ຺ໂມ ຊຣາຘມ຺ໂມ, ພ຺ຍາຘິຘມ຺ໂມ ສຫໍ ຕທາ;

ອຊຣໍ ອມຣໍ ເຂມໍ, ປຣິເຍສິສ຺ສາມິ ນິພ຺ພຸຕິໍ.

໘. ‘‘ຍໍນູນິມໍ ປູຕິກາຍໍ, ນານາກຸຓປປູຣິຕໍ;

ຉຑ຺ຑຍິຕ຺ວານ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ອນເປກ຺ໂຂ ອນຕ຺ຖິໂກ.

໙. ‘‘ອຕ຺ຖິ ເຫຫິຕິ ໂສ ມຄ຺ໂຄ, ນ ໂສ ສກ຺ກາ ນ ເຫຕຸເຍ;

ປຣິເຍສິສ຺ສາມິ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ, ຠວໂຕ ປຣິມຸຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ຄາຖາສມ຺ພນ຺ຘຎ຺ຈ ອນຸຕ຺ຕານປທານມຕ຺ຖຎ຺ຈ ວຕ຺ວາວ ຄມິສ຺ສາມ. ຕຕ຺ຖ ຣໂຫຄໂຕຕິ ຣຫສິ ຄໂຕ, ຣຫສິ ຐາເນ ນິສິນ຺ໂນ. ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສຫນ຺ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິໍ ອຫໍ. ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ຈິນ຺ຕນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕທາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຸເມຘປຓ຺ຑິຕກາເລ. ‘‘ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສຫ’’ນ຺ຕິ ຠຄວາ ອິມິນາ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ສຸເມຘປຓ຺ຑິຕໍ ເອກຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ມາ ຕທາ ໂສ ສຸເມໂຘ ອຫເມວາຕິ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສຫໍ ຕທາ’’ຕິ ຠຄວາ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິສວເສນາຫ. ຊາຕິຘມ຺ໂມຕິ ຊາຕິສຠາໂວ. ເອສ ນໂຍ ເສສປເທສຸປິ. ນິພ຺ພຸຕິນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ.

ຍໍນູນາຕິ ປຣິວິຕກ຺ກນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຍທິ ປນາຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປູຕິກາຍນ຺ຕິ ປູຕິຠູຕໍ ກາຍໍ. ນານາກຸຓປປູຣິຕນ຺ຕິ ມຸຕ຺ຕ-ກຣີສ-ປຸພ຺ພໂລຫິຕ-ປິຕ຺ຕ-ເສມ຺ຫ-ເຂຬສິງ຺ຆາຓິກາທິອເນກກຸຓປປູຣິຕໍ. ອນເປກ຺ໂຂຕິ ອນາລໂຍ. ອຕ຺ຖີຕິ ອວສ຺ສໍ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ເຫຫິຕີຕິ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຣິວິຕກ຺ກນວຈນມິທໍ. ນ ໂສ ສກ຺ກາ ນ ເຫຕຸເຍຕິ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ນ ສກ຺ກາ ນ ຠວິຕຸໍ. ໂສ ປນ ມຄ຺ໂຄ ເຫຕຸເຍຕິ ເຫຕຸຠາວາຍ ນ ນ ໂຫຕິ, ເຫຕຸເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວໂຕ ປຣິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ຠວພນ຺ຘນວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ອຕ຺ຕນາ ປຣິວິຕກ຺ກິຕມຕ຺ຖໍ ສມ຺ປາທຍິຕຸໍ ‘‘ຍຖາປີ’’ຕິ ອາທິມາຫ. ຍຖາ ຫິ ໂລເກ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ສຸຂໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ເອວໍ ຠເວ ສຕິ ຕປ຺ປຏິປກ຺ເຂນ ວິຠເວນາປິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຍຖາ ຈ ອຸຓ຺ເຫ ສຕິ ຕສ຺ສ ວູປສມຠູຕໍ ສີຕລມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ເອວໍ ຣາຄາທິອຄ຺ຄີນໍ ວູປສເມນ ນິພ຺ພາເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຈ ປາປສ຺ສ ລາມກສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູໂຕ ກລ຺ຍາໂຓ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ໂມປິ ອຕ຺ຖິເຍວ, ເອວເມວ ປາປິກາຍ ຊາຕິຍາ ສຕິ ສພ຺ພຊາຕິເຂປນໂຕ ອຊາຕິສງ຺ຂາເຕນ ນິພ຺ພາເນນາປິ ຠວິຕພ຺ພເມວາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໐. ‘‘ຍຖາປິ ທຸກ຺ເຂ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕ, ສຸຂໍ ນາມປິ ວິຊ຺ຊຕິ;

ເອວໍ ຠເວ ວິຊ຺ຊມາເນ, ວິຠໂວປິຈ຺ຉິຕພ຺ພໂກ.

໑໑. ‘‘ຍຖາປິ ອຸຓ຺ເຫ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕ, ອປຣໍ ວິຊ຺ຊຕິ ສີຕລໍ;

ເອວໍ ຕິວິຘຄ຺ຄິ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕ, ນິພ຺ພານໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພກໍ.

໑໒. ‘‘ຍຖາປິ ປາເປ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕ, ກລ຺ຍາຓມປິ ວິຊ຺ຊຕິ;

ເອວເມວ ຊາຕິ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕ, ອຊາຕິປິຈ຺ຉິຕພ຺ພກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາປີຕິ ໂອປມ຺ມຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ສຸຂນ຺ຕິ ກາຍິກເຈຕສິກສຸຂໍ, ສຸຏ຺ຐຸ ທຸກ຺ຂໍ ຂຓຕີຕິ ສຸຂໍ. ຠເວຕິ ຊນເນ. ວິຠໂວຕິ ອຊນນໍ, ຊນເນ ວິຊ຺ຊມາເນ ອຊນນຘມ຺ໂມປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ຕິວິຘຄ຺ຄິ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕຕິ ຕິວິເຘ ຣາຄາທິເກ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ວິຊ຺ຊມາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຕິວິຘສ຺ສ ຣາຄາທິອຄ຺ຄິສ຺ສ ນິພ຺ພາປນໍ ອຸປສມນໍ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ປາເປຕິ ອກຸສເລ ລາມເກ. ກລ຺ຍາຓມປີຕິ ກຸສລມປິ. ເອວເມວາຕິ ເອວເມວໍ. ຊາຕິ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕຕິ ຊາຕິຍາ ວິຊ຺ຊມານາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລິງ຺ຄເຠທຎ຺ຈ ວິຠຕ຺ຕິໂລປຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຊາຕິປີຕິ ຊາຕິເຂປນໍ ອຊາຕິນິພ຺ພານມ຺ປິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ.

