໓-໒. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ອໂນມທສ຺ສີ ຠຄວາຕ຺ຍາທິກໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ. ອຍຎ຺ຈ ເຖໂຣ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອໂນມທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລຕິອາທິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕເມວ. ເຖໂຣ ຫິ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ກລ຺ລວາລຄາມກໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຖິນມິທ຺ເຘ ໂອກ຺ກມນ຺ເຕ ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ມາ ຕຸຈ຺ໂຉ ຕວ ວາຍາໂມ’’ຕິອາທິນາ ສໍເວຊິໂຕ ຖິນມິທ຺ຘໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ວຸຈ຺ຈມານໍ ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ເອວ ວິປສ຺ສນາປຏິປາຏິຍາ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜລກ຺ຂເຓ ສາວກຎາຓສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ປາປຸຓິ.

໓໗໕. ເອວໍ ທຸຕິຍສາວກຠາວໍ ປຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ສຣິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສວເສນ ປຸພ຺ພຈຣິຍໍ ອປທານໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອໂນມທສ຺ສີ ຠຄວາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນ ໂອມໍ ອລາມກໍ ທສ຺ສນໍ ປສ຺ສນໍ ອສ຺ສາຕິ ອໂນມທສ຺ສີ. ຕສ຺ສ ຫິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓປຏິມຓ຺ຑິຕສຣີຣຕ຺ຕາ ສກລໍ ທິວສໍ ສກລໍ ມາສໍ ສກລໍ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ສໍວຈ຺ຉຣສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອຕິຕ຺ຕິກຣໍ ທສ຺ສນນ຺ຕິ, ອໂນມໍ ອລາມກໍ ນິພ຺ພານໍ ທສ຺ສນສີໂລຕິ ວາ ‘‘ອໂນມທສ຺ສີ’’ຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ຠາຄ຺ຍວນ຺ຕຕາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ. ໂລກເຊຏ຺ໂຐຕິ ສກລສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ເຊຏ຺ໂຐ ປຘາໂນ. ອາສຠສທິສຕ຺ຕາ ອາສໂຠ, ນຣານໍ ອາສໂຠ ນຣາສໂຠ. ໂສ ໂລກເຊຏ຺ໂຐ ນຣາສໂຠ ອໂນມທສ຺ສີ ຠຄວາ ເທວສງ຺ຆປຸຣກ຺ຂໂຕ ເທວສມູເຫຫິ ປຣິວາຣິໂຕ. ຫິມວນ຺ຕມ຺ຫິ ວິຫາສີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໓໗໖. ຍທາ ທຸຕິຍສາວກຠາວາຍ ທຸຕິຍວາເຣ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ, ຕທາ ນາເມນ ວຣຸໂຓ ນາມ ອຫໍ ນາຄຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອໂຫສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວຣຸໂຓ ນາມ ນາເມນ, ນາຄຣາຊາ ອຫໍ ຕທາ’’ຕິ. ກາມຣູປີຕິ ຍທິຈ຺ຉິຕກາມນິມ຺ມານສີໂລ. ວິກຸພ຺ພາມີຕິ ວິວິຘໍ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນໍ ກໂຣມິ. ມໂຫທຘິນິວາສຫນ຺ຕິ ມຎ຺ເຊຣິກາ ນາຄາ, ຠູມິຄຕາ ນາຄາ, ປພ຺ພຕຏ຺ຐາ ນາຄາ, ຄງ຺ຄາວເຫຍ຺ຍາ ນາຄາ, ສາມຸທ຺ທິກາ ນາຄາຕິ ອິເມສໍ ນາຄານໍ ອນ຺ຕເຣ ສາມຸທ຺ທິກນາໂຄ ອຫໍ ມໂຫທຘິມ຺ຫິ ສມຸທ຺ເທ ນິວາສິໍ, ວາສໍ ກປ຺ເປສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໗໗. ສງ຺ຄຓິຍໍ ຄຓໍ ຫິຕ຺ວາຕິ ນິຈ຺ຈປຣິວາຣຠູຕໍ ສກປຣິວາຣໍ ນາຄສມູຫໍ ຫິຕ຺ວາ ວິນາ ຫຸຕ຺ວາ. ຕູຣິຍໍ ປຏ຺ຐເປສຫນ຺ຕິ ອຫໍ ຕູຣິຍໍ ປຏ຺ຐເປສິໍ, ວຊ຺ຊາເປສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາຕິ ອໂນມທສ຺ສິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ສມນ຺ຕໂຕ ເສວມານາ ອຈ຺ຉຣາ ນາຄມາຓວິກາ ວາເທສຸໍ ທິພ຺ພວາເທຫິ ຄີຕາ ວາກ຺ຍາທີຫິ ວາເທສຸໍ ລທ຺ຘານຸຣູປໂຕ ວຊ຺ເຊສຸໍ ຕທາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໗໘. ວຊ຺ຊມາເນສຸ ຕູເຣສູຕິ ມນຸສ຺ສນາຄຕູຣິເຍສຸ ປຎ຺ຈງ຺ຄິເກສຸ ວຊ຺ຊມາເນສຸ. ເທວາ ຕູຣານິ ວຊ຺ຊຍຸນ຺ຕິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ ເທວາ ທິພ຺ພຕູຣິຍານິ ວຊ຺ຊິໍສຸ ວາເທສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠິນ຺ນໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວານາຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ເຠຣິສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ. ຕິໂລກຄຣຸສມາໂນປິ ພຸທ຺ໂຘ ສມ຺ປພຸຊ຺ຌຖ ຊານາຕິ ສຸຓາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໗໙. ນິມນ຺ເຕຕ຺ວານ ສມ຺ພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ສສາວກສງ຺ຆໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ສ຺ວາຕນາຍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ. ສກຠວນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນາຄຠວນໍ ອຸປາຄມິໍ. ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວານາຕິ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານກຸຏິມຓ຺ຑປສຍນນິສີທນຏ຺ຐານານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາລມາໂຣຈຍິໍ ອຫນ຺ຕິ ເອວໍ ກຕປຸພ຺ພວິຘາໂນ ອຫໍ ‘‘ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ກາລໍ ອາໂຣຈຍິໍ ວິຎ຺ຎາເປສິໍ.

