໒. ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ທຸຕິຍາປທາເນ ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສມ຺ຫີຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ເຖໂຣ ປຸຣິມຊິນວເຣສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ອຸປາສເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐປິຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ປຓິຘານໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຍາກຣິ.

ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ວກ຺ກລີຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ກລີຕິ ອປຣາຘຕິລກາຬກາທິໂທສສ຺ສ ອຘິວຈນໍ. ນິທ຺ຘນ຺ຕສຸວຓ຺ຓປິຓ຺ຑສທິສຕາຍ ອປຄໂຕ ພ຺ຍປຄໂຕ ກລິ ໂທໂສ ອສ຺ສາຕິ ວ-ກາຣາຄມໍ ກຕ຺ວາ ວກ຺ກລີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ, ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ຣູປກາຍສມ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສເນນ ອຕິຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ວິຈຣຕິ. ‘‘ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ໂຕ ນິຈ຺ຈກາລໍ ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ສນໍ ນ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຐເປຕ຺ວາ ໂຠຊນກາລໍ ສຣີຣກິຈ຺ຈກາລຎ຺ຈ ເສສກາເລ ຍຕ຺ຖ ຐິເຕນ ສກ຺ກາ ທສພລໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ກິຈ຺ຈໍ ປຫາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕເຍວ ວິຫຣຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຎາຓປຣິປາກໍ ອາຄເມນ຺ໂຕ ພຫຸກາລໍ ຕສ຺ມິໍ ຣູປທສ຺ສເນເນວ ວິຈຣນ຺ເຕ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ປຸເນກທິວສໍ – ‘‘ກິໍ ເຕ, ວກ຺ກລິ, ອິມິນາ ປູຕິກາເຍນ ທິຏ຺ເຐນ? ໂຍ ໂຂ, ວກ຺ກລິ, ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ມໍ ປສ຺ສຕິ; ໂຍ ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ. ຘມ຺ມຎ຺ຫິ, ວກ຺ກລິ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ມໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໗) ອາຫ. ສຕ຺ຖຣິ ເອວໍ ວທນ຺ເຕປິ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ສນໍ ປຫາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕໂຕ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ນາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສໍເວຄໍ ອລຠິຕ຺ວາ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ – ‘‘ອເປຫິ, ວກ຺ກລີ’’ຕິ ເຖຣໍ ປຓາເມສິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣາ ປຓາມິໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸເຂ ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ – ‘‘ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ຊີວິເຕນ, ໂຍຫໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ລຠາມີ’’ຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ປປາຕຏ຺ຐານໍ ອຠິຣຸຫິ? ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ມມ ສນ຺ຕິກາ ອສ຺ສາສໍ ອລຠນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ນາເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂອຠາສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ –

‘‘ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ ຠິກ຺ຂຸ, ປສນ຺ໂນ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ອຘິຄຈ຺ເຉ ປທໍ ສນ຺ຕໍ, ສງ຺ຂາຣູປສມໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໘໑) –

ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ວກ຺ກລີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໑) ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ເຖໂຣ ‘‘ທສພໂລ ເມ ທິຏ຺ໂຐ, ‘ເອຫີ’ຕິ ອວ຺ຫາຍນມ຺ປິ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ພລວປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄມນຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາວ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸເຂ ອາກາເສ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ປຐເມນ ປາເທນ ປພ຺ພເຕ ຐິໂຕເຍວ ສຕ຺ຖາຣາ ວຸຕ຺ຕຄາຖາໂຍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອາກາເສເຍວ ປີຕິໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີຕິ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຏ຺ຐກຖາຍໍ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໐໘) ຘມ຺ມປທວຓ຺ຓນາຍຎ຺ຈ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໘໑ ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ) ອາຄຕໍ.

ອິຘ ປນ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ‘‘ກິໍ ເຕ, ວກ຺ກລີ’’ຕິອາທິນາ ສຕ຺ຖາຣາ ໂອວທິໂຕ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປສິ, ຕສ຺ສ ສທ຺ຘາຍ ພລວຠາວໂຕ ເອວ ວິປສ຺ສນາ ວີຖິໍ ນ ໂອຕຣຕິ? ຠຄວາ ຕໍ ຎຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ປຸນ ວິປສ຺ສນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິເຍວ. ອຖສ຺ສ ອາຫາຣເວກລ຺ເລນ ວາຕາພາໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຕໍ ວາຕາພາເຘນ ປີຬິຍມານໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ –

‘‘ວາຕໂຣຄາຠິນີໂຕ ຕ຺ວໍ, ວິຫຣໍ ການເນ ວເນ;

ປວິທ຺ຘໂຄຈເຣ ລູເຂ, ກຖໍ ຠິກ຺ຂຸ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໓໕໐) –

ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ –

‘‘ປີຕິສຸເຂນ ວິປຸເລນ, ຜຣມາໂນ ສມຸສ຺ສຍໍ;

ລູຂມ຺ປິ ອຠິສມ຺ໂຠນ຺ໂຕ, ວິຫຣິສ຺ສາມິ ການເນ.

‘‘ຠາເວນ຺ໂຕ ສຕິປຏ຺ຐາເນ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ພລານິ ຈ;

ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ ຈ ຠາເວນ຺ໂຕ, ວິຫຣິສ຺ສາມິ ການເນ.

‘‘ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍ ປຫິຕຕ຺ເຕ, ນິຈ຺ຈໍ ທຬ຺ຫປຣກ຺ກເມ;

ສມຄ຺ເຄ ສຫິເຕ ທິສ຺ວາ, ວິຫຣິສ຺ສາມິ ການເນ.

‘‘ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ອຄ຺ຄໍ ທນ຺ຕໍ ສມາຫິຕໍ;

ອຕນ຺ທິໂຕ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ, ວິຫຣິສ຺ສາມິ ການເນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໓໕໑-໓໕໔) –

ຈຕສ຺ໂສ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ. ຕາສໍ ອຕ຺ໂຖ ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາຍໍ (ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໕໑-໓໕໔) ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ເອວໍ ເຖໂຣ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

໒໘. ໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສມ຺ຫີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິໂຕຕິ ກກຸສນ຺ຘາທີນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠທ຺ທກປ຺ປໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໙. ປທຸມາກາຣວທໂນຕິ ສຸປຸປ຺ຜິຕປທຸມສສ຺ສິຣີກມຸໂຂ. ປທຸມປຕ຺ຕກ຺ໂຂຕິ ເສຕປທຸມປຸປ຺ຜປຓ຺ຓສທິສອກ຺ຂີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໐. ປທຸມຸຕ຺ຕຣຄນ຺ໂຘວາຕິ ປທຸມຄນ຺ຘມຸໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໑. ອນ຺ຘານໍ ນຍນູປໂມຕິ ຈກ຺ຂຸວິຣຫິຕານໍ ສຕ຺ຕານໍ ນຍນສທິໂສ, ຘມ຺ມເທສນາຍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂາທິຈກ຺ຂຸທາຍໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຕເວໂສຕິ ສນ຺ຕສຠາໂວ ສນ຺ຕອິຣິຍາປໂຖ. ຄຸຓນິຘີຕິ ຄຸຓານໍ ນິຘິ, ສພ຺ພຄຸຓຄຓານໍ ນິຘານຏ຺ຐານຠູໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຣຸຓາມຕິອາກໂຣຕິ ສາຘູນໍ ຈິຕ຺ຕກມ຺ປນສງ຺ຂາຕາຍ ກຣຸຓາຍ ຈ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖມິນນປຣິຈ຺ຉິນ຺ນມຕິຍາ ຈ ອາກໂຣ ອາຘາຣຠູໂຕ.

໓໒. ພ຺ຣຫ຺ມາສຸຣສຸຣຈ຺ຈິໂຕຕິ ພ຺ຣຫ຺ເມຫິ ຈ ອສຸເຣຫິ ຈ ເທເວຫິ ຈ ອຈ຺ຈິໂຕ ປູຊິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໓. ມຘຸເຣນ ຣຸເຕນ ຈາຕິ ກຣວີກຣຸຕມຘຸເຣນ ສທ຺ເທນ ສກລໍ ຊນໍ ຣຎ຺ຊຍນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສນ຺ຖວີ ສາວກໍ ສກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສາວກໍ ມຘຸຣຘມ຺ມເທສນາຍ ສນ຺ຖວີ, ຖຸຕິໍ ອກາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໔. ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ໂຕຕິ ສທ຺ທຫນສທ຺ຘາຍ ສາສເນ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມມ ທສ຺ສນລາລໂສຕິ ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ສເນ ພ຺ຍາວໂຏ ຕປ຺ປໂຣ.

໓໕. ຕໍ ຐານມຠິໂຣຈຍິນ຺ຕິ ຕໍ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕຏ຺ຐານນ຺ຕຣໍ ອຠິໂຣຈຍິໍ, ອິຈ຺ຉິໍ ປຕ຺ເຖສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໐. ປີຕມຏ຺ຐນິວາສນນ຺ຕິ ສິລິຏ຺ຐສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓວຕ຺ເຖ ນິວຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຫມຍຎ຺ໂຎປຈິຕງ຺ຄນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓປາມງ຺ຄລຄ຺ຄິຕຄຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໗-໔໘. ໂນນີຕສຸຂຸມາລໍ ມນ຺ຕິ ນວນີຕມິວ ມຸທຸຕລຸຓຫຕ຺ຖປາທໍ. ຊາຕປລ຺ລວໂກມລນ຺ຕິ ອໂສກປລ຺ລວປຕ຺ຕໂກມລມິວ ມຸທຸກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປິສາຈີຠຍຕຊ຺ຊິຕາຕິ ຕທາ ເອວໍຠູຕໍ ກຸມາຣໍ ມໍ ອຎ຺ຎາ ປິສາຈີ ເອກາ ຣກ຺ຂສີ ຠເຍນ ຕຊ຺ເຊສິ ຠິໍສາເປສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທາ ມເຫສິສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາທມູເລ ມໍ ສາເຍສຸໍ ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ. ທີນມານສາ ຠີຕຈິຕ຺ຕາ ມມ ມາຕາປິຕໂຣ ອິມໍ ທາຣກໍ ເຕ ທທາມ, ອິມສ຺ສ ສຣຓໍ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕຸ ນາຖ ນາຍກາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໔໙. ຕທາ ປຏິຄ຺ຄຫິ ໂສ ມນ຺ຕິ ໂສ ຠຄວາ ຕທາ ຕສ຺ມິໍ ມມ ມາຕຸຍາ ທິນ຺ນກາເລ ຊາລິນາ ຊາລຍຸຕ຺ເຕນ ສງ຺ຂາລເກນ ຈກ຺ກລກ຺ຂຓາທີຫິ ລກ຺ຂິເຕນ ມຸທຸໂກມລປາຓິນາ ມຸທຸເກນ ວິສຸທ຺ເຘນ ຫຕ຺ຖຕເລນ ມໍ ອຄ຺ຄເຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໒. ສພ຺ພປາຣມິສມ຺ຠູຕນ຺ຕິ ສພ຺ເພຫິ ທານປາຣມິຕາທີຫິ ສມ຺ຠູຕໍ ຊາຕໍ. ນີລກ຺ຂິນຍນໍ ວຣໍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣຊໍ ອຸຕ຺ຕມນີລອກ຺ຂິວນ຺ຕໍ. ສພ຺ພສຸຠາກິຓ຺ຓໍ ສພ຺ເພນ ສຸເຠນ ວຓ຺ເຓນ ສຓ຺ຐາເນນ ອາກິຓ຺ຓໍ ຄຫນີຠູຕໍ ຣູປໍ ຠຄວໂຕ ຫຕ຺ຖປາທສີສາທິຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕິຕ຺ຕິໍ ອປຕ຺ໂຕ ວິຫຣາມິ ອຫນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໖໑. ຕທາ ມໍ ຈຣຓນ຺ຕໂຄຕິ ຕສ຺ມິໍ ມຍ຺ຫໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕກາເລ ສີລາທິປນ຺ນຣສນ຺ນໍ ຈຣຓຘມ຺ມານໍ ອນ຺ຕໂຄ, ປຣິໂຍສານປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຣິປູຣກາຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ມຣຓນ຺ຕໂຄ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ສ ມຣຓສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄໍ ປຎ຺ຎເປສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕານໍ ຍທິທໍ, ວກ຺ກລີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໘, ໒໐໘) ມໍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.