ອຖາຫໍ ປຣມ຺ປິ ຈິນ຺ເຕສິໍ – ‘‘ຍຖາ ນາມ ຄູຖຣາສິມ຺ຫິ ນິມຸຄ຺ເຄນ ປຸຣິເສນ ທູຣໂຕວ ກມລກຸວລຍປຸຓ຺ຑຣີກສຓ຺ຑມຓ຺ຑິຕໍ ວິມລສລິລໍ ຕຬາກໍ ທິສ຺ວາ – ‘ກຕເຣນ ນຸ ໂຂ ມຄ຺ເຄນ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ຕຬາກໍ ຄເວສິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ຕສ຺ສ ອຄເວສນໍ, ນ ໂສ ຕສ຺ສ ຕຬາກສ຺ສ ໂທໂສ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ເສວ ໂທໂສ. ເອວເມວ ກິເລສມລໂຘວເນ ອມຕມຫາຕຬາເກ ວິຊ຺ຊມາເນ ຍໍ ຕສ຺ສ ອຄເວສນໍ, ນ ໂສ ອມຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ນິພ຺ພານມຫາຕຬາກສ຺ສ ໂທໂສ, ປຸຣິສສ຺ເສວ ໂທໂສ. ຍຖາ ປນ ໂຈເຣຫິ ສໍປຣິວາຣິໂຕ ປຸຣິໂສ ປລາຍນມຄ຺ເຄ ວິຊ຺ຊມາເນປິ ສເຈ ໂສ ນ ປລາຍຕິ, ນ ໂສ ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ໂທໂສ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ເສວ ໂທໂສ. ເອວເມວ ກິເລສໂຈເຣຫິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຄຫິຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ວິຊ຺ຊມາເນເຍວ ນິພ຺ພານມຫານຄຣຄາມິມ຺ຫິ ສິເວ ມຫາມຄ຺ເຄ ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຄເວສນໍ ນາມ ນ ມຄ຺ຄສ຺ສ ໂທໂສ, ປຸຣິສສ຺ເສວ ໂທໂສ. ຍຖາ ພ຺ຍາຘິປີຬິໂຕ ປຸຣິໂສ ວິຊ຺ຊມາເນ ພ຺ຍາຘິຕິກິຈ຺ຉເກ ເວຊ຺ເຊ ສເຈ ຕໍ ເວຊ຺ຊໍ ຄເວສິຕ຺ວາ ຕໍ ພ຺ຍາຘິໍ ນ ຕິກິຈ຺ຉາເປຕິ, ນ ໂສ ເວຊ຺ຊສ຺ສ ໂທໂສ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ເສວ ໂທໂສ. ເອວເມວ ປນ ໂຍ ກິເລສພ຺ຍາຘິປຣິປີຬິໂຕ ກິເລສວູປສມມຄ຺ຄໂກວິທໍ ວິຊ຺ຊມານເມວ ອາຈຣິຍໍ ນ ຄເວສຕິ, ຕສ຺ເສວ ໂທໂສ, ນ ກິເລສພ຺ຍາຘິວິນາຍກສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ໂທໂສ’’ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໓. ‘‘ຍຖາ ຄູຖຄໂຕ ປຸຣິໂສ, ຕຬາກໍ ທິສ຺ວານ ປູຣິຕໍ;

ນ ຄເວສຕິ ຕໍ ຕຬາກໍ, ນ ໂທໂສ ຕຬາກສ຺ສ ໂສ.

໑໔. ‘‘ເອວໍ ກິເລສມລໂຘວໍ, ວິຊ຺ຊນ຺ເຕ ອມຕນ຺ຕເຬ;

ນ ຄເວສຕິ ຕໍ ຕຬາກໍ, ນ ໂທໂສ ອມຕນ຺ຕເຬ.

໑໕. ‘‘ຍຖາ ອຣີຫິ ປຣິຣຸທ຺ໂຘ, ວິຊ຺ຊນ຺ເຕ ຄມນມ຺ປເຖ;

ນ ປລາຍຕິ ໂສ ປຸຣິໂສ, ນ ໂທໂສ ອຎ຺ຊສສ຺ສ ໂສ.

໑໖. ‘‘ເອວໍ ກິເລສປຣິຣຸທ຺ໂຘ, ວິຊ຺ຊມາເນ ສິເວ ປເຖ;

ນ ຄເວສຕິ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ, ນ ໂທໂສ ສິວມຎ຺ຊເສ.

໑໗. ‘‘ຍຖາປິ ພ຺ຍາຘິໂຕ ປຸຣິໂສ, ວິຊ຺ຊມາເນ ຕິກິຈ຺ຉເກ;

ນ ຕິກິຈ຺ຉາເປຕິ ຕໍ ພ຺ຍາຘິໍ, ນ ໂທໂສ ໂສ ຕິກິຈ຺ຉເກ.

໑໘. ‘‘ເອວໍ ກິເລສພ຺ຍາຘີຫິ, ທຸກ຺ຂິໂຕ ປຕິປີຬິໂຕ;

ນ ຄເວສຕິ ຕໍ ອາຈຣິຍໍ, ນ ໂທໂສ ໂສ ວິນາຍເກ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຄູຖຄໂຕຕິ ຄູຖກູປຄໂຕ, ຄູເຖນ ຄໂຕ ມກ຺ຂິໂຕ ວາ. ກິເລສມລໂຘວນ຺ຕິ ກິເລສມລໂສຘເນ, ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ອມຕນ຺ຕເຬຕິ ອມຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຕຬາກສ຺ສ, ສາມິອຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອນຸສ຺ສຣໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຣີຫີຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກຫິ. ປຣິຣຸທ຺ໂຘຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ນິຣຸທ຺ໂຘ. ຄມນມ຺ປເຖຕິ ຄມນປເຖ. ຉນ຺ທາວິນາສຕ຺ຖໍ ອນຸສ຺ສຣາຄມນໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປລາຍຕີຕິ ຍທິ ນ ປລາເຍຍ຺ຍ. ໂສ ປຸຣິໂສຕິ ໂສ ໂຈເຣຫິ ປຣິຣຸທ຺ໂຘ ປຸຣິໂສ. ອຎ຺ຊສສ຺ສາຕິ ມຄ຺ຄສ຺ສ. ມຄ຺ຄສ຺ສ ຫິ –

‘‘ມຄ຺ໂຄ ປນ຺ໂຖ ປໂຖ ປຊ຺ໂຊ, ອຎ຺ຊສໍ ວຏຸມາຍນໍ;