໓໘໐. ຂີຓາສວສຫສ຺ເສຫີຕິ ຕທາ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫນ຺ຕສຫສ຺ເສຫິ ປຣິວຸໂຕ ໂລກນາຍໂກ ສພ຺ພາ ທິສາ ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ເມ ຠວນໍ ອຸປາຄມິ ສມ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໘໑. ອຕ຺ຕໂນ ຠວນໍ ປວິຏ຺ຐໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຠຊນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຸປວິຏ຺ຐໍ ມຫາວີຣນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ.

໓໘໖. ໂອກ຺ກາກກຸລສມ຺ຠໂວຕິ ໂອກ຺ກາກຣຎ຺ໂຎ ປຣມ຺ປຣາຄຕຣາຊກຸເລ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ປາກຏຣາຊກຸເລ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວາ ໂຄຕ຺ເຕນ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ໂຄຕໂມ ນາມ ສຕ຺ຖາ ມນຸສ຺ສໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

໓໘໘. ໂສ ປຈ຺ຉາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວານາຕິ ໂສ ນາຄຣາຊາ ປຈ຺ຉາ ປຈ຺ຉິມຠເວ ກຸສລມູເລນ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາເຣນ ໂຈທິໂຕ ອຸຍ຺ໂຍຊິໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂຄຕມສ຺ສ ຠຄວໂຕ ທຸຕິໂຍ ອຄ຺ຄສາວໂກ ເຫສ຺ສຕີຕິ ພ຺ຍາກຣຓມກາສິ.

໓໘໙. ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍຕິ ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ວີຣິຍວາ. ປຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພາເນ ເປສິຕຈິຕ຺ໂຕ. ອິທ຺ຘິຍາ ປາຣມິໍ ຄໂຕຕິ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໘໐, ໑໙໐) ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິກມ຺ມວິປາກຊິທ຺ຘິອາທີສຸ ປາຣມິໍ ປຣິໂຍສານໍ ຄໂຕ ປຕ຺ໂຕ. ສພ຺ພາສເວຕິ ອາ ສມນ຺ຕໂຕ ສວນໂຕ ປວຕ຺ຕນໂຕ ‘‘ອາສວາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາເມ ກາມຠວທິຏ຺ຐິອວິຊ຺ຊາຘມ຺ເມ ສພ຺ເພ ປຣິຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ຕໂຕ ອຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ ປຊຫິຕ຺ວາ ອນາສໂວ ນິກ຺ກິເລໂສ. ນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີຕິ ກິເລສຂນ຺ຘປຣິນິພ຺ພາເນນ ນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໓໙໐. ເອວໍ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎວເສນ ລທ຺ຘພ຺ຍາກຣຓໍ ວຕ຺ວາ ປຸນ ປາປຈຣິຍໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປາປມິຕ຺ໂຕປນິສ຺ສາຍາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປາປມິຕ຺ເຕ ປາປເກ ລາມເກ ມິຕ຺ເຕ ອຸປນິສ຺ສາຍ ນິສ຺ສເຍ ກຕ຺ວາ ເຕຫິ ສໍສຄ຺ໂຄ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຣາຍມນຸປຸພ຺ພີ ກຖາ – ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ຕິຕ຺ຖິຍາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ມນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ຊານາຖາວຸໂສ, ເກນ ກາຣເຓນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ມຫາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມ’’. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປນ ນ ຊານາຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຊານາມ’’ – ໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ນາມ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ໂສ ຫິ ເທວໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວຕາຫິ ກຕກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ກເຖສິ – ‘‘ອິທໍ ນາມ ກຕ຺ວາ ເອວຣູປໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕານມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ກເຖສິ – ‘‘ອິທໍ ນາມ ກຕ຺ວາ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ອຠິຫຣນ຺ຕິ. ສເຈ ຕໍ ມາເຣຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມ, ໂສ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອມ຺ຫາກໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ອຕ຺ເຖໂສ ອຸປາໂຍຕິ ສພ຺ເພ ເອກຈ຺ຉນ຺ທາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ຕໍ ມາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາເກ ສມາທເປຕ຺ວາ ກຫາປຓສຫສ຺ສໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຸຣິສຆາຕເກ ໂຈເຣ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວໂກ ກາຬສິລາຍໍ ວສຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ມາເຣຖາ’’ຕິ ເຕສໍ ຕໍ ສຫສ຺ສໍ ອທໍສຸ. ໂຈຣາ ຘນລາເຠນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເຖຣໍ ມາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຣິວາເຣສຸໍ. ເຖໂຣ ເຕຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ກຸຎ຺ຈິກຈ຺ຉິທ຺ເທນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂຈຣາ ຕໍ ທິວສໍ ເຖຣໍ ອທິສ຺ວາ ປຸເນກທິວສໍ ຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຣິກ຺ຂິປິໍສຸ. ເຖໂຣ ຎຕ຺ວາ ກຓ຺ຓິກາມຓ຺ຑລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ເອວໍ ເຕ ປຐມມາເສປິ, ມຊ຺ຌິມມາເສປິ ເຖຣໍ ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ປຈ຺ຉິມມາເສ ປນ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ອາກຑ຺ຒນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ນ ອປຄຈ຺ຉິ. ໂຈຣາ ຕໍ ປຫຣນ຺ຕາ ຕຓ຺ຑຸລກມຕ຺ຕານິ ອຏ຺ຐີນິ ກໂຣນ຺ຕາ ຠິນ຺ທິໍສຸ. ອຖ ນໍ ‘‘ມໂຕ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ເອກສ຺ມິໍ ຄຸມ຺ພປິຏ຺ເຐ ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ເຖໂຣ, ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາວ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຌານເວຐເນນ ເວເຐຕ຺ວາ ອາກາເສນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສສິ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ກາຬສິລາປເທສໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ຍາຫິ. ຕາທິສສ຺ສ ຫິ ເມ ສາວກສ຺ສ ນ ທານິ ທສ຺ສນໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາກາສໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ປຣິນິພ຺ພານທິວເສ ນານປ຺ປກາຣາ ອິທ຺ຘິໂຍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ກາຬສິລາປເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ‘‘ເຖຣໍ ກິຣ ໂຈຣາ ມາເຣສຸ’’ນ຺ຕິ ອຍໍ ກຖາ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ປຕ຺ຖຣິ.

ຣາຊາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ໂຈເຣ ປຣິເຍສນຕ຺ຖາຍ ຈຣປຸຣິເສ ປໂຍເຊສິ. ເຕສຸ ໂຈເຣສຸ ສຸຣາປາເນ ສຸຣໍ ປິວນ຺ເຕສຸ ມທ຺ເທສຸ ເອໂກ ເອກສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປາເຕສິ. ໂສ ຕໍ ສນ຺ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ອມ຺ໂຠ ທຸພ຺ພິນີຕ ຕ຺ວໍ, ກສ຺ມາ ເມ ປິຏ຺ຐິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປາເຕສິ, ກິໍ ປນ, ອເຣ ທຸຏ຺ຐໂຈຣ, ຕຍາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ປຐມໍ ປຫໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ມຍາ ປຐມໍ ປຫຕຠາວໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ? ເອວໍ ເອເຕສໍ ‘‘ມຍາ ປຫໂຕ, ມຍາ ປຫໂຕ’’ຕິ ວທນ຺ຕານໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ຈຣປຸຣິສາ ສພ຺ເພ ເຕ ໂຈເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ເຕ ໂຈເຣ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ເຖໂຣ ມາຣິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເກຫິ ຕຸມ຺ເຫ ອຸຍ຺ໂຍຊິຕາ’’ຕິ? ‘‘ນຄ຺ຄສມເຓຫິ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ປຎ຺ຈສເຕ ນຄ຺ຄສມເຓ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສເຕຫິ ໂຈເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊງ຺ຄເຓ ນາຠິປມາເຓສຸ ອາວາເຏສຸ ນິຂຓາເປຕ຺ວາ ປລາເລຫິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ທາເປສິ. ອຖ ເນສໍ ຌາມຠາວໍ ຊານິຕ຺ວາ ອຍນງ຺ຄເລຫິ ກສາເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ກາຣາເປສິ. ຕທາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ອນນຸຣູປມຣຓໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ເສວ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອນນຸຣູປໍ ມຣຓໍ, ປຸພ຺ເພ ປນ ເຕນ ກຕກມ຺ມສ຺ສ ອນຸຣູປເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ປນສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ຕໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ກເຖສິ.

ອຕີເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຣາຓສິຍໍ ເອໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສຍເມວ ໂກຏ຺ຏນປຈນາທີນິ ກໂຣນ຺ໂຕ ມາຕາປິຕໂຣ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ເອກໂກວ ເຄເຫ ຈ ອຣຎ຺ເຎ ຈ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກິລມສິ, ເອກໍ ເຕ ກຸມາຣິກໍ ອາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ຍາວ ຕຸມ຺ເຫ ຊີວຖ, ຕາວ ໂວ ສຫຕ຺ຖາ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຕນ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ກຸມາຣິກໍ ອາເນສຸໍ. ສາ ກຕິປາຫເມວ ເຕ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ເຕສໍ ທສ຺ສນມປິ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕີ – ‘‘ນ ສກ຺ກາ ຕວ ມາຕາປິຕູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຏ຺ຐາເນ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຸຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ພຫິຄຕກາເລ ມກຈິວາກຂຓ຺ຑານິ ຈ ຍາຄຸເຜຓເກ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາກິຣິຕ຺ວາ ເຕນາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ອິເມສໍ ມຫລ຺ລກອນ຺ຘານໍ ເອຕໍ ກມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ເຄຫໍ ກິລິຏ຺ຐາ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ກາ ເອເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຏ຺ຐາເນ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຖິຍມານາຍ ເອວຣູໂປປິ ປູຣິຕປາຣມີ ສຕ຺ໂຕ ມາຕາປິຕູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠິຊ຺ຊິ. ໂສ ‘‘ໂຫຕຸ, ຊານິສ຺ສາມິ ເນສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເຕ ໂຠເຊຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ອສຸກຏ຺ຐາເນ ນາມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາ ອາຄມນໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຕ ຍານກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຏວິມຊ຺ຌໍ ປຕ຺ຕກາເລ ‘‘ຕາຕ, ຣສ຺ມິໂຍ ຄຓ຺ຫຖ, ໂຄຓາ ທຓ຺ຑສຎ຺ຎາຍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ໂຈຣາ ວສນ຺ຕິ, ອຫໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຈຣາມີ’’ຕິ ປິຕຸ ຫຕ຺ເຖ ຣສ຺ມິໂຍ ທຕ຺ວາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສທ຺ທໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຈຣານໍ ອຸຏ຺ຐິຕສທ຺ທມກາສິ. ມາຕາປິຕໂຣ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ໂຈຣາ ອຸຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ‘‘ຕາຕ, ໂຈຣາ ອຸຏ຺ຐິຕາ, ມຫລ຺ລກາ ມຍໍ, ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕານເມວ ຣກ຺ຂາຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ມາຕາປິຕໂຣ ວິຣວນ຺ເຕປິ ໂຈຣສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມາເຣຕ຺ວາ ອຏວິຍໍ ຂິປິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄມິ.

