໖. ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ຉຏ຺ຐາປທາເນ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ກຸລປ຺ປສາທການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຊ຺ຊໍ ອຠິນີຫາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສຕ຺ຖາປິ ພ຺ຍາກາສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓທິວເສ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ອມຈ຺ຈກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສຫ ເອກທິວເສເຍວ ຊາໂຕ, ຕໍທິວສໍເຍວ ນໍ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກນ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນຍິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂພຘິຣຸກ຺ໂຂ, ຣາຫຸລມາຕາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ນິຘີ, ອາໂຣຫນິຍຫຕ຺ຖີ, ກຓ຺ຑໂກ, ຉນ຺ໂນ, ກາຬຸທາຍີຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕ ເອກທິວເສ ຊາຕຕ຺ຕາ ສຫຊາຕາ ນາມ ອເຫສຸໍ. ອຖສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ສກລນຄຣສ຺ສ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕທິວເສ ຊາຕຕ຺ຕາ ອຸທາຍີຕ຺ເວວ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ໂຖກໍ ກາຬຘາຕຸກຕ຺ຕາ ປນ ກາຬຸທາຍີຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ໂສ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຸມາຣກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ວຸທ຺ຘິໍ ອຄມາສິ.

ອປຣຠາເຄ ໂລກນາເຖ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ເກ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາຣໍ ເອກໍ ອມຈ຺ຈໍ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ເມ ອິຘາເນຫີ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາເວລາຍໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສປຣິວາໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ເນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຖ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ສພ຺ເພ ຕໍຂຓໍເຍວ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຣິຍາ ນາມ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຣຎ຺ຎາ ເປສິຕສາສນໍ ທສພລສ຺ສ ນາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ເນວ ຄໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ສາສນໍ ສຸຍ຺ຍຕີຕິ ອປຣມ຺ປິ ອມຈ຺ຈໍ ປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາຣໍ ເປເສສິ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຕຖາ ປຏິປນ຺ເນ ອປຣມ຺ປີຕິ ເອເຕນ ນເຍນ ນວປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາເຣ ນວ ອມຈ຺ເຈ ເປເສສິ. ສພ຺ເພ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ອເຫສຸໍ.

ອຖ ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຊນາ ມຍິ ສິເນຫາຠາເວນ ທສພລສ຺ສ ອິຘາຄມນຕ຺ຖາຍ ນ ກິຎ຺ຈິ ກຖຍິໍສຸ, ອຍໍ ໂຂ ປນ ອຸທາຍີ ທສພເລນ ສມວໂຍ ສຫປໍສຸກີຬິໂກ, ມຍິ ຈ ສິເນຫວາ, ອິມໍ ເປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລໍ ອິຘາເນຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເປເສສິ. ໂສ ປນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ສຈາຫໍ, ເທວ, ປພ຺ພຊິຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ເອວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອິຘາເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ‘‘ປພ຺ພຊິໂຕປິ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາເວລາຍ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສປຣິວາໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ – ‘‘ນ ຕາວາຍໍ ທສພລສ຺ສ ກຸລນຄຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ກາໂລ, ວສ຺ສນ຺ເຕ ປນ ອຸປຄເຕ ປພ຺ພເຕສຸ ວນສຓ຺ເຑສຸ ຫຣິຕຕິຓສຎ຺ຉນ຺ນາຍ ຠູມິຍາ ຄມນກາໂລ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຄມນກາລໍ ອາຄເມນ຺ໂຕ ວສ຺ສນ຺ເຕ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖຸ ກຸລນຄຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ຄມນວຓ຺ຓໍ ສໍວຓ຺ເຓສິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຈຕໍ ເຖຣຄາຖາຍ (ເຖຣຄາ. ໕໒໗-໕໓໐) –

‘‘ອງ຺ຄາຣິໂນ ທານິ ທຸມາ ຠທນ຺ເຕ, ຜເລສິໂນ ຉທນໍ ວິປ຺ປຫາຍ;

ເຕ ອຈ຺ຈິມນ຺ໂຕວ ປຠາສຍນ຺ຕິ, ສມໂຍ ມຫາວີຣ ຠາຄີ ຣສານໍ.