ນາວາ ອຸຕ຺ຕຣເສຕຸ ຈ, ກຸລ຺ໂລ ຈ ຠິສິ ສງ຺ກໂມ’’ຕິ. (ຈູຬນິ. ປາຣາຍນຕ຺ຖຸຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໑໐໑) –

ພຫູນິ ນາມານິ. ສ຺ວາຍມິຘ ອຎ຺ຊສນາເມນ ວຸຕ຺ໂຕ. ສິເວຕິ ສພ຺ພຸປທ຺ທວາຠາວໂຕ ສິເວ. ສິວມຎ຺ຊເສຕິ ສິວສ຺ສ ອຎ຺ຊສສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິກິຈ຺ຉເກຕິ ເວຊ຺ເຊ. ນ ຕິກິຈ຺ຉາເປຕີຕິ ນ ຕິກິຈ຺ຉາເປຍ຺ຍ. ນ ໂທໂສ ໂສ ຕິກິຈ຺ຉເກຕິ ຕິກິຈ຺ຉກສ຺ສ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ພ຺ຍາຘິຕສ຺ເສວ ໂທໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂິໂຕຕິ ສຎ຺ຊາຕກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ໂຂ. ອາຈຣິຍນ຺ຕິ ໂມກ຺ຂມຄ຺ຄາຈຣິຍໍ. ວິນາຍເກຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ.

ເອວໍ ປນາຫໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິໍ – ‘‘ຍຖາປິ ມຓ຺ຑນກຊາຕິໂກ ປຸຣິໂສ ກຓ຺ເຐ ອາສຕ຺ຕໍ ກຸຓປໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສຸຂີ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເອວໍ ມຍາປິ ອິມໍ ປູຕິກາຍໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອນເປກ຺ເຂນ ນິພ຺ພານມຫານຄຣໍ ປວິສິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ຈ ນຣນາຣິໂຍ ອຸກ຺ກາຣຠູມິຍໍ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວໍ ກຕ຺ວາ ນ ຕໍ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄນ ວາ ອາທາຍ ທສນ຺ເຕ ວາ ເວເຐຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ຊິຄຸຈ຺ຉມານາ ໂອໂລເກຕຸມ຺ປິ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕາ ອນເປກ຺ຂາ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ມຍາປິ ອິມໍ ປູຕິກາຍໍ ອນເປກ຺ເຂນ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອມຕໍ ນິພ຺ພານນຄຣໍ ປວິສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຖາ ຈ ນາວິກາ ນາມ ຊຊ຺ຊຣໍ ນາວໍ ອຸທກຄາຫິນິໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອນເປກ຺ຂາວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວມຫມ຺ປິ ອິມໍ ນວຫິ ວຓມຸເຂຫິ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ກາຍໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອນເປກ຺ໂຂ ນິພ຺ພານມຫານຄຣໍ ປວິສິສ຺ສາມິ. ຍຖາ ຈ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ມຸຕ຺ຕາມຓິເວຬຸຣິຍາທີນິ ນານາວິຘານິ ຣຕນານິ ອາທາຍ ໂຈເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕນວິນາສຠເຍນ ເຕ ໂຈເຣ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ເຂມໍ ມຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວມຍມ຺ປິ ປູຕິກາໂຍ ຣຕນວິໂລປກໂຈຣສທິໂສ. ສຈາຫໍ ເອຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ອຣິຍມຄ຺ຄກຸສລຘມ຺ມຣຕນານິ ເມ ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ມຍາ ອິມໍ ມຫາໂຈຣສທິສໍ ກຣຊກາຍໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ນິພ຺ພານມຫານຄຣໍ ປວິສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໙. ‘‘ຍຖາປິ ກຸຓປໍ ປຸຣິໂສ, ກຓ຺ເຐ ພທ຺ຘໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຍ;

ໂມຈຍິຕ຺ວານ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ສຸຂີ ເສຣີ ສຍໍວສີ.

໒໐. ‘‘ຕເຖວິມໍ ປູຕິກາຍໍ, ນານາກຸຓປສຎ຺ຈຍໍ;

ຉຑ຺ຑຍິຕ຺ວານ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ອນເປກ຺ໂຂ ອນຕ຺ຖິໂກ.

໒໑. ‘‘ຍຖາ ອຸຈ຺ຈາຣຏ຺ຐານມ຺ຫິ, ກຣີສໍ ນຣນາຣິໂຍ;

ຉຑ຺ຑຍິຕ຺ວານ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນເປກ຺ຂາ ອນຕ຺ຖິກາ.

໒໒. ‘‘ເອວເມວາຫໍ ອິມໍ ກາຍໍ, ນານາກຸຓປປູຣິຕໍ;

ຉຑ຺ຑຍິຕ຺ວານ ຄຈ຺ຉິສ຺ສໍ, ວຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາ ກຸຏິໍ.

໒໓. ‘‘ຍຖາປິ ຊຊ຺ຊຣໍ ນາວໍ, ປລຸຄ຺ຄໍ ອຸທຄາຫິນິໍ;

ສາມີ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນເປກ຺ຂາ ອນຕ຺ຖິກາ.

໒໔. ‘‘ເອວເມວາຫໍ ອິມໍ ກາຍໍ, ນວຈ຺ຉິທ຺ທໍ ຘຸວສ຺ສວໍ;

ຉຑ຺ຑຍິຕ຺ວານ ຄຈ຺ຉິສ຺ສໍ, ຊິຓ຺ຓນາວໍວ ສາມິກາ.

໒໕. ‘‘ຍຖາປິ ປຸຣິໂສ ໂຈເຣຫິ, ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑມາທິຍ;

ຠຓ຺ຑຈ຺ເຉທຠຍໍ ທິສ຺ວາ, ຉຑ຺ຑຍິຕ຺ວານ ຄຈ຺ຉຕິ.

໒໖. ‘‘ເອວເມວ ອິມໍ ກາໂຍ, ມຫາໂຈຣສໂມ ວິຍ;

ປຫາຍິມໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ກຸສລຈ຺ເຉທນາຠຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາປິ ກຸຓປໍ ປຸຣິໂສຕິ ຍຖາປິ ທຫໂຣ ຍຸວາ ມຓ຺ຑນກຊາຕິໂກ ປຸຣິໂສ ອຫິກຸຓເປນ ວາ ກຸກ຺ກຸຣກຸຓເປນ ວາ ມນຸສ຺ສກຸຓເປນ ວາ ກຓ຺ເຐ ອາສຕ຺ເຕນ ອຏ຺ຏີຍິຕ຺ວາ ຫຣາຍິຕ຺ວາ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ກຸຓປໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ສຸຂີຕິ ສຸຂິໂຕ. ເສຣີຕິ ຍຖິຈ຺ຉກວິຫາຣີ. ນານາກຸຓປສຎ຺ຈຍນ຺ຕິ ອເນກວິຘກຸຓປຣາສິຠູຕໍ ‘‘ນານາກຸຓປປູຣິຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ.

