໔. ກຸຓ຺ຑຘານວຄ຺ໂຄ

໑. ກຸຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ສຕ຺ຕາຫໍ ປຏິສລ຺ລີນນ຺ຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ກຸຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຐມໍ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ມໂນສິລາຈຸຓ຺ຓປິຎ຺ຊຣໍ ມຫນ຺ຕໍ ກທລິຜລກຓ຺ຓິກໍ ອຸປເນສິ, ຕໍ ຠຄວາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເອກາທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທເວສຸ ເທວຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຈຕຸວີສຕິວາເຣ ຈ ຣາຊາ ອໂຫສິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ.

ໂສ ເອວໍ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ຠຸມ຺ມເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ທີຆາຍຸກພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ນາມ ນ ອນ຺ວທ຺ຘມາສິໂກ ອຸໂປສໂຖ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຉພ຺ພສ຺ສນ຺ຕເຣ ຉພ຺ພສ຺ສນ຺ຕເຣ ອຸໂປສໂຖ ອໂຫສິ, ກສ຺ສປທສພໂລ ປນ ຉຏ຺ເຐ ຉຏ຺ເຐ ມາເສ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ໂອສາເຣສິ, ຕສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ໂອສາຣຓກາເລ ທິສາວາສິກາ ທ຺ເວ ສຫາຍກາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຍໍ ຠຸມ຺ມເທວຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເມຕ຺ຕິ ອຕິວິຍ ທຬ຺ຫາ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຠທເກ ສຕິ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເຕສໍ ໂອກາສໍ ໂອໂລກຍມານາ ເຕສໍ ອວິທູເຣ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອເຖໂກ ເຖໂຣ ເອກສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ສຣີຣວຬຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ອຸທກຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຘຕຫຕ຺ຖປາໂທ ຫຸຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພສມີປໂຕ ນິກ຺ຂມຕິ. ຠຸມ຺ມເທວຕາ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ອຸຕ຺ຕມຣູປາ ອິຕ຺ຖີ ຫຸຕ຺ວາ ເກເສ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ສໍວິຘາຍ ພນ຺ຘນ຺ຕີ ວິຍ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປໍສຸໍ ປຸຎ຺ຉມານາ ວິຍ ສາຏກໍ ສໍວິຘາຍ ນິວາສຍມານາ ວິຍ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປທານຸປທິກາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ. ເອກມນ຺ເຕ ຐິໂຕ ສຫາຍກຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ກາຣຓໍ ທິສ຺ວາວ ໂທມນສ຺ສຊາໂຕ ‘‘ນຏ຺ໂຐ ທານິ ເມ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ທີຆຣຕ຺ຕານຸຄໂຕ ສິເນໂຫ, ສຈາຫໍ ເອວໍວິຘຠາວໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາສໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍເຍວ ນໍ ‘‘ຄຓ຺ຫາຫາວຸໂສ, ຕຸຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ, ຕາທິເສນ ປາເປນ ສທ຺ຘິໍ ເອກມຄ຺ເຄນ ນ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ລຊ຺ຊິຠິກ຺ຂຸໂນ ຫທຍໍ ຕິຂິຓສຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິທ຺ຘໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ກິນ຺ນາເມຕໍ ວທສິ, ອຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ທຸກ຺ກຏມຕ຺ຕມ຺ປິ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາມິ, ຕ຺ວໍ ປນ ມໍ ອຊ຺ຊ ‘ປາໂປ’ຕິ ວທສິ, ກິໍ ເຕ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ກິໍ ອຎ຺ເຎນ ທິຏ຺ເຐນ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍວິເຘນ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ເຕນ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຏ຺ຐາເນ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ເຖຕໍ, ອາວຸໂສ, ມຍ຺ຫໍ, ນາຫໍ ເອວຣູປໍ ມາຕຸຄາມໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຍາວຕຕິຍໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສາປິ ອິຕໂຣ ເຖໂຣ ກຖໍ ອສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐກາຣຓໍເຍວ ຠູຕຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກມຄ຺ເຄນ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ອິຕໂຣປິ ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍເຍວ ຄໂຕ.

ຕໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ປວິສນເວລາຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ເອວຣູໂປ ນາມ ປາປຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖິ, ນາຫໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ຠຸມ຺ມເທວຕາ ‘‘ຠາຣິຍໍ ມຍາ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ມຫລ຺ລກອຸປາສກວຓ຺ເຓນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐິໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຸປາສກ, ອິມໍ ອຸໂປສຖຄ຺ຄໍ ເອໂກ ປາປຠິກ຺ຂຸ ປວິຏ຺ໂຐ, ‘ອຫໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ນ ກໂຣມີ’ຕິ ພຫິ ຐິໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມາ ເອວໍ ຄຓ຺ຫຖ, ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐມາຕຸຄາໂມ ນາມ ອຫໍ. ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວີມໍສນຕ຺ຖາຍ ‘ທຬ຺ຫາ ນຸ ໂຂ ອິເມສໍ ເຖຣານໍ ເມຕ຺ຕິ, ໂນ ທຬ຺ຫາ’ຕິ ຠິຊ຺ຊນາຠິຊ຺ຊນຠາວໍ ໂອໂລເກນ຺ເຕນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂກ ປນ ຕ຺ວໍ, ສປ຺ປຸຣິສາ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ເອກາ ຠຸມ຺ມເທວຕາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເທວປຸຕ຺ໂຕ ກເຖນ຺ໂຕເຍວ ທິພ຺ພານຸຠາເວນ ຐຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປາທມູເລ ປຕິຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຂມຖ, ເຖຣສ຺ສ ເອໂສ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອຸໂປສຖໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ເຖຣໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖຄ຺ຄໍ ປເວເສສິ. ໂສ ເຖໂຣ ອຸໂປສຖໍ ຕາວ ເອກຏ຺ຐາເນ ອກາສິ. ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ປນ ປຸນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນ ເອກຏ຺ຐາເນ ວສິ. ອິມສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ໂທສໍ ນ ກເຖສິ. ອປຣຠາເຄ ຈຸທິຕກຕ຺ເຖໂຣ ປນ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ຠຸມ຺ມເທວຕາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ອປາຍໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ. ສເຈ ປນ ກາເລນ ກາລໍ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຎ຺ເຎນ ເຍນ ເກນຈິ ກໂຕ ໂທໂສ ຕສ຺ເສວ ອຸປຣິ ປຕຕິ. ໂສ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນກາເລ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຘານມາຓໂວຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມຫລ຺ລກກາເລ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ສາສເນ ປພ຺ພຊິ. ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປນ຺ນທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖີ ຕສ຺ມິໍ ຄາມໍ ປວິສນ຺ເຕ ສທ຺ຘິໍເຍວ ປວິສຕິ, ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ນິກ຺ຂມຕິ, ວິຫາຣໍ ປວິສນ຺ເຕປິ ສທ຺ຘິໍ ປວິສຕິ, ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕປິ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ເອວໍ ນິຈ຺ຈານຸພນ຺ຘາ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ປຸຣິມກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ສາ ອຎ຺ເຎສໍ ອຸປຏ຺ຐາສິ.

ຄາເມ ຍາຄຸຠິກ຺ຂໍ ທທມານາ ອິຕ຺ຖິໂຍ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ເອໂກ ຍາຄຸອຸຬຸງ຺ໂກ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ເອໂກ ອິມິສ຺ສາ ອມ຺ຫາກໍ ສຫາຍິກາຍາ’’ຕິ ປຣິຫາສໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ມຫຕີ ວິເຫສາ ໂຫຕິ. ວິຫາຣຄຕມ຺ປິ ນໍ ສາມເຓຣາ ເຈວ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ຈ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ຘາໂນ ໂກຓ຺ໂຑ ຊາໂຕ’’ຕິ ປຣິຫາສໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ກຸຓ຺ຑຘາໂນ ເຖໂຣຕິ ນາມໍ ຊາຕໍ. ໂສ ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ເຕຫິ ກຣິຍມານໍ ເກຬິໍ ສຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຸມ຺ມາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ໂກຓ຺ຑາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ໂກຓ຺ໂຑ, ອາຈຣິໂຍ ໂກຓ຺ໂຑ’’ຕິ ວທຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ກຸຓ຺ຑຘາໂນ, ຠນ຺ເຕ, ທຫຣສາມເຓເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອວໍ ຜຣຸສວາຈໍ ວທຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຘານ, ທຫຣສາມເຓເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ຜຣຸສວາຈໍ ວທສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ວທສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ນິພທ຺ຘໍ ວິເຫສໍ ສຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເອວໍ ກເຖມີ’’ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມໍ ຍາວຊ຺ຊທິວສາ ຊີຣາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສິ, ປຸນ ເອວໍ ຜຣຸສວາຈໍ ມາ ວທ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຫ –

‘‘ມາໂວຈ ຜຣຸສໍ ກຎ຺ຈິ, ວຸຕ຺ຕາ ປຏິວເທຍ຺ຍຸ ຕໍ;

ທຸກ຺ຂາ ຫິ ສາຣມ຺ຠກຖາ, ປຏິທຓ຺ຑາ ຜຸເສຍ຺ຍຸ ຕໍ.

‘‘ສເຈ ເນເຣສິ ອຕ຺ຕານໍ, ກໍໂສ ອຸປຫໂຕ ຍຖາ;

ເອສ ປຕ຺ໂຕສິ ນິພ຺ພານໍ, ສາຣມ຺ໂຠ ເຕ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໓໓-໑໓໔) –

ອິມຎ຺ຈ ປນ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣຓຠາວໍ ໂກສລຣຎ຺ໂຎປິ ກຖຍິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠເຓ, ນໍ ວີມໍສຖາ’’ຕິ ເປເສຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ມນ຺ເທເນວ ປຣິວາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຖໂຣ ສູຈິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ສາປິ ອິຕ຺ຖີ ອວິທູເຣ ຐາເນ ຐິຕາ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ.

ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຕໍ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ເຖຣສ຺ສ ວສນປຓ຺ຓສາລໍ ປວິຏ຺ຐາ ວິຍ ອໂຫສິ. ຣາຊາປິ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ເອວ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອທິສ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ມາຕຸຄາໂມ, ເຖຣສ຺ສ ເອໂກ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ປຐມໍ ເຖຣສ຺ສ ສມີເປນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ເຖຣໍ ອວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສ ອຠູຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑເກນ ນ ກິລມຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ‘‘ວຏ຺ຏຕິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຊານາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ກຖໍ, ເອວຣູເປນຸປກ຺ກິເລເສນ ສທ຺ຘິໍ ຈຣນ຺ຕານໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເກ ນາມ ປສີທິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂວ ກຕ຺ຖຈິ ຄມນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ອຫໍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ມາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິພທ຺ຘຠິກ຺ຂໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ເຖໂຣ ຣາຊານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂຠຊນສປ຺ປາເຍນ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາ ອິຕ຺ຖີ ອນ຺ຕຣຘາຍິ.

ຕທາ ມຫາສຸຠທ຺ທາ ອຸຄ຺ຄນຄເຣ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກຸເລ ວສມານາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ມໍ ອນຸກມ຺ປຕູ’’ຕິ ອຸໂປສຖງ຺ຄໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ນິຣາມຄນ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຣິປາສາທຕເລ ຐິຕາ ‘‘ອິມານິ ປຸປ຺ຜານິ ອນ຺ຕເຣ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ວິຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ, ທສພໂລ ອິມາຍ ສຎ຺ຎາຍ ສ຺ເວ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສຸມນປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ປຸປ຺ຜານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນາເວລາຍ ສຕ຺ຖຸ ມຕ຺ຖເກ ວິຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ສຸມນປຸປ຺ຜວິຕານໍ ທິສ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕເນວ ສຸຠທ຺ທາຍ ຠິກ຺ຂໍ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐິເຕ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ອານນ຺ທ, ມຍໍ ອຊ຺ຊ ທູຣໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄມິສ຺ສາມ, ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອທຕ຺ວາ ອຣິຍານໍເຍວ ສລາກໍ ເທຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຖາ ອຊ຺ຊ ທູຣໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄມິສ຺ສຕິ. ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ມາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕຸ, ອຣິຍາວ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ. ກຸຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖໂຣ – ‘‘ອາຫຣາວຸໂສ, ສລາກ’’ນ຺ຕິ ປຐມໍເຍວ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ອານນ຺ໂທ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕາທິສານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສລາກໍ ນ ທາເປຕິ, ອຣິຍານໍເຍວ ທາເປຕີ’’ຕິ ວິຕກ຺ກໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອາຫຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ສລາກໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ກຸຓ຺ຑຘານສ຺ສ ສລາກາ ທາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕາ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ປຏິພາເຫຍ຺ຍ, ຠວິສ຺ສຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ‘‘ກຸຓ຺ຑຘານສ຺ສ ສລາກໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄມນໍ ອຠິນີຫຣິ. ກຸຓ຺ຑຘາໂນ ຕສ຺ສ ປຸຣາຄມນາ ເອວ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອາຫຣາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ສຕ຺ຖາ ມໍ ຊານາຕິ, ມາທິສໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຐມໍ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ນ ສຕ຺ຖາ ວາເຣຕີ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປຐມໍ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ຍສ຺ມາ ອຍໍ ເຖໂຣ ຣາຊານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠໍ ລຠິຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍາຫາຣປຏິລາເຠນ ສມາຫິຕຈິຕ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເອວໍຠູຕສ຺ສາປິ ອິມສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ຄຸເຓ ອຊານນ຺ຕາ ເຍ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຍໍ ປຐມໍ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ວິມຕິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຕໍ ວິມຕິວິຘມນຕ຺ຖໍ ເຖໂຣ ອາກາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຈ ຉິນ຺ເທ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໑. ເອວໍ ໂສ ປູຣິຕປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣານຸຣູເປນ ອຣຫາ ຫຸຕ຺ວາ ປຕ຺ຕເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສວເສນ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ປຏິສລ຺ລີນນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຖາຫໍ ສຕ຺ຕທິວສໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິວິຫາເຣນ ປຏິສລ຺ລີນໍ ວິເວກຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ກຸຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໒. ສາຄຕຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ໂສຠິໂຕ ນາມ ນາເມນາຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຄຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເອກສ຺ມິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສພ຺ພສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ໂຕ ນາເມນ ໂສຠິໂຕ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານໍ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທານໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ ປທໂກ ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ອນວໂຍ. ໂສ ເອກທິວສໍ ປທຸມຸຕ຺ຕຣໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓສິຣິຍາ ໂສຠມານໍ ອຸຍ຺ຍານທ຺ວາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຕີວ ປສນ຺ນມານໂສ ອເນເກຫິ ອຸປາເຍຫິ ອເນເກຫິ ຄຸຓວຓ຺ເຓຫິ ໂຖມນໍ ອກາສິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ໂຖມນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອນາຄເຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ສາຄໂຕ ນາມ ສາວໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣຓໍ ອທາສິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສເທວມນຸສ຺ເສສຸ ອຸຠຍສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເອກສ຺ມິໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ໂສມນສ຺ສໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ສຸຊາໂຕ ອາຄໂຕຕິ ສາຄໂຕຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ໂສ ສາສເນ ປສີທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ.

໑໗. ເອວໍ ໂສ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣານຸຣູເປນ ປຕ຺ຕອຣຫຕ຺ຕຜໂລ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ໂສຠິໂຕ ນາມ ນາເມນາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕທາ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣສ຺ສ ປຣິປູຣຓສມເຍ ນາເມນ ໂສຠິໂຕ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໒໑. ວິປຖາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວານາຕິ ວິຣຸທ຺ຘປຖາ ກຸມຄ຺ຄາ, ອຸປ຺ປຖາ ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອປເນຕ຺ວາ. ປຖໍ ອາຈິກ຺ຂເສຕິ, ຠນ຺ເຕ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸ ຕຸວໍ ປຖໍ ສປ຺ປຸຣິສມຄ຺ຄໍ ນິພ຺ພານາຘິຄມນຸປາຍໍ ອາຈິກ຺ຂເສ ກເຖສິ ເທເສສິ ວິຠຊິ ອຸຕ຺ຕານິໍ ອກາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ສາຄຕຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໓. ມຫາກຈ຺ຈານຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ປທຸມຸຕ຺ຕຣນາຖສ຺ສາຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ກຈ຺ຈານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ສຸເມຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ວິຊ຺ຊາຘໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ກຓິກາຣປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ອກາສິ.

ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ອປຣາປຣໍ ສຸຄຕີສຸເຍວ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ກາເລ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸລຆເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິຍກຣຓຏ຺ຐານໍ ທສສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກາຍ ສຸວຓ຺ຓິຏ຺ຐກາຍ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສຣີຣໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖຣໍ ອກາສິ. ຕໂຕ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອຸຊ຺ເຊນິຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊຕສ຺ສ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ມາຕາປິຕໂຣ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ອຕ຺ຕໂນ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ກຎ຺ຈນມາຓໂວຕ຺ເວວ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ໂສ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐານໍ ລຠິ. ໂສ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ກຈ຺ຈາໂນຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ.

ຣາຊາ ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊໂຕ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອາຈຣິຍ, ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອິຘາເນຫີ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ອຕ຺ຕຏ຺ຐໂມ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄໂຕ. ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂສ ສຕ຺ຕຫິ ຊເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຖ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ເຕ ຕາວເທວ ທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕເກສມສ຺ສຸກາ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ເອວໍ ເຖໂຣ ສທຕ຺ຖໍ ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ປຊ຺ໂຊໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕຸໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕ຺ວໍເຍວ ຠິກ຺ຂຸ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉ, ຕຍິ ຄເຕປິ ຣາຊາ ປສີທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ອຕ຺ຕຏ຺ຐໂມ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປສາເທຕ຺ວາ ອວນ຺ຕີສຸ ສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຸນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກເມວ ຄໂຕ.

໓໑. ເອວໍ ໂສ ປຕ຺ຕອຣຫຕ຺ຕຜໂລ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາກຈ຺ຈາໂນ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໘໘, ໑໙໗) ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣນາຖສ຺ສາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປທຸມໍ ນາມ ເຈຕິຍນ຺ຕິ ປທຸເມຫິ ຉາທິຕຕ຺ຕາ ວາ ປທຸມາກາເຣຫິ ກຕຕ຺ຕາ ວາ ຠຄວໂຕ ວສນຄນ຺ຘກຸຏິວິຫາໂຣວ ປູຊນີຍຠາເວນ ເຈຕິຍໍ, ຍຖາ ‘‘ໂຄຕມກເຈຕິຍໍ, ອາຬວກເຈຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕສໍ ຍກ຺ຂານໍ ນິວສນຏ຺ຐານໍ ປູຊນີຍຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ເຈຕິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິທໍ ຠຄວໂຕ ວສນຏ຺ຐານໍ ເຈຕິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນ ຘາຕຸນິຘາຍກເຈຕິຍນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ອປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຣີຣຘາຕູນໍ ອຠາວາ ຘາຕຸເຈຕິຍໍ ອກຣິ. ສິລາສນໍ ກາຣຍິຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ສາ ປທຸມນາມິກາຍ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ປຸປ຺ຜາຘາຣຕ຺ຖາຍ ເຫຏ຺ຐາ ຜລິກມຍໍ ສິລາສນໍ ກາເຣຕ຺ວາ. ສຸວຓ຺ເຓນາຠິເລປຍິນ຺ຕິ ຕໍ ສິລາສນໍ ຊມ຺ໂພນທສຸວຓ຺ເຓນ ອຠິວິເສເສນ ເລປຍິໍ ຉາເທສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໒. ຣຕນາມຍໍ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ກຕໍ ຉຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ມຸທ຺ຘນິ ຘາເຣຕ຺ວາ ວາຬພີຊນິຎ຺ຈ ເສຕປວຣຈາມຣິຎ຺ຈ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຠິໂຣປຍິໍ. ໂລກພນ຺ຘຸສ຺ສ ຕາທິໂນຕິ ສກລໂລກພນ຺ຘຸສທິສສ຺ສ ຕາທິຄຸຓສມງ຺ຄິສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຘາເຣສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ມຫາກຈ຺ຈານຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໔. ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘສ຺ສາຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ກຸລປ຺ປສາທການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຊ຺ຊໍ ອຠິນີຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ.

ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓທິວເສ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ອມຈ຺ຈເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກທິວສໍເຍວ ຊາໂຕຕິ ຕໍ ທິວສໍເຍວ ນໍ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ ນຍິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂພຘິຣຸກ຺ໂຂ, ຣາຫຸລມາຕາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ນິຘີ, ອາໂຣຫນຫຕ຺ຖີ, ອສ຺ສກຓ຺ຑໂກ, ອານນ຺ໂທ, ຉນ຺ໂນ, ກາຬຸທາຍີຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕ ເອກທິວເສ ຊາຕຕ຺ຕາ ສຫຊາຕາ ນາມ ອເຫສຸໍ. ອຖສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ສກລນຄຣສ຺ສ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕທິວເສ ຊາຕຕ຺ຕາ ອຸທາຍິຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂຖກໍ ກາຬຘາຕຸກຕ຺ຕາ ປນ ກາຬຸທາຍີຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ໂສ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຸມາຣກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ວຸທ຺ຘິໍ ອຄມາສິ.

ອປຣຠາເຄ ໂລກນາເຖ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ເກ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາຣໍ ເອກໍ ອມຈ຺ຈໍ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ເມ ອິຘາເນຫີ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ຘມ຺ມເທສນາເວລາຍໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສປຣິວາໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ເນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຖ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ສພ຺ເພ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ອຣິຍາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຣຎ຺ຎາ ປຫິຕສາສນໍ ທສພລສ຺ສ ນ ກເຖສິ. ຣາຊາ ‘‘ເນວ ຄໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ສາສນໍ ສຸຍ຺ຍຕີ’’ຕິ ອປຣໍ ອມຈ຺ຈໍ ປຸຣິສສຫສ຺ເສຫິ ເປເສສິ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຕຖາ ປຏິປນ຺ເນ ອປຣມ຺ປິ ເປເສສີຕິ ເອວໍ ນວຫິ ປຸຣິສສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ນວ ອມຈ຺ເຈ ເປເສສິ. ສພ຺ເພ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ.

ອຖ ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຊນາ ມຍິ ສິເນຫາຠາເວນ ທສພລສ຺ສ ອິຘາຄມນຕ຺ຖາຍ ນ ກິຎ຺ຈິ ກຖຍິໍສຸ, ອຍໍ ໂຂ ອຸທາຍິ ທສພເລນ ສມວໂຍ, ສຫປໍສຸກີຬິໂກ, ມຍິ ຈ ສິເນໂຫ ອຕ຺ຖິ, ອິມໍ ເປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລໍ ອິຘາເນຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເປເສສິ. ໂສ ປນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ສຈາຫໍ, ເທວ, ປພ຺ພຊິຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ເອວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອິຘາເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນເວລາຍໍ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສປຣິວາໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ‘‘ນ ຕາວາຍໍ ທສພລສ຺ສ ກຸລນຄຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ກາໂລ, ວສນ຺ເຕ ປນ ອຸປຄເຕ ປຸປ຺ຜິເຕ ວນສຓ຺ເຑ ຫຣິຕຕິຓສຎ຺ຉນ຺ນາຍ ຠູມິຍາ ຄມນກາໂລ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກາລໍ ປຏິມາເນນ຺ໂຕ ວສນ຺ເຕ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖຸ ກຸລນຄຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ຄມນມຄ຺ຄວຓ຺ຓໍ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ –

‘‘ອງ຺ຄາຣິໂນ ທານິ ທຸມາ ຠທນ຺ເຕ, ຜເລສິໂນ ຉທນໍ ວິປ຺ປຫາຍ;

ເຕ ອຈ຺ຈິມນ຺ໂຕວ ປຠາສຍນ຺ຕິ, ສມໂຍ ມຫາວີຣ ຠາຄີ ຣຖານໍ.

‘‘ທຸມານິ ຜຸລ຺ລານິ ມໂນຣມານິ, ສມນ຺ຕໂຕ ສພ຺ພທິສາ ປວນ຺ຕິ;

ປຕ຺ຕໍ ປຫາຍ ຜລມາສສານາ, ກາໂລ ອິໂຕ ປກ຺ກມນາຍ ວີຣ.

‘‘ເນວາຕິສີຕໍ ນ ປນາຕິອຸຓ຺ຫໍ, ສຸຂາ ອຸຕຸ ອທ຺ຘນິຍາ ຠທນ຺ເຕ;

ປສ຺ສນ຺ຕຸ ຕໍ ສາກິຍາ ໂກຬິຍາ ຈ, ປຈ຺ຉາມຸຂໍ ໂຣຫິນິຍໍ ຕຣນ຺ຕໍ.

‘‘ອາສາຍ ກສເຕ ເຂຕ຺ຕໍ, ພີຊໍ ອາສາຍ ວປ຺ປຕິ;

ອາສາຍ ວາຓິຊາ ຍນ຺ຕິ, ສມຸທ຺ທໍ ຘນຫາຣກາ;

ຍາຍ ອາສາຍ ຕິຏ຺ຐາມິ, ສາ ເມ ອາສາ ສມິຊ຺ຌຕຸ. (ເຖຣຄາ. ໕໒໗-໕໓໐);

‘‘ນາຕິສີຕໍ ນາຕິອຸຓ຺ຫໍ, ນາຕິທຸພ຺ຠິກ຺ຂຉາຕກໍ;

ສທ຺ທລາ ຫຣິຕາ ຠູມິ, ເອສ ກາໂລ ມຫາມຸນິ. (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໒໕);

‘‘ປຸນປ຺ປຸນຎ຺ເຈວ ວປນ຺ຕິ ພີຊໍ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວສ຺ສຕິ ເທວຣາຊາ;

ປຸນປ຺ປຸນໍ ເຂຕ຺ຕໍ ກສນ຺ຕິ ກສ຺ສກາ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຘຎ຺ຎມຸເປຕິ ຣຏ຺ຐໍ.

‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈນກາ ຈຣນ຺ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ທານປ຺ປຕີ ທທນ຺ຕິ;

ປຸນປ຺ປຸນໍ ທານປ຺ປຕີ ທທິຕ຺ວາ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຄ຺ຄມຸເປນ຺ຕິ ຐານໍ.

‘‘ວີໂຣ ຫເວ ສຕ຺ຕຍຸຄໍ ປຸເນຕິ, ຍສ຺ມິໍ ກຸເລ ຊາຍຕິ ຠູຣິປຎ຺ໂຎ;

ມຎ຺ຎາມຫໍ ສກ຺ກຕິ ເທວເທໂວ, ຕຍາ ຫິ ຊາໂຕ ມຸນິ ສຈ຺ຈນາໂມ.

‘‘ສຸທ຺ໂຘທໂນ ນາມ ປິຕາ ມເຫສິໂນ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ມາຕາ ປນ ມາຍນາມາ;

ຍາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຣິຫຣິຍ ກຸຈ຺ຉິນາ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ຕິທິວມ຺ຫິ ໂມທຕິ.

‘‘ສາ ໂຄຕມີ ກາລກຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ, ທິພ຺ເພຫິ ກາເມຫິ ສມງ຺ຄິຠູຕາ;

ສາ ໂມທຕິ ກາມຄຸເຓຫິ ປຎ຺ຈຫິ, ປຣິວາຣິຕາ ເທວຄເຓຫິ ເຕຫີ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໕໓໑-໕໓໕);

ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄາຣິໂນຕິ ອງ຺ຄາຣານິ ວິຍາຕິ ອງ຺ຄາຣານິ. ອງ຺ຄາຣານິ ຣຕ຺ຕປວາຬວຓ຺ຓານິ ຣຸກ຺ຂານໍ ປຸປ຺ຜຜລານິ, ຕານິ ເອເຕສໍ ສນ຺ຕີຕິ ອງ຺ຄາຣິໂນ, ອຠິໂລຫິຕກຸສຸມກິສລເຍຫິ ອງ຺ຄາຣວຸຏ຺ຐິສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓາ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທານີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ. ທຸມາຕິ ຣຸກ຺ຂາ. ຠທນ຺ເຕຕິ ຠທ຺ທໍ ອນ຺ເຕ ເອຕສ຺ສາຕິ, ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເອກສ຺ສ ທ-ກາຣສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຄຸຓວິເສສຍຸຕ຺ໂຕ, ຄຸຓວິເສສຍຸຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອຄ຺ຄຠູໂຕ ສຕ຺ຖາ. ຕສ຺ມາ, ຠທນ຺ເຕຕິ ສຕ຺ຖຸ ອາລປນເມວ, ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນຎ຺ເຈຕໍ ເອກາຣນ຺ຕໍ ‘‘ສຸຄເຕ ປຏິກມ຺ເມ ສຸເຂ ທຸກ຺ເຂ ຊີເວ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອິຘ ປນ ສມ຺ໂພຘນຏ຺ເຐ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ຠທນ຺ເຕຕິ ອາລປນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠທ຺ທສທ຺ເທນ ສມານຕ຺ຖໍ ປທນ຺ຕຣເມກ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ. ຜລານິ ເອສນ຺ຕີຕິ ຜເລສິໂນ. ອເຈຕເນປິ ຫິ ສເຈຕນກິຣິຍໍ ອາຫ. ເອວໍ ເຖເຣນ ຍາຈິໂຕ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ຄມເນ ພຫູນໍ ວິເສສາຘິຄມນໍ ທິສ຺ວາ ວີສຕິສຫສ຺ສຂີຓາສວປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄຫໂຕ ອຕຸຣິຕຈາຣິກາວເສນ ກປິລວຕ຺ຖຸຄາມິມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ເຖໂຣ ອິທ຺ຘິຍາ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣໂຕ ອາກາເສ ຐິໂຕວ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພເວສໍ ທິສ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ຕໍ ຕຍາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ເປສິຕໍ ມໍ ນ ຊານາສິ, ຕ຺ວໍ ເອວໍ ປນ ຊານາຫີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອສຍ຺ຫສາຫິໂນ, ອງ຺ຄີຣສສ຺ສປ຺ປຏິມສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ປິຕຸປິຕາ ມຍ຺ຫໍ ຕຸວໍສິ ສກ຺ກ, ຘມ຺ເມນ ເມ ໂຄຕມ ອຍ຺ຍໂກສີ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໕໓໖) –

ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕມ຺ຫີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂອຣສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ອມ຺ຫິ. ອສຍ຺ຫສາຫິໂນຕິ ອຠິສມ຺ໂພຘິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຐເປຕ຺ວາ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຎ຺ເຎຫິ ສຫິຕຸໍ ວຫິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອສຍ຺ຫສ຺ສ ສກລສ຺ສ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສ຺ສ ມຫາກາຣຸຓິກາຘິກາຣສ຺ສ ຈ ສຫນໂຕ ວຫນໂຕ, ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ອຎ຺ເຎຫິ ສຫິຕຸໍ ອຠິຠວິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອສຍ຺ຫານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມາຣານໍ ສຫນໂຕ ອຠິຠວນໂຕ, ອາສຍານຸສຍຈຣິຕາຘິມຸຕ຺ຕິອາທິວິຠາຄາວໂພຘເນນ ຍຖາຣຫໍ ເວເນຍ຺ຍານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ອນຸສາສນີສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຎ຺ເຎຫິ ອສຍ຺ຫສ຺ສ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈສ຺ສ ສຫນໂຕ, ຕຕ຺ຖ ວາ ສາຘຸກາຣິຠາວໂຕ ອສຍ຺ຫສາຫິໂນ. ອງ຺ຄີຣສສ຺ສາຕິ ອງ຺ຄີກຕສີລາທິສມ຺ປຕ຺ຕິກສ຺ສ. ອງ຺ຄມງ຺ເຄຫິ ນິຈ຺ຉຣຓກໂອຠາສສ຺ສາຕິ ອປເຣ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອງ຺ຄີຣໂສ, ສິທ຺ຘຕ຺ໂຖຕິ ທ຺ເວ ນາມານິ ປິຕຣາເຍວ ຄຫິຕານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປ຺ປຏິມສ຺ສາຕິ ອນູປມສ຺ສ. ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ຕາທິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕາທິໂນ. ປິຕຸປິຕາ ມຍ຺ຫໍ ຕຸວໍສີຕິ ອຣິຍຊາຕິວເສນ ມຍ຺ຫໍ ປິຕຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂລກໂວຫາເຣນ ຕ຺ວໍ ປິຕາ ອສິ. ສກ຺ກາຕິ ຊາຕິວເສນ ຣາຊານໍ ອາລປຕິ. ຘມ຺ເມນາຕິ ສຠາເວນ ອຣິຍຊາຕິ ໂລກິຍຊາຕີຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຊາຕີນໍ ສຠາວສໂມຘາເນນ. ໂຄຕມາຕິ ຣາຊານໍ ໂຄຕ຺ເຕນ ອາລປຕິ. ອຍ຺ຍໂກສີຕິ ປິຕາມໂຫ ອສິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິອາທິໍ ວທນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກາສິ.

ເອວໍ ປນ ອຕ຺ຕານໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ເຐນ ຣຎ຺ຎາ ມຫາຣເຫ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຍາທິຕສ຺ສ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ ຄມນາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ຄນ຺ຕຸກາມຕ຺ຖ, ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ປນ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ວີສຕິສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອິມໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຠຸຎ຺ຊຖ, ອຎ຺ຎໍ ຠຄວໂຕ ຫຣິສ຺ສຖ. ຍາວ ຈ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອິມໍ ນຄຣໍ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ, ຕາວສ຺ສ ອິໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຫຣຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຖໂຣ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປຣິສາຍ ຈ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາຄມນໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ສກລຣາຊນິເວສນໍ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ອຠິປ຺ປສນ຺ນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສພ຺ເພສໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍເຍວ ສຕ຺ຖຸ ອາຫຣິຕພ຺ພຠຕ຺ຕປຸຓ຺ຓໍ ປຕ຺ຕໍ ອາກາເສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຸປນາເມຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ເອວໍ ສຏ຺ຐິໂຍຊນມຄ຺ເຄ ທິວເສ ທິວເສ ໂຍຊນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຣາຊເຄຫໂຕເຍວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ປິຕຸໂນ ສກລນິເວສນໍ ປສາເທຕີ’’ຕິ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ກຸລປ຺ປສາທການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍທິທໍ ກາຬຸທາຍີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໙, ໒໒໕) ກຸລປ຺ປສາທການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ.

໔໘-໙. ເອວໍ ໂສ ກຕປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣານຸຣູເປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສວເສນ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສາຕິອາທິມາຫ. ອທ຺ຘານໍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ອປຣຣຏ຺ຐໍ ຄມນຕ຺ຖາຍ ທູຣມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ. ຈຣໂຕ ຈາຣິກໍ ຕທາຕິ ອນ຺ໂຕມຓ຺ຑລໍ ມຊ຺ເຌມຓ຺ຑລໍ ພຫິມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ຕີຓິ ມຓ຺ຑລານິ ຕທາ ຈາຣິກໍ ຈຣໂຕ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຸຜຸລ຺ລໍ ສຸຏ຺ຐຸ ຜຸລ຺ລໍ ປໂພຘິຕໍ ຄຍ຺ຫ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ເກວລເມວ ປທຸມໍ, ອຸປ຺ປລຎ຺ຈ ມລ຺ລິກໍ ວິກສິຕໍ ອຫໍ ຄຍ຺ຫ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ປູເຣສິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຣມນ຺ນໍ ຄເຫຕ຺ວານາຕິ ປຣມໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ເສຏ຺ຐໍ ມຘຸຣໍ ສພ຺ພສຸປກ຺ກໍ ສາລິໂອທນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸໂນ ອທາສິໍ ໂຠເຊສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໗. ສກ຺ຍານໍ ນນ຺ທິຊນໂນຕິ ສກ຺ຍຣາຊກຸລານໍ ຠຄວໂຕ ຎາຕີນໍ ອາໂຣຫປຣິຓາຫຣູປໂຍພ຺ພນວຈນາລປນສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນນ຺ທໍ ຕຸຏ຺ຐິໍ ຊເນນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ. ຎາຕິພນ຺ຘຸ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຎາໂຕ ປາກໂຏ ພນ຺ຘຸ ຠວິສ຺ສຕິ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໕. ໂມຆຣາຊຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ອຕ຺ຖທສ຺ສີ ຕຸ ຠຄວາຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂມຆຣາຊຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ລູຂຈີວຣຘຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ອາກງ຺ຂນ຺ໂຕ ປຓິຘານໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ປຸນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວິຊ຺ຊາສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ ເອກທິວສໍ ອຕ຺ຖທສ຺ສິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸຕໍ ຣຖິຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສິຣສິ ອຎ຺ຊລິໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຍາວຕາ ຣູປິໂນ ສຕ຺ຖາ’’ຕິອາທີຫິ ຉຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິຕ຺ວາ ຠາຊນໍ ປູເຣຕ຺ວາ ມຘຸໍ ອຸປເນສິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປຠຄວໂຕ ກາເລ ກຏ຺ຐວາຫນສ຺ສ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ອມຈ຺ໂຈ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ເຕນ ສຕ຺ຖຸ ອານຍນຕ຺ຖາຍ ເປສິໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວີສຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ສຸຄຕີສຸເຍວ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂມຆຣາຊາຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ພາວຣີຍພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປ ສໍເວຄຊາໂຕ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕາປສສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ອຊິຕາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເປສິໂຕ ເຕສໍ ປນ຺ນຣສໂມ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນປຣິໂຍສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖລູຂໍ ສຸຕ຺ຕລູຂໍ ຣຊນລູຂນ຺ຕິ ວິເສເສນ ຕິວິເຘນປິ ລູເຂນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ປໍສຸກູລໍ ຘາເຣສິ. ເຕນ ນໍ ສຕ຺ຖາ ລູຂຈີວຣຘຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ.

໖໔. ເອວໍ ໂສ ປຓິຘານານຸຣູເປນ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພສມ຺ຠາຣໍ ທິສ຺ວາ ປຸພ຺ພກມ຺ມາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖທສ຺ສີ ຕຸ ຠຄວາຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໗໓. ປຸຏກໍ ປູຣຍິຕ຺ວານາຕິ ປຸຏກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວາຣກໍ, ຆຏໍ ວາ. ອເນຬກໍ ນິທ຺ໂທສໍ ມກ຺ຂິກຓ຺ຑວິຣຫິຕໍ ຂຸທ຺ທມຘຸນາ ຆຏໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕໍ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ປກາເຣນ ອາທເຣນ ຄເຫຕ຺ວາ ມເຫສິໂນ ຠຄວໂຕ ອຸປເນສິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ໂມຆຣາຊຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໖. ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ນິພ຺ພຸເຕ ໂລກນາຖມ຺ຫີຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ (ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໒.ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ). ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖທສ຺ສິມ຺ຫິ ໂລກນາເຖ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ເອກສ຺ມິໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ປສນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉູຫິ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິໂຍສາເນ ສນ຺ຕິປທໍ ປຓິເຘສິ. ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ອຸຠຍສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເອກສ຺ມິໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສາສເນ ປສີທິຕ຺ວາ ສທ຺ຘາຍ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣຕິ ປາກໂຏ.

໘໔. ເອວໍ ກຕສມ຺ຠາຣວເສນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຸເຕ ໂລກນາຖມ຺ຫີຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໗. ລສຸຓທາຍກຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ຫິມວນ຺ຕສ຺ສາວິທູເຣຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ລສຸຓທາຍກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ເອໂສປາຍສ຺ມາ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເອກສ຺ມິໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຆຣາວາເສ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ເຄຫໍ ປຫາຍ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ວເນ ວສນ຺ໂຕ ພຫູນິ ລສຸຓານິ ໂຣເປຕ຺ວາ ຕເທວ ວນມູລຜລຎ຺ຈ ຂາທນ຺ໂຕ ວິຫາສິ. ໂສ ພຫູນິ ລສຸຓານິ ກາເຊນາທາຍ ມນຸສ຺ສປຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປສນ຺ໂນ ທານໍ ທຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ທຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ໂສ ຍາວຊີວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເຕເນວ ປຸຎ຺ຎພເລນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອຸຠຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ກເມນ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ປຸພ຺ພກມ຺ມວເສນ ລສຸຓທາຍກຕ຺ເຖໂຣຕິ ປາກໂຏ.

໘໙. ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕສ຺ສາວິທູເຣຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຫິມາລຍປພ຺ພຕສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນ ມນຸສ຺ສານໍ ສຎ຺ຈຣຓຏ຺ຐາເນ ຍທາ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ ອຸທປາທິ, ຕທາ ອຫໍ ຕາປໂສ ອໂຫສິນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ລສຸຓໍ ອຸປຊີວາມີຕິ ຣຕ຺ຕລສຸຓໍ ໂຣເປຕ຺ວາ ຕເທວ ໂຄຈຣໍ ກຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ລສຸຓໍ ມຍ຺ຫໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ.

໙໐. ຂາຣິໂຍ ປູຣຍິຕ຺ວານາຕິ ຕາປສຠາຊນານິ ລສຸເຓນ ປູຣຍິຕ຺ວາ ກາເຊນາທາຍ ສງ຺ຆາຣາມໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ເຫມນ຺ຕາທີສຸ ຕີສຸ ກາເລສຸ ສງ຺ຆສ຺ສ ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ວສນວິຫາຣໍ ອຄຈ຺ຉິໍ ອຄມາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫຏ຺ໂຐ ຫຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ອຫໍ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂສມນສ຺ສຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ສງ຺ຆສ຺ສ ລສຸຓໍ ອທາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໑. ວິປສ຺ສິສ຺ສ…ເປ… ນິຣຕສ຺ສຫນ຺ຕິ ນຣານໍ ອຄ຺ຄສ຺ສ ເສຏ຺ຐສ຺ສ ອສ຺ສ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ນິຣໂຕ ນິສ຺ເສເສນ ຣໂຕ ອຫນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສງ຺ຆສ຺ສ…ເປ… ໂມທຫນ຺ຕິ ອຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ລສຸຓທານໍ ທຕ຺ວາ ສຄ຺ຄມ຺ຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ຄສ຺ມິໍ ເທວໂລເກ ອາຍຸກປ຺ປໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາໂນ ໂມທິໍ, ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຠວາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ລສຸຓທາຍກຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໘. ອາຍາຄທາຍກຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ນິພ຺ພຸເຕ ໂລກນາຖມ຺ຫີຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ອາຍາຄທາຍກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸຕກາເລ ເອກສ຺ມິໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສາສເນ ປສນ຺ໂນ ວຑ຺ຒກີນໍ ມູລໍ ທຕ຺ວາ ອຕິມໂນຫຣໍ ທີຆໍ ໂຠຊນສາລໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຓີເຕນາຫາເຣນ ໂຠເຊຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທສິ. ໂສ ຍາວຕາຍຸກໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອຸຠຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ປຸພ຺ເພ ກຕປຸຎ຺ຎວເສນ ອາຍາຄຕ຺ເຖໂຣຕິ ປາກໂຏ.

໙໔. ເອວໍ ໂສ ກຕປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣວເສນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ປຸພ຺ເພ ກຕກຸສລກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຸເຕ ໂລກນາຖມ຺ຫີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຸເຕຕິ ວທຕໍ ‘‘ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ວທນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕເຣ ວເຣ ອຸຕ຺ຕເມ ສິຂິມ຺ຫິ ຠຄວຕິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫຏ຺ໂຐ ຫຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ສທ຺ຘຕາຍ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ໂສມນສ຺ສຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ປຫຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸຕ຺ຕມໍ ຖູປໍ ເສຏ຺ຐໍ ເຈຕິຍໍ ອວນ຺ທິໍ ປຓາມຍິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໕. ວຑ຺ຒກີຫິ ກຖາເປຕ຺ວາຕິ ‘‘ໂຠຊນສາລາຍ ປມາຓໍ ກິຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ປມາຓໍ ກຖາເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມູລໍ ທຕ຺ວານຫໍ ຕທາຕິ ຕທາ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຫໍ ກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖາຍ ເຕສໍ ວຑ຺ຒກີນໍ ມູລໍ ທຕ຺ວາ ອາຍາຄໍ ອາຍຕໍ ທີຆໍ ໂຠຊນສາລໍ ອຫໍ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂສມນສ຺ສຈິຕ຺ເຕນ ກາຣເປສຫໍ ກາຣາເປສິໍ ອຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

໙໗. ອາຍາຄສ຺ສ ອິທໍ ຜລນ຺ຕິ ໂຠຊນສາລທານສ຺ສ ອິທໍ ວິປາກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາຍາຄທາຍກຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໙. ຘມ຺ມຈກ຺ກິກຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ຘມ຺ມຈກ຺ກິກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເອກສ຺ມິໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕທາເຣຫິ ວຑ຺ຒິໂຕ ວິຠວສມ຺ປນ຺ໂນ ມຫາໂຠໂຄ, ໂສ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ປສນ຺ໂນ ສທ຺ຘາຊາໂຕ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຘມ຺ມາສນສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຣຕນມຍໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປູເຊສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນສຸ ສກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ກເມນ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເອກສ຺ມິໍ ກຸລເຄເຫ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວິຠວສມ຺ປນ຺ໂນ ສຎ຺ຊາຕສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ກຕກຸສລນາມສທິສນາເມນ ຘມ຺ມຈກ຺ກິກຕ຺ເຖໂຣຕິ ປາກໂຏ ຊາໂຕ ອໂຫສິ.

໑໐໒. ໂສ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣານຸຣູເປນ ປຕ຺ຕອຣຫຕ຺ຕຜໂລ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ຊາຕໂສມນສ຺ໂສ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕຕິອາທິມາຫ. ສີຫາສນສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາຕິ ສີຫສ຺ສ ຠຄວໂຕ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ພຸທ຺ຘາສນສ຺ສ ອຠິມຸຂຏ຺ຐາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ເມ ຐປິຕນ຺ຕິ ມຍາ ຘມ຺ມຈກ຺ກາກາເຣນ ອຸຠໂຕ ສີຫຣູປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ອາທາສສທິສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ກຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ຐປິຕໍ ປູຊິຕໍ. ກິໍ ຠູຕໍ? ວິຎ຺ຎູຫິ ເມຘາວີຫິ ‘‘ອຕີວ ສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ ວຓ຺ຓິຕໍ ໂຖມິຕໍ ສຸກຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໐໓. ຈາຣຸວຓ຺ໂຓວ ໂສຠາມີຕິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ອິວ ໂສຠາມິ ວິໂຣຈາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຈຕຸວຓ຺ເຓຫິ ໂສຠາມີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓເວສ຺ສສຸທ຺ທຊາຕິສງ຺ຂາເຕຫິ ຈຕູຫິ ວຓ຺ເຓຫິ ໂສຠາມິ ວິໂຣຈາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໂຍຄ຺ຄພລວາຫໂນຕິ ສຸວຓ຺ຓສິວິກາທີຫິ ໂຍຄ຺ເຄຫິ ຈ ເສນາປຕິມຫາມຕ຺ຕາທີຫິ ເສວເກຫິ ພເລຫິ ຈ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຖສງ຺ຂາເຕຫິ ວາຫເນຫິ ຈ ສຫິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພຫຸຊ຺ຊນາ ພຫໂວ ມນຸສ຺ສາ ອນຸຍນ຺ຕາ ມມານຸວຕ຺ຕນ຺ຕາ ນິຈ຺ຈໍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ປຣິວາເຣນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ຘມ຺ມຈກ຺ກິກຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

໑໐. ກປ຺ປຣຸກ຺ຂິຍຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ (ເຖຣຄາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໕໗໖). ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ເຕສຸ ເຕສຸ ຠເວສຸ ນິພ຺ພານາຘິຄມູປາຍຠູຕານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ວິຠວສມ຺ປນ຺ເນ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ສຕ຺ຖຣິ ປສນ຺ໂນ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ວິຈິຕ຺ຕໍ ສຸວຓ຺ຓມຍໍ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເຈຕິຍສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ຐເປຕ຺ວາ ປູເຊສິ. ໂສ ເອວຣູປໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກເມນ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເອກສ຺ມິໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຆຣາວາສໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ປສນ຺ໂນ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ສຕ຺ຖຸ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ກຕກຸສລນາເມນ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂິຍຕ຺ເຖໂຣຕິ ປາກໂຏ ອໂຫສິ.

໑໐໘. ໂສ ເອວໍ ປຕ຺ຕອຣຫຕ຺ຕຜໂລ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສວເສນ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕຕິອາທິມາຫ. ຖູປເສຏ຺ຐສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາຕິ ເສຏ຺ຐສ຺ສ ອຸຕ຺ຕມສ຺ສ ຘາຕຸນິຫິຕຖູປສ຺ສ ເຈຕິຍສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ ວິຈິຕ຺ຕທຸສ຺ເສ ອເນກວຓ຺ເຓຫິ ວິສເມນ ວິສທິເສນ ຈິຕ຺ເຕນ ມໂນຫເຣ ຈິນປຏ຺ຏໂສມາຣປຏ຺ຏາທິເກ ທຸສ຺ເສ. ລເຄຕ຺ວາ ໂອລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂໍ ຐເປສິໍ ອຫໍ ປຕິຏ຺ຐເປສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ກປ຺ປຣຸກ຺ຂິຍຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.

ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.