໑. ສຸຠູຕິຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ຫິມວນ຺ຕສ຺ສາວິທູເຣຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸຠູຕິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ອນຸປ຺ປນ຺ເນເຍວ ປທຸມຸຕ຺ຕເຣ ຠຄວຕິ ໂລກນາເຖ ຫໍສວຕີນຄເຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລສ຺ສ ເອກປຸຕ຺ຕໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ນນ຺ທມາຓໂວຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາຣຠູເຕຫິ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສາຍ ມາຓວສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຕປາເທ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ອນ຺ເຕວາສິການມ຺ປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ເຕປິ ນຈິຣສ຺ເສວ ຌານລາຠິໂນ ອເຫສຸໍ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ຠຄວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຫໍສວຕີນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ນນ຺ທຕາປສສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິກຊຏິລານໍ ອຣຫຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍໍ, ນນ຺ທຕາປສສ຺ສ ຈ ທ຺ວີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ສາວກຏ຺ຐານນ຺ຕຣສ຺ສ ປຕ຺ຖນໍ ທິສ຺ວາ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອຎ຺ຎໍ ກຎ຺ຈິ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສີໂຫ ວິຍ ເອກຈໂຣ ນນ຺ທຕາປສສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ຄເຕສຸ ‘‘ພຸທ຺ຘຠາວໍ ເມ ຊານາຕູ’’ຕິ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ນນ຺ທຕາປສສ຺ສ ອາກາສໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ນນ຺ທຕາປໂສ ພຸທ຺ຘານຸຠາວຎ຺ເຈວ ລກ຺ຂຓປາຣິປູຣິຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ລກ຺ຂຓມນ຺ເຕ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ‘‘ອິເມຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນາມ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ປພ຺ພຊນ຺ໂຕ ໂລເກ ວິວຏຈ຺ເຉໂທ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ອຍໍ ປຸຣິສາຊານີໂຍ ນິສ຺ສໍສຍໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ນນ຺ທຕາປໂສປິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສສຫສ຺ສຊຏິລາ ປຓີຕປຓີຕານິ ໂອຊວນ຺ຕານິ ຜລາຜລານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘານຎ຺ເຈວ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຈ ນິສິນ຺ນາກາຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອາຈຣິຍ, ມຍໍ ‘ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ວິຈຣາມ, ອຍໍ ປນ ປຸຣິໂສ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ. ນນ຺ທຕາປໂສ – ‘‘ຕາຕາ, ກິໍ ວເທຖ, ຕຸມ຺ເຫ ສາສເປນ ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສຸພ຺ເພຘໍ ສິເນຣຸໍ ອຸປເມຕຸໍ ອິຈ຺ຉຖ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ມາ ມໍ ອຸປມິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ເຕ ຕາປສາ – ‘‘ສເຈ ອຍໍ ໂອຣໂກ ອຠວິສ຺ສ, ນ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ເອວໍ ອຸປມໍ ອາຫເຣຍ຺ຍ. ຍາວ ມຫາວຕາຍໍ ປຸຣິສາຊານີໂຍ’’ຕິ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ສິຣສາ ວນ຺ທິໍສຸ. ອຖ ເຕ ອາຈຣິໂຍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ, ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖິ, ຠຄວາ ຈ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍໍ ອິຘາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ມຍໍ ຍຖາພລໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ທສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ຍໍ ຍໍ ປຓີຕໍ ຜລາຜລໍ ອາຠຕໍ, ຕໍ ຕໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ສຫຕ຺ເຖເນວ ໂຘວິຕ຺ວາ ສຍໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ສຕ຺ຖາຣາ ຜລາຜເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕມຕ຺ເຕ ເທວຕາ ທິພ຺ໂພຊໍ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ຕາປໂສ ອຸທກມ຺ປິ ສຍເມວ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ອທາສິ. ຕໂຕ ໂຠຊນກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ສຕ຺ຖຣິ ສພ຺ເພ ອນ຺ເຕວາສິເກ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ສາຣຓີຍໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ສຕ຺ຖຸ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຂີຓາສວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ອຖ ນນ຺ທຕາປໂສ ອນ຺ເຕວາສິເກ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕາຕາ, ພຸທ຺ຘານໍ ນິສິນ຺ນາສນມ຺ປິ ນີຈໍ, ສມຓສຕສຫສ຺ສສ຺ສປິ ອາສນໍ ນຕ຺ຖິ. ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຊ຺ຊ ອຸຬາຣໍ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ສກ຺ກາຣໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປພ຺ພຕປາທໂຕ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ນານິ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘິວິສຍສ຺ສ ເຕ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສສມ຺ປນ຺ນານິ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ປຸປ຺ຜາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ. ອຄ຺ຄສາວການໍ ຕິຄາວຸຕໍ, ເສສຠິກ຺ຂູນໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນາທິເຠທໍ, ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ອຸສຠມຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ. ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ອາສເນສຸ ນນ຺ທຕາປໂສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຐິໂຕ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ອິມໍ ປຸປ຺ຜາສນໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ນິສີທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຸປ຺ຜາສເນ. ເອວໍ ນິສິນ຺ເນ ສຕ຺ຖຣິ ສຕ຺ຖຸ ອາກາຣໍ ຎຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິໍສຸ. ນນ຺ທຕາປໂສ ມຫນ຺ຕໍ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຘາເຣນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕາປສານໍ ອຍໍ ສກ຺ກາໂຣ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕູ’’ຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ສຕ຺ຖຸ ສມາປນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູປິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕຖາຄເຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ອນ຺ເຕວາສິກາ ຠິກ຺ຂາຈາຣກາເລ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ວນມູລຜລາຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສສກາເລ ພຸທ຺ຘານໍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຏ຺ຐໍສຸ. ນນ຺ທຕາປໂສ ປນ ຠິກ຺ຂາຈາຣມ຺ປິ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣນ຺ໂຕເຍວ ສຕ຺ຕາຫໍ ປີຕິສຸເຂເນວ ວີຕິນາເມສິ.

ສຕ຺ຖາ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຣຓວິຫາຣິອງ຺ເຄນ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍງ຺ເຄນ ຈາຕິ ທ຺ວີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ເອກໍ ສາວກໍ ‘‘ອິສິຄຓສ຺ສ ປຸປ຺ຜາສນານຸໂມທນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ໂສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກາ ປຏິລທ຺ຘມຫາລາໂຠ ມຫາໂຍໂຘ ວິຍ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ຐຕ຺ວາ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອນຸໂມທນມກາສິ. ຕສ຺ສ ເທສນາວສາເນ ສຕ຺ຖາ ສຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ສຕ຺ຖຸ ເທສນາວສາເນ ສພ຺ເພປິ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສສຫສ຺ສຕາປສາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ – ‘‘ເອຖ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ເຕສໍ ຕາວເທວ ເກສມສ຺ສູ ອນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ. ອຏ຺ຐ ປຣິກ຺ຂາຣາ ສຣີເຣ ປຏິມຸກ຺ກາວ ອເຫສຸໍ. ເຕ ສຏ຺ຐິວສ຺ສິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຣິວາຣຍິໍສຸ. ນນ຺ທຕາປໂສ ປນ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ວິເສສໍ ນາຘິຄຎ຺ຉິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ອຣຓວິຫາຣິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ອາຣທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ – ‘‘ອໂຫ ວຕາຫມ຺ປິ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ອິມິນາ ສາວເກນ ລທ຺ຘຄຸຓໍ ລເຠຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທປາທິ. ໂສ ເຕນ ວິຕກ຺ເກນ ມຄ຺ຄຜລປຏິເວຘໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຕຖາຄຕໍ ປນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ສມ຺ມຸເຂ ຐິໂຕ ເອວມາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເຍນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອິສິຄຓສ຺ສ ປຸປ຺ຜາສນານຸໂມທນາ ກຕາ, ໂກ ນາມາຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາສເນ’’ຕິ? ‘‘ອຣຓວິຫາຣິອງ຺ເຄນ ຈ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍງ຺ເຄນ ຈ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ໂຕ ເອໂສ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍ຺ວາຍໍ ມຍາ ສຕ຺ຕາຫໍ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣນ຺ເຕນ ສກ຺ກາໂຣ ກໂຕ, ເຕນ ອຘິກາເຣນ ອຎ຺ຎໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນ ປຕ຺ເຖມິ, ອນາຄເຕ ປນ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ອຍໍ ເຖໂຣ ວິຍ ທ຺ວີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສາວໂກ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ສ ຕາປສສ຺ສ ປຕ຺ຖນາ’’ຕິ ອນາຄຕໍສຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສມິຊ຺ຌນກຠາວໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຕາປສ, ນ ເຕ ອຍໍ ປຕ຺ຖນາ ໂມຆໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນາຄເຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ນນ຺ທຕາປໂສ ຍາວ ຈກ຺ຂຸປຖໍ ນ ສມຕິກ຺ກມຕິ, ຕາວ ສຕ຺ຖຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ກາເລນ ກາລໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ປນ ຈຸໂຕ ອປຣານິປິ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອາຣຎ຺ຎໂກວ ອໂຫສິ, ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລປິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອາຣຎ຺ຎໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕວຕ຺ຕໍ ປູເຣສິ. ເອຕໍ ກິຣ ວຕ຺ຕໍ ອປຣິປູເຣຕ຺ວາ ມຫາສາວກຠາວໍ ປາປຸຓນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຄຕປຈ຺ຈາຄຕວຕ຺ຕໍ ປນ ອາຄມຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂສ ວີສຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ເອວໍ ໂສ ຕາວຕິໍສຠວເນ ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ມນຸສ຺ສໂລເກ ອເນກສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ປເທສຣາຊາ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຬາຣໍ ມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນກາເລ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສຸມນເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄເຫ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ກນິຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສຸຠູຕີຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເວຬຸວນປຏິຄ຺ຄຫຓາທິນາ ໂລການຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ສີຕວເນ ວິຫາສິ. ຕທາ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ເສຏ຺ຐິ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸຏ຺ຐານກໍ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍສ຺ສ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິໂນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ສີຕວເນ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຐມທສ຺ສເນເນວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ຍາຈິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊເນ ມຄ຺ເຄ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ສຕສຫສ຺ສປຣິຈ຺ຈາເຄນ ວິຫາເຣ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຏ຺ຐກຣີສປ຺ປມາຓໍ ເຊຕສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານຠູມິໍ ໂກຏິສນ຺ຖາເຣນ ກິຓິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ວິຫາຣມຫທິວເສ ອຍໍ ສຸຠູຕິກຸຏຸມ຺ພິໂກ ອນາຖປິຓ຺ຑິກເສຏ຺ຐິນາ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ໂສ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ທ຺ເວ ມາຕິກາ ປຄຸຓາ ກຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເມຕ຺ຕາຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ໂສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຍສ຺ມາ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕນິຍາເມນ ອໂນທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ເທເສຕິ, ຕສ຺ມາ ອຣຓວິຫາຣີນໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ. ຍສ຺ມາ ຈ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຆເຣ ຆເຣ ເມຕ຺ຕາຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ‘‘ເອວໍ ທາຍການໍ ມຫປ຺ຜລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ. ເຕນ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຣຓວິຫາຣີນໍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານຎ຺ຈ ຍທິທໍ ສຸຠູຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໘, ໒໐໑) ທ຺ວຍງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ເອວມຍໍ ມຫາເຖໂຣ ອຕ຺ຕນາ ປູຣິຕປາຣມີນໍ ຜລສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ໂລເກ ອຠິຎ຺ຎາໂຕ ອຠິລກ຺ຂິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຣາຊຄຫໍ ອຄມາສິ.

ຣາຊາ ພິມ຺ພິສາໂຣ ເຖຣສ຺ສ ອາຄມນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອິເຘວ, ຠນ຺ເຕ, ວສຖ, ວສນຏ຺ຐານໍ ໂວ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ວິສ຺ສຣິ. ເຖໂຣ ເສນາສນໍ ອລຠນ຺ໂຕ ອພ຺ໂຠກາເສ ວີຕິນາເມສິ. ເຖຣສ຺ສານຸຠາເວນ ເທໂວ ນ ວສ຺ສຕິ. ມນຸສ຺ສາ ອວຸຏ຺ຐິຕາຍ ອຸປທ຺ທຸຕາ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນທ຺ວາເຣ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິໍ ອກໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ເທໂວ ນ ວສ຺ສຕີ’’ຕິ ວີມໍສນ຺ໂຕ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ອພ຺ໂຠກາສວາເສນ ມຎ຺ເຎ ນ ວສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓກຸຏິໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມິສ຺ສໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຓ຺ຓກຸຏິຍໍ ວສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ເຖໂຣ ກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕິຓສນ຺ຖາຣເກ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ. ຕທາ ເທໂວ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ຜຸສາຍຕິ, ນ ສມ຺ມາຘາຣໍ ອນຸປເວຈ຺ຉຕິ. ອຖ ເຖໂຣ ໂລກສ຺ສ ອວຸຏ຺ຐິກຠຍໍ ວິຘມິຕຸກາໂມ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣວຕ຺ຖຸກສ຺ສ ປຣິສ຺ສຍສ຺ສ ອຠາວໍ ປເວເທນ຺ໂຕ ‘‘ຉນ຺ນາ ເມ ກຸຏິກາ’’ຕິ (ເຖຣຄາ. ໑) ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ເຖຣຄາຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.

ກສ຺ມາ ປເນເຕ ມຫາເຖຣາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓ ປກາເສນ຺ຕີຕິ? ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ອນຘິຄຕປຸພ຺ພໍ ປຣມຄມ຺ຠີຣໍ ອຕິວິຍ ສນ຺ຕໍ ປຓີຕໍ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປີຕິເວຄສມຸສ຺ສາຫິຕອຸທານທີປນຕ຺ຖໍ ສາສນສ຺ສ ນິຍ຺ຍານິກຠາວວິຠາວນຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉາ ອຣິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓ ປກາເສນ຺ຕິ. ຍຖາ ຕໍ ໂລກນາໂຖ ໂພຘເນຍ຺ຍານໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ‘‘ທສພລສມນ຺ນາຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊວິສາຣໂທ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໑໐.໒໑; ມ. ນິ. ໑. ໑໔໘ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ) ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓ ປກາເສຕິ. ເອວມຍໍ ເຖຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓຄາຖາປິ ອໂຫສີຕິ.

໑. ເອວໍ ໂສ ປຕ຺ຕອຣຫຕ຺ຕຜໂລ ປຕ຺ຕເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາໂນ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ປຸພ຺ພຈຣິຕາປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕສ຺ສາວິທູເຣຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຫິມວນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຫິມາລຍປພ຺ພຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ອາສນ຺ເນ ສມີເປ ປພ຺ພຕປາເທ ມນຸສ຺ສານໍ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ເນ ສຎ຺ຈຣຓຏ຺ຐາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິສໂຠ ນາມ ປພ຺ພໂຕຕິ ປພ຺ພຕານໍ ເຊຏ຺ຐຕ຺ຕາ ນາເມນ ນິສໂຠ ນາມ ເສລມຍປພ຺ພໂຕ ອໂຫສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອສ຺ສໂມ ສຸກໂຕ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ປພ຺ພເຕ ມຍ຺ຫໍ ວສນຕ຺ຖາຍ ອສ຺ສໂມ ອຣຎ຺ຎາວາໂສ ສຸຏ຺ຐຸ ກໂຕ. ກຸຏິຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານວຕິປຣິກ຺ເຂປາທິວເສນ ສຸນ຺ທຣາກາເຣນ ກໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຓ຺ຓສາລາ ສຸມາປິຕາຕິ ປຓ຺ເຓຫິ ຉາທິຕາ ສາລາ ມຍ຺ຫໍ ນິວາສນຕ຺ຖາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ມາປິຕາ ນິຏ຺ຐາປິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒. ໂກສິໂຍ ນາມ ນາເມນາຕິ ມາຕາປິຕູຫິ ກຕນາມເຘຍ຺ເຍນ ໂກສິໂຍ ນາມ. ອຸຄ຺ຄຕາປໂນ ປາກຏຕໂປ ໂຆຣຕໂປ. ເອກາກິໂຍ ອຎ຺ເຎສໍ ອຠາວາ ອຫໍ ເອວ ເອໂກ. ອທຸຕິໂຍ ທຸຕິຍຕາປສຣຫິໂຕ ຊຏິໂລ ຊຏາຘາຣີ ຕາປໂສ ຕທາ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ນິສເຠ ປພ຺ພເຕ ວສາມິ ວິຫຣາມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໓. ຜລໍ ມູລຎ຺ຈ ປຓ຺ຓຎ຺ຈ, ນ ຠຸຎ຺ຊາມິ ອຫໍ ຕທາຕິ ຕທາ ຕສ຺ມິໍ ນິສຠປພ຺ພເຕ ວສນກາເລ ຕິຓ຺ຑຸກາທິຜລໍ ມຸຬາລາທິມູລໍ, ກາຣປຓ຺ຓາທິປຓ຺ຓຎ຺ຈ ຣຸກ຺ຂໂຕ ໂອຈິນິຕ຺ວາ ນ ຠຸຎ຺ຊາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ສຕິ ກຖໍ ຊີວຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປວຕ຺ຕໍວ ສຸປາຕາຫນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕໍ ສຍເມວ ຊາຕໍ ສຸປາຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ປຕິຕໍ ປຓ຺ຓາທິກໍ ນິສ຺ສາຍ ອາຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ອຫໍ ຕາວເທ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຊີວາມິ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ‘‘ປວຕ຺ຕປຓ຺ຑຸປຓ຺ຓານີ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ສຍເມວ ປຕິຕານິ ປຓ຺ຑຸປຓ຺ຓານິ ຣຸກ຺ຂປຕ຺ຕານິ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຊີວາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔. ນາຫໍ ໂກເປມິ ອາຊີວນ຺ຕິ ອຫໍ ຊີວິຕໍ ຈຊມາໂນປິ ປຣິຈ຺ຈາຄໍ ກຸຣຸມາໂນປິ ຕຓ຺ຫາວເສນ ຜລມູລາທິອາຫາຣປຣິເຍສນາຍ ສມ຺ມາ ອາຊີວໍ ນ ໂກເປມິ ນ ນາເສມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອາຣາເຘມິ ສກໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ມນໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ອາຣາເຘມິ ປສາເທມິ. ວິວຊ຺ເຊມິ ອເນສນນ຺ຕິ ເວຊ຺ຊກມ຺ມທູຕກມ຺ມາທິວເສນ ອເນສນໍ ອຍຸຕ຺ຕປຣິເຍສນໍ ວິວຊ຺ເຊມິ ທູຣໍ ກໂຣມິ.

໕. ຣາຄູປສໍຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍທາ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ມມ ຣາເຄນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ສຍເມວ ອຕ຺ຕນາເຍວ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂາມິ ຎາເຓນ ປຏິເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ວິໂນເທມິ. ເອກຄ຺ໂຄ ຕໍ ທເມມຫນ຺ຕິ ອຫໍ ເອກສ຺ມິໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຣມ຺ມເຓ ອຄ຺ໂຄ ສມາຫິໂຕ ຕໍ ຣາຄຈິຕ຺ຕໍ ທເມມິ ທມນໍ ກໂຣມິ.

໖. ຣຊ຺ຊເສ ຣຊ຺ຊນີເຍ ຈາຕິ ຣຊ຺ຊນີເຍ ອລ຺ລີຍິຕພ຺ເພ ຣູປາຣມ຺ມຓາທິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຣຊ຺ຊເສ ອລ຺ລີໂນ ອສິ ຠວສິ. ທຸສ຺ສນີເຍ ຈ ທຸສ຺ສເສຕິ ທູສິຕພ຺ເພ ໂທສກຣຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ທູສໂກ ອສິ. ມຸຍ຺ຫເສ ໂມຫນີເຍ ຈາຕິ ໂມຫິຕພ຺ເພ ໂມຫກຣຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂມຍ຺ຫສິ ມູຬ຺ໂຫ ອສິ ຠວສິ. ຕສ຺ມາ ຕຸວໍ ວນາ ວນໂຕ ອຣຎ຺ຎວາສໂຕ ນິກ຺ຂມສ຺ສຸ ອປຄຈ຺ຉາຫີຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ທເມມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໒໔. ຕິມ຺ພຣູສກວຓ຺ຓາໂຠຕິ ສຸວຓ຺ຓຕິມ຺ພຣູສກວຓ຺ຓາໂຠ, ຊມ຺ໂພນທສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວາຕິ.

ສຸຠູຕິຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.