ອຸຈ຺ຈາຣຏ຺ຐານມ຺ຫີຕິ ອຸຈ຺ຈາເຣນ຺ຕິ ວຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຸຈ຺ຈາໂຣ, ອຸຈ຺ຈາໂຣ ຈ ໂສ ຐານໍ ເຈຕິ ອຸຈ຺ຈາຣຏ຺ຐານໍ. ອຖ ວາ ອຸສ຺ສາສິຍ຺ຍຕີຕິ ອຸສ຺ສາໂສ, ວຈ຺ຈສ຺ເສຕໍ ນາມໍ, ຕສ຺ສ ຐານໍ ອຸສ຺ສາສຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ມິໍ ອຸສ຺ສາສຏ຺ຐານມ຺ຫິ, ອຸກ຺ກາຣຏ຺ຐາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາ ກຸຏິນ຺ຕິ ວຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ກຸຏິໍ ນຣນາຣິໂຍ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຊຊ຺ຊຣນ຺ຕິ ຊິຓ຺ຓໍ. ປລຸຄ຺ຄນ຺ຕິ ປລຸຊ຺ຊນ຺ຕິໍ, ວິກິຣນ຺ຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທຄາຫິນິນ຺ຕິ ອຸທກຄາຫິນິໍ. ສາມີຕິ ນາວາສາມິກາ. ນວຈ຺ຉິທ຺ທນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸໂສຕາທີຫິ ນວຫິ ວຓມຸເຂຫິ ຉິທ຺ທາວຈ຺ຉິທ຺ເທຫິ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນວຈ຺ຉິທ຺ທໍ. ຘຸວສ຺ສວນ຺ຕິ ຘຸວນິສ຺ສນ຺ທໍ, ນິຈ຺ຈໍ ປຄ຺ຆຣຓາສຸຈິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠຓ຺ຑມາທິຍາຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຣຕນາທິກໍ ຠຓ຺ຑໍ ອາທິຍ. ຠຓ຺ຑຈ຺ເຉທຠຍໍ ທິສ຺ວາຕິ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ອຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ຠຍໍ ທິສ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວເມວາຕິ ໂສ ຠຓ຺ຑມາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ວິຍ. ອຍໍ ກາໂຍຕິ ອຍໍ ປນ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ປຣມເຊຄຸຈ຺ຉານໍ ອາໂຍຕິ ກາໂຍ. ອາໂຍຕິ ອຸປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ. ອາຍນ຺ຕິ ຕໂຕຕິ ອາໂຍ, ກຸຈ຺ຉິຕາ ເກສາທໂຍ. ອິຕິ ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ເກສາທີນໍ ອາໂຍຕິ ກາໂຍ. ມຫາໂຈຣສໂມ ວິຍາຕິ ຈກ຺ຂຸອາທີຫິ ຣູປາທີສຸ ປິຍຣູເປສຸ ສາຣຊ຺ຊນາທິວເສນ ປາຓາຕິປາຕາທິນ຺ນາທານາທິໂຈໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພກຸສລໍ ວິລຸມ຺ປຕີຕິ ມຫາໂຈຣສໂມ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ໂສ ຣຕນຠຓ຺ຑມາທາຍ ໂຈເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ເຕ ໂຈເຣ ປຫາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວາຫມ຺ປິ ອິມໍ ມຫາໂຈຣສມໍ ກາຍໍ ປຫາຍ ອຕ຺ຕໂນ ໂສຕ຺ຖິຠາວກຣໍ ມຄ຺ຄໍ ຄເວສິຕຸໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ຖສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຸສລຈ຺ເຉທນາຠຍາຕິ ກຸສລຘມ຺ມວິໂລປນຠເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອເຖວໍ ສຸເມຘປຓ຺ຑິໂຕ ນານາວິຘາຫິ ອຸປມາຫິ ເນກ຺ຂມ຺ມກາຣຓໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນປິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ ມຫາຘນຣາສິໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ປິຕຸປິຕາມຫາທໂຍ ປຣໂລກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ເອກກຫາປຓມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ຄຕາ, ມຍາ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມນກາຣຓໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ອຫໍ, ມຫາຣາຊ, ຊາຕິຊຣາທີຫິ ອຸປທ຺ທຸຕຫທໂຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ມຍ຺ຫໍ ອເນກໂກຏິສຕສຫສ຺ສໍ ຘນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ເທໂວ ປຏິປຊ຺ຊຕູ’’ຕິ. ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ເຕ ຘເນນ ອຕ຺ໂຖ, ຕ຺ວໍເຍວ ຍຖິຈ຺ຉກໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ.

ໂສ ຈ ‘‘ສາຘຸ ເທວາ’’ຕິ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸກາເມ ຈ ກິເລສກາເມ ຈ ປຫາຍ ອມຣວຣນຄຣສທິສໂຕ ອມຣນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອກໂກວ ນານາມິຄຄຓວນ຺ເຕ ຫິມວນ຺ເຕ ຘມ຺ມິກໍ ນາມ ປພ຺ພຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອສ຺ສມໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຓສາລໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈໂທສວິວຊ຺ຊິຕໍ ຈງ຺ກມໍ ມາເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຄຸຓສມຸເປຕໍ ອຠິຎ຺ຎາພລໍ ສມາຫຣິຕຸໍ ນວໂທສສມນ຺ນາຄຕໍ ສາຏກໍ ປຊຫິຕ຺ວາ ທ຺ວາທສຄຸຓມຸປາຄຕໍ ວາກຈີຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ເອວໍ ປນ ໂສ ປພ຺ພຊິໂຕ ອຏ຺ຐໂທສສມາກິຓ຺ຓໍ ປຓ຺ຓສາລໍ ປຫາຍ ທສຄຸຓສມນ຺ນາຄຕໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພຘຎ຺ຎວິກຕິໍ ປຫາຍ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊໂນ ຫຸຕ຺ວາ ນິສຊ຺ຊຏ຺ຐານຈງ຺ກມນວເສນ ປຘານໍ ປທຫນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣເຍວ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎານໍ ລາຠີ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໒໗. ‘‘ເອວາຫໍ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ວານ, ເນກໂກຏິສຕໍ ຘນໍ;

ນາຖານາຖານໍ ທຕ຺ວານ, ຫິມວນ຺ຕມຸປາຄມິໍ.