ສຕ຺ຖາ ອິທໍ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເອຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອເນກວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕາວ ປກ຺ກາວເສເສນ ອຕ຺ຕຠາວສເຕ ເອວເມວ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ສໍຈຸຓ຺ໂຓ ມຣຓໍ ປຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນນ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມານຸຣູປເມວ ມຣຓໍ ລທ຺ຘໍ. ປຎ຺ຈຫິ ໂຈຣສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈຕິຕ຺ຖິຍສຕານິປິ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປທຸຏ຺ຐໍ ທຸສ຺ເສຕ຺ວາ ອນຸຣູປເມວ ມຣຓໍ ລຠິໍສຸ. ອປ຺ປທຸຏ຺ເຐສຸ ຫິ ປທຸສ຺ສນ຺ໂຕ ທສຫິ ກາຣເຓຫິ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓາຕິເຍວາ’’ຕິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

‘‘ໂຍ ທຓ຺ເຑນ ອທຓ຺ເຑສຸ, ອປ຺ປທຸຏ຺ເຐສຸ ທຸສ຺ສຕິ;

ທສນ຺ນມຎ຺ຎຕຣໍ ຐານໍ, ຂິປ຺ປເມວ ນິຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ເວທນໍ ຜຣຸສໍ ຊານິໍ, ສຣີຣສ຺ສ ວ ເຠທນໍ;

ຄຣຸກໍ ວາປິ ອາພາຘໍ, ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປໍ ວ ປາປຸເຓ.

‘‘ຣາຊໂຕ ວາ ອຸປສຄ຺ຄໍ, ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ວ ທາຣຸຓໍ;

ປຣິກ຺ຂຍໍ ວ ຎາຕີນໍ, ໂຠຄານໍ ວ ປຠງ຺ຄຸນໍ.

‘‘ອຖວສ຺ສ ອຄາຣານິ, ອຄ຺ຄິ ຑຫຕິ ປາວໂກ;

ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ທຸປ຺ປຎ຺ໂຎ, ນິຣຍໍ ໂສປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໓໗-໑໔໐);

໓໙໓. ປວິເວກມນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ປກາເຣນ ວິເວກໍ ເອກີຠາວໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຍຊິໂຕ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ສມາຘິຠາວນາຣໂຕຕິ ປຐມຊ຺ຌານາທິຠາວນາຍ ຣໂຕ ອລ຺ລີໂນ ຈ. ສພ຺ພາສເວ ສກລກິເລເສ, ປຣິຎ຺ຎາຍ ຊານິຕ຺ວາ ປຊຫິຕ຺ວາ, ອນາສໂວ ນິກ຺ກິເລໂສ ວິຫຣາມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໓໙໔. ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາຣວເສນ ປຸພ຺ພຈຣິຕສ຺ສ ຜລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຘຣຓິມ຺ປິ ສຸຄມ຺ຠີຣນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຣາຍມນຸປຸພ຺ພີກຖາ – ພຸທ຺ເຘນ ໂຈທິໂຕຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ໂຈທິໂຕ ອຸຍ຺ໂຍຊິໂຕ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ເປກ຺ຂໂຕຕິ ມຫໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ. ມິຄາຣມາຕຸປາສາທໍ, ປາທງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ກມ຺ປຍີຕິ ປຸພ຺ພາຣາເມ ວິສາຂາຍ ມຫາອຸປາສິກາຍ ກາຣິຕໍ ສຫສ຺ສຕ຺ຖມ຺ຠປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ມຫາປາສາທໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ກມ຺ເປສິໍ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ປຸພ຺ພາຣາເມ ຍຖາວຸຕ຺ຕປາສາເທ ຠຄວຕິ ວິຫຣນ຺ເຕ ສມ຺ພຫຸລາ ນວກຕຣາ ຠິກ຺ຂູ ອຸປຣິປາສາເທ ນິສິນ຺ນາ ສຕ຺ຖາຣມ຺ປິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖຕຸມາຣທ຺ຘາ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວາ ເຕ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຠາຊນຠູເຕ ກາຕຸກາໂມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ປສ຺ສສິ ຕ຺ວໍ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ນເວ ຠິກ຺ຂູ ຕິຣຈ຺ຉານກຖມນຸຍຸຕ຺ເຕ’’ຕິ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຎຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ອາໂປກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ປາສາທສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິໂຕກາສໍ ອຸທກໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ປາສາທມຕ຺ຖເກ ຖຸປິກໍ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ປຫຣິ, ປາສາໂທ ໂອນມິຕ຺ວາ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ອຏ຺ຐາສິ. ປຸນປິ ປຫຣິ, ອປເຣນປິ ປສ຺ເສນ ອຏ຺ຐາສິ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠີຕາ ສໍວິຄ຺ຄາ ປາສາທສ຺ສ ປຕນຠເຍນ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສມີເປ ອຏ຺ຐໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕສຸ ເກຈິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ, ເກຈິ ສກທາຄາມິຜເລ, ເກຈິ ອນາຄາມິຜເລ, ເກຈິ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ປາສາທກມ຺ປນສຸຕ຺ເຕນ ທີເປຕພ຺ໂພ.

ເວຊຍນ຺ຕປາສາທນ຺ຕິ ໂສ ເວຊຍນ຺ຕປາສາໂທ ຕາວຕິໍສຠວເນ ໂຍຊນສຫສ຺ສຸພ຺ເພໂຘ ອເນກສຫສ຺ສນິຍ຺ຍູຫກູຏາຄາຣປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ເທວາສຸຣສງ຺ຄາເມ ອສຸເຣ ຊິນິຕ຺ວາ ສກ຺ເກ ເທວານມິນ຺ເທ ນຄຣມຊ຺ເຌ ຐິເຕ ອຸຏ຺ຐິໂຕ ວິຊຍນ຺ເຕນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘‘ເວຊຍນ຺ໂຕ’’ຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ປາສາໂທ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ເວຊຍນ຺ຕປາສາທ’’ນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ອຍໍ ເຖໂຣ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ກມ຺ເປຕິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸພ຺ພາຣາເມ ວິຫຣນ຺ຕໍ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕສ຺ສ ຠຄວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ປມຸທິໂຕ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທວໂລກເມວ ຄໂຕ. ອຖາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ສກ຺ໂກ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວຣູປໍ ຄມ຺ຠີຣນິພ຺ພານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ, ຠຄວຕາ ຈ ປຎ຺ໂຫ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ຊານິຕ຺ວາ ຄໂຕ, ອຸທາຫຸ ອຊານິຕ຺ວາ. ຍໍນູນາຫໍ ເທວໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ຊາເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ? ໂສ ຕາວເທວ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສກ຺ໂກ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິກ຺ເຂປໍ ອກາສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ສໍເວຄຊນນຕ຺ຖໍ ເວຊຍນ຺ຕປາສາທໍ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ກມ຺ເປສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ໂຍ ເວຊຍນ຺ຕປາສາທໍ, ປາທງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ກມ຺ປຍິ;

