໑໒. ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘວໍສວຓ຺ຓນາ

ນາຣທພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນໍ ນວຸຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ໂສ ຈ ກປ຺ໂປ ວິນສ຺ສິຕ຺ຖ. ຕໂຕ ປຣໍ ກປ຺ປານໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ພຸທ຺ຘາ ໂລເກ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ. ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ໂຎ ວິຄຕພຸທ຺ຘາໂລໂກ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ກປ຺ເປສຸ ຈ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍສຸ ວີຕິວຕ຺ເຕສຸ ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ເອກສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ເອໂກ ວິຊິຕມາໂຣ ໂອຫິຕຠາໂຣ ເມຣຸສາໂຣ ອສໍສາໂຣ ສຕ຺ຕສາໂຣ ສພ຺ພໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸທປາທິ. ໂສປິ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຫໍສວຕີນຄເຣ ສພ຺ພຊນານນ຺ທກຣສ຺ສານນ຺ທສ຺ສ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ອຸທິໂຕທິຕກຸເລ ຊາຕາຍ ສຸຊາຕາຍ ເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ສາ ເທວຕາຫິ ກຕາຣກ຺ຂາ ທສນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ຫໍສວຕຸຍ຺ຍາເນ ປທຸມຸຕ຺ຕຣກຸມາຣໍ ວິຊາຍິ. ປຏິສນ຺ຘິຍຎ຺ຈສ຺ສ ຊາຕິຍຎ຺ຈ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານິ ປາຏິຫາຣິຍານິ ອເຫສຸໍ.

ຕສ຺ສ ກິຣ ຊາຕິຍໍ ປທຸມວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ. ເຕນສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ຎາຕກາ ‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕຣກຸມາໂຣ’’ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ທສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິ. ນຣວາຫນ-ຍສວາຫນ-ວສວຕ຺ຕິນາມກາ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຕູນໍ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ຕໂຍ ຈສ຺ສ ປາສາທາ ອເຫສຸໍ. ວສຸທຕ຺ຕາເທວິປ຺ປມຸຂານໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ສຕສຫສ຺ສານິ ວີສຕິສຫສ຺ສານິ ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕານິ ອເຫສຸໍ. ໂສ ວສຸທຕ຺ຕາຍ ເທວິຍາ ປຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພຄຸຓານຸຕ຺ຕເຣ ອຸຕ຺ຕຣກຸມາເຣ ນາມ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈຕ຺ຕາຣິ ນິມິຕ຺ຕານິ ທິສ຺ວາ – ‘‘ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕສ຺ສ ຈິນ຺ຕິຕມຕ຺ເຕວ ວສວຕ຺ຕິນາມໂກ ປາສາໂທ ກຸມ຺ຠກາຣຈກ຺ກໍ ວິຍ ອາກາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວວິມານມິວ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ຈ ຄຄນຕເລນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິຣຸກ຺ຂໍ ມຊ຺ເຌກໂຣນ຺ໂຕ ໂສຠິຕພຸທ຺ຘວໍສວຓ຺ຓນາຍ ອາຄຕປາສາໂທ ວິຍ ຠູມິຍໍ ໂອຕຣິ.