‘‘ທຸມານິ ຜຸລ຺ລານິ ມໂນຣມານິ, ສມນ຺ຕໂຕ ສພ຺ພທິສາ ປວນ຺ຕິ;

ປຕ຺ຕໍ ປຫາຍ ຜລມາສສານາ, ກາໂລ ອິໂຕ ປກ຺ກມນາຍ ວີຣ.

‘‘ເນວາຕິສີຕໍ ນ ປນາຕິອຸຓ຺ຫໍ, ສຸຂາ ອຸຕຸ ອທ຺ຘນິຍາ ຠທນ຺ເຕ;

ປສ຺ສນ຺ຕຸ ຕໍ ສາກິຍາ ໂກຬິຍາ ຈ, ປຈ຺ຉາມຸຂໍ ໂຣຫິນິຍໍ ຕຣນ຺ຕໍ.

‘‘ອາສາຍ ກສເຕ ເຂຕ຺ຕໍ, ພີຊໍ ອາສາຍ ວປ຺ປຕິ;

ອາສາຍ ວາຓິຊາ ຍນ຺ຕິ, ສມຸທ຺ທໍ ຘນຫາຣກາ;

ຍາຍ ອາສາຍ ຕິຏ຺ຐາມິ, ສາ ເມ ອາສາ ສມິຊ຺ຌຕຸ.

‘‘ນາຕິສີຕໍ ນາຕິອຸຓ຺ຫໍ, ນາຕິທຸພ຺ຠິກ຺ຂຉາຕກໍ;

ສທ຺ທລາ ຫຣິຕາ ຠູມິ, ເອສ ກາໂລ ມຫາມຸນິ. (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໒໕);

‘‘ປຸນປ຺ປຸນຎ຺ເຈວ ວປນ຺ຕິ ພີຊໍ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວສ຺ສຕິ ເທວຣາຊາ;

ປຸນປ຺ປຸນໍ ເຂຕ຺ຕໍ ກສນ຺ຕິ ກສ຺ສກາ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຘຎ຺ຎມຸເປຕິ ຣຏ຺ຐໍ.

‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈນກາ ຈຣນ຺ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ທານປຕີ ທທນ຺ຕິ;

ປຸນປ຺ປຸນໍ ທານປຕີ ທທິຕ຺ວາ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຄ຺ຄມຸເປນ຺ຕິ ຐານໍ.

‘‘ວີໂຣ ຫເວ ສຕ຺ຕຍຸຄໍ ປຸເນຕິ; ຍສ຺ມິໍ ກຸເລ ຊາຍຕິ ຠູຣິປຎ຺ໂຎ;

ມຎ຺ຎາມຫໍ ສກ຺ກຕິ ເທວເທໂວ, ຕຍາ ຫິ ຊາໂຕ ມຸນິ ສຈ຺ຈນາໂມ.

‘‘ສຸທ຺ໂຘທໂນ ນາມ ປິຕາ ມເຫສິໂນ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ມາຕາ ປນ ມາຍນາມາ;

ຍາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຣິຫຣິຍ ກຸຈ຺ຉິນາ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ຕິທິວມ຺ຫິ ໂມທຕິ.

‘‘ສາ ໂຄຕມີ ກາລກຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ, ທິພ຺ເພຫິ ກາເມຫິ ສມງ຺ຄິຠູຕາ;

ສາ ໂມທຕິ ກາມຄຸເຓຫິ ປຎ຺ຈຫິ, ປຣິວາຣິຕາ ເທວຄເຓຫິ ເຕຫິ.

‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອສຍ຺ຫສາຫິໂນ, ອງ຺ຄີຣສສ຺ສປ຺ປຏິມສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ປິຕຸປິຕາ ມຍ຺ຫໍ ຕຸວໍສິ ສກ຺ກ, ຘມ຺ເມນ ເມ ໂຄຕມ ອຍ຺ຍໂກສີ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໕໓໑-໕໓໖);

‘‘ອມ຺ພາ ປນສາ ກປິຏ຺ຐາ ຈ, ປຸປ຺ຜປລ຺ລວລງ຺ກຕາ;

ຘຸວປ຺ຜລານິ ສວນ຺ຕິ, ຂຸທ຺ທາມຘຸກກູປມາ;

ເສວມາໂນ ອຸໂຠ ປສ຺ເສ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ຺ສ.

‘‘ຊມ຺ພູ ສຸມຘຸຣາ ນີປາ, ມຘຸຄຓ຺ຑິທິວປ຺ຜລາ;

ຕາ ອຸໂຠສຸ ປຊ຺ໂຊຕນ຺ຕິ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ຕິຓ຺ຑຸການິ ປິຍາລານິ, ໂສຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ມໂນຣມາ;

ຂຸທ຺ທກປ຺ປຜລາ ນິຈ຺ຈໍ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ກທລີ ປຎ຺ຈໂມຈ຺ຈິ ຈ, ສຸປກ຺ກຜລຠູສິຕາ;

ອຸໂຠປສ຺ເສສຸ ລມ຺ພນ຺ຕິ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ມຘຸປ຺ຜລຘຣາ ນິຈ຺ຈໍ, ໂມຣຣຸກ຺ຂາ ມໂນຣມາ;

ຂຸທ຺ທກປ຺ປຜລາ ນິຈ຺ຈໍ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ຫິນ຺ຕາລຕາລປນ຺ຕີ ຈ, ຣຊຕກ຺ຂນ຺ໂຘວ ໂຊຕເຣ;

ສຸປກ຺ກຜລສຎ຺ຉນ຺ນາ, ຂຸທ຺ທກປ຺ປາ ມຘຸສ຺ສວາ;

ຜລານິ ຕານິ ຂາທນ຺ເຕ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ອຸທຸມ຺ພຣາຣຸຓາວຓ຺ຓາ, ສທາສຸມຘຸຣປ຺ຜລາ;

ອຸໂຠປສ຺ເສສຸ ລມ຺ພນ຺ຕິ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາ ອເນກາ ເຕ, ນານາຜລຘຣາ ທຸມາ;

ອຸໂຠປສ຺ເສສຸ ລມ຺ພນ຺ຕິ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ຈມ຺ປກາ ສລຬາ ນາຄາ, ສຸຄນ຺ຘາ ມາລຸເຕຣິຕາ;

ສຸປຸປ຺ຜິຕຄ຺ຄາ ໂຊຕນ຺ຕິ, ສຸຄນ຺ເຘນາຠິປູຊຍຸໍ;

ສາທຣາ ວິນຕາເນວ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ປຸນ຺ນາຄາ ຄິຣິປຸນ຺ນາຄາ, ປຸປ຺ຜິຕາ ຘຣຓີຣຸຫາ;

ສຸປຸປ຺ຜິຕຄ຺ຄາ ໂຊຕນ຺ຕິ, ສຸຄນ຺ເຘນາຠິປູຊຍຸໍ;

ສາທຣາ ວິນຕຸຄ຺ຄຄ຺ຄາ, ຄນ຺ຕຸກາໂລ ມຫາຍສ.

‘‘ອໂສກາ ໂກວິຬາຣາ ຈ, ໂສມນສ຺ສກຣາ ວຣາ;

ສຸຄນ຺ຘາ ກຓ຺ຓິກາ ພນ຺ຘາ, ຣຕ຺ຕວຓ຺ເຓຫິ ຠູສິຕາ;

ສາທຣາ ວິນຕຸຄ຺ຄຄ຺ຄາ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ກຓ຺ຓິກາຣາ ຜຸລ຺ລິຕາ ນິຈ຺ຈໍ, ໂສວຓ຺ຓຣໍສິໂຊຕກາ;

ທິພ຺ພຄນ຺ຘາ ປວາຍນ຺ຕິ, ທິສາ ສພ຺ພານິ ໂສຠຍໍ;

ສາທຣາ ວິນຕາເນວ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ສຸປຕ຺ຕາ ຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ນາ, ເກຕກີ ຘນຸເກຕກີ;

ສຸຄນ຺ຘາ ສມ຺ປວາຍນ຺ຕິ, ທິສາ ສພ຺ພາຠິຄນ຺ຘິໂນ;

ສາທຣາ ປູຊຍນ຺ຕາວ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ມລ຺ລິກາ ຊາຕິສຸມນາ, ສຸຄນ຺ຘາ ຂຸທ຺ທມລ຺ລິກາ;

ທິສາ ສພ຺ພາ ປວາຍນ຺ຕິ, ອຸໂຠ ມຄ຺ເຄ ປໂສຠຍໍ;

ສາທຣາ ເຕ ປລມ຺ພນ຺ຕິ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ສິນ຺ຘຸວາຣາ ສີຕຄນ຺ຘາ, ສຸຄນ຺ຘາ ມາລຸເຕຣິຕາ;

ທິສາ ສພ຺ພາຠິປູເຊນ຺ຕາ, ອຸໂຠ ມຄ຺ເຄ ປໂສຠຍໍ;

ສາທຣາ ວິນຕຸຄ຺ຄຄ຺ຄາ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ສີຫາ ເກສຣສີຫາ ຈ, ຈຕຸປ຺ປທນິເສວິຕາ;

ອຈ຺ຉມ຺ຠີຕາ ສຸຣາປາເນ, ມິຄຣາຊາ ປຕາປິໂນ.

‘‘ສີຫນາເທນ ປູເຊນ຺ຕິ, ສາທຣາ ເຕ ມິຄາຠິຠູ;

ມຄ຺ຄມ຺ຫິ ອຸຠໂຕ ວູຬ຺ຫາ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ພ຺ຍຄ຺ຆາ ສິນ຺ຘວາ ນກຸລາ, ສາຘຸຣູປາ ຠຍານກາ;

ອາກາເສ ສມ຺ປຕນ຺ຕາວ, ນິພ຺ຠີຕາ ເຍນ ເກນຈິ;

ເຕຫິ ເຕ ສາທຣາ ນຕາ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ຕິຘາ ປຠິນ຺ນາ ຉທ຺ທນ຺ຕາ, ສຸຣູປາ ສຸສ຺ສຣາ ສຸຠາ;

ສຕ຺ຕປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕງ຺ຄາ ເຕ, ອຸໂຠ ມຄ຺ເຄສຸ ກູຊິໂນ;

ສາທຣາ ຫາສມານາວ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ມິຄາ ວຣາຫາ ປສທາ, ຈິຕ຺ຣາສາວຍວາ ສຸຠາ;

ອາໂຣຫປຣິຓາເຫນ, ສຸຣູປາ ອງ຺ຄສໍຍຸຕາ;

ອຸໂຠ ມຄ຺ເຄ ຄາຍມານາວ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ໂຄກຓ຺ຓາ ສຣຠາ ຣຸຣູ, ອາໂຣຫປຣິຓາຫິໂນ;

ສຸຣູປາ ອງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນາ, ເສວມານາວ ອຈ຺ຉຣຸໍ;

ເສວມານາ ເຕຫິ ຕທາ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ທີປີ ອຈ຺ຉາ ຕຣຈ຺ຉາ ຈ, ຕຸທຣາ ວຣຸຓາ ສທາ;

ເຕ ທານິ ສິກ຺ຂິຕາ ສພ຺ເພ, ເມຕ຺ຕາຍ ຕວ ຕາທິໂນ;

ເຕ ປຈ຺ຈເສວກາ ອທ຺ຘາ, ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ.

‘‘ສສາ ສິງ຺ຄາລາ ນກຸລາ, ກລນ຺ທກາຬກາ ພຫູ;

ກສ຺ຕຸຣາ ສູຣາ ຄນ຺ຘາ ເຕ, ເກວລາ ຄາຍມານາວ.

ສມໂຍ ເຕ ມຫາຍສ;

‘‘ມຍູຣາ ນີລຄີວາ ເຕ, ສຸສິຂາ ສຸຠປກ຺ຂິກາ;

ສຸປິຎ຺ຉາ ເຕ ສຸນາທາ ຈ, ເວຬຸຣິຍມຓິສນ຺ນິຠາ;

ນາທໍ ກໂຣນ຺ຕາ ປູເຊນ຺ຕິ, ກາໂລ ເຕ ປິຕຸທສ຺ສເນ.

‘‘ສຸວຓ຺ຓຈິຕ຺ຣຫໍສາ ຈ, ຊວຫໍສາ ວິຫາຈຣາ;

ເຕ ສພ຺ເພ ອາສຍາ ຉຸທ຺ຘາ, ຊິນທສ຺ສນພ຺ຍາວຏາ;

ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ກູຊນ຺ຕິ, ກາໂລ ເຕ ປິຕຸທສ຺ສເນ.

‘‘ຫໍສາ ໂກຎ຺ຈາ ສຸນທາ ເຕ, ຈກ຺ກວາກາ ນທີຈຣາ;

ພກາ ພລາກາ ຣຸຈິຣາ, ຊລກາກາ ສຣກຸກ຺ກຸຏາ;

ສາທຣາຠິນາທິໂນ ເອເຕ, ກາໂລ ເຕ ປິຕຸທສ຺ສເນ.

‘‘ຈິຕ຺ຣາ ສຸຣູປາ ສຸສ຺ສຣາ, ສາຬິກາ ສຸວຕຓ຺ຑິກາ;

ຣຸກ຺ຂຄ຺ຄາ ສມ຺ປຕນ຺ຕາ ເຕ, ອຸໂຠ ມຄ຺ເຄສຸ ກູຊິໂນ;

ເຕສຸ ເຕສຸ ນິກູຊນ຺ຕິ, ກາໂລ ເຕ ປິຕຸທສ຺ສເນ.

‘‘ໂກກິລາ ສກລາ ຈິຕ຺ຣາ, ສທາ ມຎ຺ຊຸສ຺ສຣາ ວຣາ;

ວິມ຺ຫາປິຕາ ເຕ ຊນຕໍ, ສທ຺ຘິມິຕ຺ຕາທິເກ ສຸຣາ;

ສເຣຫິ ປູຊຍນ຺ຕາວ, ກາໂລ ເຕ ປິຕຸທສ຺ສເນ.

‘‘ຠິງ຺ກາ ກຸຣຣາ ສາຣາ, ປູຣິຕາ ການເນ ສທາ;

ນິນ຺ນາທຍນ຺ຕາ ປວນໍ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສມງ຺ຄິໂນ;

ຄາຍມານາ ສເຣເນວ, ກາໂລ ເຕ ປິຕຸທສ຺ສເນ.

‘‘ຕິຕ຺ຕິຣາ ສຸສຣາ ສາຣາ, ສຸສຣາ ວນກຸກ຺ກຸຏາ;

ມຎ຺ຊຸສ຺ສຣາ ຣາມເຓຍ຺ຍາ, ກາໂລ ເຕ ປິຕຸທສ຺ສເນ.

‘‘ເສຕວາລຸກສຎ຺ຉນ຺ນາ, ສຸປຕິຕ຺ຖາ ມໂນຣມາ;

ມຘຸໂຣທກສມ຺ປຸຓ຺ຓາ, ສຣາ ໂຊຕນ຺ຕິ ເຕ ສທາ;

ຕຕ຺ຖ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປິວິຕ຺ວາ ຈ, ສມໂຍ ເຕ ຎາຕິທສ຺ສເນ.

‘‘ກຸມ຺ຠີຣາມກຣາກິຓ຺ຓາ, ວລຍາ ມຸຎ຺ຊໂຣຫິຕາ;

ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປພ຺ຍາວິທ຺ຘາ, ສຣາ ສີໂຕທກາ ສຸຠາ;

ຕຕ຺ຖ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປິວິຕ຺ວາ ຈ, ສມໂຍ ເຕ ຎາຕິທສ຺ສເນ.

‘‘ນີລຸປ຺ປລສມາກິຓ຺ຓາ, ຕຖາ ຣຕ຺ຕຸປ຺ປເລຫິ ຈ;

ກຸມຸທຸປ຺ປລສໍກິຓ຺ຓາ, ສຣາ ໂສຠນ຺ຕິເນກຘາ;

ຕຕ຺ຖ ສີຕລກາ ໂຕຍາ, ສມໂຍ ເຕ ຎາຕິທສ຺ສເນ.

‘‘ປຸຓ຺ຑຣີເກຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນາ, ປທຸເມຫິ ສໂມຫຕາ;

ອຸໂຠ ມຄ຺ເຄສຸ ໂສຠນ຺ຕິ, ໂປກ຺ຂຣຎ຺ໂຎ ຕຫິໍ ຕຫິໍ;

ຕຕ຺ໂຖທການິ ນ຺ຫາຍນ຺ຕິ, ສມໂຍ ເຕ ຎາຕິທສ຺ສເນ.

‘‘ເສຕປຸລິນສໍກິຓ຺ຓາ, ສຸປຕິຕ຺ຖາ ມໂນຣມາ;

ສີໂຕທກມໂຫເຆຫິ, ສມ຺ປຸຓ຺ຓາ ຕາ ນທີ ສຸຠາ;

ອຸໂຠ ມຄ຺ເຄຫິ ສນ຺ທນ຺ຕິ, ສມໂຍ ເຕ ຎາຕິທສ຺ສເນ.

‘‘ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸຠໂຕປສ຺ເສ, ຄາມນິຄມສມາກຸລາ;

ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ຊນຕາ, ຣຕນຕ຺ຕຍມາມກາ;

ເຕສໍ ສມ຺ປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ໂປ, ສມໂຍ ເຕ ຎາຕິທສ຺ສເນ.

‘‘ເຕສຸ ເຕສຸ ປເທເສສຸ, ເທວາ ມານຸສ຺ສກາ ອຸໂຠ;

ຄນ຺ຘມາລາຠິປູເຊນ຺ຕິ, ສມໂຍ ເຕ ຎາຕິທສ຺ສເນ’’ຕິ.

ເອວໍ ເຖໂຣ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕາຫິ ຄາຖາຫິ ສຕ຺ຖຸ ຄມນວຓ຺ຓໍ ສໍວຓ຺ເຓສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ‘‘ກາຬຸທາຍີ ມມ ຄມນໍ ປຕ຺ເຖຕິ, ປູເຣສ຺ສາມິສ຺ສ ສງ຺ກປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຄມເນ ພຫູນໍ ວິເສສາຘິຄມໍ ທິສ຺ວາ ວີສຕິສຫສ຺ສຂີຓາສວປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄຫໂຕ ອຕຸຣິຕຈາຣິກາວເສນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຜລາຜເລ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປທາທິສມູຫານໍ ເສວນປູຊາຍ ປູຊິຍມາໂນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສຸຄນ຺ຘປຸປ຺ຜຄນ຺ເຘຫິ ຄນ຺ຘິຍມາໂນ ຄາມນິຄມວາສີນໍ ສງ຺ຄຫໍ ກຸຣຸມາໂນ ກປິລວຕ຺ຖຸຄາມິມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ເຖໂຣ ອິທ຺ຘິຍາ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣໂຕ ອາກາເສ ຐິໂຕ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ເວສໍ ທິສ຺ວາ, ຣຎ຺ຎາ – ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ສເຈ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ຕໍ ຕຍາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ເປສິຕໍ ນ ຊານາສິ, ເອວໍ ຊານາຫີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ –

‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອສຍ຺ຫສາຫິໂນ, ອງ຺ຄີຣສສ຺ສປ຺ປຏິມສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ປິຕຸປິຕາ ມຍ຺ຫໍ ຕຸວໍສິ ສກ຺ກ, ຘມ຺ເມນ ເມ ໂຄຕມ ອຍ຺ຍໂກສີ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໕໓໖) – ຄາຖມາຫ;

ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕມ຺ຫີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸເຣ ວາຍາມຊນິຕາຫິ ຘມ຺ມເທສນາຫິ ຊາຕຕາຍ ໂອຣສປຸຕ຺ໂຕ ອມ຺ຫິ. ອສຍ຺ຫສາຫິໂນຕິ ອຠິສມ຺ໂພຘິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຐເປຕ຺ວາ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຎ຺ເຎຫິ ສຫິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອສຍ຺ຫສ຺ສ ສກລໂພຘິສມ຺ຠາຣສ຺ສ, ມຫາກຣຸຓາກຣສ຺ສ ຈ ສຫນໂຕ ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ອຎ຺ເຎຫິ ສຫິຕຸໍ ອຠິຠວິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອສຍ຺ຫານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມາຣານໍ ສຫນໂຕ ອຠິຠວນໂຕ ອາສຍານຸສຍຈຣິຕາຘິມຸຕ຺ຕິອາທິວິຠາຄາວໂພເຘນ ຍຖາຣຫໍ ເວເນຍ຺ຍານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ອນຸສາສນີສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຎ຺ເຎຫິ ອສຍ຺ຫສ຺ສ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈສ຺ສ ສຫນໂຕ ຕຕ຺ຖ ວາ ສາຘຸກາຣີຠາວໂຕ ອສຍ຺ຫສາຫິໂນ. ອງ຺ຄີຣສສ຺ສາຕິ ອງ຺ຄີກຕສີລາທິສມ຺ປຕ຺ຕິກສ຺ສ. ‘‘ອງ຺ຄມງ຺ເຄຫິ ນິຈ຺ຉຣຓກໂອຠາສສ຺ສາ’’ຕິ ອປເຣ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອງ຺ຄີຣໂສ ສິທ຺ຘຕ຺ໂຖຕິ ອິມານິ ທ຺ເວ ນາມານິ ປິຕຣາເຍວ ຄຫິຕານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປ຺ປຏິມສ຺ສາຕິ ອນຸປມສ຺ສ ອິຏ຺ຐາທີສຸ ຕາທິລຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕາທິໂນ. ປິຕຸປິຕາ ມຍ຺ຫໍ ຕຸວໍສີຕິ ອຣິຍຊາຕິວເສນ ມຍ຺ຫໍ ປິຕຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂລກໂວຫາຣວເສນ ຕ຺ວໍ ປິຕາ ອສິ. ສກ຺ກາຕິ ວໍເສນ ຣາຊານໍ ອາລປຕິ. ຘມ຺ເມນາຕິ ສຠາເວນ ອຣິຍຊາຕິໂລກິຍຊາຕີຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຊາຕີນໍ ສຠາວສໂມຘາເນນ. ໂຄຕມາຕິ ໂຄຕ຺ເຕນ ຣາຊານໍ ອາລປຕິ. ອຍ຺ຍໂກສີຕິ ປິຕາມໂຫ ອໂຫສິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິອາທິໍ ວທນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກາສິ.

ເອວໍ ປນ ອຕ຺ຕານໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ເຐນ ຣຎ຺ຎາ ມຫາຣເຫ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຍາທິຕສ຺ສ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປຕ຺ເຕ ທິນ຺ເນ ຄມນາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ‘‘ກສ຺ມາ ຄນ຺ຕຸກາມຕ຺ຖ, ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ. ກຫໍ ປນ ສຕ຺ຖາຕິ? ວີສຕິສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ອິມໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊຖ, ອຎ຺ຎໍ ຠຄວໂຕ ຫຣຖ. ຍາວ ຈ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອິມໍ ນຄຣໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕາວສ຺ສ ອິໂຕເຍວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຫຣຖາຕິ. ເຖໂຣ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຈ ປຣິສາຍ ຈ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາຄມນໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ຣາຊນິເວສນໍ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸເຓສຸ ອຠິປ຺ປສນ຺ນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສພ຺ເພສໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍເຍວ ສຕ຺ຖຸ ອາຫຣິຕພ຺ພຠຕ຺ຕປຸຓ຺ຓໍ ປຕ຺ຕໍ ອາກາເສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ສຕ຺ຖາປິ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ເອວໍ ສຏ຺ຐິໂຍຊນໍ ມຄ຺ຄໍ ທິວເສ ທິວເສ ໂຍຊນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຣາຊເຄຫໂຕ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ຠຄວາ ກເມນ ກປິລວຕ຺ຖຸນຄຣໍ ປຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຣາຊວີຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ມາ ເອວໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິ, ນຍິທໍ ຣາຊວໍສປ຺ປເວຓີ’’ຕິ. ‘‘ອຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ມຫາຣາຊ, ວໍໂສ, ອີທິໂສ ອມ຺ຫາກໍ ປນ ພຸທ຺ຘວໍໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຘມ຺ມໍ ສຸຈຣິຕໍ ຈເຣ;

ຘມ຺ມຈາຣີ ສຸຂໍ ເສຕິ, ອສ຺ມິໍ ໂລເກ ປຣມ຺ຫິ ຈ.

‘‘ຘມ຺ມໍ ຈເຣ ສຸຈຣິຕໍ, ນ ນໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈເຣ;

ຘມ຺ມຈາຣີ ສຸຂໍ ເສຕິ, ອສ຺ມິໍ ໂລເກ ປຣມ຺ຫິ ຈາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໖໘-໑໖໙) –

ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຣາຊາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ຕໂຕ ຣາຊາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສກມນ຺ທິເຣ ໂຠເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປວາເຣຕ຺ວາ ໂຠຊນາວສາເນ ຘມ຺ມປາລຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑໐.໙໒ ອາທໂຍ) ສຸຕ຺ວາ ສປຣິໂສ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ອປຣຠາເຄ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ນິປນ຺ໂນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ.

ຕໂຕ ຠຄວາ ຣາຫຸລມາຕຸຍາ ພິມ຺ພາເທວິຍາ ປາສາທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ໂສກໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ຈນ຺ທກິນ຺ນຣີຊາຕກເທສນາຍ (ຊາ. ໑.໑໔.໑໘ ອາທໂຍ) ປສາທໍ ຊເນຕ຺ວາ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາມໍ ອຄມາສິ. ອຖ ພິມ຺ພາເທວີ ປຸຕ຺ຕໍ ຣາຫຸລກຸມາຣໍ ອາຫ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕວ ປິຕຸ ສນ຺ຕກໍ ຘນໍ ຍາຈາຫີ’’ຕິ. ກຸມາໂຣ ‘‘ທາຍຊ຺ຊໍ, ເມ ສມຓ, ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ, ‘‘ສຸຂາ, ເຕ ສມຓ, ຉາຍາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ຠຄວາ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາມໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ໂລກຸຕຣທາຍຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ອຖ ຠຄວາ ອຣິຍຄຓມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຸລປ຺ປສາທການໍ ຍທິທໍ ກາຬຸທາຍີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໙, ໒໒໕) ເຖຣໍ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ.

໑໖໕. ເຖໂຣ ປຕ຺ຕເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນຕິອາທິຄາຖາໂຍ ອຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ອນຸຕ຺ຕານປທເມວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

໑໖໖. ຄຸຓາຄຸຓວິທູຕິ ຄຸຓຎ຺ຈ ອຄຸຓຎ຺ຈ ຄຸຓາຄຸຓໍ, ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓໍ, ກຸສລາກຸສລໍ ວາ ຕໍ ຊານາຕີຕິ ຄຸຓາຄຸຓວິທູ. ກຕຎ຺ຎູຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ກຕຄຸຓໍ ຊານາຕີຕິ ກຕຎ຺ຎູ, ເອກທິວສມ຺ປິ ຠຕ຺ຕທານາທິນາ ກຕູປກາຣສ຺ສ ຣຊ຺ຊມ຺ປິ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ຖຕ຺ຕາ ກຕຎ຺ຎູ. ກຕເວທີຕິ ກຕໍ ວິນ຺ທຕິ ອນຸຠວຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕີຕິ ກຕເວທີ. ຕິຕ຺ເຖ ໂຍເຊຕິ ປາຓິເນຕິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ນິພ຺ພານປເວສນຸປາເຍ ກຸສລປເຖ ມຄ຺ເຄ ຘມ຺ມເທສນາຍ ໂຍເຊຕິ ສມ຺ປໂຍເຊຕິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ຄມນວຓ຺ຓນຄາຖານມຕ຺ໂຖ ເຖຣຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວາຕິ.

ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.