ອິທ຺ຘິພເລນຸປຕ຺ຖທ຺ໂຘ, ສໍເວເຊສິ ຈ ເທວຕາ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໑.໕໑໓);

ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ – ຈູຬຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ຕິສຸຕ຺ເຕນ (ມ. ນິ. ໑.໓໙໐ ອາທໂຍ) ທີເປຕພ຺ໂພ. ກມ຺ປິຕາກາໂຣ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ. ‘‘ສກ຺ກໍ ໂສ ປຣິປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໑໓) ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວ ເຖຣສ຺ສ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ຕິປຸຈ຺ຉໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ອປາວຸໂສ, ຊານາສິ, ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍວິມຸຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ? ຕສ຺ສ ສກ຺ໂກ ວິຍາກາສິ. ອິທໍ ເຖເຣນ ປາສາທກມ຺ປເນ ກເຕ ສໍວິຄ຺ຄຫທເຍນ ປມາທໍ ປຫາຍ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫສ຺ສ ພ຺ຍາກຕຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕນິຍາເມເນວ ຫິ ໂສ ຕທາ ກເຖສິ. ເຕນາຫ – ‘‘ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ຍຖາຕຖ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໑໓). ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກໍ ໂສ ປຣິປຸຈ຺ຉຕີຕິ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕາຍ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມ຺ມເທວ ຄຫິຕຠາວໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຕີຕຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ. ອປາວຸໂສ, ຊານາສີຕິ ອາວຸໂສ, ອປິ ຊານາສິ, ກິໍ ຊານາສິ? ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍວິມຸຕ຺ຕິໂຍຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໑໓) ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ຕິໂຍ ສຕ຺ຖາຣາ ຕຸຍ຺ຫໍ ເທສິຕາ, ຕຖາ ‘‘ກິໍ ຊານາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍວິມຸຕ຺ຕິໂຍຕິ ວາ ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂຍວິມຸຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕສ຺ສ ເທສນໍ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມານນ຺ຕິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ. ສຸຘມ຺ມາຍາຠິໂຕ ສຠນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໑໓) ສຸຘມ຺ມາຍ ສຠາຍ. ອຍໍ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ສຸຘມ຺ມາ ສຠາ, ນ ຕາວຕິໍສຠວເນ. ສຸຘມ຺ມາສຠາວິຣຫິໂຕ ເທວໂລໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ອຊ຺ຊາປິ ເຕ, ອາວຸໂສ, ສາ ທິຏ຺ຐິ, ຍາ ເຕ ທິຏ຺ຐິ ປຸເຣ ອຫູ’’ຕິ ອິມໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ. ສຕ຺ຖຸ ອິຘາຄມນໂຕ ປຸພ຺ເພ ຍາ ຕຸຍ຺ຫໍ ທິຏ຺ຐິ ອໂຫສິ, ກິໍ ອຊ຺ຊາປິ ອິທານິປິ ສາ ທິຏ຺ຐິ ນ ວິຄຕາຕິ? ປສ຺ສສິ ວີຕິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປຠສ຺ສຣນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ວີຕິປຕນ຺ຕໍ ມຫາກປ຺ປິນມຫາກສ຺ສປາທີຫິ ສາວເກຫິ ປຣິວາຣິຕສ຺ສ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສສາວກສ຺ສ ຠຄວໂຕ ໂອກາສໍ ປສ຺ສສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ຠຄວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ສຸຘມ຺ມາຍ ສຠາຍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ສນ຺ນິສິນ຺ນສ຺ສ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ໂກຈິ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເອວໍມຫິທ຺ຘິໂກ, ໂສ ອິຘ ອາຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຈິຕ຺ຕມຎ຺ຎາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ມຕ຺ຖເກ ອາກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂອຠາສໍ ມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານາທີນໍ ອາຄມນໍ ຈິນ຺ເຕສິ. ສຫ ຈິນ຺ຕເນນ ເຕປິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຎຕ຺ວາ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກທິສາສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂອຠາສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສຸໍ. ສກລພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ເອໂກຠາໂສ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ກລ຺ລຈິຕ຺ຕຕໍ ຎຕ຺ວາ ຈຕຸສຈ຺ຈປກາສນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ອເນການິ ພ຺ຣຫ຺ມສຫສ຺ສານິ ມຄ຺ຄຜເລສຸ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ໂຈເທນ຺ໂຕ ອຊ຺ຊາປິ ເຕ, ອາວຸໂສ, ສາ ທິຏ຺ຐີຕິ ຄາຖມາຫ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ພກພ຺ຣຫ຺ມສຸຕ຺ເຕນ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໕) ທີເປຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕໍ ເຫຕໍ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໖) –

‘‘ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ – ‘ນຕ຺ຖິ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ໂຍ ອິຘ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ; ເອວເມວ ເຊຕວເນ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຸປຣິເວຫາສໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ.

‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕີ’ຕິ? ອທ຺ທສ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຸປຣິເວຫາສໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນໍ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ; ເອວເມວ ເຊຕວເນ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຸປຣິເວຫາສໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນີຈຕຣໍ ຠຄວໂຕ.

‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕີ’ຕິ? ອທ຺ທສ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຸປຣິເວຫາສໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນໍ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ…ເປ… ເອວເມວ ເຊຕວເນ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ທກ຺ຂິຓໍ ທິສໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຸປຣິເວຫາສໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນີຈຕຣໍ ຠຄວໂຕ.

‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກປ຺ປິນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕີ’ຕິ? ອທ຺ທສ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກປ຺ປິໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຸປຣິເວຫາສໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນໍ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ…ເປ… ເອວເມວ ເຊຕວເນ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກປ຺ປິໂນ ປຈ຺ຉິມໍ ທິສໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຸປຣິເວຫາສໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນີຈຕຣໍ ຠຄວໂຕ.

‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕຣຫິ ວິຫຣຕີ’ຕິ? ອທ຺ທສ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຸປຣິເວຫາສໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນໍ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປນ຺ນໍ. ທິສ຺ວານ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ…ເປ… ເອວເມວ ເຊຕວເນ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອຸຕ຺ຕຣໍ ທິສໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ອຸປຣິເວຫາສໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນີຈຕຣໍ ຠຄວໂຕ’’.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ອຊ຺ຊາປິ ເຕ ອາວຸໂສ ສາ ທິຏ຺ຐິ, ຍາ ເຕ ທິຏ຺ຐິ ປຸເຣ ອຫຸ;

ປສ຺ສສິ ວີຕິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປຠສ຺ສຣ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ນ ເມ ມາຣິສ ສາ ທິຏ຺ຐິ, ຍາ ເມ ທິຏ຺ຐິ ປຸເຣ ອຫຸ;

ປສ຺ສາມິ ວີຕິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປຠສ຺ສຣໍ;

ສ຺ວາຫໍ ອຊ຺ຊ ກຖໍ ວຊ຺ຊໍ, ອຫໍ ນິຈ຺ໂຈມ຺ຫິ ສສ຺ສໂຕ’’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ…ເປ… ເອວເມວ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ເຊຕວເນ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ມາຣິສ, ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ເອວໍ ວເທຫິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອຎ຺ເຎປິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວກາ ເອວໍມຫິທ຺ຘິກາ ເອວໍມຫານຸຠາວາ ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠວໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ກສ຺ສໂປ ກປ຺ປິໂນ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ’’ຕິ? ‘ເອວໍ, ມາຣິສາ’ຕິ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ໂຊ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ມາຣິສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ອຎ຺ເຎປິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວກາ ເອວໍມຫິທ຺ຘິກາ ເອວໍມຫານຸຠາວາ ເສຍ຺ຍຖາປິ ຠວໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ກສ຺ສໂປ ກປ຺ປິໂນ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ’ຕິ? ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ເຕວິຊ຺ຊາ ອິທ຺ຘິປຕ຺ຕາ ຈ, ເຈໂຕປຣິຍາຍໂກວິທາ;

ຂີຓາສວາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ພຫູ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວກາ’’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ໂຊ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ເຍນ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ອາຍສ຺ມາ ມາຣິສ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເອວມາຫ –

‘‘‘ເຕວິຊ຺ຊາ ອິທ຺ຘິປຕ຺ຕາ ຈ, ເຈໂຕປຣິຍາຍໂກວິທາ;

ຂີຓາສວາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ພຫູ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວກາ’’’ຕິ. –

ອິທມໂວຈ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ໂຊ. ອຕ຺ຕມໂນ ຈ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊສ຺ສ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໖).

ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ພກພ຺ຣຫ຺ມສຸຕ຺ເຕນ ທີເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ມຫາເນຣຸໂນ ກູຏນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໑໓) ກູຏສີເສນ ສກລເມວ ສິເນຣຸປພ຺ພຕຣາຊໍ ວທສິ. ວິໂມກ຺ເຂນ ອປສ຺ສຍີຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໑໓) ຌານວິໂມກ຺ເຂນ ນິສ຺ສເຍນ ອຠິຎ຺ຎາເຍນ ປສ຺ສຍີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ວນນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໑໓) ຊມ຺ພຸທີປໍ. ໂສ ຫິ ວນພາຫຸລ຺ລຕາຍ ‘‘ວນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຊມ຺ພຸມຓ຺ຑສ຺ສ ອິສ຺ສໂຣ’’ຕິ. ປຸພ຺ພວິເທຫານນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໑໓) ປຸພ຺ພວິເທຫຏ຺ຐານຎ຺ຈ ປຸພ຺ພວິເທຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ຈ ຠູມິສຍາ ນຣາຕິ (ມ. ນິ. ໑.໕໑໓) ຠູມິສຍາ ນຣາ ນາມ ອປຣໂຄຍານອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸກາ ຈ ມນຸສ຺ສາ. ເຕ ຫິ ເຄຫາຠາວໂຕ ‘‘ຠູມິສຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕປິ ສພ຺ເພ ອປສ຺ສຍີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ນນ຺ໂທປນນ຺ທທມເນນ ທີເປຕພ຺ໂພ – ເອກສ຺ມິໍ ກິຣ ສມເຍ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ເຄເຫ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຕໍທິວສຎ຺ຈ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ນນ຺ໂທປນນ຺ໂທ ນາມ ນາຄຣາຊາ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉິ. ຠຄວາ ‘‘ອຍໍ ນາຄຣາຊາ ມຍ຺ຫໍ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ສຣຓຄມນສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ຕີສຸ ຣຕເນສຸ ອປ຺ປສນ຺ໂນ, ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ວິໂມເຈຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣໍ ອທ຺ທສ. ຕໂຕ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອານນ຺ທ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ອາໂຣເຈຫິ – ‘ຕຖາຄໂຕ ເທວຈາຣິກໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’’ຕິ. ຕໍທິວສຎ຺ຈ ນນ຺ໂທປນນ຺ທສ຺ສ ອາປານຠູມິໍ ສຊ຺ຊຍິໍສຸ. ໂສ ທິພ຺ພຣຕນປລ຺ລງ຺ເກ ທິພ຺ເພນ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕນ ຘາຣິຍມາໂນ ຕິວິຘນາຏເກຫິ ເຈວ ນາຄປຣິສາຍ ຈ ປຣິວຸໂຕ ທິພ຺ພຠາຊເນສຸ ອຸປຏ຺ຐາປິຕອນ຺ນປານໍ ໂອໂລກຍມາໂນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຍຖາ ນາຄຣາຊາ ປສ຺ສຕິ, ຕຖາ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິມານມຕ຺ຖເກເນວ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕາວຕິໍສເທວໂລກາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ນນ຺ໂທປນນ຺ທສ຺ສ ນາຄຣາຊສ຺ສ ເອວຣູປໍ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ‘‘ອິເມ ຫິ ນາມ ມຸຓ຺ຑສມຓກາ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຣິຠວເນນ ເທວານໍ ຕາວຕິໍສານໍ ຠວນໍ ປວິສນ຺ຕິປິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິປິ, ນ ທານິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິເມສໍ ອມ຺ຫາກໍ ມຕ຺ຖເກ ປາທປໍສຸໍ ໂອກິຣນ຺ຕານໍ ຄນ຺ຕຸໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ສິເນຣຸປາທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ສິເນຣຸໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຠເຄຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຜຓໍ ກຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ອວກຸຊ຺ເຊນ ຜເຓນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອທສ຺ສນໍ ຄເມສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຣຏ຺ຐປາໂລ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຸພ຺ເພ, ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ປເທເສ ຐິໂຕ ສິເນຣຸໍ ປສ຺ສາມິ, ສິເນຣຸປຣິຠຓ຺ຑໍ ປສ຺ສາມິ, ຕາວຕິໍສໍ ປສ຺ສາມິ, ເວຊຍນ຺ຕໍ ປສ຺ສາມິ, ເວຊຍນ຺ຕສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິຘຊໍ ປສ຺ສາມິ. ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ, ຍໍ ເອຕຣຫິ ເນວ ສິເນຣຸໍ ປສ຺ສາມິ…ເປ… ນ ເວຊຍນ຺ຕສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິຘຊໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຍໍ, ຣຏ຺ຐປາລ, ນນ຺ໂທປນນ຺ໂທ ນາມ ນາຄຣາຊາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຸປິໂຕ ສິເນຣຸໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຠເຄຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຜເຓນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອນ຺ຘກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຐິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ທເມມິ ນໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ນ ຠຄວາ ນໍ ອນຸຊານິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ທິໂຍ, ອາຍສ຺ມາ ຣາຫຸໂລຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ເພປິ ຠິກ຺ຂູ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຠຄວາ ອນຸຊານິ.

