໑. ຣຕນຈງ຺ກມນກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ ປນ –

໑. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ໂລກາຘິປຕີ ສຫມ຺ປຕີ, ກຕຎ຺ຊລີ ອນຘິວຣໍ ອຍາຈຖ;

ສນ຺ຕີຘ ສຕ຺ຕາປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາ, ເທເສຫິ ຘມ຺ມໍ ອນຸກມ຺ປິມໍ ປຊ’’ນ຺ຕິ. –

ອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕຣນິທານສ຺ສ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ’’ຕິອາທິສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ ວິຍ – ‘‘ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສກ຺ເກສຸ ວິຫຣຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘວໍສໍ ອປຸຈ຺ຉີ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ນິທານໍ ອວຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ໂລກາຘິປຕີ ສຫມ຺ປຕີ, ກຕຎ຺ຊລີ ອນຘິວຣໍ ອຍາຈຖາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນິທານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ວຸຈ຺ຈເຕ – ຠຄວໂຕ ສພ຺ພຘມ຺ມເທສນາກາຣຓຠູຕາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍາຈນາຍ ສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

‘‘ກທາຍໍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ, ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຊິໂນ;

ກທາ ກຕ຺ຖ ຈ ເກນາຍໍ, ຄາຖາ ຫິ ສມຸທີຣິຕາ’’ຕິ.

ວຸຈ຺ຈເຕ – ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ອາຍາຈິໂຕ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ມຫາປຸຣິໂສ ກິຣ ກຕາຠິນີຫາໂຣ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນທິວເສ ວິວຏປາກຏພີຠຈ຺ຉສຍນາສນເຈຏິກາ ນາຏກິຕ຺ຖິໂຍ ທິສ຺ວາ ອຕີວ ສໍວິຄ຺ຄຫທໂຍ ປເຏກເທສາວຈ຺ຉນ຺ນໍ ຉນ຺ນໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ອຣິນຣວຣມນ຺ຖກໍ ກຓ຺ຑກໍ ນາມ ຕຸຣງ຺ຄວຣມາຫຣາ’’ຕິ ກຓ຺ຑກໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຉນ຺ນສຫາໂຍ ວຣຕຸຣງ຺ຄມາຣຸຍ຺ຫ ນຄຣທ຺ວາເຣ ອຘິວຕ຺ຖາຍ ເທວຕາຍ ນຄຣທ຺ວາເຣ ວິວເຏ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕີຓິ ຣຊ຺ຊານິ ເຕນ ຣຕ຺ຕາວເສເສນ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອໂນມສຕ຺ໂຕ ອໂນມາຍ ນາມ ນທິຍາ ຕີເຣ ຐຕ຺ວາ ຉນ຺ນເມວມາຫ – ‘‘ຉນ຺ນ, ຕ຺ວໍ ມມ ອິມານິ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓານິ ອາຠຣຓານິ ກຓ຺ຑກຎ຺ຈ ວຣຕຸຣງ຺ຄມາທາຍ ກປິລປຸຣໍ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ຉນ຺ນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອສິໂຕຣຄນີລຸປ຺ປລສທິເສນາສິນາ ສເກສມກຸຏໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເທວທຕ຺ຕິຍໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຍເມວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ອນິລພລສມຸທ຺ຘຸຕຕຣງ຺ຄຠງ຺ຄໍ ອສງ຺ຄໍ ຄງ຺ຄໍ ນທິໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ມຓິຄຓຣໍສິຊາລວິຊ຺ໂຊຕິຕຣາຊຄຫໍ ຣາຊຄຫໍ ນາມ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອິສ຺ສຣິຍມທມຕ຺ຕໍ ຊນໍ ປຣິຫາເສນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ອຸທ຺ຘຕເວສສ຺ສ ຊນສ຺ສ ລຊ຺ຊມຸປ຺ປາທຍມາໂນ ວິຍ ຈ ວຍກນ຺ຕີຫິ ນາຄຣຊນຫທຍານິ ອຕ຺ຕນິ ພນ຺ຘນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ທ຺ວຕິໍສວຣມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓວິຣາຊິຕາຍ ຣູປສິຣິຍາ ສພ຺ພຊນນຍນານິ ວິລຸມ຺ປມາໂນ ວິຍ ຈ ຣູປີປາທສຎ຺ຈໂຣ ປຸຎ຺ຎສຎ຺ຈໂຍ ວິຍ ຈ ປພ຺ພໂຕ ວິຍ ຈ ຄມເນນ ນິສ຺ສງ຺ໂຄ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ສນ຺ຕມານໂສ ຍຸຄມຕ຺ຕໍ ເປກ຺ຂມາໂນ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑວປພ຺ພຕປສ຺ເສ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ເນ ສຸຈິຠູມິຠາເຄ ປຣມຣມຓີເຍ ປວິວິຕ຺ເຕ ໂອກາເສ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຏິສງ຺ຂານພເລນ ມິສ຺ສກຠຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑວຄິຣານຸສາເຣນ ພິມ຺ພິສາເຣນ ມຄຘມຫາຣາເຊນ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນ ປມຸທິຕຫທເຍນ ‘‘ມມ ຣຊ຺ຊຠາຄໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ຣຊ຺ເຊນ ນິມນ຺ຕິຍມາໂນ – ‘‘ອລໍ, ມຫາຣາຊ, ນ ມຍ຺ຫໍ ຣຊ຺ເຊນຕ຺ໂຖ ອຫໍ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ໂລກຫິຕຕ຺ຖາຍ ປຘານມນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ໂລເກ ວິວຏຈ຺ຉໂທ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມີຕິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຈ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພປຐມໍ ມມ ວິຊິຕໍ ໂອສເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘ສາຘູ’ຕິ ຕສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ອາຬາຣຎ຺ຈ ອຸທກຎ຺ຈ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ສາຣໍ ອວິນ຺ທນ຺ໂຕ ຕໂຕ ປກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລາຍໍ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ອມຕໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ໂອຬາຣິກາຫາຣປຏິເສວເນນ ສຣີຣໍ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ.

ຕທາ ປນ ອຸຣຸເວລາຍໍ ເສນານິຄເມ ເສນານິຄມກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ຘີຕາ ສຸຊາຕາ ນາມ ທາຣິກາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ເອກສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ເຂ ປຕ຺ຖນມກາສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ສມຊາຕິກໍ ກຸລຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຐມຄພ຺ເຠ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ສາ ປຕ຺ຖນາ ສມິຊ຺ຌິ. ສາ ເວສາຂປຸຓ຺ຓມທິວເສ ‘‘ອຊ຺ຊ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາໂຕວ ປາຍາສໍ ອນາຍາສໍ ປຣມມຘຸຣໍ ສມ຺ປຏິປາເທສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕທເຫວ ກຕສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄໂນ ຠິກ຺ຂາຈາຣກາລໍ ອາຄມຍມາໂນ ປາໂຕວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ປຸຓ຺ຓາ ນາມ ທາສີ ຕສ຺ສາ ຘາຕີ ຣຸກ຺ຂມູລໂສຘນຕ຺ຖາຍ ຄຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປາຈີນໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລກຍມານໍ ນິສິນ຺ນໍ ສຎ຺ຌາປ຺ປຠານຸຣຎ຺ຊິຕວຣກນກຄິຣິສິຂຣສທິສສຣີຣໂສຠໍ ຕິມິຣນິກຣນິຘານກຣໍ ກມລວນວິກສນກຣໍ ຆນວິວຣມຸປຄຕໍ ທິວສກຣມິວ ຕຣຸວຣມຸປຄຕໍ ມຸນິທິວສກຣມທ຺ທສ. ສຣີຣໂຕ ຈສ຺ສ ນິກ຺ຂນ຺ຕາຫິ ປຠາຫິ ສກລຎ຺ຈ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ເທວຕາ ຣຸກ຺ຂໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ສຫຕ຺ເຖເນວ ພລິໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ. ສາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸຊາຕາຍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ.