໒໘. ‘‘ຫິມວນ຺ຕສ຺ສາວິທູເຣ, ຘມ຺ມິໂກ ນາມ ປພ຺ພໂຕ;

ອສ຺ສໂມ ສຸກໂຕ ມຍ຺ຫໍ, ປຓ຺ຓສາລາ ສຸມາປິຕາ.

໒໙. ‘‘ຈງ຺ກມໍ ຕຕ຺ຖ ມາເປສິໍ, ປຎ຺ຈໂທສວິວຊ຺ຊິຕໍ.

ອຏ຺ຐຄຸຓສມຸເປຕໍ, ອຠິຎ຺ຎາພລມາຫຣິໍ.

໓໐. ‘‘ສາຏກໍ ປຊຫິໍ ຕຕ຺ຖ, ນວໂທສມຸປາຄຕໍ;

ວາກຈີຣໍ ນິວາເສສິໍ, ທ຺ວາທສຄຸຓມຸປາຄຕໍ.

໓໑. ‘‘ອຏ຺ຐໂທສສມາກິຓ຺ຓໍ, ປຊຫິໍ ປຓ຺ຓສາລກໍ;

ອຸປາຄມິໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ, ຄຸເຓ ທສຫຸປາຄຕໍ.

໓໒. ‘‘ວາປິຕໍ ໂຣປິຕໍ ຘຎ຺ຎໍ, ປຊຫິໍ ນິຣວເສສໂຕ;

ອເນກຄຸຓສມ຺ປນ຺ນໍ, ປວຕ຺ຕຜລມາທິຍິໍ.

໓໓. ‘‘ຕຕ຺ຖປ຺ປຘານໍ ປທຫິໍ, ນິສ຺ສຊ຺ຊຏ຺ຐານຈງ຺ກເມ;

ອພ຺ຠນ຺ຕຣມ຺ຫິ ສຕ຺ຕາເຫ, ອຠິຎ຺ຎາພລປາປຸຓິ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອວາຫນ຺ຕິ ເອວໍ ອຫໍ, ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາຖານາຖານນ຺ຕິ ສນາຖານມນາຖານຎ຺ຈ ອຑ຺ຒານຎ຺ເຈວ ທລິທ຺ທານຎ຺ຈ ‘‘ອຕ຺ຖິກາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ສຫ ໂກຏ຺ຐາຄາເຣຫິ ທຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫິມວນ຺ຕສ຺ສາວິທູເຣຕິ ຫິມວນ຺ຕປພ຺ພຕຣາຊສ຺ສ ອວິທູເຣ ສມີເປ. ຘມ຺ມິໂກ ນາມ ປພ຺ພໂຕຕິ ເອວໍນາມໂກ ປພ຺ພໂຕ. ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ຘມ຺ມິໂກຕິ? ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປນ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕໍ ປພ຺ພຕໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ອກໍສຸ. ຕສ຺ມາ ສມຓຘມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູຕຕ຺ຕາ ‘‘ຘມ຺ມິໂກ’’ຕ຺ເວວ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ອສ຺ສໂມ ສຸກໂຕ ມຍ຺ຫນ຺ຕິອາທິນາ ສຸເມຘປຓ຺ຑິເຕນ ອສ຺ສມປຓ຺ຓສາລາ ຈງ຺ກມາ ສຫຕ຺ຖາ ມາປິຕາ ວິຍ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ຈ ປນ ສຫຕ຺ຖາ ມາປິຕາ, ກິນ຺ຕຸ ສກ຺ເກນ ເທເວນ ເປສິເຕ ວິສ຺ສກມ຺ມຸນາ ເທວປຸຕ຺ເຕນ ນິມ຺ມິຕາ. ຠຄວາ ປນ ຕທາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ຕໍ ສມ຺ປທໍ ສນ຺ຘາຍ – ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕສ຺ມິໍ ປພ຺ພເຕ –

‘ອສ຺ສໂມ ສຸກໂຕ ມຍ຺ຫໍ, ປຓ຺ຓສາລາ ສຸມາປິຕາ;

ຈງ຺ກມໍ ຕຕ຺ຖ ມາເປສິໍ, ປຎ຺ຈໂທສວິວຊ຺ຊິຕ’’’ນ຺ຕິ. – ອາທິມາຫ;

ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຓສາລາຕິ ປຓ຺ຓຉທນສາລາ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອສ຺ສມປເທ. ປຎ຺ຈໂທສວິວຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຈງ຺ກມໂທເສຫິ ວິວຊ຺ຊິຕໍ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ ຈງ຺ກມໂທສາ ນາມ? ຖທ຺ຘວິສມຕາ, ອນ຺ໂຕຣຸກ຺ຂຕາ, ຄຫນຈ຺ຉນ຺ນຕາ, ອຕິສມ຺ພາຘຕາ, ອຕິວິສາລຕາຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ໂທເສຫິ ວິວຊ຺ຊິຕໍ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ທີຆໂຕ ສຏ຺ຐິຣຕໂນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທິຍຑ຺ຒຣຕໂນ ຈງ຺ກໂມ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ວາ ປຎ຺ຈໂທສວິວຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣຓໂທເສຫິ ວິວຊ຺ຊິຕໍ ປຣິຫີນໍ ອຠິຎ຺ຎາພລມາຫຣິນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຸຕ຺ຕຣປເທນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ, ສຸເມຘກຖາ). ອຏ຺ຐຄຸຓສມຸເປຕນ຺ຕິ ‘‘ເອວໍ ສມາຫິເຕ ຈິຕ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘ ປຣິໂຍທາເຕ ອນງ຺ຄເຓ ວິຄຕູປກ຺ກິເລເສ ມຸທຸຠູເຕ ກມ຺ມນິເຍ ຐິເຕ ອາເນຎ຺ຊປ຺ປຕ຺ເຕ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ອຏ຺ຐຄຸເຓຫິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໔໔-໒໔໕; ມ. ນິ. ໑.໓໘໔-໓໘໖, ໔໓໑-໔໓໓; ປາຣາ. ໑໒-໑໔) ສມນ຺ນາຄຕໍ ອຠິຎ຺ຎາພລໍ ອາຫຣິໍ ອາເນສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເກຈິ ປນ ‘‘ອຏ຺ຐຫິ ສມຓສຸເຂຫິ ອຸເປຕໍ, ອຏ຺ຐິມານິ ສມຓສຸຂານິ ນາມ ຘນຘຎ຺ຎປຣິຄ຺ຄຫາຠາໂວ, ອນວຊ຺ຊປິຓ຺ຑປາຕປຣິເຍສນຠາໂວ, ນິພ຺ພຸຕປິຓ຺ຑຠຸຎ຺ຊນຠາໂວ, ຣຏ຺ຐໍ ປີເຬຕ຺ວາ ຘນຘຎ຺ຎາທີສຸ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕສຸ ຣາຊປຸຣິເສສຸ ຣຏ຺ຐປີຬນກິເລສາຠາໂວ, ອຸປກຣເຓສຸ ນິຈ຺ຉນ຺ທຣາຄຠາໂວ, ໂຈຣວິໂລປເນ ນິພ຺ຠຍຠາໂວ, ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ອສໍສຏ຺ຐຠາໂວ, ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ອປ຺ປຏິຫຕຠາໂວຕິ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ ສມຓສຸເຂຫິ (ອປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ທູເຣນິທານ, ສຸເມຘກຖາ; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ) ອຸເປຕໍ ສມຸເປຕໍ ອສ຺ສມໍ ມາເປສິ’’ນ຺ຕິ ອສ຺ສເມນ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕິ.

ສາຏກນ຺ຕິ ວຕ຺ຖໍ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອສ຺ສເມ. ນວໂທສມຸປາຄຕນ຺ຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ນິວຕ຺ຖປາຣຸຕໍ ມຫຄ຺ຆສາຏກໍ ປຊຫິໍ ປຣິຈ຺ຈຊິໍ. ສາຏກໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ຈ ຕຕ຺ຖ ນວ ໂທເສ ທິສ຺ວາ ປຊຫິນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕານຎ຺ຫິ ສາຏກສ຺ມິໍ ນວ ໂທສາ ປກາສິຕາ. ກຕເມ ນວ? ສາຏກສ຺ສ ມຫຄ຺ຆຠາໂວ, ປຣປຏິພທ຺ຘຠາໂວ, ປຣິໂຠເຄນ ລຫຸກໍ ກິລິສ຺ສນຠາໂວ, ກິລິຏ຺ໂຐ ຈ ໂຘວິຕພ຺ໂພ ປຸນ ຣຊິຕພ຺ໂພ ຈ ໂຫຕິ ປຣິໂຠເຄນ ຊີຣຓຠາໂວ, ຊິຓ຺ຓສ຺ສ ປຸນ ຕຸນ຺ນກຣຓໍ ວາ ອຄ຺ຄຬທານໍ ວາ ກາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ ປຸນ ປຣິເຍສນາຍ ທຸຣຠິສມ຺ຠວຠາໂວ, ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອນນຸຈ຺ຉວິກຠາໂວ, ປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ສາຘາຣຓຠາໂວ, ຍຖາ ນໍ ນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂຄເປຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ ປຣິທຫໂຕ ວິຠູສນຏ຺ຐານຠາໂວ, ຄເຫຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ມຫິຈ຺ຉຠາໂວຕິ ເອເຕຫິ ນວຫິ ໂທເສຫິ (ອປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ທູເຣນິທານ, ສຸເມຘກຖາ) ອຸປຄຕໍ ສາຏກໍ ປຫາຍ ວາກຈີຣໍ ນິວາເສສິນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ວາກຈີຣນ຺ຕິ ມຸຎ຺ຊຕິຓໍ ຫີຣາຫີຣໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ກຕໍ ວາກມຍຈີຣໍ ນິວາສນປາຣຸປນຕ຺ຖາຍ ອາທິຍິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ວາທສຄຸຓມຸປາຄຕນ຺ຕິ ທ຺ວາທສຫິ ອານິສໍເສຫິ ອຸເປຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຄຸຓ-ສທ຺ໂທ ອານິສໍສຏ຺ໂຐ ‘‘ສຕຄຸຓາ ທກ຺ຂິຓາ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໓໗໙) ວິຍ. ມ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ວາກຈີຣສ຺ມິໍ ທ຺ວາທສານິສໍສາ ອປ຺ປຄ຺ຆຕາ, ອປຣາຍຕ຺ຕຕາ, ສຫຕ຺ຖາ ກາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາ, ປຣິໂຠເຄນ ຊິຓ຺ເຓປິ ສິພ຺ພິຕພ຺ພາຠາໂວ, ໂຈຣຠຍາຠາໂວ ປຣິເຍສນ຺ຕສ຺ສ ສຸເຂນ ກຣຓຠາໂວ, ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ສາຣຸປ຺ປຠາໂວ, ເສວມານສ຺ສ ວິຠູສນຏ຺ຐານາຠາໂວ, ຈີວຣປ຺ປຈ຺ຈເຍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຠາໂວ, ປຣິໂຠຄສຸຂຠາໂວ, ວາກຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຸລຠຠາໂວ, ວາກຈີເຣ ນຏ຺ເຐປິ ອນເປກ຺ຂຠາໂວຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວາທສຫິ ຄຸເຓຫິ ສມ຺ປນ຺ນໍ (ອປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ທູເຣນິທານ, ສຸເມຘກຖາ; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ).

ອຖ ສຸເມຘປຓ຺ຑິໂຕ ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ນິກ຺ຂມນກາຣຓໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ເອວໍ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ປນ ນວກນກກຏກນູປຸຣາທິສງ຺ຆຏ຺ຏນສທ຺ທສມ຺ມິສ຺ສິຕ-ມຘຸຣຫສິຕກຖິຕເຄຫຊນຣມຓີຍໍ ອຸຬາຣວິຠວໂສຠິຕໍ ສຸຣວຣຠວນາກາຣມຄາຣໍ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ປຫາຍ ວິເວກາຣາມຕາຍ ສພ຺ພຊນປາປປວາຫນໍ ຕໂປວນໍ ປວິຏ຺ໂຐສ຺ມິ, ອິຘ ປນ ເມ ປຓ຺ຓສາລາຍ ວາໂສ ທຸຕິໂຍ ຆຣາວາໂສ ວິຍ ໂຫຕິ, ຫນ຺ທາຫໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໓໑. ‘‘ອຏ຺ຐໂທສສມາກິຓ຺ຓໍ, ປຊຫິໍ ປຓ຺ຓສາລກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐໂທສສມາກິຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຏ຺ຐຫິ ໂທເສຫິ ສມາກິຓ຺ຓໍ ສໍຍຸຕ຺ຕໍ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ມຫາສມ຺ຠາເຣຫິ ນິປ຺ຜາທນີຍຕາ, ຕິຓປຓ຺ຓມຕ຺ຕິກາທີຫິ ນິຈ຺ຈໍ ປຏິຊຄ຺ຄນີຍຕາ, ເສນາສນໍ ນາມ ມຫລ຺ລກສ຺ສ ປາປຸຓາຕີຕິ ອເວລາຍ ວຸຏ຺ຐາປິຍມານສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຏ຺ຐາປນີຍຠາໂວ, ສີຕຸຓ຺ຫສ຺ສ ປຏິຆາເຕນ ກາຍສ຺ສ ສຸຂຸມາລກຣຓຠາໂວ, ຆຣໍ ປວິຏ຺ເຐນ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປາປໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ ຄຣຫປຏິຈ຺ຉາທນກຣຓຠາໂວ, ‘‘ມຍ຺ຫມິທ’’ນ຺ຕິ ສປຣິຄ຺ຄຫຠາໂວ, ເຄຫສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາໂວ ສທຸຕິຍກວາໂສ, ອູກາມງ຺ຄຸລຆຣໂຄຬິກາທີນໍ ສາຘາຣຓຕາຍ ພຫຸສາຘາຣຓຠາໂວຕິ ອິຕິ ອິເມ ອຏ຺ຐ ອາທີນເວ (ອປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ທູເຣນິທານ, ສຸເມຘກຖາ) ທິສ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ປຓ຺ຓສາລໍ ປຊຫິໍ.

ຄຸເຓ ທສຫຸປາຄຕນ຺ຕິ ຉນ຺ນໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສຫິ ຄຸເຓຫິ ອຸເປຕໍ, ຣຸກ຺ຂມູລໍ ອຸປຄໂຕສ຺ມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕເມຫິ ທສຫິ? ອປ຺ປສມາຣມ຺ຠຕາ, ອຸປຄມນມຕ຺ຕເມເວຕ຺ຖ ໂຫຕີຕິ ສຸລຠານວຊ຺ຊຕາ, ອຠິຓ຺ຫໍ ຕຣຸປຓ຺ຓວິກາຣທສ຺ສເນນ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາສມຸຏ຺ຐາປນຕາ, ເສນາສນມຈ຺ເຉຣາຠາໂວ, ຕຕ຺ຖ ຫິ ປາປໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ລຊ຺ຊຕີຕິ ປາປກຣຓາຣຫາຠາໂວ, ປຣິຄ຺ຄຫກຣຓາຠາໂວ, ເທວຕາຫິ ສຫ ວາໂສ, ຉນ຺ນປຏິກ຺ເຂໂປ, ປຣິໂຠຄສຸຂຕາ, ຣຸກ຺ຂມູລເສນາສນສ຺ສ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ສຸລຠຕາຍ ອນເປກ຺ຂຠາໂວຕິ ອິຕິ ອິເມ ທສ ຄຸເຓ (ອປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ທູເຣນິທານ, ສຸເມຘກຖາ) ທິສ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ອຸປຄໂຕສ຺ມີຕິ ວທຕິ. ອາຫ ຈ –

‘‘ວຓ຺ຓິໂຕ ພຸທ຺ຘເສຏ຺ເຐນ, ນິສ຺ສໂຍຕິ ຈ ຠາສິໂຕ;

ນິວາໂສ ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ, ຣຸກ຺ຂມູລສໂມ ກຸໂຕ.

‘‘ອາວາສມຈ຺ເຉຣຫເຣ, ເທວຕາປຣິປາລິເຕ;

ປວິວິຕ຺ເຕ ວສນ຺ໂຕ ຫິ, ຣຸກ຺ຂມູລມ຺ຫິ ສຸພ຺ພໂຕ.

‘‘ອຠິຣຕ຺ຕານິ ນີລານິ, ປຓ຺ຑູນິ ປຕິຕານິ ຈ;

ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຕຣຸປຓ຺ຓານິ, ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປນູທຕິ.

‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ພຸທ຺ຘທາຍຊ຺ຊໍ, ຠາວນາຠິຣຕາລຍໍ;

ວິວິຕ຺ຕໍ ນາຕິມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ຣຸກ຺ຂມູລໍ ວິຈກ຺ຂໂຓ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໒);

ອຖ ສຸເມຘປຓ຺ຑິໂຕ ປຓ຺ຓສາລາຍ ທິຏ຺ຐໂທໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມູລເສນາສເນ ລທ຺ຘານິສໍໂສ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ເມ ຄາມຄມນໍ ອາຫາຣປຣິເຍສນທຸກ຺ຂໍ, ນາຫໍ ເກນຈິ ປາຣິຊຸຎ຺ເຎນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ອາຫາຣປຣິເຍສນມູລສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖິ, ຍໍນູນາຫໍ ປວຕ຺ຕຜເລນ ຍາເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອິມໍ ປນ ອຕ຺ຖວິເສສໍ ທີເປນ຺ໂຕ –

໓໒-໓໓. ‘‘ວາປິຕໍ ໂຣປິຕໍ ຘຎ຺ຎໍ, ປຊຫິໍ ນິຣວເສສໂຕ.

ອເນກຄຸຓສມ຺ປນ຺ນໍ, ປວຕ຺ຕຜລມາທິຍິ’’ນ຺ຕິ. – ອາທິມາຫ;

ຕຕ຺ຖ ວາປິຕນ຺ຕິ ວປິຕ຺ວາ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ. ໂຣປິຕນ຺ຕິ ໂຣປິຕ຺ວາ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ວປນໂຣປນວເສນ ທຸວິຘາວ ສສ຺ສນິປ຺ຜຕ຺ຕິ, ຕໍ ທຸວິຘມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ປຫາຍ ປວຕ຺ຕຜເລນ ຍາເປສິໍ. ປວຕ຺ຕຜລນ຺ຕິ ສຍເມວ ປຕິຕຜລໍ. ອາທິຍິນ຺ຕິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍ.

‘‘ປວຕ຺ຕຜລສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ, ອປຣາຍຕ຺ຕຊີວິໂກ;

ປຫີນາຫາຣໂລລຸປ຺ໂປ, ໂຫຕິ ຈາຕຸທ຺ທິໂສ ມຸນິ.

‘‘ຊຫາຕິ ຣສຕຓ຺ຫຎ຺ຈ, ອາຊີໂວ ຕສ຺ສ ສຸຊ຺ຌຕິ;

ຕສ຺ມາ ຫິ ນາຕິມຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໖ ໂຖກໍ ວິສທິສໍ) –

ເອວໍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ສຸເມຘປຓ຺ຑິໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ຈ ປາປຸຓິ. ອິມມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ເຕນ ‘‘ຕຕ຺ຖປ຺ປຘານໍ ປທຫິ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອສ຺ສເມ. ປຘານນ຺ຕິ ວີຣິຍໍ, ວີຣິຍຎ຺ຫິ ປທຫິຕພ຺ພໂຕ ປຘານຠາວກຣຓໂຕ ວາ ‘‘ປຘານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປທຫິນ຺ຕິ ວີຣິຍມາຣຠິໍ. ນິສ຺ສຊ຺ຊຏ຺ຐານຈງ຺ກເມຕິ ນິສຊ຺ຊາຍ ຈ ຐາເນນ ຈ ຈງ຺ກເມນ ຈ.

ສຸເມຘປຓ຺ຑິໂຕ ປນ ເສຍ຺ຍໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິສຊ຺ຊຏ຺ຐານຈງ຺ກເມເຫວ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣເຍວ ອຠິຎ຺ຎາພລໍ ປາປຸຓິ. ເອວໍ ປນ ອຠິຎ຺ຎາພລໍ ປຕ຺ວາ ສຸເມຘຕາປເສ ສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ເຕ ຕທາ ສພ຺ພຊນສງ຺ຄຫກໂຣ ມາຣພລຠຍໍກໂຣ ຎາຓທີປງ຺ກໂຣ ທີປງ຺ກໂຣ ນາມ ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ອຸທປາທິ.

ສງ຺ເຂເປເນວ ຕສ຺ສາຍມານຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍໍ ກິຣ ທີປງ຺ກໂຣ ນາມ ມຫາສຕ຺ໂຕ ສມຕ຺ຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາວສທິເສ ອຕ຺ຕຠາເວ ຐິໂຕ ປຖວິກມ຺ປນາທີນິ ມຫາທານານິ ທຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາຫິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ –

‘‘ກາໂລ ໂຂ ເຕ ມຫາວີຣ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ;

ສເທວກໍ ຕາຣຍນ຺ໂຕ, ພຸຊ຺ຌສ຺ສຸ ອມຕໍ ປທ’’ນ຺ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໑.໖໗) –

ວຸຕ຺ເຕ ຕໂຕ ໂສ ເທວຕານໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຈ ປຎ຺ຈ ມຫາວິໂລກນານິ ວິໂລເກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ຣມ຺ມວຕີນຄເຣ ອຕ຺ຕໂນ ຍສວິຠູຕິຍາ ວິຊິຕວາສຸເທວສ຺ສ ນຣເທວສ຺ສ ສຸເທວສ຺ສ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ກຸເລ ສຸເມຘາຍ ເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມິຍາ ອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ ປຣິຫຣິຍມາໂນ ມຫາເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ມຓິກູຏຄໂຕ ວິຍ ເກນຈິ ອສຸຈິນາ ອມກ຺ຂິໂຕ ທສ ມາເສ ວສິຕ຺ວາ ສລິລຘຣວິວຣຄໂຕ ສຣທກາລຈນ຺ໂທ ວິຍ ຕສ຺ສາ ອຸທຣໂຕ ນິກ຺ຂມິ.

ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ

ຕສ຺ສ ປນ ທີປງ຺ກຣກຸມາຣສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓປິ ວິຊາຕກ຺ຂເຓປິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ປາຏິຫາຣິຍານິ ປາຕຸຣເຫສຸໍ. ສພ຺ພສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ເຕສຸ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກມນ຺ເຕສຸ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕສຸ ສມ຺ພຸຊ຺ຌນ຺ເຕສຸ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕນ຺ເຕສູຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ປາຏິຫາຣິຍານິ ປວຕ຺ຕນ຺ເຕວ. ຕສ຺ມາ ມຍາ ປາກຏຕ຺ຕາ ທີປງ຺ກຣກຸມາຣສ຺ສ ຊາຕິຍໍ ທສ຺ສິຕານິ –

‘‘ທີປງ຺ກເຣ ຈາຣຸກເຣ ກຸມາເຣ, ສິວໍກເຣ ສນ຺ຕິກເຣວ ຊາເຕ;

ປກມ຺ປິ ສງ຺ກມ຺ປິ ຕທາ ສມນ຺ຕາ, ສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ຍາ ທສໂລກຘາຕຸ.

‘‘ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ, ທສສຫສ຺ເສວ ເທວຕາ;

ເອກສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາຬສ຺ມິໍ, ຕທາ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ ຕາ.

‘‘ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ມຫາສຕ຺ຕໍ, ຊາຕມຕ຺ຕນ຺ຕຸ ເທວຕາ;

ປຐມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ປຈ຺ຉາ ຕໍ ມນຸຊາ ປນ.

‘‘ອວາທິຕາ ເກນຈິ ຈມ຺ມນທ຺ຘາ, ສຸໂປກ຺ຂຣາ ທຸນ຺ທຸຠິໂຍ ຈ ວີຓາ;

ອຆຏ຺ຏິຕານາຠຣຓານິ ຕສ຺ມິໍ, ຂເຓ ສມນ຺ຕາ ມຘຸຣໍ ຣວິໍສຸ.

‘‘ຉິຊ຺ຊິໍສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈ ພນ຺ຘນານິ, ສຍໍ ວິຄຈ຺ຉິໍສຸ ຈ ສພ຺ພໂຣຄາ;

ຣູປານິ ປສ຺ສິໍສຸ ຈ ຊາຕິອນ຺ຘາ, ສທ຺ທໍ ສມນ຺ຕາ ພຘິຣາ ສຸຓິໍສຸ.

‘‘ອນຸສ຺ສຕິໍ ຊາຕິຊຬາ ມນຸສ຺ສາ, ລຠິໍສຸ ຍານໍ ປທສາວ ປງ຺ຄຸລາ;

ວິເທສຍາຕາ ສຍເມວ ນາວາ, ສປຏ຺ຏນໍ ສີຆມຸປາຄມິໍສຸ.

‘‘ອາກາສຏ຺ຐໍ ຠູມິຄຕຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ, ສຍໍ ສມນ຺ຕາ ຣຕນໍ ວິໂຣຈິ;

ນິພ຺ພາຍິ ໂຆເຣ ນິຣເຍ ຫຸຕາໂສ, ນທີສຸ ໂຕຍມ຺ປິ ຈ ນປ຺ປວຕ຺ຕິ.