ອວສາເນ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ – ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທເມມິ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ທເມຫິ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ’’ຕິ ຠຄວາ ອນຸຊານິ. ເຖໂຣ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ນາຄຣາຊວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ນນ຺ໂທປນນ຺ທໍ ຈຸທ຺ທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຠເຄຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຜຓມຕ຺ຖເກ ອຕ຺ຕໂນ ຜຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ສິເນຣຸນາ ສທ຺ຘິໍ ອຠິນິປ຺ປີເຬສິ. ນາຄຣາຊາ ຘູມາຍິ. ເຖໂຣປິ ‘‘ນ ຕຸຍ຺ຫໍເຍວ ສຣີເຣ ຘູໂມ ອຕ຺ຖິ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຘູມາຍິ. ນາຄຣາຊສ຺ສ ຘູໂມ ເຖຣໍ ນ ພາຘຕິ, ເຖຣສ຺ສ ປນ ຘູໂມ ນາຄຣາຊໍ ພາຘຕິ. ຕໂຕ ນາຄຣາຊາ ປຊ຺ຊລິ, ເຖໂຣປິ ‘‘ນ ຕຸຍ຺ຫໍເຍວ ສຣີເຣ ອຄ຺ຄິ ອຕ຺ຖິ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຊ຺ຊລິ. ນາຄຣາຊສ຺ສ ເຕໂຊ ເຖຣໍ ນ ພາຘຕິ, ເຖຣສ຺ສ ປນ ເຕໂຊ ນາຄຣາຊານໍ ພາຘຕິ. ນາຄຣາຊາ – ‘‘ອຍໍ ມໍ ສິເນຣຸນາ ອຠິນິປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ຘູມາຍຕິ ເຈວ ປຊ຺ຊລຕິ ຈາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ, ຕຸວໍ ໂກສີ’’ຕິ ປຏິປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ນນ຺ທ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຕໂນ ຠິກ຺ຂຸຠາເວນ ຕິຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ.

ເຖໂຣ ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ທກ຺ຂິຓກຓ຺ຓໂສເຕນ ປວິສິຕ຺ວາ ວາມກຓ຺ຓໂສເຕນ ນິກ຺ຂມິ, ວາມກຓ຺ຓໂສເຕນ ປວິສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓກຓ຺ຓໂສເຕນ ນິກ຺ຂມິ. ຕຖາ ທກ຺ຂິຓນາສໂສເຕນ ປວິສິຕ຺ວາ ວາມນາສໂສເຕນ ນິກ຺ຂມິ, ວາມນາສໂສເຕນ ປວິສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓນາສໂສເຕນ ນິກ຺ຂມິ. ຕໂຕ ນາຄຣາຊາ ມຸຂໍ ວິວຣິ, ເຖໂຣ ມຸເຂນ ປວິສິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຍໍ ປາຈີເນນ ຈ ປຈ຺ຉິເມນ ຈ ຈງ຺ກມຕິ. ຠຄວາ – ‘‘ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ມນສິ ກໂຣຫິ, ມຫິທ຺ຘິໂກ ນາໂຄ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ, ຕິຏ຺ຐຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ນນ຺ໂທປນນ຺ໂທ, ອຫໍ ນນ຺ໂທປນນ຺ທສທິສານໍ ນາຄຣາຊານໍ ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ທເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ນາຄຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປວິສນ຺ໂຕ ຕາວ ເມ ນ ທິຏ຺ໂຐ, ນິກ຺ຂມນກາເລ ທານິ ນໍ ທາຐນ຺ຕເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ນິກ຺ຂມຖ, ຠນ຺ເຕ, ມາ ມໍ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຍໍ ອປຣາປຣໍ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ພາຘຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອຏ຺ຐາສິ. ນາຄຣາຊາ ‘‘ອຍໍ ໂສ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ນາສວາຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິ, ເຖໂຣ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ, ໂລມກູປມ຺ປິສ຺ສ ວາໂຕ ຈາເລຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອວເສສາ ຠິກ຺ຂູ ກິຣ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພປາຏິຫາຣິຍານິ ກາຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຸໍ, ອິມໍ ປນ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ເອວໍ ຂິປ຺ປນິສນ຺ຕິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເນສໍ ຠຄວາ ນາຄຣາຊທມນໍ ນານຸຊານິ.