ມຫາປຸຣິໂສ ກິຣ ຕໂຕ ປາສາທໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕທ຺ຘຊຠູຕານິ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ເທວທຕ຺ຕິຍານິ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປພ຺ພຊິ. ປາສາໂທ ປນາຄນ຺ຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐາເນເຍວ ອຏ຺ຐາສິ. ມຫາສຕ຺ເຕນ ສຫຄຕາຍ ປຣິສາຍ ຐເປຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ສພ຺ເພ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ມຫາປຸຣິໂສ ເຕຫິ ສຫ ສຕ຺ຕາຫໍ ປຘານຈຣິຍໍ ຈຣິຕ຺ວາ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍ ອຸຊ຺ເຊນິນິຄເມ ຣຸຈານນ຺ທເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ທິນ຺ນໍ ມຘຸປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສາລວເນ ທິວາວິຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ສຸມິຕ຺ຕາຊີວເກນ ທິນ຺ນາ ອຏ຺ຐ ຕິຓມຸຏ຺ຐິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ສລລໂພຘິໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຕ຺ຕິໍສຫຕ຺ຖວິຕ຺ຖຕໍ ຕິຓສນ຺ຖຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ສມາຣໍ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ປຐເມ ຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ທຸຕິເຍ ຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ຕຕິເຍ ຍາເມ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ອຸທຍພ຺ພຍວເສນ ສມປຎ຺ຎາສ ລກ຺ຂຓານິ ທິສ຺ວາ ຍາວ ໂຄຕ຺ຣຠຸຎາຓໍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສກລພຸທ຺ຘຄຸເຓ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສພ຺ພພຸທ຺ຘາຈິຓ຺ຓໍ ‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣໍ…ເປ… ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍມຊ຺ຌຄາ’’ຕິ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ຕທາ ກິຣ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ສກລມ຺ປິ ອລງ຺ກໂຣນ຺ຕໍ ວິຍ ປທຸມວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑. ‘‘ນາຣທສ຺ສ ອປເຣນ, ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ທ຺ວິປທຸຕ຺ຕໂມ;

ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ, ອກ຺ໂຂໂຠ ສາຄຣູປໂມ.

໒. ‘‘ມຓ຺ຑກປ຺ໂປ ວາ ໂສ ອາສິ, ຍມ຺ຫິ ພຸທ຺ໂຘ ອຊາຍຖ;

ອຸສ຺ສນ຺ນກຸສລາ ຊນຕາ, ຕມ຺ຫິ ກປ຺ເປ ອຊາຍຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສາຄຣູປໂມຕິ ສາຄຣສທິສຄມ຺ຠີຣຠາໂວ. ມຓ຺ຑກປ຺ໂປ ວາ ໂສ ອາສີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ທ຺ເວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຍໍ ມຓ຺ຑກປ຺ໂປ ນາມ. ທຸວິໂຘ ຫິ ກປ຺ໂປ ສຸຎ຺ຎກປ຺ໂປ ອສຸຎ຺ຎກປ຺ໂປ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ສຸຎ຺ຎກປ຺ເປ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຄຸຓວນ຺ຕປຸຄ຺ຄລສຸຎ຺ຎຕ຺ຕາ ‘‘ສຸຎ຺ຎກປ຺ໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອສຸຎ຺ຎກປ຺ໂປ ປຎ຺ຈວິໂຘ – ສາຣກປ຺ໂປ ມຓ຺ຑກປ຺ໂປ ວຣກປ຺ໂປ ສາຣມຓ຺ຑກປ຺ໂປ ຠທ຺ທກປ຺ໂປຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄຸຓສາຣຣຫິເຕ ກປ຺ເປ ຄຸຓສາຣຸປ຺ປາທກສ຺ສ ຄຸຓສາຣຊນນສ຺ສ ເອກສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາຕຸຠາເວນ ‘‘ສາຣກປ຺ໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ກປ຺ເປ ທ຺ເວ ໂລກນາຍກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ‘‘ມຓ຺ຑກປ຺ໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ຕໂຍ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສຸ ປຐໂມ ທຸຕິຍໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ທຸຕິໂຍ ຕຕິຍນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ປມຸທິຕຫທຍາ ອຕ຺ຕນາ ປຕ຺ຖິຕປຓິຘານວເສນ ວຣຍນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ວຣກປ຺ໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ກປ຺ເປ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ປຸຣິມກປ຺ປໂຕ ວິສິຏ຺ຐຕຣຕ຺ຕາ ສາຣຕຣຕ຺ຕາ ‘‘ສາຣມຓ຺ຑກປ຺ໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ປຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ‘‘ຠທ຺ທກປ຺ໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ປນ ອຕິທຸລ຺ລໂຠ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ກປ຺ເປ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສຕ຺ຕາ ກລ຺ຍາຓສຸຂພຫຸລາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕິເຫຕຸກາ ກິເລສກ຺ຂຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ທຸເຫຕຸກາ ສຸຄຕິຄາມິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ອເຫຕຸກາ ເຫຕຸໍ ປຏິລຠນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ກປ຺ໂປ ‘‘ຠທ຺ທກປ຺ໂປ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອສຸຎ຺ຎກປ຺ໂປ ປຎ຺ຈວິໂຘ’’ຕິອາທິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ໂປຣາເຓຫິ –

‘‘ເອໂກ ພຸທ຺ໂຘ ສາຣກປ຺ເປ, ມຓ຺ຑກປ຺ເປ ຊິນາ ທຸເວ;

ວຣກປ຺ເປ ຕໂຍ ພຸທ຺ຘາ, ສາຣມຓ຺ເຑ ຈຕຸໂຣ ພຸທ຺ຘາ;

ປຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘາ ຠທ຺ທກປ຺ເປ, ຕໂຕ ນຕ຺ຖາຘິກາ ຊິນາ’’ຕິ.

ຍສ຺ມິໍ ປນ ກປ຺ເປ ປທຸມຸຕ຺ຕຣທສພໂລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ໂສ ສາຣກປ຺ໂປປິ ສມາໂນ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຓ຺ຑກປ຺ປສທິສຕ຺ຕາ ‘‘ມຓ຺ຑກປ຺ໂປ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂອປມ຺ມຕ຺ເຖ ວາ-ສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸສ຺ສນ຺ນກຸສລາຕິ ອຸປຈິຕປຸຎ຺ຎາ. ຊນຕາຕິ ຊນສມູໂຫ.

ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ປນ ປຣິສຸຕ຺ຕໂຣ ຠຄວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ – ‘‘ປຖວິຍໍ ປາທໍ ນິກ຺ຂິປິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທກ຺ຂິຓໍ ປາທໍ ອຠິນີຫຣິ. ອຖ ປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິມລໂກມລເກສຣກຓ຺ຓິການິ ຊລຊາມລາວິກລວິປຸລປລາສານິ ຖລຊານິ ຊລຊານິ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕສໍ ກິຣ ຘຸຣປຕ຺ຕານິ ນວຸຕິຫຕ຺ຖານິ ເກສຣານິ ຕິໍສຫຕ຺ຖານິ ກຓ຺ຓິກາ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖາ ເອເກກສ຺ສ ນວຆຏປ຺ປມາຓາ ເຣຓໂວ ອເຫສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ປນ ອຸພ຺ເພຘໂຕ ອຏ຺ຐປຓ຺ຓາສຫຕ຺ໂຖ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ອຸຠິນ຺ນໍ ພາຫານມນ຺ຕຣໍ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ຖໍ ນລາຏໍ ປຎ຺ຈຫຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ຖປາທາ ເອກາທສຫຕ຺ຖາ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ສ ເອກາທສຫຕ຺ເຖນ ປາເທນ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖາຍ ກຓ຺ຓິກາຍ ອກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ຕາຍ ນວຆຏປ຺ປມາຓາ ເຣຓໂວ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐປຓ຺ຓາສຫຕ຺ຖໍ ສຣີຣປ຺ປເທສໍ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ມໂນສິລາຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓິຕໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ໂຈຕ຺ຖຣນ຺ຕິ. ຕທຸປາທາຍ ສຕ຺ຖາ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣຕ຺ເວວ ໂລເກ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖາຕິ ສໍຍຸຕ຺ຕຠາຓກາ ວທນ຺ຕິ.

ອຖ ສພ຺ພໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ຠຄວາ ພ຺ຣຫ຺ມາຍາຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຠາຊນຠູເຕ ສຕ຺ເຕ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ມິຖິລນຄເຣ ເທວລໍ ສຸຊາຕຎ຺ຈາຕິ ທ຺ເວ ຣາຊປຸຕ຺ເຕ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ເນ ທິສ຺ວາ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ອນິລປເຖນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມິຖິລຸຍ຺ຍາເນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານປາເລນ ທ຺ເວປິ ຣາຊກຸມາເຣ ປກ຺ໂກສາເປສິ. ເຕປິ ຈ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປິຕຸຈ຺ຉາປຸຕ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣກຸມາໂຣ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ນຄຣໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ຫນ຺ທ ນໍ ມຍໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສປຣິວາຣາ ປທຸມຸຕ຺ຕຣໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ຕທາ ທສພໂລ ເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ຕາຣາຄຓປຣິວຸໂຕ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ວິໂຣຈມາໂນ ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕສິ, ຕທາ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ ປຐໂມ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໓. ‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ປຐເມ ຘມ຺ມເທສເນ;

ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ, ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອຫູ’’ຕິ.

ອຖາປເຣນ ສມເຍນ ສຣທຕາປສສມາຄເມ ມຫາຊນໍ ນິຣຍສນ຺ຕາເປນ ສນ຺ຕາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕຕິໍສສຕສຫສ຺ສສງ຺ເຂ ສຕ຺ຕກາເຍ ຘມ຺ມາມຕໍ ປາເຍສິ, ໂສ ທຸຕິໂຍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໔. ‘‘ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ວສ຺ສນ຺ເຕ, ຕປ຺ປຍນ຺ເຕ ຈ ປາຓິໂນ;

ສຕ຺ຕຕ຺ຕິໍສສຕສຫສ຺ສານໍ, ທຸຕິຍາຠິສມໂຍ ອຫູ’’ຕິ.

ຍທາ ປນ ອານນ຺ທມຫາຣາຊາ ວີສຕິຍາ ປຸຣິສສຫສ຺ເສຫິ ວີສຕິຍາ ອມຈ຺ເຈຫິ ຈ ສທ຺ຘິໍ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ມິຖິລນຄເຣ ປາຕຸຣໂຫສິ. ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ຈ ຠຄວາ ເຕ ສພ຺ເພ ເອຫິຠິກ຺ຂຸປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຕຸສງ຺ຄຫໍ ກຸຣຸມາໂນ ຫໍສວຕິຍາ ຣາຊຘານິຍາ ວສຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂສ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ວິຍ ກປິລປຸເຣ ຄຄນຕເລ ຣຕນຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘວໍສໍ ກເຖສິ, ຕທາ ປຎ຺ຎາສສຕສຫສ຺ສານໍ ຕຕິໂຍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໕. ‘‘ຍມ຺ຫິ ກາເລ ມຫາວີໂຣ, ອານນ຺ທໍ ອຸປສງ຺ກມິ;

ປິຕຸສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ, ອາຫນີ ອມຕທຸນ຺ທຸຠິໍ.

໖. ‘‘ອາຫເຕ ອມຕເຠຣິມ຺ຫິ, ວສ຺ສນ຺ເຕ ຘມ຺ມວຸຏ຺ຐິຍາ;

ປຎ຺ຎາສສຕສຫສ຺ສານໍ, ຕຕິຍາຠິສມໂຍ ອຫູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອານນ຺ທໍ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ປິຕຣໍ ອານນ຺ທຣາຊານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຫນີຕິ ອຠິຫນິ. ອາຫເຕຕິ ອາຫຕາຍ. ອມຕເຠຣິມ຺ຫີຕິ ອມຕເຠຣິຍາ, ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ‘‘ອາເສວິເຕ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ອາເສວິຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວສ຺ສນ຺ເຕ ຘມ຺ມວຸຏ຺ຐິຍາຕິ ຘມ຺ມວສ຺ສໍ ວສ຺ສນ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ອຠິສມຍກຣຓູປາຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໗. ‘‘ໂອວາທໂກ ວິຎ຺ຎາປໂກ, ຕາຣໂກ ສພ຺ພປາຓິນໍ;

ເທສນາກຸສໂລ ພຸທ຺ໂຘ, ຕາເຣສິ ຊນຕໍ ພຫຸ’’ນ຺ຕິ. – ອາຫ;

ຕຕ຺ຖ ໂອວາທໂກຕິ ສຣຓສີລຘຸຕງ຺ຄສມາທານຄຸຓານິສໍສວຓ຺ຓນາຍ ໂອວທຕີຕິ ໂອວາທໂກ. ວິຎ຺ຎາປໂກຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈໍ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ວິຎ຺ຎາປໂກ, ໂພຘໂກ. ຕາຣໂກຕິ ຈຕຸໂຣຆຕາຣໂກ.

ຍທາ ປນ ສຕ຺ຖາ ມິຖິລນຄເຣ ມິຖິລຸຍ຺ຍາເນ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸຄຓມຊ຺ເຌ ມາຆປຸຓ຺ຓມາຍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທສທິສວທໂນ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິ, ໂສ ປຐໂມ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໘. ‘‘ສນ຺ນິປາຕາ ຕໂຍ ອາສຸໍ, ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ໂກຏິສຕສຫສ຺ສານໍ, ປຐໂມ ອາສິ ສມາຄໂມ’’ຕິ.

ຍທາ ປນ ຠຄວາ ເວຠາຣປພ຺ພຕກູເຏ ວສ຺ສາວາສໍ ວສິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຄຕສ຺ສ ມຫາຊນສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ນວຸຕິໂກຏິສຫສ຺ສານິ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວນ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິ, ໂສ ທຸຕິໂຍ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໙. ‘‘ຍທາ ພຸທ຺ໂຘ ອສມສໂມ, ວສິ ເວຠາຣປພ຺ພເຕ;

ນວຸຕິໂກຏິສຫສ຺ສານໍ, ທຸຕິໂຍ ອາສິ ສມາຄໂມ’’ຕິ.

ປຸນ ຠຄວຕິ ຄຸຓວຕິ ຕິໂລກນາເຖ ມຫາຊນສ຺ສ ພນ຺ຘນໂມກ຺ຂໍ ກຸຣຸມາເນ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣມາເນ ອສີຕິໂກຏິສຫສ຺ສານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ນິປາໂຕ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໐. ‘‘ປຸນ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ເຕ, ຄາມນິຄມຣຏ຺ຐໂຕ;

ອສີຕິໂກຏິສຫສ຺ສານໍ, ຕຕິໂຍ ອາສິ ສມາຄໂມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຄາມນິຄມຣຏ຺ຐໂຕຕິ ຄາມນິຄມຣຏ຺ເຐຫິ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ຄາມນິຄມຣຏ຺ເຐຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕທາ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອເນກຘນໂກຏິໂກ ຊຏິໂລ ນາມ ມຫາຣຏ຺ຐິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ສຈີວຣໍ ວຣທານມທາສິ. ໂສປິ ຕໍ ຠຕ຺ຕານຸໂມທນາວສາເນ ‘‘ອນາຄເຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໑. ‘‘ອຫໍ ເຕນ ສມເຍນ, ຊຏິໂລ ນາມ ຣຏ຺ຐິໂກ;

ສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ສງ຺ຆໍ, ສຠຕ຺ຕໍ ທຸສ຺ສມທາສຫໍ.

໑໒. ‘‘ໂສປິ ມໍ ພຸທ຺ໂຘ ພ຺ຍາກາສິ, ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສີທິຍ;

ສຕສຫສ຺ເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ອຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ.

໑໓. ‘‘ປຘານໍ ປທຫິຕ຺ວານ…ເປ… ເຫສ຺ສາມ ສມ຺ມຸຂາ ອິມໍ.

໑໔. ‘‘ຕສ຺ສາປິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ວຕມຘິຏ຺ຐຫິໍ;

ອກາສິໍ ອຸຄ຺ຄທຬ຺ຫໍ ຘິຕິໍ, ທສປາຣມິປູຣິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ສງ຺ຆນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ, ສາມິອຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ສຠຕ຺ຕໍ ທຸສ຺ສມທາສຫນ຺ຕິ ສຈີວຣໍ ຠຕ຺ຕໍ ອທາສິໍ ອຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຄ຺ຄທຬຫນ຺ຕິ ອຕິທຬ຺ຫໍ. ຘິຕິນ຺ຕິ ວີຣິຍໍ ອກາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຕິຕ຺ຖິຍາ ນາມ ນາເຫສຸໍ. ສພ຺ເພ ເທວມນຸສ຺ສາ ພຸທ຺ຘເມວ ສຣຓມຄມໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໕. ‘‘ພ຺ຍາຫຕາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ສພ຺ເພ, ວິມນາ ທຸມ຺ມນາ ຕທາ;

ນ ເຕສໍ ເກຈິ ປຣິຈຣນ຺ຕິ, ຣຏ຺ຐໂຕ ນິຈ຺ຉຸຠນ຺ຕິ ເຕ.

໑໖. ‘‘ສພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ, ອຸປຄຎ຺ຉຸໍ ພຸທ຺ຘສນ຺ຕິເກ;

ຕຸວໍ ນາໂຖ ມຫາວີຣ, ສຣຓໍ ໂຫຫິ ຈກ຺ຂຸມ.

໑໗. ‘‘ອນຸກມ຺ປໂກ ກາຣຸຓິໂກ, ຫິເຕສີ ສພ຺ພປາຓິນໍ;

ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຕິຕ຺ຖິເຍ ສພ຺ເພ, ປຎ຺ຈສີເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ.

໑໘. ‘‘ເອວໍ ນິຣາກຸລໍ ອາສິ, ສຸຎ຺ຎກໍ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຕໍ;

ວິຈິຕ຺ຕໍ ອຣຫນ຺ເຕຫິ, ວສີຠູເຕຫິ ຕາທິຫີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍາຫຕາຕິ ວິຫຕມານທປ຺ປາ. ຕິຕ຺ຖິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິຕ຺ຖໍ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຕິຕ຺ຖກໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຕິຕ຺ຖິຍາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ສສ຺ສຕາທິທິຏ຺ຐິວເສນ ຕຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ຕິຕ຺ຖໍ, ລທ຺ຘິ. ຕສ຺ສາ ລທ຺ຘິຍາ ອຸປ຺ປາທໂກ ຕິຕ຺ຖກໂຣ, ຕິຕ຺ເຖ ຠວາ ຕິຕ຺ຖິຍາຕິ. ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ກິຣ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຕິຕ຺ຖິຍາ ນາເຫສຸໍ. ເຍ ປນ ສນ຺ຕິ, ເຕປິ ອີທິສາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ພ຺ຍາຫຕາ ຕິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິມນາຕິ ວິຣູປມານສາ. ທຸມ຺ມນາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ນ ເຕສໍ ເກຈິ ປຣິຈຣນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ເກຈິປິ ປຸຣິສາ ປຣິກມ຺ມໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ຠິກ຺ຂໍ ເທນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ມາເນນ຺ຕິ, ນ ປູເຊນ຺ຕິ, ນ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຏ຺ຐໂຕຕິ ສກລຣຏ຺ຐໂຕປິ. ນິຈ຺ຉຸຠນ຺ຕີຕິ ນີຫຣນ຺ຕິ, ອຸສ຺ສາເທນ຺ຕິ ເຕສໍ ນິວາສໍ ນ ເທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕຕິ ຕິຕ຺ຖິຍາ.

ອຸປຄຎ຺ຉຸໍ ພຸທ຺ຘສນ຺ຕິເກຕິ ເອວໍ ເຕຫິ ຣຏ຺ຐວາສີຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ອຸສ຺ສາທິຍມານາ ສພ຺ເພປິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ປທຸມຸຕ຺ຕຣທສພລເມວ ສຣຓມຄມໍສຸ. ‘‘ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ນາໂຖ ຄຕິ ປຣາຍນໍ ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ສຣຓມຄມໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸກມ຺ປຕີຕິ ອນຸກມ຺ປໂກ. ກຣຸຓາຍ ຈຣຕີຕິ ກາຣຸຓິໂກ. ສມ຺ປຕ຺ເຕຕິ ສມາຄເຕ ສຣຓມຸປຄເຕ ຕິຕ຺ຖິເຍ. ປຎ຺ຈສີເລ ປຕິຏ຺ຐຫີຕິ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິຣາກຸລນ຺ຕິ ອນາກຸລໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ລທ຺ຘິເກຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຎ຺ຎກນ຺ຕິ ສຸຎ຺ຎໍ ຣິຕ຺ຕໍ ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ຠຄວໂຕ ສາສນນ຺ຕິ ວຈນເສໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວິຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕໍ. ວສີຠູເຕຫີຕິ ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ເຕຫິ.

ຕສ຺ສ ປນ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຫໍສວຕີ ນາມ ນຄຣໍ ອໂຫສິ. ປິຕາ ປນສ຺ສ ອານນ຺ໂທ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ, ມາຕາ ສຸຊາຕາ ນາມ ເທວີ, ເທວໂລ ຈ ສຸຊາໂຕ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ, ສຸມໂນ ນາມຸປຏ຺ຐາໂກ, ອມິຕາ ຈ ອສມາ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວິກາ, ສລລຣຸກ຺ໂຂ ໂພຘິ, ສຣີຣໍ ອຏ຺ຐປຓ຺ຓາສຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘໍ ອໂຫສິ, ສຣີຣປ຺ປຠາ ຈສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ທ຺ວາທສ ໂຍຊນານິ ຄຓ຺ຫິ, ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໍ ອາຍຸ ອໂຫສິ, ວສຸທຕ຺ຕາ ນາມ ອຄ຺ຄມເຫສີ, ອຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ປນ ຠຄວາ ປຣມາຠິຣາເມ ນນ຺ທາຣາເມ ກິຣ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ຘາຕຸໂຍ ປນສ຺ສ ນ ວິກິຣິໍສຸ. ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ມນຸສ຺ສາ ສມາຄມ຺ມ ທ຺ວາທສໂຍຊນຸພ຺ເພຘໍ ສຕ຺ຕຣຕນມຍໍ ເຈຕິຍມກໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໙. ‘‘ນຄຣໍ ຫໍສວຕີ ນາມ, ອານນ຺ໂທ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ສຸຊາຕາ ນາມ ຊນິກາ, ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ.

໒໔. ‘‘ເທວໂລ ຈ ສຸຊາໂຕ ຈ, ອເຫສຸໍ ອຄ຺ຄສາວກາ;

ສຸມໂນ ນາມຸປຏ຺ຐາໂກ, ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ມເຫສິໂນ.

໒໕. ‘‘ອມິຕາ ຈ ອສມາ ຈ, ອເຫສຸໍ ອຄ຺ຄສາວິກາ;

ໂພຘິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ສລໂລຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

໒໗. ‘‘ອຏ຺ຐປຓ຺ຓາສຣຕນໍ, ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄໂຕ ມຫາມຸນິ;

ກຎ຺ຈນຄ຺ຆິຍສງ຺ກາໂສ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂໂຓ.

໒໘. ‘‘ກຸຏ຺ຏາ ກວາຏາ ຠິຕ຺ຕີ ຈ, ຣຸກ຺ຂາ ນຄສິລຸຈ຺ຈຍາ;

ນ ຕສ຺ສາວຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ສມນ຺ຕາ ທ຺ວາທສໂຍຊເນ.

໒໙. ‘‘ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ, ອາຍຸ ວິຊ຺ຊຕິ ຕາວເທ;

ຕາວຕາ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ໂສ, ຕາເຣສິ ຊນຕໍ ພຫຸໍ.

໓໐. ‘‘ສນ຺ຕາເຣຕ຺ວາ ພຫຸຊນໍ, ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສພ຺ພສໍສຍໍ;

ຊລິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘວ, ນິພ຺ພຸໂຕ ໂສ ສສາວໂກ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນຄສິລຸຈ຺ຈຍາຕິ ນຄສງ຺ຂາຕາ ສິລຸຈ຺ຈຍາ. ອາວຣຓນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉາທນໍ ຕິໂຣກຣຓໍ. ທ຺ວາທສໂຍຊເນຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ທ຺ວາທສໂຍຊເນ ຐາເນ ຠຄວໂຕ ສຣີຣປ຺ປຠາ ຜຣິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສຄາຖາສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາກຏເມວາຕິ.

ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາຣມິປູຣຓາທິປຸນປ຺ປຸນາຄຕມຕ຺ຖໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິເສສຕ຺ຖເມວ ວຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມ. ຍທິ ປນ ວຸຕ຺ຕເມວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວກ຺ຂາມ, ກທາ ອນ຺ຕໍ ຄມິສ຺ສຕິ ອຍໍ ສໍວຓ຺ຓນາຕິ.

ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘວໍສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ທສໂມ ພຸທ຺ຘວໍໂສ.