ຕໂຕ ສຸຊາຕາ ສຎ຺ຊາຕສທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ປຣມມຘຸຣສ຺ສ ມຘຸປາຍາສສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອປຣາຍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍາ ປິທຫິຕ຺ວາ ສີເສນາທາຍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂາຠິມຸຂີ ອຄມາສິ. ສາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ທູຣໂຕວ ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂເທວຕມິວ ສກລໍ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ສຣີຣປ຺ປຠາຍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎສຎ຺ຈຍມິວ ຣູປວນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ສຸຊາຕາ ‘‘ຣຸກ຺ຂເທວຕາ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ທິຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອນໂຕນຕາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສີສໂຕ ຕໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ຍຖາ ມມ ມໂນຣໂຖ ນິປ຺ຜນ຺ໂນ, ເອວໍ ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອຖ ໂຂ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ນທິຍາ ຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ນາມ ຕິຕ຺ຖສ຺ສ ຕີເຣ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ເອກູນປຎ຺ຎາສປິຓ຺ເຑ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕໍ ປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ – ‘‘ສຈາຫໍ ອຊ຺ຊ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມິ, ອຍໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິ ປຏິໂສຕໍ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ຂິປິ. ສາ ປາຕິ ປຏິໂສຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາຬສ຺ສ ນາມ ນາຄຣາຊສ຺ສ ຠວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຖາລການິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຕສໍ ເຫຏ຺ຐາ ອຏ຺ຐາສິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ວນສຓ຺ເຑ ທິວາວິຫາຣໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ໂສຕ຺ຖິເຍນ ນາມ ຕິຓຫາຣເກນ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ອາກາຣໍ ຎຕ຺ວາ ທິນ຺ນາ ອຏ຺ຐ ຕິຓມຸຏ຺ຐິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຘິມຓ຺ຑມາຣຸຍ຺ຫ ທກ຺ຂິຓທິສາຠາເຄ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ປນ ປເທໂສ ປທຸມິນິປຕ຺ເຕ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ມຫາປຸຣິໂສ – ‘‘ອຍໍ ປເທໂສ ມມ ຄຸຓໍ ຘາເຣຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປຈ຺ຉິມທິສາຠາຄມຄມາສິ. ໂສປິ ຕເຖວ ກມ຺ປິຕ຺ຖ. ປຸນ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຠາຄມຄມາສິ. ໂສປິ ຕເຖວ ກມ຺ປິຕ຺ຖ. ປຸນ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຠາຄມຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ປລ຺ລງ຺ກປ຺ປມາຓຏ຺ຐານໍ ນິຈ຺ຈລໍ ອໂຫສິ. ມຫາປຸຣິໂສ – ‘‘ອິທໍ ຐານໍ ກິເລສວິທ຺ຘໍສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ຕານິ ຕິຓານິ ອຄ຺ເຄ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລສິ. ຕານິ ຕູລິກຄ຺ເຄນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນານິ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ – ‘‘ໂພຘິໍ ອປຕ຺ວາວ ອິມໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ນ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ໂພຘິກ຺ຂນ຺ຘໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ກຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ນິສີທິ.

ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ສພ຺ພໂລກາຠິຫາໂຣ ມາໂຣ ພາຫຸສຫສ຺ສໍ ມາເປຕ຺ວາ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິກໍ ຫິມຄິຣິສິຂຣສທິສໍ ຄິຣິເມຂລໍ ນາມ ອຣິວຣວາຣຓໍ ວຣວາຣຓໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ນວໂຍຊນິເກນ ຘນຸອສິຜຣສຸສຣສຕ຺ຕິສພເລນາຕິພຫເລນ ມາຣພເລນ ສມ຺ປຣິວຸໂຕ ສມນ຺ຕາ ປພ຺ພໂຕ ວິຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ມຫາສປຕ຺ຕໍ ວິຍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ສມຸປາຄມິ. ມຫາປຸຣິໂສ ສູຣິເຍ ຘຣນ຺ເຕເຍວ ອຕິຕຸມູລໍ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ວິກສິຕຊຍສຸມນກຸສຸມສທິສສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ອຸປຣິ ປຕມາເນຫິ ຣຕ຺ຕປວາລງ຺ກຸຣສທິສຣຸຈິຣທສ຺ສເນຫິ ໂພຘິຣຸກ຺ຂງ຺ກຸເຣຫິ ປີຕິຍາ ວິຍ ປູຊິຍມາໂນ ເອວ ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຣຸໂຓທເຍ ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ –

‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣໍ, ສນ຺ຘາວິສ຺ສໍ ອນິພ຺ພິສໍ;

ຄຫກາຣໍ ຄເວສນ຺ໂຕ, ທຸກ຺ຂາ ຊາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

‘‘ຄຫກາຣກ ທິຏ຺ໂຐສິ, ປຸນ ເຄຫໍ ນ ກາຫສິ;

ສພ຺ພາ ເຕ ຜາສຸກາ ຠຄ຺ຄາ, ຄຫກູຏໍ ວິສງ຺ຂຕໍ;

ວິສງ຺ຂາຣຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍມຊ຺ຌຄາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໕໓-໑໕໔) –

ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂປຏິເສວເນນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ເທວຕານໍ ກງ຺ຂໍ ຎຕ຺ວາ ຕາສໍ ກງ຺ຂາວິຘມນຕ຺ຖໍ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕາສໍ ກງ຺ຂໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໂຕ ອີສກໍ ປາຈີນນິສ຺ສິເຕ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຠາເຄ ຐຕ຺ວາ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວຕ ເມ ປລ຺ລງ຺ເກ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ປູຣິຕານໍ ປາຣມີນໍ ຜລາຘິຄມຏ຺ຐານໍ ປລ຺ລງ຺ກຎ຺ເຈວ ໂພຘິຣຸກ຺ຂຎ຺ຈ ອນິມິເສຫິ ອກ຺ຂີຫິ ໂອໂລກຍມາໂນ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ, ຕໍ ຐານໍ ອນິມິສເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ.

ອຖ ປລ຺ລງ຺ກສ຺ສ ຈ ຐິຕຏ຺ຐານສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ປຸຣຕ຺ຖິມປຈ຺ຉິມໂຕ ອາຍເຕ ຣຕນຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ, ຕໍ ຐານໍ ຣຕນຈງ຺ກມເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ. ຕໂຕ ປຈ຺ຉິມທິສາຠາເຄ ເທວຕາ ຣຕນຆຣໍ ນາມ ມາເປສຸໍ, ຕຕ຺ຖ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ວິເສສໂຕ ເຈຕ຺ຖ ອນນ຺ຕນຍສມນ຺ຕປຏ຺ຐານໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ. ຕໍ ຐານໍ ຣຕນຆຣເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ. ເອວໍ ໂພຘິສມີເປເຍວ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕ຺ຕາຫານິ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຎ຺ຈເມ ສຕ຺ຕາເຫ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູລາ ເຍນ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ຕຕ຺ຖາປິ ຘມ຺ມໍ ວິຈິນນ຺ໂຕເຍວ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂຎ຺ຈ ປຏິສໍເວເທນ຺ໂຕ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ.

ເອວໍ ອປຣໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຸຈລິນ຺ເທ ນິສີທິ. ຕສ຺ສ ນິສິນ຺ນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ຠຄວໂຕ ສກລຈກ຺ກວາຬຄພ຺ຠໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ມຫາອກາລເມໂຆ ອຸທປາທິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ມຸຈລິນ຺ໂທ ນາຄຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ມຫາເມໂຆ ສຕ຺ຖຣິ ມຍ຺ຫໍ ຠວນໍ ປວິຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວາສາຄາຣມສ຺ສ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ສຕ຺ຕຣຕນມຍໍ ເທວວິມານສທິສໍ ທິພ຺ພວິມານໍ ນິມ຺ມິນິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖປິ ເອວໍ ກເຕ – ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ມຫປ຺ຜລໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ທສພລສ຺ສ ກາຍເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕິມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຠເຄຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ມຫນ຺ຕໍ ຜຓໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ຠຄວາ ປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ອນ຺ໂຕວ ມຫຕິ ໂອກາເສ ສພ຺ພຣຕນມເຍ ປຈ຺ຈຄ຺ຆປລ຺ລງ຺ເກ ອຸປຣິ ວິນິຄ຺ຄລນ຺ຕວິວິຘສຸຣຠິກຸສຸມທາມວິຕາເນ ວິວິຘສຸຣຠິຄນ຺ຘວາສິເຕ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ວິຫາສິ. ເອວໍ ຠຄວາ ຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ຕຕ຺ຖ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຕໂຕ ອປຣໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ຣາຊາຍຕເນ ນິສີທິ. ຕຕ຺ຖາປິ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂປຏິສໍເວທິເຍວ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ອເຫສຸໍ. ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຠຄວາ ຌານສຸເຂນ ຜລສຸເຂນ ຈ ວີຕິນາເມສິ.

ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ – ‘‘ມຸຂໍ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອຄທຫຣີຕກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຖສ຺ສ ສກ຺ໂກ ນາຄລຕາທນ຺ຕກຏ຺ຐຎ຺ຈ ມຸຂໂຘວນອຸທກຎ຺ຈ ອທາສິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອໂນຕຕ຺ຕທໂຫທເກນ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຣາຊາຍຕນມູເລ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈຕູຫິ ໂລກປາເລຫິ ອຸປນີເຕ ປຈ຺ຈຄ຺ເຆ ເສລມເຍ ປຕ຺ເຕ ຕປຸສ຺ສຠລ຺ລິການໍ ວາຓິຊານໍ ມນ຺ຖຎ຺ຈ ມຘຸປິຓ຺ຑິກຎ຺ຈ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຠາວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ໂຓ – ‘‘ອຘິຄໂຕ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ ຄມ຺ຠີໂຣ ທຸທ຺ທໂສ ທຸຣນຸໂພໂຘ ສນ຺ໂຕ ປຓີໂຕ ອຕກ຺ກາວຈໂຣ ນິປຸໂຓ ປຓ຺ຑິຕເວທນີໂຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໘໑; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໗) ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ອເທເສຕຸກາມຕາກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ.

ອຖ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ທສພລສ຺ສ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ – ‘‘ນສ຺ສຕິ ວຕ, ໂຠ, ໂລໂກ, ວິນສ຺ສຕິ ວຕ, ໂຠ, ໂລໂກ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມ. ນິ. ໑.໒໘໒; ມຫາວ. ໘) ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ໂຕ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬພ຺ຣຫ຺ມຄຓປຣິວຸໂຕ ສກ຺ກສຸຍາມສນ຺ຕຸສິຕປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີຫິ ອນຸຄໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ ປຖວິໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໍ ຊາຓຸມຓ຺ຑລໍ ປຖວິຍໍ ນິຫນ຺ຕ຺ວາ ຊລຊາມລາວິກລກມລມກຸລສທິສໍ ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລມຎ຺ຊລິໍ ສິຣສ຺ມິໍ ກຕ຺ວາ – ‘‘ເທເສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ, ເທເສຕຸ ສຸຄໂຕ ຘມ຺ມໍ, ສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາ, ອສ຺ສວນຕາ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕາໂຣ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໘) –

‘‘ປາຕຸຣໂຫສິ ມຄເຘສຸ ປຸພ຺ເພ, ຘມ຺ໂມ ອສຸທ຺ໂຘ ສມເລຫິ ຈິນ຺ຕິໂຕ;

ອປາປຸເຣຕໍ ອມຕສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ, ສຸຓນ຺ຕຸ ຘມ຺ມໍ ວິມເລນານຸພຸທ຺ຘໍ.

‘‘ເສເລ ຍຖາ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິຏ຺ຐິໂຕ, ຍຖາປິ ປສ຺ເສ ຊນຕໍ ສມນ຺ຕໂຕ;

ຕຖູປມໍ ຘມ຺ມມຍໍ ສຸເມຘ, ປາສາທມາຣຸຍ຺ຫ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ;

ໂສກາວຕິຓ຺ຓໍ ຊນຕມເປຕໂສໂກ, ອເວກ຺ຂສ຺ສຸ ຊາຕິຊຣາຠິຠູຕໍ.

‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ ວີຣ ວິຊິຕສງ຺ຄາມ, ສຕ຺ຖວາຫ ອນຓ ວິຈຣ ໂລເກ;

ເທສສ຺ສຸ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ, ອຎ຺ຎາຕາໂຣ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໑.໒໘໒; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໘) –

‘‘ນນຸ ຕຸມ຺ເຫຫິ ‘ພຸທ຺ໂຘ ໂພເຘຍ຺ຍໍ ຕິຓ຺ໂຓ ຕາເຣຍ຺ຍໍ ມຸຕ຺ໂຕ ໂມເຈຍ຺ຍ’’’ນ຺ຕິ –

‘‘ກິໍ ເມ ອຎ຺ຎາຕເວເສນ, ຘມ຺ມໍ ສຈ຺ຉິກເຕນິຘ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ, ຕາຣຍິສ຺ສໍ ສເທວກ’’ນ຺ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໕) –

ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ຈ, ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ຘມ຺ເມ ອເທສິຍມາເນ ໂກ ຫິ ນາມ ອຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສຕິ, ກິມຎ຺ຎໍ ໂລກສ຺ສ ສຣຓໍ ຕາຓໍ ເລຓໍ ປຣາຍນ’’ນ຺ຕິ ຈ ເອວມາທີຫິ ອເນເກຫິ ນເຍຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ອຍາຈິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ພຸທ຺ຘຠູຕສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອາຍາຈິໂຕ’’ຕິ.

ອິທານິ ‘‘ກທາ ກຕ຺ຖ ຈ ເກນາຍໍ, ຄາຖາ ຫິ ສມຸທີຣິຕາ’’ຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຫານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນາຍ ໂອກາໂສ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ກທາ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກາເລ ວຸຕ຺ຕາ. ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິ ນາເມສາ ສງ຺ຄີຕິກ຺ຂນ຺ເຘ (ຈູຬວ. ໔໓໗) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຕ຺ຖ ເກນ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ຠຄວຕິ ກິຣ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຣາຊຄຫນຄເຣ ເວຠາຣປພ຺ພຕປສ຺ເສ ສຕ຺ຕປຓ຺ຓິຄຸຫາທ຺ວາເຣ ວິຊິຕສພ຺ພສຕ຺ຕຸນາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ມຄຘມຫາຣາເຊນ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຍນຕ຺ຖໍ ກາຣິເຕ ປຣິປຸຓ຺ຓຈນ຺ທມຓ຺ຑລສງ຺ກາເສ ທຏ຺ຐພ຺ພສາຣມຓ຺ເຑ ມຓ຺ຑເປ ຘມ຺ມາສນຄເຕນາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ໂລກາຘິປຕີ’’ຕິ ອຍໍ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍເມຕ຺ຖ ຄາຖາສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ –

‘‘ກທາຍໍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ, ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຊິໂນ;

ກທາ ກຕ຺ຖ ຈ ເກນາຍໍ, ຄາຖາ ຫິ ສມຸທີຣິຕາ’’ຕິ. –

ອຍມ຺ປິ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ເຘນ ວຸຕ຺ຕາຍ ປນສ຺ສາ ອນຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມ.

ຕຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ພ຺ຣູຫິໂຕ ເຕຫິ ເຕຫິ ຄຸຓວິເສເສຫີຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາ. ອຍໍ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມ-ສທ຺ໂທ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມພ຺ຣາຫ຺ມຓຕຖາຄຕມາຕາປິຕຸເສຏ຺ຐາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ທ຺ວິສຫສ຺ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໑໖໖) ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

‘‘ຕໂມນຸໂທ ພຸທ຺ໂຘ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ, ໂລກນ຺ຕຄູ ສພ຺ພຠວາຕິວຕ຺ໂຕ;

ອນາສໂວ ສພ຺ພທຸກ຺ຂປ຺ປຫີໂນ, ສຈ຺ຈວ຺ຫໂຍ ພ຺ຣຫ຺ເມ ອຸປາສິໂຕ ເມ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໑໓໙) –

ເອຕ຺ຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຖາຄໂຕ. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ມາຕາປິຕໂຣ ປຸພ຺ພາຈຣິຍາຕິ ວຸຈ຺ຈເຣ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໓໑; ໔.໖໓; ອິຕິວຸ. ໑໐໖; ຊາ. ໒.໒໐.໑໘໑) ເອຕ຺ຖ ມາຕາປິຕໂຣ. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໔໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໑; ອ. ນິ. ໔.໘; ໕.໑໑; ປຏິ. ມ. ໒.໔໔) ເອຕ຺ຖ ເສຏ຺ໂຐ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອິຘ ປນ ປຐມຊ຺ຌານໍ ປຓີຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ກປ຺ປາຍຸໂກ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ອຘິປ຺ເປໂຕ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໓). ຈ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ອຎ຺ເຎ ຈ ທສສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ປທປູຣຓມຕ຺ໂຕ ວາ. ໂລກາຘິປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂລໂກຕິ ສງ຺ຂາຣໂລໂກ ສຕ຺ຕໂລໂກ ໂອກາສໂລໂກຕິ ຕໂຍ ໂລກາ. ເຕສຸ ອິຘ ສຕ຺ຕໂລໂກ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕສ຺ສ ອິສ຺ສໂຣ ອຘິປຕີຕິ ໂລກາຘິປຕິ, ໂລເກກເທສສ຺ສາປິ ອຘິປຕິ ໂລກາຘິປຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ເທວາຘິປຕິ ນຣາຘິປຕິ ວິຍ.

ສຫມ຺ປຕີຕິ ໂສ ກິຣ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ສຫໂກ ນາມ ເຖໂຣ ປຐມຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິຍໍ ກປ຺ປາຍຸກມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຣ ປນ ນໍ ‘‘ສຫມ຺ປຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ‘‘ສຫກປຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ອນຸສ຺ສຣາຄມໍ ກຕ຺ວາ ຣຸຬ຺ຫີວເສນ ‘‘ສຫມ຺ປຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກຕຎ຺ຊລີຕິ ກຕຎ຺ຊລິໂກ, ອຎ຺ຊລິປຸຏໍ ສິຣສິ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຘິວຣນ຺ຕິ ອຈ຺ຈນ຺ຕວໂຣ ອຘິວໂຣ ນາສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອນຘິວໂຣ, ນ ຕໂຕ ອຘິໂກ ວໂຣ ອຕ຺ຖີຕິ ວາ ອນຘິວໂຣ, ອນຸຕ຺ຕໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ອນຘິວຣໍ. ອຍາຈຖາຕິ ອຍາຈິຕ຺ຖ ອຊ຺ເຌສິ.

ອິທານິ ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຍາຈິ, ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສນ຺ຕີຘ ສຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕີຕິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘາຕິ ອຍໍ ເທສາປເທເສ ນິປາໂຕ. ສ຺ວາຍໍ ກຕ຺ຖຈິ ສາສນໍ ອຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ, ອິຘ ທຸຕິໂຍ ສມໂຓ, ອິຘ ຕຕິໂຍ ສມໂຓ, ອິຘ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສມໂຓ, ສຸຎ຺ຎາ ປຣປ຺ປວາທາ ສມເຓຠິ ອຎ຺ເຎຫີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໙; ທີ. ນິ. ໒.໒໑໔; ອ. ນິ. ໔.໒໔໑). ກຕ຺ຖຈິ ໂອກາສໍ, ຍຖາຫ –

‘‘ອິເຘວ ຕິຏ຺ຐມານສ຺ສ, ເທວຠູຕສ຺ສ ເມ ສໂຕ;

ປຸນຣາຍຸ ຈ ເມ ລທ຺ໂຘ, ເອວໍ ຊານາຫິ ມາຣິສາ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໖໙) –

ກຕ຺ຖຈິ ປທປູຣຓມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຸຕ຺ຕາວີ ອສ຺ສໍ ປວາຣິໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໐). ກຕ຺ຖຈິ ໂລກໍ ອຸປາທາຍ, ຍຖາຫ – ‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໗໐). ອິຘາປິ ໂລກເມວ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕາຕິ ຣູປາທີສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຉນ຺ທຣາເຄນ ສຕ຺ຕາ ວິສຕ຺ຕາ ອາສຕ຺ຕາ ລຄ຺ຄາ ລຄິຕາຕິ ສຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຕາຕິ ປາຓິໂນ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນ ປນ ວີຕຣາເຄສຸປິ ອຍໍ ໂວຫາໂຣ ວຕ຺ຕຕິເຍວ.

ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາຕິ ປຎ຺ຎາມເຍ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ອປ຺ປໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ຣາຄໂທສໂມຫຣຊໍ ເອເຕສໍ ເອວໍສຠາວາ ຈ ເຕຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາ, ອປ຺ປໍ ຣາຄາທິຣຊເມວ ວາ ເຍສໍ ເຕ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ, ເຕ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂສຠາວາ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເຕສໍ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິການໍ. ‘‘ສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາມໍ ກຕ຺ວາ – ‘‘ເທເສຫິ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເທເສຫີຕິ ອາຍາຈນວຈນເມຕໍ, ເທເສຫິ ກເຖຫິ ອຸປທິສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ຘມ຺ມ-ສທ຺ໂທ ປຣິຍຕ຺ຕິສມາຘິປຎ຺ຎາປກຕິສຠາວສຸຎ຺ຎຕາປຸຎ຺ຎອາປຕ຺ຕິເຎຍ຺ຍຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິ – ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ…ເປ… ເວທລ຺ລ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໙; ອ. ນິ. ໔.໑໐໒) ປຣິຍຕ຺ຕິຍໍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ເອວໍຘມ຺ມາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສມາຘິມ຺ຫິ.

‘‘ຍສ຺ເສເຕ ຈຕຸໂຣ ຘມ຺ມາ, ວານຣິນ຺ທ ຍຖາ ຕວ;

ສຈ຺ຈໍ ຘມ຺ໂມ ຘິຕິ ຈາໂຄ, ທິຏ຺ຐໍ ໂສ ອຕິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. –

ອາທີສຸ (ຊາ. ໑.໒.໑໔໗) ປຎ຺ຎາຍ. ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມາ ຊຣາຘມ຺ມາ, ອໂຖ ມຣຓຘມ຺ມິໂນ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໓໙) ປກຕິຍໍ. ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ອພ຺ຍາກຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ) ສຠາເວ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ສ. ໑໒໑) ສຸຎ຺ຎຕາຍໍ. ‘‘ຘມ຺ໂມ ສຸຈິຓ຺ໂຓ ສຸຂມາວຫາຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໑໘໔; ເຖຣຄາ. ໓໐໓; ຊາ. ໑.໑໐.໑໐໒; ໑.໑໕.໓໘໕) ປຸຎ຺ເຎ. ‘‘ທ຺ເວ ອນິຍຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທີສຸ ອາປຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ສພ຺ພາກາເຣນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມຫານິ. ໑໕໖; ຈູຬນິ. ໂມຆຣາຊມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໕) ເຎຍ຺ເຍ. ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ ປຕ຺ຕຘມ຺ໂມ ວິທິຕຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໙໙; ມຫາວ. ໒໗, ໕໗) ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ. ອິຘາປິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປວຓ຺ຓນາ; ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ຑ ໑). ອນຸກມ຺ປາຕິ ອນຸກມ຺ປໍ ອນຸທ຺ທຍໍ ກໂຣຫິ. ອິມນ຺ຕິ ປຊໍ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ອາຫ. ປຊນ຺ຕິ ປຊາຕຕ຺ຕາ ປຊາ, ຕໍ ປຊໍ, ສຕ຺ຕນິກາຍໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໂຕ ໂມເຈຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເກຈິ ປນ –

‘‘ຠຄວາຕິ ໂລກາຘິປຕີ ນຣຸຕ຺ຕໂມ,

ກຕຎ຺ຊລີ ພ຺ຣຫ຺ມຄເຓຫິ ຍາຈິໂຕ’’ຕິ. –

ປຐນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສພ຺ພໂສ ອຍໍ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ໂຫຕິ.

ອຖ ຠຄວໂຕ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ສຫມ຺ປຕິສ຺ສ ອາຍາຈນວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອປຣິມິຕສມຍສມຸທິຕກຣຸຓາພລສ຺ສ ທສພລສ຺ສ ປຣຫິຕກຣຓນິປຸຓມຕິຈາຣສ຺ສ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ໂອກາສກຣຓມຕ຺ເຕນ ມຫາກຣຸຓາ ອຸທປາທິ. ຕໍ ປນ ຠຄວໂຕ ກຣຸຓຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕຫິ ສງ຺ຄີຕິກາເລ ສງ຺ຄີຕິກາຣເກຫິ –

໒. ‘‘ສມ຺ປນ຺ນວິຊ຺ຊາຈຣຓສ຺ສ ຕາທິໂນ, ຊຸຕິນ຺ຘຣສ຺ສນ຺ຕິມເທຫຘາຣິໂນ;

ຕຖາຄຕສ຺ສປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ກາຣຸຎ຺ຎຕາ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ’’ຕິ. –

ອຍໍ ຄາຖາ ຐປິຕາ.

ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປນ຺ນວິຊ຺ຊາຈຣຓສ຺ສາຕິ ສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ຕິວິຘໍ ປຣິປຸຓ຺ຓສມງ຺ຄິມຘຸຣວເສນ. ຕຕ຺ຖ –

‘‘ສມ຺ປນ຺ນໍ ສາລິເກທາຣໍ, ສຸວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ໂກສິຍ;

ປຏິເວເທມິ ເຕ ພ຺ຣຫ຺ເມ, ນ ນໍ ວາເຣຕຸມຸສ຺ສເຫ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໔.໑) –

ອິທໍ ປຣິປຸຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ‘‘ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ ອຸປຄໂຕ ສມຸປຄໂຕ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໑) ອິທໍ ສມງ຺ຄິສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ‘‘ອິມິສ຺ສາ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຖວິຍາ ເຫຏ຺ຐິມຕລໍ ສມ຺ປນ຺ນໍ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ຂຸທ຺ທມຘຸໍ ອນີລກໍ, ເອວມສ຺ສາທ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໑໘) ອິທໍ ມຘຸຣສມ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ອິຘ ປຣິປຸຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ສມງ຺ຄິສມ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ຍຸຊ຺ຊຕິ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໔). ວິຊ຺ຊາຕິ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ເມ ວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ວິທິຕກຣຓຏ຺ເຐນ ວິນ຺ທິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ຈ ວິຊ຺ຊາ. ຕາ ປນ ຕິສ຺ໂສປິ ວິຊ຺ຊາ ອຏ຺ຐປິ ວິຊ຺ຊາ. ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ຠຍເຠຣວສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໕໐ ອາທໂຍ) ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ, ອຏ຺ຐ ອມ຺ພຏ຺ຐສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໑.໒໗໘ ອາທໂຍ). ຕຕ຺ຣ ຫິ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ມໂນມຍິທ຺ຘິຍາ ຈ ສຫ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ວິຊ຺ຊາ ວຸຕ຺ຕາ. ຈຣຓນ຺ຕິ ສີລສໍວໂຣ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ຊາຄຣິຍານຸໂຍໂຄ ສທ຺ຘາ ຫິຣີ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍຕາ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິຕາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປນ຺ນຕາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານີຕິ ອິເມ ປນ຺ນຣສ ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິເມເຍວ ຫິ ປນ຺ນຣສ ຘມ຺ມາ ຍສ຺ມາ ເອເຕຫິ ຈຣຕິ ອຣິຍສາວໂກ ຄຈ຺ຉຕິ ອມຕໍ ທິສໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຈຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິຘ, ມຫານາມ, ອຣິຍສາວໂກ ສີລວາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໔) ສພ຺ພໍ ມຊ຺ຌິມປຓ຺ຓາສເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິຊ຺ຊາ ຈ ຈຣຓຎ຺ຈ ວິຊ຺ຊາຈຣຓານິ, ສມ຺ປນ຺ນານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ວິຊ຺ຊາຈຣຓານິ ຍສ຺ສ ໂສຍໍ ສມ຺ປນ຺ນວິຊ຺ຊາຈຣໂຓ, ວິຊ຺ຊາຈຣເຓຫິ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ, ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ວາ ສມ຺ປນ຺ນວິຊ຺ຊາຈຣໂຓ. ອຸຠຍຖາປິ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊເຕວ, ຕສ຺ສ ສມ຺ປນ຺ນວິຊ຺ຊາຈຣຓສ຺ສ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ).

ຕາທິໂນຕິ ‘‘ອິຏ຺ເຐປິ ຕາທີ ອນິຏ຺ເຐປິ ຕາທີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມຫານິທ຺ເທເສ (ມຫານິ. ໓໘, ໑໙໒) ອາຄຕຕາທິລກ຺ຂເຓນ ຕາທິໂນ, ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາທີສຸ ອວິກາຣສ຺ສ ຕາທິສສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊຸຕິນ຺ຘຣສ຺ສາຕິ ຊຸຕິມໂຕ, ຍຸຄນ຺ຘເຣ ສຣທສມເຍ ສມຸທິຕທິວສກຣາຕິເຣກຕຣສສ຺ສິຣິກສຣີຣຊຸຕິວິສຣຘຣສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຎ຺ຎາປຊ຺ໂຊຕຘຣສ຺ສາ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂລເກ ປຊ຺ໂຊຕາ, ປຎ຺ຈເມຕ຺ຖ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ທິວາ ຕປຕິ ອາທິຈ຺ໂຈ, ຣຕ຺ຕິມາຠາຕິ ຈນ຺ທິມາ.

‘‘ອຖ ອຄ຺ຄິ ທິວາຣຕ຺ຕິໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຠາສຕິ;

ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຕປຕໍ ເສຏ຺ໂຐ, ເອສາ ອາຠາ ອນຸຕ຺ຕຣາ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໖, ໘໕);

ຕສ຺ມາ ອຸຠຍຖາປິ ສຣີຣປຎ຺ຎາຊຸຕິວິສຣຘຣສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕິມເທຫຘາຣິໂນຕິ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມສຣີຣຘາຣິໂນ, ອປຸນພ຺ຠວສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ‘‘ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕຕິ.

ກຖໍ ຠຄວາ ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍຖາ ເຍນ ອຠິນີຫາເຣນ ທານປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສີລເນກ຺ຂມ຺ມປຎ຺ຎາວີຣິຍຂນ຺ຕິສຈ຺ຈອຘິຏ຺ຐານເມຕ຺ຕຸເປກ຺ຂາປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອິມາ ທສ ປາຣມິໂຍ ທສ ອຸປປາຣມິໂຍ ທສ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍຕິ ສມຕ຺ຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາຄໍ ຊີວິຕປຣິຈ຺ຈາຄໍ ຘນຣຊ຺ຊປຸຕ຺ຕທາຣປຣິຈ຺ຈາຄນ຺ຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຍຖາ ວິປສ຺ສິອາທໂຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອາຄຕາ, ຕຖາ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ຍເຖວ ໂລກມ຺ຫິ ວິປສ຺ສິອາທໂຍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໍ ມຸນໂຍ ອິຘາຄຕາ;

ຕຖາ ອຍໍ ສກ຺ຍມຸນີປິ ອາຄໂຕ, ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຕນ ຈກ຺ຂຸມາ’’ຕິ.

ກຖໍ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍຖາ ສມ຺ປຕິຊາຕາ ວິປສ຺ສິອາທໂຍ ສເມຫິ ປາເທຫິ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸຂາ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄຕາ, ຕຖາ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕຊາໂຕວ ຄວມ຺ປຕີ ຍຖາ, ສເມຫິ ປາເທຫິ ຜຸສີ ວສຸນ຺ຘຣໍ;

ໂສ ວິກ຺ກມີ ສຕ຺ຕປທານິ ໂຄຕໂມ, ເສຕຎ຺ຈ ຉຕ຺ຕໍ ອນຸຘາຣຍຸໍ ມຣູ.

‘‘ຄນ຺ຕ຺ວານ ໂສ ສຕ຺ຕປທານິ ໂຄຕໂມ, ທິສາ ວິໂລເກສິ ສມາ ສມນ຺ຕໂຕ;

ອຏ຺ຐງ຺ຄຸເປຕໍ ຄິຣມພ຺ຠຸທີຣຍີ, ສີໂຫ ຍຖາ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ.

ກຖໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ສພ຺ເພສໍ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ສລກ຺ຂຓໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓຎ຺ຈ ຕຖໍ ອວິຕຖໍ ຎາຓຄຕິຍາ ອາຄໂຕ ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ອນຸພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ.

‘‘ສພ຺ເພສໍ ປນ ຘມ຺ມານໍ, ສກສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ;

ຕຖເມວາຄໂຕ ຍສ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖາ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ.

ກຖໍ ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຕຖຘມ຺ມາ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖເມຕໍ ອວິຕຖເມຕໍ ອນຎ຺ຎຖເມຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໐) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ຕານິ ຈ ຠຄວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາ ຕຖານໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຄຕສທ຺ໂທ.

‘‘ຕຖນາມານິ ສຈ຺ຈານິ, ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ ນາຍໂກ;

ຕສ຺ມາ ຕຖານໍ ສຈ຺ຈານໍ, ສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕຖາຄໂຕ’’.

ກຖໍ ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຠຄວາ ຫິ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸໂສຕຆາຓຊິວ຺ຫາກາຍມໂນທ຺ວາເຣສຸ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕີຕິ, ເອວໍ ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ. ອຖ ວາ ຍໍ ໂລເກ ຕຖໍ, ຕໍ ໂລກສ຺ສ ຕເຖວ ທສ຺ເສຕິ. ຕໂຕປິ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຕຖທສ຺ສິອຕ຺ເຖ ‘‘ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ປທສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘‘ຕຖາກາເຣນ ໂຍ ຘມ຺ເມ, ຊານາຕິ ອນຸປສ຺ສຕິ;

ຕຖທສ຺ສີຕິ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ໂຕ ຕຖາຄໂຕ’’.

ກຖໍ ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຍຎ຺ຈ ອຠິສມ຺ໂພຘິຍາ ປຣິນິພ຺ພານສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສວສ຺ສປຣິມາຓກາເລ ສຸຕ຺ຕາທິນວງ຺ຄສງ຺ຄຫິຕໍ ຠາສິຕໍ ລປິຕໍ ຕຖາຄເຕນ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເອກຕຸລາຍ ຕຸລິຕໍ ວິຍ ຕຖເມວ ອວິຕຖເມວ ໂຫຕິ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ຍຎ຺ຈ, ຈຸນ຺ທ, ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌຕິ, ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ຠາສຕິ ລປຕິ ນິທ຺ທິສຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ຄທອຕ຺ໂຖ ຫິ ຄຕສທ຺ໂທ. ເອວໍ ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ. ອາຄທນໍ ອາຄໂທ, ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຖ ອວິປຣີໂຕ ອາຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ຕຖາຄໂຕ. ທ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ຕຖາວາທີ ຊິໂນ ຍສ຺ມາ, ຕຖຘມ຺ມປ຺ປກາສໂກ;

ຕຖາມາຄທນຎ຺ຈສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ໂຘ ຕຖາຄໂຕ’’.

ກຖໍ ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຠຄວາ ຫິ ຍໍ ຍໍ ວາຈໍ ອຠາສິ, ຕໍ ຕໍ ເອວ ກາເຍນ ກໂຣຕິ, ວາຈາຍ ກາໂຍ ອນຸໂລເມຕິ, ກາຍສ຺ສປິ ວາຈາ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ຍຖາ ວາທີ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ຕຖາ ກາຣີ, ຍຖາ ກາຣີ ຕຖາ ວາທີ…ເປ… ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓; ຈູຬນິ. ໂປສາລມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໓).

ຍຖາ ຈ ວາຈາ ຄຕາ, ກາໂຍປິ ຕຖາ ຄໂຕ, ຍຖາ ກາໂຍ ຄໂຕ, ວາຈາປິ ຕຖາ ຄຕາ. ເອວໍ ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ.

‘‘ຍຖາ ວາຈາ ຄຕາ ຕສ຺ສ, ຕຖາ ກາໂຍ ຄໂຕ ຍໂຕ;

ຕຖາວາທິຕາຍ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ’’.

ກຖໍ ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕ? ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄໍ ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ອຠິຠວຕິ ສີເລນປິ ສມາຘິນາປິ ປຎ຺ຎາຍປິ ວິມຸຕ຺ຕິຍາປິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສເນນປິ, ນ ຕສ຺ສ ຕຸລາ ວາ ປມາຓໍ ວາ ອຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ອຕຸໂລ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ສເທວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ…ເປ… ຕຖາຄໂຕ ອຠິຠູ ອນຠິຠູໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ທໂສ ວສວຕ຺ຕີ, ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໓; ໂປສາລມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໘໓).

ຕຕ຺ເຣວໍ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ – ອຄໂທ ວິຍ ອຄໂທ. ໂກ ປເນສ? ເທສນາວິລາໂສ ເຈວ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສໂຍ ຈ. ເຕນ ເຫສ ມຫານຸຠາໂວ ຠິສກ຺ໂກ ທິພ຺ພາຄເທນ ສປ຺ເປ ວິຍ ສພ຺ພປຣປ຺ປວາທິໂນ ສເທວກຎ຺ຈ ໂລກໍ ອຠິຠວຕິ, ອິຕິ ສພ຺ພໂລກາຠິຠວນໂຕ ອວິປຣີໂຕ ເທສນາວິລາໂສ ເຈວ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສໂຍ ຈ ອຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ທ-ກາຣສ຺ສ ຕ-ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕ.

‘‘ຕໂຖ ອວິປຣີໂຕ ຈ, ອຄໂທ ຍສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ວສວຕ຺ຕີຕິ ໂສ ເຕນ, ໂຫຕິ ສຕ຺ຖາ ຕຖາຄໂຕ’’.

ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄລສ຺ສາຕິ ປຏິປຸຄ຺ຄລວິຣຫິຕສ຺ສ, ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ‘‘ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມສ຺ສ ປຸຄ຺ຄໂລ, ນຕ຺ຖີຕິ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ, ຕສ຺ສ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຸທປາທິ. ກາຣຸຎ຺ຎຕາຕິ ກຣຸຓາຍ ຠາໂວ ກາຣຸຎ຺ຎຕາ. ສພ຺ພສຕ຺ເຕຕິ ນິຣວເສສສຕ຺ຕປຣິຍາທານວຈນໍ, ສກເລ ສຕ຺ຕນິກາເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຍມ຺ປິ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາ ໂຫຕິ.

ອຖ ຠຄວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖາຍ ອາຍາຈິໂຕ ສຕ຺ເຕສຸ ກາຣຸຎ຺ຎຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸກາໂມ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ອປາຣຸຕາ ເຕສໍ ອມຕສ຺ສ ທ຺ວາຣາ, ເຍ ໂສຕວນ຺ໂຕ ປມຸຎ຺ຈນ຺ຕຸ ສທ຺ຘໍ;

ວິຫິໍສສຎ຺ຎີ ປຄຸຓໍ ນ ຠາສິໍ, ຘມ຺ມໍ ປຓີຕໍ ມນຸເຊສຸ ພ຺ຣຫ຺ເມ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໑.໒໘໓; ທີ. ນິ. ໒.໗໑; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໙);

ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ‘‘ກຕາວກາໂສ ໂຂມ຺ຫິ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມເທສນາຍາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລໍ ອຎ຺ຊລິໍ ສິຣສິ ກຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຄຓປຣິວຸໂຕ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ – ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໓; ມຫາວ. ໑໐) ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ – ‘‘ອາຬາໂຣ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂສ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຂິປ຺ປໍ ອາຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຸນ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫໍ ກາລງ຺ກຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ຈ ອຠິໂທສກາລງ຺ກຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຸນ – ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ເອຕຣຫິ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ພາຣາຓສິຍໍ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອາສາຬ຺ຫິຍໍ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ກາລສ຺ເສວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອຏ຺ຐາຣສໂຍຊນິກໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຸປກໍ ນາມ ອາຊີວກໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘຠາວມາວິກຕ຺ວາ ຕໍທິວສເມວ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອິສິປຕນມຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍານໍ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສນຄໂຕ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໓ ອາທໂຍ; ປຏິ. ມ. ໒.໓໐) ເທເສສິ.

ເຕສຸ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖໂຣ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏີຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ເຖວ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ວປ຺ປຕ຺ເຖຣໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ສພ຺ເພ ເຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຸນ ປຎ຺ຈມິຍໍ ປກ຺ຂສ຺ສ ປຎ຺ຈປິ ເຕ ເຖເຣ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ (ສໍ. ນິ. ໓.໕໙; ມຫາວ. ໒໐ ອາທໂຍ) ເທເສສິ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ປຎ຺ຈປິ ເຖຣາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ເຖວ ຍສສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ເຄຫໍ ປຫາຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ເອຫິ ຍສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໖) ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອຣຫຕ຺ເຕ ຈ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອປເຣປິ ຕສ຺ສ ສຫາຍເກ ຈຕຸປຓ຺ຓາສຊເນ ເອຫິຠິກ຺ຂຸປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ເອວໍ ໂລເກ ເອກສຏ຺ຐິຍາ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ຊາເຕສຸ ສຕ຺ຖາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ປຣຕ຺ຖໍ ຈຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ, ກໂຣນ຺ຕາ ປຖວິໍ ອິມໍ;

ພ຺ຍາຫຣນ຺ຕາ ມນຸສ຺ສານໍ, ຘມ຺ມໍ ຈຣຖ ຠິກ຺ຂໂວ.

‘‘ວິຫຣຖ ວິວິຕ຺ເຕສຸ, ປພ຺ພເຕສຸ ວເນສຸ ຈ;

ປກາສຍນ຺ຕາ ສທ຺ຘມ຺ມໍ, ໂລກສ຺ສ ສຕຕໍ ມມ.

‘‘ກໂຣນ຺ຕາ ຘມ຺ມທູເຕຍ຺ຍໍ, ວິຂ຺ຍາປຍຖ ຠິກ຺ຂໂວ;

ສນ຺ຕິ ອຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຕານໍ, ສຸພ຺ພຕາ ວຈນໍ ມມ.

‘‘ສພ຺ພໍ ປິທຫຖ ທ຺ວາຣໍ, ອປາຍານມນາສວາ;

ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ, ທ຺ວາຣໍ ວິວຣຖາສມາ.

‘‘ເທສນາປຏິປຕ຺ຕີຫິ, ກຣຸຓາທິຄຸຓາລຍາ;

ພຸທ຺ຘິໍ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ໂລກສ຺ສ, ອຠິວຑ຺ເຒຖ ສພ຺ພໂສ.

‘‘ຄິຫີນມຸປກໂຣນ຺ຕານໍ, ນິຈ຺ຈມາມິສທານໂຕ;

ກໂຣຖ ຘມ຺ມທາເນນ, ເຕສໍ ປຈ຺ຈູປກາຣກໍ.

‘‘ສມຸສ຺ສຍຖ ສທ຺ຘມ຺ມໍ, ເທສຍນ຺ຕາ ອິສິທ຺ຘຊໍ;

ກຕກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມນ຺ຕາ, ປຣຕ຺ຖໍ ປຏິປຊ຺ຊຖາ’’ຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຠຄວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສາສຸ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຍໍ ອຸຣຸເວລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ກປ຺ປາສິກວນສຓ຺ເຑ ຕິໍສ ຠທ຺ທວຄ຺ຄິຍກຸມາເຣ ວິເນສິ. ເຕສຸ ໂຍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມໂກ, ໂສ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ສພ຺ພເສຏ຺ໂຐ ອນາຄາມີ, ເອໂກປິ ອຣຫາ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວາ ນາໂຫສິ. ເຕປິ ສພ຺ເພ ເອຫິຠິກ຺ຂຸປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ທິສາສຸ ເປເສຕ຺ວາ ສຍໍ ອຸຣຸເວລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຑ຺ຒຸຑ຺ຒານິ ປາຏິຫາຣິຍສຫສ຺ສານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປາທໂຍ ສຫສ຺ສຊຏິລປຣິວາເຣ ເຕຠາຕິກຊຏິເລ ທເມຕ຺ວາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວນ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຄຍາສີເສ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາຍເທສນາຍ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໘; ມຫາວ. ໕໔) ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເຕນ ອຣຫນ຺ຕສຫສ຺ເສນ ຠຄວາ ປຣິວຸໂຕ ‘‘ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປຏິຎ຺ຎໍ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣາຊຄຫນຄຣູປຈາເຣ ລຏ຺ຐິວນຸຍ຺ຍານໍ ນາມ ອຄມາສິ. ຕໂຕ ອຸຍ຺ຍານປາລໂກ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ທ຺ວາທສນຫຸເຕຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກຫິ ປຣິວຸໂຕ ທສພລໍ ຆນວິວຣຄຕມິວ ທິວສກຣໍ ວນວິວຣຄຕໍ ມຸນິວຣທິວສກຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈກ຺ກາລງ຺ກຕຕເລສຸ ຊລຊາມລາວິກລກມລໂກມເລສຸ ທສພລສ຺ສ ປາເທສຸ ມກຸຏມຓິຊຸຕິວິສຣວິຊ຺ໂຊຕິນາ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ.

ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິການໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຫາສມໂຓ ອຸຣຸເວລກສ຺ສເປ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ, ອຸທາຫຸ ອຸຣຸເວລກສ຺ສໂປ ມຫາສມເຓ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຕສໍ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ເຖຣໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ກິເມວ ທິສ຺ວາ ອຸຣຸເວລວາສິ, ປຫາສິ ອຄ຺ຄິໍ ກິສໂກວທາໂນ;

ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ກສ຺ສປ ເອຕມຕ຺ຖໍ, ກຖໍ ປຫີນໍ ຕວ ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. (ມຫາວ. ໕໕);

ເຖໂຣ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິທິຕ຺ວາ –

‘‘ຣູເປ ຈ ສທ຺ເທ ຈ ອໂຖ ຣເສ ຈ, ກາມິຕ຺ຖິໂຍ ຈາຠິວທນ຺ຕິ ຍຎ຺ຎາ;

ເອຕໍ ມລນ຺ຕີ ອຸປຘີສຸ ຎຕ຺ວາ, ຕສ຺ມາ ນ ຍິຏ຺ເຐ ນ ຫຸເຕ ອຣຎ຺ຊິ’’ນ຺ຕິ. (ມຫາວ. ໕໕) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສາວກຠາວປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ສາວໂກຫມສ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອກຕາລທ຺ວິຕາລ…ເປ… ສຕ຺ຕຕາລປ຺ປມາຓໍ ເວຫາສໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ອາກາສໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ອຖ ໂຂ ມຫາຊໂນ ຕສ຺ສ ຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອໂຫ ມຫານຸຠາວາ ພຸທ຺ຘາ ນາມ, ເອວໍ ຖາມຄຕທິຏ຺ຐິໂກ ອຕ຺ຕານໍ ‘ອຣຫາ ອຫ’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ອຸຣຸເວລກສ຺ສໂປປິ ທິຏ຺ຐິຊາລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕນ ທມິໂຕ’’ຕິ ທສພລສ຺ສ ຄຸຓກຖໍ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ – ‘‘ນາຫມິທານິເຍວ ອິມໍ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປໍ ທເມມິ, ອຕີເຕປິ ເອສ ມຍາ ທມິໂຕເຍວາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ໂຂ ໂສ ມຫາຊໂນ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສິຣສິ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທານິ ອມ຺ເຫຫິ ເອສ ທມິໂຕ ທິຏ຺ໂຐ, ກຖໍ ປເນສ ອຕີເຕ ຠຄວຕາ ທມິໂຕ’’ຕິ. ຕໂຕ ສຕ຺ຖາ ເຕນ ມຫາຊເນນ ຍາຈິໂຕ ຠວນ຺ຕເຣນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ມຫານາຣທກສ຺ສປຊາຕກໍ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໑໕໓) ກເຖຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ. ຕໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ພິມ຺ພິສາໂຣ ເອກາທສນຫຸເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ເອກນຫຸຕໍ ອຸປາສກຕ຺ຕໍ ປຏິເວເທສິ. ຣາຊາ ສຣຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ປຸນທິວເສ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສປຣິວຸໂຕ ມຣຸຄຓປຣິວຸໂຕ ວິຍ ທສສຕນຍໂນ ເທວຣາຊາ, ພ຺ຣຫ຺ມຄຓປຣິວຸໂຕ ວິຍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຣາຊຄຫໍ ປາວິສິ. ຣາຊາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ໂຠຊນປຣິໂຍສາເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕີຓິ ຣຕນານິ ວິນາ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ເວລາຍ ວາ ອເວລາຍ ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສາມິ, ລຏ຺ຐິວນໍ ນາມ ອຕິທູເຣ, ອິທໍ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ເວຬຸວນໍ ນາມ ອຸຍ຺ຍານໍ ປວິເວກກາມານໍ ນາຕິທູຣໍ ນຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ນໍ ນິຊ຺ຊນສມ຺ພາຘໍ ປວິເວກສຸຂໍ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ນໍ ສີຕລສິລາຕລສມລງ຺ກຕໍ ປຣມຣມຓີຍຠູມິຠາຄໍ ສຸຣຠິກຸສຸມຕຣຸວຣນິຣນ຺ຕຣໍ ຣມຓີຍປາສາທຫມ຺ມິຍວິມານວິຫາຣຑ຺ຒຸໂຍຄມຓ຺ຑປາທິປຏິມຓ຺ຑິຕໍ. ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ນວຕປນງ຺ຄາຣສງ຺ກາເສນ ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ຄາເຣນ ສຸຣຠິກຸສຸມວາສິຕໍ ມຓິວຓ຺ຓອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເວຬຸວນາຣາມໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ທສພລສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອຸທກໍ ປາເຕສິ. ຕສ຺ມິໍ ອາຣາມປຏິຄ຺ຄຫເຓ ‘‘ພຸທ຺ຘສາສນສ຺ສ ມູລານິ ໂອຕິຓ຺ຓານີ’’ຕິ ປີຕິວສໍ ຄຕາ ນຈ຺ຈນ຺ຕີ ວິຍ ອຍໍ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິ. ຊມ຺ພຸທີເປ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ເວຬຸວນມຫາວິຫາຣໍ ອຎ຺ຎໍ ປຖວິໍ ກມ຺ເປຕ຺ວາ ຄຫິຕເສນາສນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວນາຣາມໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ວິຫາຣທານານຸໂມທນມກາສິ –

‘‘ອາວາສທານສ຺ສ ປນານິສໍສໍ, ໂກ ນາມ ວຕ຺ຕຸໍ, ປຸຣິໂສ ສມຕ຺ໂຖ;

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ພຸທ຺ຘາ ປນ ໂລກນາຖາ, ຍຸຕ຺ໂຕ ມຸຂານໍ ນຫຸເຕນ ຈາປິ.

‘‘ອາຍຸຎ຺ຈ ວຓ຺ຓຎ຺ຈ ສຸຂໍ ພລຎ຺ຈ, ວຣໍ ປສຕ຺ຖໍ ປຏິຠານເມວ;

ທທາຕິ ນາມາຕິ ປວຸຈ຺ຈເຕ ໂສ, ໂຍ ເທຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ນໂຣ ວິຫາຣໍ.

‘‘ທາຕາ ນິວາສສ຺ສ ນິວາຣຓສ຺ສ, ສີຕາທິໂນ ຊີວິຕຸປທ຺ທວສ຺ສ;

ປາເລຕິ ອາຍຸໍ ປນ ຕສ຺ສ ຍສ຺ມາ, ອາຍຸປ຺ປໂທ ໂຫຕິ ຕມາຫຸ ສນ຺ໂຕ.

‘‘ອຈ຺ຈຸຓ຺ຫສີເຕ ວສໂຕ ນິວາເສ, ພລຎ຺ຈ ວຓ຺ໂຓ ປຏິຠາ ນ ໂຫຕິ;

ຕສ຺ມາ ຫິ ໂສ ເທຕິ ວິຫາຣທາຕາ, ພລຎ຺ຈ ວຓ຺ຓໍ ປຏິຠານເມວ.

‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສີຕຸຓ຺ຫສຣີສປາ ຈ, ວາຕາຕປາທິປ຺ປຠວສ຺ສ ໂລເກ;

ນິວາຣຓາ ເນກວິຘສ຺ສ ນິຈ຺ຈໍ, ສຸຂປ຺ປໂທ ໂຫຕິ ວິຫາຣທາຕາ.

‘‘ສີຕຸຓ຺ຫວາຕາຕປຑໍສວຸຏ຺ຐິ, ສຣີສປາວາຬມິຄາທິທຸກ຺ຂໍ;

ຍສ຺ມາ ນິວາເຣຕິ ວິຫາຣທາຕາ, ຕສ຺ມາ ສຸຂໍ ວິນ຺ທຕິ ໂສ ປຣຕ຺ຖ.

‘‘ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຠວໂຠຄເຫຕຸໍ, ມໂນຠິຣາມໍ ມຸທິໂຕ ວິຫາຣໍ;

ໂຍ ເທຕິ ສີລາທິຄຸໂຓທິຕານໍ, ສພ຺ພໍ ທໂທ ນາມ ປວຸຈ຺ຈເຕ ໂສ.

‘‘ປຫາຍ ມຈ຺ເຉຣມລໍ ສໂລຠໍ, ຄຸຓາລຍານໍ ນິລຍໍ ທທາຕິ;

ຂິຕ຺ໂຕວ ໂສ ຕຕ຺ຖ ປເຣຫິ ສຄ຺ເຄ, ຍຖາຠຕໍ ຊາຍຕິ ວີຕໂສໂກ.