ນາຄຣາຊາ ‘‘ອຫໍ ອິມສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ນາສວາເຕນ ໂລມກູປມ຺ປິ ຈາເລຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ມຫິທ຺ຘິໂກ ໂສ ສມໂຓ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ເຖໂຣ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ສຸປຓ຺ຓຣູປໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ສຸປຓ຺ຓວາຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ນາຄຣາຊານໍ ອນຸພນ຺ຘິ. ນາຄຣາຊາ ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ມາຓວກວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ເຖຣສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທິ. ເຖໂຣ ‘‘ສຕ຺ຖາ, ນນ຺ທ, ອາຄໂຕ, ເອຫິ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນາຄຣາຊານໍ ທເມຕ຺ວາ ນິພ຺ພິສໍ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ນາຄຣາຊາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຠຄວາ ‘‘ສຸຂີ ໂຫຫິ, ນາຄຣາຊາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ນິເວສນໍ ອຄມາສິ.

ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຕິທິວາ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ຈ ນນ຺ໂທປນນ຺ທສ຺ສ ຈ ສງ຺ຄາໂມ ອໂຫສີ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ສ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຊໂຍ, ກສ຺ສ ປຣາຊໂຍ’’ຕິ? ‘‘ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ຊໂຍ, ນນ຺ທສ຺ສ ປຣາຊໂຍ’’ຕິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ‘‘ອຘິວາເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ເອກປຏິປາຏິຍາ ຠຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ເຖຣສ຺ສ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ອກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ນນ຺ໂທປນນ຺ທທມເນນ ທີເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ປຸພ຺ພາຣາເມ ວິສາຂາຍ ມຫາອຸປາສິກາຍ ກາຣິຕສຫສ຺ສຄພ຺ຠປຏິມຓ຺ຑິເຕ ປາສາເທ ຠຄວຕິ ວິຫຣນ຺ເຕ…ເປ… ສໍເວເຊສິ ຈ ເທວຕາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຘຣຓິມ຺ປິ ສຸຄມ຺ຠີຣໍ, ພຫລໍ ທຸປ຺ປຘໍສິຍໍ;

ວາມງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ໂຂເຠຍ຺ຍໍ, ອິທ຺ຘິຍາ ປາຣມິໍ ຄໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິທ຺ຘິຍາ ປາຣມິໍ ຄໂຕຕິ ວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິອາທິອິທ຺ຘິຍາ ປຣິໂຍສານໍ ຄໂຕ ປຕ຺ໂຕ.

໓໙໕. ອສ຺ມິມານນ຺ຕິ ອຫມສ຺ມິ ປຎ຺ຎາສີລສມາຘິສມ຺ປນ຺ໂນຕິອາທິ ອສ຺ມິມານໍ ນ ປສ຺ສາມິ ນ ອກ຺ຂາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕເທວ ທີເປນ຺ໂຕ ມາໂນ ມຍ຺ຫໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອາຫ. ສາມເຓເຣ ອຸປາທາຍາຕິ ສາມເຓເຣ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສກເລ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຄຣຸຈິຕ຺ຕໍ ຄາຣວຈິຕ຺ຕໍ ອາທຣພຫຸມານໍ ອຫໍ ກໂຣມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໙໖. ອປຣິເມຍ຺ເຍ ອິໂຕ ກປ຺ເປຕິ ອິໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປ຺ປນ຺ນກປ຺ປໂຕ ອນ຺ຕຣກປ຺ປາທີຫິ ອປຣິເມຍ຺ເຍ ເອກອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍສ຺ສ ອຸປຣິ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປມຕ຺ຖເກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ກມ຺ມມຠິນີຫຣິນ຺ຕິ ອຄ຺ຄສາວກຠາວສ຺ສ ປທໍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປູເຣສິໍ. ຕາຫໍ ຠູມິມນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອຫໍ ຕໍ ສາວກຠູມິໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ອາສວກ຺ຂຍສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ໂຕ ອສ຺ມິ ອມ຺ຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໙໗. ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາທໂຍ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທໂຍ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ຂາ ອິທ຺ຘິວິຘາທໂຍ ຉ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ເມ ມຍາ ສຈ຺ຉິກຕາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕາ. ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ໂອວາທານຸສາສນີສງ຺ຂາຕໍ ສາສນໍ ມຍາ ກຕໍ ສີລປຏິປຕ຺ຕິນິປ຺ຜາທນວເສນ ປຣິໂຍສາປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິມິນາ ປກາເຣນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕກ຺ກເມນ. ເອວໍ ໂສ ເອກສ຺ເສວ ອໂນມທສ຺ສີພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ພ຺ຍາກຣຓໍ ລຠິ. ກຖໍ? ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເສຏ຺ຐິ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ລທ຺ຘພ຺ຍາກຣໂຓ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ສາມຸທ຺ທິເກ ນາຄຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຕສ຺ເສວ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ທີຆາຍຸກຠາເວນ ອຸປຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຠເຊຕ຺ວາ ມຫາປູຊໍ ອກາສິ. ຕທາປິ ຠຄວາ ພ຺ຍາກຣຓໍ ກເຖສິ. ສຸທນ຺ຕິ ປທປູຣເຓ ນິປາໂຕ. ອາຍສ຺ມາຕິ ປິຍວຈນໍ ຄຣຸຄາຣວາຘິວຈນໍ. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ອິມາ ອປທານຄາຖາໂຍ ອຠາສິຕ຺ຖ ກເຖສິ. ອິຕີຕິ ປຣິສມາປນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ.

ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາ.