໑. ພຸທ຺ຘວຄ຺ໂຄ

ອພ຺ຠນ຺ຕຣນິທານວຓ຺ຓນາ

໕. ‘‘ອຖ ພຸທ຺ຘາປທານານິ, ສຸຓາຖ ສຸທ຺ຘມານສາ;

ຕິໍສປາຣມິສມ຺ປຸຓ຺ຓາ, ຘມ຺ມຣາຊາ ອສງ຺ຂິຍາ’’ຕິ. –

ເອຕ຺ຖ ອຖາຕິ ອຘິກາຣນ຺ຕຣູປທສ຺ສນຕ຺ເຖ ນິປາຕປທໍ, ວິຠຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕນິປາຕທ຺ວເຍສຸ ວິຠຕ຺ຕິຍຸຕ຺ຕນິປາຕປທໍ. ອຖ ວາ –

‘‘ອຘິກາເຣ ມງ຺ຄເລ ເຈວ, ນິປ຺ຜນ຺ນຕ຺ເຖວຘາຣເຓ;

ອນນ຺ຕເຣປຄມເນ, ອຖ-ສທ຺ໂທ ປວຕ຺ຕຕິ’’.

ຕຖາ ຫິ –

‘‘ອຘິກິຈ຺ຈໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ອຘິອຕ຺ຖໍ ວິຠາສຕິ;

ເສຏ຺ຐເຊຏ຺ຐກຠາເວນ, ອຘິກາໂຣ ວິຘີຍເຕ’’ຕິ. –

ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘານໍ ສມຕ຺ຕິໍສປາຣມິຘມ຺ມານໍ ອຘິກິຈ຺ຈໂຕ, ເສຏ຺ຐເຊຏ຺ຐໂຕ ອຘິກາຣຏ຺ເຐນ ອຖ-ສທ຺ເທນ ຍຸຕ຺ຕມປທານານີຕິ. ຕິວິຘໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປູຊາມງ຺ຄລສຠາວໂຕ ‘‘ປູຊາ ຈ ປູຊເນຍ຺ຍານໍ, ເອຕໍ ມງ຺ຄລມຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ (ຂຸ. ປາ. ໕.໓; ສຸ. ນິ. ໒໖໒) ມງ຺ຄລຏ຺ເຐນ ອຖ-ສທ຺ເທນ ຍຸຕ຺ຕມປທານານີຕິ. ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິກິຈ຺ຈສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ນິປ຺ຜນ຺ນໂຕ ນິປ຺ຜນ຺ນຏ຺ເຐນ ອຖ-ສທ຺ເທນ ຍຸຕ຺ຕມປທານານີຕິ. ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາທິກຸສລໂຕ ອຎ຺ຎກຸສລານໍ ອຠາວໂຕ ອວຘາຣຓຏ຺ເຐນ ນິວາຣຓຏ຺ເຐນ ອຖ-ສທ຺ເທນ ຍຸຕ຺ຕມປທານານີຕິ. ຂຸທ຺ທກປາຐສງ຺ຄຫານນ຺ຕຣໍ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອນນ຺ຕຣຏ຺ເຐນ ອຖ-ສທ຺ເທນ ຍຸຕ຺ຕມປທານານີຕິ. ອິໂຕ ຂຸທ຺ທກປາຐໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອປຄມນຏ຺ເຐນ ອຖ-ສທ຺ເທນ ຍຸຕ຺ຕມປທານານີຕິ.

ພຸທ຺ໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ພຸຊ຺ຌິຕາ ສຈ຺ຈານີຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ໂພເຘຕາ ປຊາຍາຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ພຸທ຺ໂຘ, ສພ຺ພທສ຺ສາວິຕາຍ ພຸທ຺ໂຘ, ອນຎ຺ຎເນຍ຺ຍຕາຍ ພຸທ຺ໂຘ, ວິສວິຕາຍ ພຸທ຺ໂຘ, ຂີຓາສວສງ຺ຂາເຕນ ພຸທ຺ໂຘ, ນິຣຸປກ຺ກິເລສສງ຺ຂາເຕນ ພຸທ຺ໂຘ, ປພ຺ພຊ຺ຊາສງ຺ຂາເຕນ ພຸທ຺ໂຘ, ອທຸຕິຍຏ຺ເຐນ ພຸທ຺ໂຘ, ຕຓ຺ຫາປຫານຏ຺ເຐນ ພຸທ຺ໂຘ, ເອກາຍນມຄ຺ຄໍ ຄໂຕຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ເອໂກ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ອພຸທ຺ຘິວິຫຕຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘິປຏິລາຠາ ພຸທ຺ໂຘ, ພຸທ຺ຘິ ພຸທ຺ຘໍ ໂພໂຘຕິ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣເມຕໍ. ຍຖາ ນີລາທິວຓ຺ຓໂຍຄໂຕ ປໂຏ ‘‘ນີໂລ ປໂຏ, ຣຕ຺ໂຕ ປໂຏ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ພຸທ຺ຘຄຸຓໂຍຄໂຕ ພຸທ຺ໂຘ. ອຖ ວາ ‘‘ໂພຘິ’’ວຸຈ຺ຈຕິ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓໍ, ເຕນ ຎາເຓນ ສກລທິຍຑ຺ຒສຫສ຺ສກິເລສາຣິຄເຓ ເຂເປຕ຺ວາ ນິພ຺ພານາຘິຄມນໂຕ ຎາຓໍ ‘‘ໂພຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສມງ຺ຄີປຸຄ຺ຄໂລ ພຸທ຺ໂຘ. ເຕເນວ ຎາເຓນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘປິ ສພ຺ພກິເລເສ ເຂເປຕ຺ວາ ນິພ຺ພານມຘິຄຈ຺ຉຕິ. ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ຈຕູສຸ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍສຸ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ເສສຸ ຈ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ໂພຘິຎາຓສ຺ສາຘິຄຕຕ຺ຕາ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາຓມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິຎາຓຍມກປາຏິຫີຣຎາຓສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓ- ອນາວຣຓອາສຍານຸສຍາທິອສາຘາຣຓຎາຓານໍ ສມຘິຄຕຕ຺ຕາ ຈ ເອກາຍປິ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາສຕ຺ຕນິກາເຍ ຘມ຺ມາມຕໍ ປາເຍຕ຺ວາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ປາປນໂຕ ຈ ຕເທວ ຎາຓໍ ພຸທ຺ຘານເມວາຘິກຠາວໂຕ ເຕສເມວ ສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ອປທານໍ ກາຣຓໍ ພຸທ຺ຘາປທານໍ. ຕຎ຺ຫິ ທຸວິຘໍ ກຸສລາກຸສລວເສນ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ປນ ນ ຕຖາ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ, ອນ຺ນາທິປຈ຺ຈຍທາຍການໍ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ຕາປິ –

‘‘ອິຈ຺ຉິຕໍ ປຕ຺ຖິຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ, ຂິປ຺ປເມວ ສມິຊ຺ຌຕຸ;

ປູເຣນ຺ຕຸ ຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ປາ, ຈນ຺ໂທ ປນ຺ນຣໂສ ຍຖາ.

‘‘ອິຈ຺ຉິຕໍ ປຕ຺ຖິຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ, ຂິປ຺ປເມວ ສມິຊ຺ຌຕຸ;

ປູເຣນ຺ຕຸ ຈິຕ຺ຕສງ຺ກປ຺ປາ, ມຓິ ໂຊຕິຣໂສ ຍຖາ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໙໕ ປຸພ຺ພູປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິກຖາ; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໑໙໒; ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ສາມາວຕີວຕ຺ຖຸ) –

ອິມາຫິ ທ຺ວີຫິເຍວ ຄາຖາຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ. ເທເສນ຺ຕາປິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍສຕ຺ຕນິກາເຍ ໂພເຘຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸຓນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສທິສາ ຫຸຕ຺ວາ ປາຏິເອກ຺ກໍ ວິສຸໍ ພຸທ຺ຘາຕິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ. ເຕສໍ ອປທານໍ ກາຣຓໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາປທານໍ.

ຈິຣໍ ຐິຕາຕິ ເຖຣາ. ອຖ ວາ ຖິຣຕຣສີລາຈາຣມທ຺ທວາທິຄຸເຓຫິ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ເຖຣາ. ອຖ ວາ ຖິຣວຣສີລສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນຄຸເຓຫິ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ເຖຣາ. ອຖ ວາ ຖິຣຕຣສງ຺ຂາຕປຓີຕານຸຕ຺ຕຣສນ຺ຕິນິພ຺ພານມຘິຄຕາຕິ ເຖຣາ, ເຖຣານໍ ອປທານານິ ເຖຣາປທານານິ. ຕຖາ ຕາທິຄຸເຓຫິ ຍຸຕ຺ຕາຕິ ເຖຣີ, ເຖຣີນໍ ອປທານານິ ເຖຣີປທານານິ. ເຕສຸ ພຸທ຺ຘາປທາເນ ປຎ຺ເຈວ ອປທານານິ, ປຎ຺ເຈວ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ປຎ຺ເຈວ ອປທານານິ, ປຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕານິ ຍສ຺ສ ຈ;

ອິທໍ ພຸທ຺ຘາປທານນ຺ຕິ, ປຐມໍ ອນຸໂລມໂຕ’’ຕິ.

ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາປທາເນປິ ປຎ຺ເຈວ ອປທານານິ, ປຎ຺ເຈວ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ປຎ຺ເຈວ ອປທານານິ, ປຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕານິ ຍສ຺ສ ຈ;

ອິທໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາປທານນ຺ຕິ, ທຸຕິຍໍ ອນຸໂລມໂຕ’’ຕິ.

ເຖຣາປທາເນສຸ ທສາຘິກປຎ຺ຈສຕາປທານານິ, ວຄ຺ຄໂຕ ເອກປຎ຺ຎາສ ວຄ຺ຄາ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ປຎ຺ຈສຕທສປທານານິ, ເອກປຎ຺ຎາສ ວຄ຺ຄໂຕ;

ອິທໍ ເຖຣາປທານນ຺ຕິ, ຕຕິຍໍ ອນຸໂລມໂຕ’’ຕິ.

ເຖຣີອປທາເນສຸ ຈຕ຺ຕາລີສໍ ອປທານານິ, ວຄ຺ຄໂຕ ຈຕຸໂຣ ວຄ຺ຄາ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ຈຕ຺ຕາລີສໍປທານານິ, ຈຕຸວຄ຺ຄານິ ຍສ຺ສ ຈ;

ອິທໍ ເຖຣີປທານນ຺ຕິ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອນຸໂລມໂຕ’’ຕິ.

ອປທານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອປທານ-ສທ຺ໂທ ກາຣຓຄຫຓອປຄມນປຏິປາຏິອກ຺ໂກສນາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິ ເອສ ‘‘ຂຕ຺ຕິຍານໍ ອປທານໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອປທານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ກາຣເຓ ທິສ຺ສຕິ, ຂຕ຺ຕິຍານໍ ກາຣຓໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອຸປາສການໍ ອປທານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ຄຫເຓ ທິສ຺ສຕິ, ສໍສຸຏ຺ຐຸ ຄຫຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວາຓິຊານໍ ອປທານໍ, ສຸທ຺ທານໍ ອປທານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ອປຄມເນ ທິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ເຕສໍ ອປຄມນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປິຓ຺ຑປາຕິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສປທານຈາຣວເສນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ ປຏິປາຏິຍາ ທິສ຺ສຕິ, ຆຣປຏິປາຏິຍາ ຈຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອປຄຕາ ອິເມ ສາມຎ຺ຎາ, ອປຄຕາ ອິເມ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎາຕິ ອປທາເນຕີ’’ຕິອາທີສຸ ອກ຺ໂກສເນ ທິສ຺ສຕິ, ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນ ກາຣເຓ ທິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ຘານໍ ອປທານານິ ພຸທ຺ຘາປທານິ, ພຸທ຺ຘກາຣຓານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄງ຺ຄາວາລຸກູປມານໍ ອເນເກສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ທານປາຣມິຕາທິສມຕ຺ຕິໍສປາຣມິຕາ ກາຣຓນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຖ ອຘິກາຣາທີສຸ ຍຸຕ຺ຕອປທານານິ ສຸທ຺ຘມານສາ ສຸຓາຖາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘມານສາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ ເຂເປຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ສຸທ຺ຘມານສາ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ສຸທ຺ຘຫທຍາ ປຎ຺ຈສຕາ ຂີຓາສວາ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ມສຠາເຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ສຸຓາຖ, ໂອຫິຕໂສຕາ ມນສິ ກໂຣຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ‘‘ອປທານານີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາປທານເຖຣາປທານເຖຣີອປທາເນສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ‘‘ອຖ ພຸທ຺ຘາປທານານີ’’ຕິ ວຈນໍ ຂນ຺ຘຍມກອາຍຕນຘາຕຸສຈ຺ຈສງ຺ຂາຣອນຸສຍຍມເກສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ປຘານວເສນ ອາທິວເສນ ຈ ‘‘ມູລຍມກ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ວິຍ, ເຕຣສສງ຺ຆາທິເສສທ຺ເວອນິຍຕຕິໍສນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸປິ ປຘານວເສນ ອາທິວເສນ ຈ ‘‘ປາຣາຊິກກຓ຺ໂຑ’’ຕິ ວຈນໍ ວິຍ ຈ ອິຘາປິ ປຘານວເສນ ອາທິວເສນ ຈ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາປທານານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ວຓ຺ຓາຄໂມ…ເປ… ປຎ຺ຈວິຘໍ ນິຣຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ນິຣຸຕ຺ຕິນເຍນ ວາ ‘‘ເຕສຸ ວຸທ຺ຘິໂລປາຄມວິກາຣວິປຣີຕາເທສາ ຈາ’’ຕິ ສຸຕ຺ເຕນ ວາ ຕຕິຍຕ຺ຖວາຈກສ຺ສ ສມ຺ມາຕິນິປາຕປທສ຺ສ, ສຍໍສທ຺ທຕ຺ຖວາຈກສ຺ສ ສ-ນ຺ຕິອຸປສຄ຺ຄປທສ຺ສ ຈ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ກິຕນ຺ຕວາຈີພຸທ຺ຘສທ຺ທເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາຖາພນ຺ຘສຸຂຕ຺ຖໍ ‘‘ພຸທ຺ຘາປທານານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາປທານານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ວິສຸທ຺ຘຊນວິລາສິນິຍາ ອປທານ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ອພ຺ຠນ຺ຕຣນິທານວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑. ພຸທ຺ຘອປທານວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣນິທານານນ຺ຕຣໍ ອປທານຏ຺ຐກຖໍ ກເຖຕຸກາໂມ –

‘‘ສປທານໍ ອປທານໍ, ວິຈິຕ຺ຣນຍເທສນໍ;

ຍໍ ຂຸທ຺ທກນິກາຍສ຺ມິໍ, ສງ຺ຄາຍິໍສຸ ມເຫສໂຍ;

ຕສ຺ສ ທານິ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອປທານໍ ຕາວ ‘‘ສກລໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ເອກວິມຸຕ຺ຕິຣສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອກຣເສ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຘມ຺ມວິນຍວເສນ ທ຺ວິຘາສງ຺ຄເຫ ຘມ຺ເມ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຐມມຊ຺ຌິມປຈ຺ຉິມພຸທ຺ຘວຈເນສຸ ມຊ຺ຌິມພຸທ຺ຘວຈເນ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ວິນຍາຠິຘມ຺ມສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກສຸ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ທີຆນິກາຍມຊ຺ຌິມສໍຍຸຕ຺ຕອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຂຸທ຺ທກນິກາເຍສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຂຸທ຺ທກນິກາເຍ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຄາຖາ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ຊາຕກໍ ອພ຺ຠຸຕຘມ຺ມໍ ເວທລ຺ລນ຺ຕິ ນວສຸ ສາສນງ຺ເຄສຸ ຄາຖາຍ ສງ຺ຄຫິຕໍ.

‘‘ທ຺ວາສີຕິ ພຸທ຺ຘໂຕ ຄຓ຺ຫິໍ, ທ຺ເວສຫສ຺ສານິ ຠິກ຺ຂຸໂຕ;

ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສານິ, ເຍເມ ຘມ຺ມາ ປວຕ຺ຕິໂນ’’ຕິ. –

ເອວໍ ວຸຕ຺ຕຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ກຕິປຍຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕີຕິ.

ອິທານິ ຕໍ ອປທານໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕິໍສປາຣມິສມ຺ປຸຓ຺ຓາ, ຘມ຺ມຣາຊາ ອສງ຺ຂິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ທສປາຣມິຕາວ ປຈ຺ຉິມມຊ຺ຌິມຸກ຺ກຏ຺ຐວເສນ ທສປາຣມີທສອຸປປາຣມີທສປຣມຕ຺ຖປາຣມີນໍ ວເສນ ສມຕ຺ຕິໍສປາຣມີ. ຕາຫິ ສໍສຸຏ຺ຐຸ ປຸຓ຺ຓາ ສມ຺ປຸຓ຺ຓາ ສມນ຺ນາຄຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ອຊ຺ຌາປນ຺ນາ ສໍຍຸຕ຺ຕາຕິ ຕິໍສປາຣມິສມ຺ປຸຓ຺ຓາ. ສກລໂລກຕ຺ຕຍວາສິເນ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ເມຕ຺ຕາກຣຸຓາມຸທິຕາອຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາຫິ ຈຕູຫິ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີຫິ ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິວິຫາເຣນ ວາ ເອກຈິຕ຺ຕຠາເວນ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ກາເຍ ຣຎ຺ເຊນ຺ຕິ ອລ຺ລີຍາເປນ຺ຕີຕິ ຣາຊາໂນ, ຘມ຺ເມນ ຣາຊາໂນ ຘມ຺ມຣາຊາ, ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາ ພຸທ຺ຘາ. ທສສຕໍ ສຫສ຺ສໍ ທສສຫສ຺ສໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ທສສຕສຫສ຺ສໍ ໂກຏິ ປໂກຏິ ໂກຏິປ຺ປໂກຏິ ນຫຸຕໍ ນິນ຺ນຫຸຕໍ ອກ຺ໂຂຠິຓິ ພິນ຺ທຸ ອພ຺ພຸທໍ ນິຣພ຺ພຸທໍ ອຫຫໍ ອພພໍ ອຏຏໍ ໂສຄນ຺ຘິກໍ ອຸປ຺ປລໍ ກຸມຸທໍ ປຸຓ຺ຑຣິກໍ ປທຸມໍ ກຖານໍ ມຫາກຖານໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານໍ ວເສນ ອສງ຺ຂິຍາ ສງ຺ຂາຣຫິຕາ ຘມ຺ມຣາຊາໂນ ອຕີຕາ ວິຄຕາ ນິຣຸທ຺ຘາ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໖. ເຕສຸ ອຕີຕພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣຎ຺ຈ ອຕ຺ຕນາ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູເຕນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ຎາ ຫຸຕ຺ວາ ກຕສມ຺ຠາຣຎ຺ຈ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ປຸຏ຺ໂຐ ຠຄວາ ‘‘ສມ຺ໂພຘິໍ ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ໂຠ ອານນ຺ທ, ມມ ອປທານໍ ສຸໂຓຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອານນ຺ທ, ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ໂພຘິສມ຺ຠາຣປູຣຓກາເລ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐານໍ ປສຏ຺ຐານໍ ປຏິວິທ຺ຘຈຕຸສຈ຺ຈານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສມ຺ໂພຘິໍ ຈຕຸສຈ຺ຈມຄ຺ຄຎາຓໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ວາ ສິຣສາ ອຠິວາທເຍຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ສສງ຺ເຆ ສາວກສງ຺ຆສຫິເຕ ໂລກນາຍເກ ໂລກເຊຏ຺ເຐ ພຸທ຺ເຘ ທສຫິ ອງ຺ຄຸລີຫິ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ຖປຸເຏຫິ ນມສ຺ສິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສິຣສາ ສີເສນ ອຠິວາທເຍ ອາທເຣນ ໂຖມນໍ ກຕ຺ວາ ປຓາມໍ ກໂຣມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗. ຍາວຕາ ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ເຕສູຕິ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬສຸ ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ເຕສຸ, ອາກາສຏ຺ຐາ ອາກາສຄຕາ, ຠູມຏ຺ຐາ ຠູມິຕລຄຕາ, ເວຬຸຣິຍາທໂຍ ສຕ຺ຕ ຣຕນາ ອສງ຺ຂິຍາ ສງ຺ຂາຣຫິຕາ, ຍາວຕາ ຍຕ຺ຕກາ, ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕານິ ສພ຺ພານິ ມນສາ ຈິຕ຺ເຕນ ສມາຫເຣ, ສໍ ສຸຏ຺ຐຸ ຈິຕ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາຫຣິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ມມ ປາສາທສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ຣາສິໍ ກໂຣມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘. ຕຕ຺ຖ ຣູປິຍຠູມິຍນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອເນກຠູມິມ຺ຫິ ປາສາເທ ຣູປິຍມຍໍ ຣຊຕມຍໍ ຠູມິໍ ນິມ຺ມິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຫໍ ຣຕນມຍໍ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ນິມ຺ມິຕໍ ອເນກສຕຠູມິກໍ ປາສາທໍ ອຸພ຺ພິທ຺ຘໍ ອຸຄ຺ຄຕໍ ນຠມຸຄ຺ຄຕໍ ອາກາເສ ໂຊຕມານໍ ມາປຍິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙. ຕເມວ ປາສາທໍ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ‘‘ວິຈິຕ຺ຕຖມ຺ຠ’’ນ຺ຕ຺ຍາທິມາຫ. ວິຈິຕ຺ເຕຫິ ອເນເກຫິ ມສາຣຄລ຺ລາທິວຓ຺ເຓຫິ ຖມ຺ເຠຫິ ອຸສ຺ສາປິຕໍ ສຸກຕໍ ສຸຏ຺ຐຸ ກຕໍ ລກ຺ຂຓຍຸຕ຺ຕໍ ອາໂຣຫປຣິຓາຫວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຠຕ຺ຕໍ ອເນກໂກຏິສຕຄ຺ຆນໂຕຣຓນິມ຺ມິຕຕ຺ຕາ ມຫາຣຫໍ. ປຸນປິ ກິໍ ວິສິຏ຺ຐໍ? ກນກມຍສງ຺ຆາຏໍ ສຸວຓ຺ເຓຫິ ກຕຕຸລາສງ຺ຆາຏວລເຍຫິ ຍຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ອຸສ຺ສາປິຕໂກນ຺ເຕຫິ ຈ ຉຕ຺ເຕຫິ ຈ ມຓ຺ຑິຕໍ ໂສຠິຕໍ ປາສາທນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໐. ປຸນປິ ປາສາທສ຺ເສວ ໂສຠໍ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ‘‘ປຐມາ ເວຬຸຣິຍາ ຠູມີ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຕສ຺ສ ອເນກສຕຠູມິປາສາທສ຺ສ ສຸຠາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ອພ຺ຠສມາ ວລາຫກປຏລສທິສາ ວິມລາ ນິມ຺ມລາ ເວຬຸຣິຍມຓິມຍາ ນີລວຓ຺ຓາ ປຐມາ ຠູມິ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊລຊນຬິນປທຸເມຫິ ອາກິຓ຺ຓາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ວຣາຍ ອຸຕ຺ຕມາຍ ກຎ຺ຈນຠູມິຍາ ສຸວຓ຺ຓຠູມິຍາວ ໂສຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໑. ຕສ຺ເສວ ປາສາທສ຺ສ ກາຈິ ຠູມິ ປວາຬໍສາ ປວາຬໂກຏ຺ຐາສາ ປວາຬວຓ຺ຓາ, ກາຈິ ຠູມິ ໂລຫິຕກາ ໂລຫິຕວຓ຺ຓາ, ກາຈິ ຠູມິ ສຸຠາ ມໂນຫຣາ ອິນ຺ທໂຄປກວຓ຺ຓາຠາ ຣສ຺ມິໂຍ ນິຈ຺ຉຣມານາ, ກາຈິ ຠູມິ ທສ ທິສາ ໂອຠາສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໒. ຕສ຺ມິໍເຍວ ປາສາເທ ນິຍ຺ຍູຫາ ນິຄ຺ຄຕປມຸຂສາລາ ຈ ສຸວິຠຕ຺ຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຠຕ຺ຕາ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ກຕາ ສີຫປຎ຺ຊຣາ ສີຫທ຺ວາຣາ ຈ. ຈຕຸໂຣ ເວທິກາຕິ ຈຕູຫິ ເວທິກາວລເຍຫິ ຊາລກວາເຏຫິ ຈ ມໂນຣມາ ມນອລ຺ລີຍນກາ ຄນ຺ຘາເວຬາ ຄນ຺ຘທາມາ ຈ ໂອລມ຺ພນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໓. ຕສ຺ມິໍເຍວ ປາສາເທ ສຕ຺ຕຣຕນຠູສິຕາ ສຕ຺ຕຣຕເນຫິ ໂສຠິຕາ ກູຏາຄາຣາ. ກິໍ ຠູຕາ? ນີລາ ນີລວຓ຺ຓາ, ປີຕາ ປີຕວຓ຺ຓາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ, ໂລຫິຕກາ ໂລຫິຕກວຓ຺ຓາ ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓາ, ໂອທາຕາ ໂອທາຕວຓ຺ຓາ ເສຕວຓ຺ຓາ, ສຸທ຺ຘກາຬກາ ອມິສ຺ສກາຬວຓ຺ຓາ, ກູຏາຄາຣວຣູເປຕາ ກູຏາຄາຣວເຣຫິ ກຓ຺ຓິກກູຏາຄາຣວເຣຫິ ອຸເປໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂສ ປາສາໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໔. ຕສ຺ມິໍເຍວ ປາສາເທ ໂອໂລກມຍາ ອຸທ຺ຘມ຺ມຸຂາ ປທຸມາ ສຸປຸປ຺ຜິຕາ ປທຸມາ ໂສຠນ຺ຕິ, ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທີຫິ ວາຬມິຄຄເຓຫິ ຈ ຫໍສໂກຎ຺ຈມຍູຣາທິປກ຺ຂິສມູເຫຫິ ຈ ໂສຠິໂຕ ໂສ ປາສາໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕິອຸຈ຺ໂຈ ຫຸຕ຺ວາ ນຠມຸຄ຺ຄຕຕ຺ຕາ ນກ຺ຂຕ຺ຕຕາຣກາຫິ ອາກິຓ຺ໂຓ ຈນ຺ທສູເຣຫິ ຈນ຺ທສູຣິຍຣູເປຫິ ຈ ມຓ຺ຑິໂຕ ໂສ ປາສາໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໕. ໂສ ເອວ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປາສາໂທ ເຫມຊາເລນ ສຸວຓ຺ຓຊາເລນ ສຎ຺ຉນ຺ນາ, ໂສຓ຺ຓກິງ຺ກຓິກາຍຸໂຕ ສຸວຓ຺ຓກິງ຺ກຓິກຊາເລຫິ ຍຸໂຕ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມໂນຣມາ ມນລ຺ລີຍນກາ ໂສຓ຺ຓມາລາ ສຸວຓ຺ຓປຸປ຺ຜປນ຺ຕິໂຍ ວາຕເວເຄນ ວາຕປ຺ປຫາເຣນ ກູຊນ຺ຕິ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໖. ມຎ຺ເຊຏ຺ຐກໍ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐວຓ຺ຓໍ, ໂລຫິຕກໍ ໂລຫິຕວຓ຺ຓໍ, ປີຕກໍ ປີຕວຓ຺ຓໍ, ຫຣິປິຎ຺ຊຣໍ ຊມ຺ໂພນທສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ປຎ຺ຊຣວຓ຺ຓຎ຺ຈ ຘຊໍ ນານາຣງ຺ເຄຫິ ອເນເກຫິ ວຓ຺ເຓຫິ, ສມ຺ປີຕໍ ຣຎ຺ຊິຕໍ ຘຊໍ, ອຸສ຺ສິຕໍ ຕສ຺ມິໍ ປາສາເທ ອຸສ຺ສາປິຕໍ. ຘຊມາລິນີຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາສວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຘຊມາລາຍຸຕ຺ໂຕ ໂສ ປາສາໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໗. ຕສ຺ມິໍ ປາສາເທ ອຕ຺ຖຣຓາທໂຍ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ‘‘ນ ນໍ ພຫູ’’ຕ຺ຍາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນໍ ປາສາທໍ ພຫູຫິ ອວິຊ຺ຊມານໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ນານາສຍນວິຈິຕ຺ຕາ ອເນເກຫິ ອຕ຺ຖຣເຓຫິ ວິຈິຕ຺ຕາ ໂສຠິຕາ ມຎ຺ຈປີຐາທິສຍນາ ອເນກສຕາ ອເນກສຕສງ຺ຂ຺ຍາ, ກິໍ ຠູຕາ? ຜລິກາ ຜລິກມຓິມຍາ ຜລິກາຫິ ກຕາ, ຣຊຕາມຍາ ຣຊເຕຫິ ກຕາ, ມຓິມຍາ ນີລມຓີຫິ ກຕາ, ໂລຫິຕງ຺ຄາ ຣຕ຺ຕຊາຕິມຓີຫິ ກຕາ, ມສາຣຄລ຺ລມຍາ ກພຣວຓ຺ຓມຓີຫິ ກຕາ, ສຓ຺ຫກາສິກສນ຺ຖຕາ ສຓ຺ເຫຫິ ສຸຂຸເມຫິ ກາສິກວຕ຺ເຖຫິ ອຕ຺ຖຕາ.

໑໘. ປາວຸຣາຕິ ປາວຸຣຓາ. ກີທິສາ? ກມ຺ພລາ ໂລມສຸຕ຺ເຕຫິ ກຕາ, ທຸກູລາ ທຸກູລປເຏຫິ ກຕາ, ຈີນາ ຈີນປເຏຫິ ກຕາ, ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓາ ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓເທເສ ຊາຕປເຏຫິ ກຕາ, ປຓ຺ຑຸ ປຓ຺ຑຸວຓ຺ຓາ, ວິຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣຓໍ ອເນເກຫິ ອຕ຺ຖຣເຓຫິ ປາວຸຣເຓຫິ ຈ ວິຈິຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພໍ ສຍນໍ, ມນສາ ຈິຕ຺ເຕນ, ອຫໍ ປຎ຺ຎເປສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໙. ຕເທວ ປາສາທໍ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ‘‘ຕາສຸ ຕາສ຺ເວວ ຠູມີສູ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຣຕນກູຏລງ຺ກຕນ຺ຕິ ຣຕນມຍກູເຏຫິ ຣຕນກຓ຺ຓິກາຫິ ອລງ຺ກຕໍ ໂສຠິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຓິເວໂຣຈນາ ອຸກ຺ກາຕິ ເວໂຣຈນມຓີຫິ ຣຕ຺ຕມຓີຫິ ກຕາ, ອຸກ຺ກາ ທຓ຺ຑປທີປາ. ຘາຣຍນ຺ຕາ ສຸຕິຏ຺ຐເຣຕິ ອາກາເສ ສຸຏ຺ຐຸ ຘາຣຍນ຺ຕາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ອເນກສຕຊນາ ສຸຏ຺ຐຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໐. ປຸນ ຕເທວ ປາສາທໍ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ‘‘ໂສຠນ຺ຕິ ເອສິກາຖມ຺ຠາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອສິກາຖມ຺ຠາ ນາມ ນຄຣທ຺ວາເຣ ໂສຠນຕ຺ຖາຍ ນິຂາຕາ ຖມ຺ຠາ, ສຸຠາ ອິຏ຺ຐາ, ກຎ຺ຈນໂຕຣຓາ ສຸວຓ຺ຓມຍາ, ຊມ຺ໂພນທາ ຊມ຺ໂພນທສຸວຓ຺ຓມຍາ ຈ, ສາຣມຍາ ຂທິຣຣຸກ຺ຂສາຣມຍາ ຈ ຣຊຕມຍາ ຈ ໂຕຣຓາ ໂສຠນ຺ຕິ, ເອສິກາ ຈ ໂຕຣຓາ ຈ ຕໍ ປາສາທໍ ໂສຠຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໑. ຕສ຺ມິໍ ປາສາເທ ສຸວິຠຕ຺ຕາ ອເນກາ ສນ຺ຘີ ກວາເຏຫິ ຈ ອຄ຺ຄເຬຫິ ຈ ຈິຕ຺ຕິຕາ ໂສຠິຕາ ສນ຺ຘິປຣິກ຺ເຂປາ ໂສຠຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຸຠໂຕຕິ ຕສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ, ປຸຓ຺ຓຆຏາ ອເນເກຫິ ປທຸເມຫິ ອເນເກຫິ ຈ ອຸປ຺ປເລຫິ, ສໍຍຸຕາ ປຸຓ຺ຓາ ຕໍ ປາສາທໍ ໂສຠຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໒-໒໓. ເອວໍ ປາສາທສ຺ສ ໂສຠໍ ວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ຣຕນມຍໍ ປາສາທຎ຺ຈ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານຎ຺ຈ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຕີເຕ ສພ຺ພພຸທ຺ເຘ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຕີເຕຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ວິຄເຕ ກາເລ ຊາເຕ ຠູເຕ, ສສງ຺ເຆ ສາວກສມູຫສຫິເຕ, ສພ຺ເພ ໂລກນາຍເກ ພຸທ຺ເຘ ສຠາເວນ ປກຕິວຓ຺ເຓນ ຣູເປນ ສຓ຺ຐາເນນ ຈ, ສສາວເກ ສາວກສຫິເຕ, ພຸທ຺ເຘ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ເຍນ ທ຺ວາເຣນ ປາສາໂທ ປວິສິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ເຕນ ທ຺ວາເຣນ ປວິສິຕ຺ວາ ສສາວກາ ສພ຺ເພ ພຸທ຺ຘາ ສພ຺ພໂສຓ຺ຓມເຍ ສກລສຸວຓ຺ຓມເຍ, ປີເຐ ນິສິນ຺ນາ ອຣິຍມຓ຺ຑລາ ອຣິຍສມູຫາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໔-໒໕. ເອຕຣຫິ ວຕ຺ຕມາເນ ກາເລ ອນຸຕ຺ຕຣາ ອຸຕ຺ຕຣວິຣຫິຕາ ເຍ ຈ ພຸທ຺ຘາ ອຕ຺ຖິ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ອເນກສເຕ ສຍມ຺ຠູ ສຍເມວ ຠູເຕ ອຎ຺ຎາຈຣິຍຣຫິເຕ, ອປຣາຊິເຕ ຂນ຺ຘກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣມຈ຺ຈຸເທວປຸຕ຺ຕມາເຣຫິ ອປຣາຊິເຕ, ຊຍມາປນ຺ເນ ສນ຺ຕປ຺ເປສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠວນໍ ມຍ຺ຫໍ ປາສາທໍ ອຕີຕກາເລ ຈ ວຕ຺ຕມານກາເລ ຈ, ສພ຺ເພ ພຸທ຺ຘາ ສມາຣຸຫຸໍ ສໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອາຣຸຫິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໖. ເຍ ທິພ຺ພາ ທິວິ ຠວາ ທິພ຺ພາ ເທວໂລເກ ຊາຕາ, ເຍ ຈ ພຫູ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂາ ອຕ຺ຖິ. ເຍ ຈ ມານຸສາ ມນຸສ຺ເສ ຊາຕາ ເຍ ຈ ພຫູ ກປ຺ປຣຸກ຺ຂາ ອຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ສພ຺ພໍ ທຸສ຺ສໍ ສມາຫນ຺ຕ຺ວາ ສໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຕຈີວຣານິ ກາເຣຕ຺ວາ ເຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ຕິຈີວເຣຫິ ອຈ຺ຉາເທມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໒໗. ເອວໍ ຕິຈີວເຣຫິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປາຣຸປາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ນິສິນ຺ນານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ສມ຺ປນ຺ນໍ ມຘຸຣໍ ຂຊ຺ຊໍ ຂາທິຕພ຺ພໍ ປູວາທິ ກິຎ຺ຈິ, ມຘຸຣໍ ໂຠຊ຺ຊໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ອາຫາຣຎ຺ຈ, ມຘຸຣໍ ສາຍນີຍໍ ເລຫນີຍຎ຺ຈ, ສມ຺ປນ຺ນໍ ມຘຸຣໍ ປິວິຕພ຺ພໍ ອຏ຺ຐປານຎ຺ຈ, ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ອາຫາຣຎ຺ຈ, ສຸເຠ ສຸນ຺ທເຣ ມຓິມເຍ ເສລມເຍ ປຕ຺ເຕ ສໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິໍ ປຏິຄ຺ຄຫາເປສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໘. ສພ຺ເພ ເຕ ອຣິຍມຓ຺ຑລາ ສພ຺ເພ ເຕ ອຣິຍສມູຫາ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ສມາ ຫຸຕ຺ວາ ມຏ຺ຐາຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສມງ຺ຄິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ມຏ຺ຐາ ກິເລເສຫິ ຣຫິຕຕ຺ຕາ ສິລິຏ຺ຐາ ໂສຠມານາ ຈີວຣສໍຍຸຕາ ຕິຈີວເຣຫິ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ມຘຸຣສກ຺ຂຣາຫິ ຈ ເຕເລນ ຈ ມຘຸຜາຓິເຕຫິ ຈ ປຣມນ຺ເນນ ອຸຕ຺ຕເມນ ອນ຺ເນນ ຈ ມຍາ ຕປ຺ປິຕາ ອປ຺ປິຕາ ປຣິປູຣິຕາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໙. ເຕ ເອວໍ ສນ຺ຕປ຺ປິຕາ ອຣິຍມຓ຺ຑລາ ຣຕນຄພ຺ຠໍ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ນິມ຺ມິຕຄພ຺ຠໍ ເຄຫໍ, ປວິສິຕ຺ວາ ຄຸຫາສຍາ ຄຸຫາຍໍ ສຍມານາ, ເກສຣີວ ເກສຣສີຫາ ອິວ, ມຫາຣຫມ຺ຫິ ສຍເນ ອນຄ຺ເຆ ມຎ຺ເຈ, ສີຫເສຍ຺ຍມກປ຺ປຍຸໍ ຍຖາ ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສນ ສຍນ຺ໂຕ ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໍ ສີສູປຘານໍ ກຕ຺ວາ ວາມຫຕ຺ຖໍ ອຸຊຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ ວາລຘິໍ ອນ຺ຕຣສຕ຺ຖິຍໍ ກຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈໂລ ສຍຕິ, ເອວໍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ປຍຸໍ ກຣິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໐. ເຕ ເອວໍ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ສມ຺ປຊານາ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສມ຺ປນ຺ນາ. ສມຸຏ຺ຐາຍ ສໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສຍເນ ປລ຺ລງ຺ກມາຠຸຊຸໍ ອູຣຸພທ຺ຘາສນໍ ກຣິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໑. ໂຄຈຣໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ອຕີຕານາຄຕານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ໂຄຈຣໍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ຌານຣຕິສມປ຺ປິຕາ ຌານຣຕິຍາ ສໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອປ຺ປິຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ອຎ຺ເຎ ຘມ຺ມານິ ເທເສນ຺ຕີຕິ ເຕສຸ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘສຸ ອຎ຺ເຎ ເອກຈ຺ເຈ ຘມ຺ເມ ເທເສນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ເອກຈ຺ເຈ ອິທ຺ຘິຍາ ປຐມາທິຊ຺ຌານກີຬາຍ ກີຬນ຺ຕິ ຣມນ຺ຕິ.

໓໒. ອຎ຺ເຎ ເອກຈ຺ເຈ ອຠິຎ຺ຎາ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ວສິຠາວິຕາ ວສີກຣິໍສຸ, ປຎ຺ຈສຸ ອຠິຎ຺ຎາສຸ ອາວຊ຺ຊນສມາປຊ຺ຊນວຸຏ຺ຐານອຘິຏ຺ຐານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓສງ຺ຂາຕາຫິ ປຎ຺ຈວສິຕາຫິ ວສີຠາວໍ ອິຕາ ຄຕາ ປຕ຺ຕາ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ, ອປ຺ເປນ຺ຕິ ສມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎ ເອກຈ຺ເຈ ອເນກສຫສ຺ສິໂຍ ວິກຸພ຺ພນານິ ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫຕິ, ພຫຸຘາປິ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ໂຫຕີຕິ ເອວມາທີນິ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນານິ ວິກຸພ຺ພນ຺ຕິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໓. ພຸທ຺ຘາປິ ພຸທ຺ເຘຕິ ເອວໍ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘສຸ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິສຍໍ ອາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ປຎ຺ຫໍ ພຸທ຺ຘາ ພຸທ຺ເຘ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ພຸທ຺ຘາ ອຕ຺ຖຄມ຺ຠີຣຕາຍ ຄມ຺ຠີຣໍ ນິປຸຓໍ ສຸຂຸມໍ, ຐານໍ ກາຣຓໍ, ປຎ຺ຎາຍ ວິນິພຸຊ຺ຌເຣ ວິເສເສນ ນິຣວເສສໂຕ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ.

໓໔. ຕທາ ມມ ປາສາເທ ສນ຺ນິປຕິຕາ ສາວກາປິ ພຸທ຺ເຘ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘາ ສາວເກ ສິສ຺ເສ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ພຸທ຺ຘາ ຈ ສາວກາ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ.

໓໕. ປຸນ ເຕ ສພ຺ເພ ເອກໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ພຸທ຺ຘາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ສາວກາ ຈ ສິສ຺ສາ ປຣິຈາຣກາ ນິສ຺ສິຕກາ ເອເຕ ສພ຺ເພ, ສກາຍ ສກາຍ ຣຕິຍາ ຣມມານາ ສລ຺ລີນາ ມມ ປາສາເທ ອຠິຣມນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໖. ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ເວຊຍນ຺ຕປາສາເທ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ອາຈາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂສ ຕິໂລກວິຊໂຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ‘‘ຉຕ຺ຕາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ຣຕນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຣຕນາ ສຕ຺ຕຣຕນມຍາ, ຉຕ຺ຕາ ກຎ຺ຈນາເວຬປນ຺ຕິກາ ສຸວຓ຺ຓຊາເລຫິ ໂອລມ຺ພິຕາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ. ມຸຕ຺ຕາຊາລປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ມຸຕ຺ຕາຊາເລຫິ ປຣິວາຣິຕາ, ສພ຺ເພ ຉຕ຺ຕາ ມມ ມຕ຺ຖເກ ມຸທ຺ຘນິ, ຘາເຣນ຺ຕູຕິ ຈິນ຺ຕິຕມຕ຺ເຕເຍວ ຉຕ຺ຕາ ປາຕຸຠູຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໗. ໂສຓ຺ຓຕາຣກຈິຕ຺ຕິຕາ ສຸວຓ຺ຓຕາຣກາຫິ ທທ຺ທລ຺ລມານາ ເຈລວິຕານາ ຠວນ຺ຕຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕຸ. ວິຈິຕ຺ຕາ ອເນກວຓ຺ຓາ, ມລ຺ຍວິຕຕາ ປຸປ຺ຜປຕ຺ຖຏາ, ສພ຺ເພ ອເນກວິຕານາ, ມຕ຺ຖເກ ນິສີທນຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄ ຘາເຣນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໘-໔໐. ມລ຺ຍທາເມຫິ ອເນກສຸຄນ຺ຘປຸປ຺ຜທາເມຫິ ວິຕຕາ ປຣິກິຓ຺ຓາ, ຄນ຺ຘທາເມຫິ ຈນ຺ທນກຸງ຺ກຸມຕຄຣາທິສຸຄນ຺ຘທາເມຫິ, ໂສຠິຕາ ໂປກ຺ຂຣຓີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ທຸສ຺ສທາເມຫິ ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓຈີນາທິອນຄ຺ຆທຸສ຺ສທາເມຫິ, ປຣິກິຓ຺ຓາ ສຕ຺ຕຣຕນທາເມຫິ ຠູສິຕາ ອລງ຺ກຕາ ໂປກ຺ຂຣຓີ, ປຸປ຺ຜາຠິກິຓ຺ຓາ ຈມ຺ປກສຬລໂສຄນ຺ຘິກາທິສຸຄນ຺ຘປຸປ຺ເຜຫິ ອຠິກິຓ຺ຓາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຈິຕ຺ຕາ ໂສຠິຕາ. ປຸນຣປິ ກິໍ ຠູຕາ ໂປກ຺ຂຣຓີ? ສຸຣຠິຄນ຺ຘສຸຄນ຺ເຘຫິ ຠູສິຕາ ວາສິຕາ. ສມນ຺ຕໂຕ ຄນ຺ຘປຎ຺ຈງ຺ຄຸລລງ຺ກຕາ ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ຄຸເລຫິ ລິມ຺ປິຕຄນ຺ເຘຫິ ອລງ຺ກຕາ, ເຫມຈ຺ຉທນຉາທິຕາ ສຸວຓ຺ຓຉທເນຫິ ສຸວຓ຺ຓວິຕາເນຫິ ຉາທິຕາ, ປາສາທສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທິສາ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ປທຸເມຫິ ຈ ອຸປ຺ປເລຫິ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ສນ຺ຖຕາ ປຕ຺ຖຏາ ສຸວຓ຺ຓຣູເປ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ, ຂາຍນ຺ຕຸ, ປທ຺ມເຣຓຸຣຊຸຄ຺ຄຕາ ປທຸມເຣຓູຫິ ຘູລີຫິ ຈ ອາກິຓ຺ຓາ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ໂສຠນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໑. ມມ ເວຊຍນ຺ຕປາສາທສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ປາທປາ ຈມ຺ປກາທໂຍ ຣຸກ຺ຂາ ສພ຺ເພ ປຸປ຺ຜນ຺ຕຸ ເອເຕ ປຸປ຺ຜຣຸກ຺ຂາ. ສຍເມວ ປຸປ຺ຜາ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຄຬິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠວນໍ ໂອກິຣຸໍ, ໂອກິຓ຺ຓາ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິ ກໂຣນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໒. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິໍ ມມ ເວຊຍນ຺ຕປາສາເທ ສິຂິໂນ ມຍູຣາ ນຈ຺ຈນ຺ຕູ, ທິພ຺ພຫໍສາ ເທວຕາຫໍສາ, ປກູຊເຣ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕຸ, ກຣວີກາ ຈ ມຘຸຣສທ຺ທາ ໂກກິລາ ຄາຍນ຺ຕຸ ຄີຕວາກ຺ຍໍ ກໂຣນ຺ຕຸ, ອປເຣ ອນຸຕ຺ຕາ ຈ ທິຊສງ຺ຆາ ປກ຺ຂິໂນ ສມູຫາ ປາສາທສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ມຘຸຣຣວໍ ຣວນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໓. ປາສາທສ຺ສ ສມນ຺ຕໂກ ສພ຺ພາ ອາຕຕວິຕຕາທໂຍ ເຠຣິໂຍ ວຊ຺ຊນ຺ຕຸ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ, ສພ຺ພາ ຕາ ອເນກຕນ຺ຕິໂຍ ວີຓາ ຣສນ຺ຕຸ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕຸ, ສພ຺ພາ ອເນກປ຺ປກາຣາ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ປາສາທສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ວຕ຺ຕນ຺ຕຸ ປວຕ຺ຕນ຺ຕຸ ຄາຍນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໔-໕. ຍາວຕາ ຍຕ຺ຕເກ ຐາເນ ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ຕມ຺ຫິ ທສສຫສ຺ສິຈກ຺ກວາເຬ ຕໂຕ ປເຣ ຈກ຺ກວາເຬ, ໂຊຕິສມ຺ປນ຺ນາ ປຠາສມ຺ປນ຺ນາ ອຈ຺ຉິນ຺ນາ ມຫນ຺ຕາ ສມນ຺ຕໂຕ ຣຕນາມຍາ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ກຕາ ຂຈິຕາ ໂສຓ຺ຓປລ຺ລງ຺ກາ ສຸວຓ຺ຓປລ຺ລງ຺ກາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ, ປາສາທສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ທີປຣຸກ຺ຂາ ປທີປຘາຣຓາ ເຕລຣຸກ຺ຂາ ຊລນ຺ຕຸ, ປທີເປຫິ ປຊ຺ຊລນ຺ຕຸ, ທສສຫສ຺ສິປຣມ຺ປຣາ ທສສຫສ຺ສີນໍ ປຣມ຺ປຣາ ທສສຫສ຺ສິໂຍ ເອກປຊ຺ໂຊຕາ ເອກປທີປາ ວິຍ ຠວນ຺ຕຸ ອຸຊ຺ໂຊຕນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໖. ນຈ຺ຈຄີເຕສຸ ເຉກາ ຄຓິກາ ນຈ຺ຈິຕ຺ຖິໂຍ ຈ ລາສິກາ ມຸເຂນ ສທ຺ທກາຣິກາ ຈ ປາສາທສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ນຈ຺ຈນ຺ຕຸ, ອຈ຺ຉຣາຄຓາ ເທວິຕ຺ຖິສມູຫາ ນຈ຺ຈນ຺ຕຸ, ນານາຣງ຺ຄາ ອເນກວຓ຺ຓາ ນານາຣງ຺ຄມຓ຺ຑລາ ປາສາທສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ນຈ຺ຈນ຺ຕຸ, ປທິສ຺ສນ຺ຕຸ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໗. ຕທາ ອຫໍ ຕິໂລກວິຊໂຍ ນາມ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ສກລຈກ຺ກວາເຬ ທຸມຄ຺ເຄ ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄ ປພ຺ພຕຄ຺ເຄ ຫິມວນ຺ຕຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕາທີນໍ ອຄ຺ເຄ ສິເນຣູປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິ ຈ ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ວິຈິຕ຺ຕໍ ອເນກວຓ຺ຓວິຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓິກໍ ນີລປີຕາທິປຎ຺ຈວຓ຺ຓໍ ສພ຺ພໍ ຘຊໍ ອຸສ຺ສາເປມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໘. ນຣາ ໂລກນ຺ຕຣາ ນຣາ ຈ ນາຄໂລກໂຕ ນາຄາ ຈ ເທວໂລກໂຕ ຄນ຺ຘພ຺ພາ ຈ ເທວາ ຈ ສພ຺ເພ ອຸເປນ຺ຕຸ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ເຕ ນຣາທໂຍ ນມສ຺ສນ຺ຕາ ມມ ນມກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕາ ປຎ຺ຊລິກາ ກຕຫຕ຺ຖປຸຏາ ມມ ເວຊຍນ຺ຕໍ ປາສາທໍ ປຣິວາຣຍຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໙. ເອວໍ ໂສ ຕິໂລກວິຊໂຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ປາສາທສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອານຸຠາວໍ ວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຕ຺ຕິກຕປຸຎ຺ຎຜລໍ ສມາທເປນ຺ໂຕ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຸສລໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຸສລກມ຺ມສງ຺ຂາຕໍ ກິຣິຍໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ມມ ມຍາ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ມນສາ ວາ ຕີຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ກຕໍ ຕິທເສ ສຸກຕໍ ສຸຏ຺ຐຸ ກຕໍ, ຕາວຕິໍສຠວເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫໍ ກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໐. ປຸນ ສມາທເປນ຺ໂຕ ‘‘ເຍ ສຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎິໂນ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ສຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ວາ ເທວາ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ວາ ສຎ຺ຎິໂນ ສຎ຺ຎາສຫິຕາ ອຕ຺ຖິ, ເຍ ຈ ສຕ຺ຕາ ອສຎ຺ຎິໂນ ສຎ຺ຎາຣຫິຕາ ອສຎ຺ຎາ ສຕ຺ຕາ ສນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ມຍ຺ຫໍ ມຍາ ກຕໍ ປຸຎ຺ຎຜລໍ, ຠາຄີ ຠວນ຺ຕຸ ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໑. ປຸນປິ ສມາທເປນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ເຍສໍ ກຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ມຍາ ກຕໍ ປຸຎ຺ຎໍ ເຍຫິ ນຣນາຄຄນ຺ຘພ຺ພເທເວຫິ ສຸວິທິຕໍ ຎາຕໍ, ເຕສໍ ມຍາ ທິນ຺ນໍ ປຸຎ຺ຎຜລໍ, ຕສ຺ມິໍ ມຍາ ກເຕ ປຸຎ຺ເຎ ທິນ຺ນຠາວໍ ເຍ ນຣາທໂຍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເທວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ຕໍ ນິເວທຍຸໍ ອາໂຣຈຍຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໒. ສພ຺ພໂລກມ຺ຫິ ເຍ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣນິສ຺ສິຕາ ຊີວນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ມນຸຎ຺ຎໍ ໂຠຊນໍ ສພ຺ພໍ ມມ ເຈຕສາ ມມ ຈິຕ຺ເຕນ ລຠນ຺ຕຸ, ມມ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ລຠນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໓. ມນສາ ປສນ຺ເນນ ຈິຕ຺ເຕນ ຍໍ ທານໍ ມຍາ ທິນ຺ນໍ ຕສ຺ມິໍ ທາເນ ຈິຕ຺ເຕນ ປສາທໍ ອາວຫິໍ ອຸປ຺ປາເທສິໍ. ສພ຺ພສມ຺ພຸທ຺ຘາ ຈ ປຈ຺ເຈກາ ປຏິເອກ຺ກາ ຊິນສາວກາ ຈ ມຍາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ຎາ ປູຊິຕາ.

໕໔. ສຸກເຕນ ເຕນ ກມ຺ເມນ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ກເຕນ ກຸສລກມ຺ເມນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ ຈິຕ຺ເຕນ ກຕປຕ຺ຖນາຫິ ຈ, ມານຸສໍ ເທຫໍ ມນຸສ຺ສສຣີຣໍ, ຊຫິຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ, ອຫໍ ຕາວຕິໍສໍ ເທວໂລກໍ ອຄຈ຺ຉິໍ ອຄມາສິໍ, ສຸຕ຺ຕປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໕. ຕໂຕ ຕິໂລກວິຊໂຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ກາລງ຺ກໂຕ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຄເຕ ທຸເວ ຠເວ ທ຺ເວ ຊາຕິໂຍ ປຊານາມິ ເທວຕ຺ເຕ ເທວຕ຺ຕຠາເວ ມານຸເສ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຠາເວ ຈ, ຕໂຕ ຊາຕິທ຺ວຍໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຄຕິໍ ອຎ຺ຎໍ ອຸປປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາມິ ນ ປສ຺ສາມິ, ມນສາ ຈິຕ຺ເຕນ ປຕ຺ຖນາຜລໍ ປຕ຺ຖິຕປຕ຺ຖນາຜລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໖. ເທວານໍ ອຘິໂກ ໂຫມີຕິ ຍທິ ເທເວສຸ ຊາໂຕ, ອາຍຸວຓ຺ຓພລເຕເຊຫິ ເທວານໍ ອຘິໂກ ເຊຏ຺ໂຐ ເສຏ຺ໂຐ ອໂຫສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິ ມນຸສ຺ເສສຸ ຊາໂຕ, ມນຸຊາຘິໂປ ມນຸສ຺ສານໍ ອຘິປຕິ ອິສ຺ສໂຣ ຠວາມິ, ຕຖາ ຣາຊຠູໂຕ ອຠິຣູເປນ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ລກ຺ຂເຓນ ອາໂຣຫປຣິຓາຫາທິລກ຺ຂເຓນ ຈ ສມ຺ປນ຺ໂນ ສມ຺ປຸຓ຺ໂຓ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນຠເວ ປຎ຺ຎາຍ ປຣມຕ຺ຖຊານນປຎ຺ຎາຍ ອສໂມ ສມຣຫິໂຕ, ມຍາ ສທິໂສ ໂກຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໗. ມຍາ ກຕປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາເຣນ ປຸຎ຺ຎຜເລນ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນຠເວ ເສຏ຺ຐໍ ປສຏ຺ຐໍ ມຘຸຣໍ ວິວິຘໍ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ໂຠຊນຎ຺ຈ ອນປ຺ປກໍ ພຫຸສຕ຺ຕຣຕນຎ຺ຈ ວິວິຘານິ, ອເນກປ຺ປກາຣານິ ປຕ຺ຕຸຓ຺ຓໂກເສຍ຺ຍາທິວຕ຺ຖານິ ຈ ນຠາ ອາກາສໂຕ ມໍ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ຂິປ຺ປໍ ສີຆໍ ອຸເປນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

໕໘-໖໖. ປຖພ຺ຍາ ປຖວິຍາ ປພ຺ພເຕ ຈ ອາກາເສ ຈ ອຸທເກ ຈ ວເນ ຈ ຍໍ ຍໍ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣມິ ນິກ຺ຂິປາມິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ທິພ຺ພາ ຠກ຺ຂາ ທິພ຺ພາ ອາຫາຣາ ມໍ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອຸເປນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປາຕຸຠວນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຍຖາກ຺ກມໍ ສພ຺ເພ ຣຕນາ. ສພ຺ເພ ຈນ຺ທນາທໂຍ ຄນ຺ຘາ. ສພ຺ເພ ຍານາ ວາຫນາ. ສພ຺ເພ ຈມ຺ປກນາຄປຸນ຺ນາຄາທໂຍ ມາລາ ປຸປ຺ຜາ. ສພ຺ເພ ອລງ຺ກາຣາ ອາຠຣຓາ. ສພ຺ພາ ທິພ຺ພກຎ຺ຎາ. ສພ຺ເພ ມຘຸສກ຺ຂຣາ. ສພ຺ເພ ປູປາທໂຍ ຂຊ຺ຊາ ຂາທິຕພ຺ພາ ມໍ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອຸເປນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

໖໗-໖໘. ສມ຺ໂພຘິວຣປຕ຺ຕິຍາຕິ ອຸຕ຺ຕມຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓປຕ຺ຕິຍາ ປາປຸຓນຕ຺ຖາຍ. ມຍາ ຍໍ ອຸຕ຺ຕມທານໍ ກຕໍ ປູຣິຕໍ, ເຕນ ອຸຕ຺ຕມທາເນນ ເສລສງ຺ຂາຕໍ ປພ຺ພຕໍ ສກລໍ ເອກນິນ຺ນາທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ພຫລໍ ຄິຣໍ ປຸຖຸລໍ ໂຆສໍ ຄຊ຺ເຊນ຺ໂຕ, ສເທວກໍ ໂລກໍ ສກລໍ ມນຸສ຺ສເທວໂລກໍ ຫາສຍນ຺ໂຕ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂລເກ ສກລໂລກຕ຺ຕເຍ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ ພຸທ຺ໂຘ ອຫໍ ຠວາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖໙. ທິສາ ທສວິຘາ ໂລເກຕິ ຈກ຺ກວາຬໂລເກ ທສວິຘາ ທສໂກຏ຺ຐາສາ ທິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ໂກຏ຺ຐາເສ ຍາຍໂຕ ຍາຍນ຺ຕສ຺ສ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕກໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິກາເລ ຕສ຺ມິໍ ມຍາ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ທິສາຠາເຄ ວາ ພຸທ຺ຘເຂຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘວິສຍາ ອສງ຺ຂິຍາ ສງ຺ຂາຣຫິຕາ.

໗໐. ປຠາ ປກິຕ຺ຕິຕາຕິ ຕທາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊກາເລ ມຍ຺ຫໍ ປຠາ ຈກ຺ກຣຕນມຓິຣຕນາທີນໍ ປຠາ ອາໂລກາ ຍມກາ ຍຸຄຬຍຸຄຬາ ຫຸຕ຺ວາ ຣໍສິວາຫນາ ຣໍສິໍ ມຸຎ຺ຈມານາ ປກິຕ຺ຕິຕາ ປາກຏາ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ທສສຫສ຺ສິຈກ຺ກວາຬນ຺ຕເຣ ຣໍສິຊາລໍ ຣໍສິສມູຫໍ, ອາໂລໂກ ວິປຸໂລ ພຫຸຕໂຣ ຠເວ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໑. ເອຕ຺ຕເກ ໂລກຘາຕຸມ຺ຫີຕິ ທສສຫສ຺ສິຈກ຺ກວາເຬສຸ ສພ຺ເພ ຊນາ ມໍ ປສ຺ສນ຺ຕຸ ທກ຺ຂນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ເພ ເທວາ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມນິເວສນາ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ມໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕຸ ອນຸກູລາ ຠວນ຺ຕຸ.

໗໒. ວິສິຏ຺ຐມຘຸນາເທນາຕິ ວິສຏ຺ເຐນ ມຘຸເຣນ ນາເທນ, ອມຕເຠຣິມາຫນິນ຺ຕິ ອມຕເຠຣິໍ ເທວທຸນ຺ທຸຠິໍ ປຫຣິໍ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ເອຕສ຺ມິໍ ທສສຫສ຺ສິຈກ຺ກວາຬພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສພ຺ເພ ຊນາ ມນ ມຘຸຣໍ ຄິຣໍ ສທ຺ທໍ ສຸຓນ຺ຕຸ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕຸ.

໗໓. ຘມ຺ມເມເຆນ ວສ຺ສນ຺ເຕ ຘມ຺ມເທສນາມເຍນ ນາເທນ ຕພ຺ໂພຫາຣປຣມຕ຺ຖຄມ຺ຠີຣມຘຸຣສຸຂຸມຕ຺ຖວສ຺ເສ ວສ຺ສນ຺ເຕ ວສ຺ສມາເນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ສພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີອາທໂຍ ອນາສວາ ນິກ຺ກິເລສາ ໂຫນ຺ຕຸ ຠວນ຺ຕຸ. ເຍຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິມກາ ສຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອເຕສຸ ຣາສິຠູເຕສຸ ຈຕູສຸ ປຣິສສຕ຺ເຕສຸ ເຍ ສຕ຺ຕາ ປຈ຺ຉິມກາ ຄຸຓວເສນ ເຫຏ຺ຐິມກາ, ເຕ ສພ຺ເພ ໂສຕາປນ຺ນາ ຠວນ຺ຕູຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

໗໔. ຕທາ ຕິໂລກວິຊຍຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊກາເລ ທາຕພ຺ພກໍ ທາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ, ທານໍ ກຕ຺ວາ, ອເສສໂຕ ນິສ຺ເສເສນ, ສີລໍ ສີລປາຣມິໍ, ປູເຣຕ຺ວາ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມິຕາຍ, ປາຣມິໍ ໂກຏິໍ ປຕ຺ວາ, ອຸຕ຺ຕມໍ ສມ຺ໂພຘິໍ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓໍ, ປຕ຺ໂຕ ຠວາມິ ຠເວຍ຺ຍໍ.

໗໕. ປຓ຺ຑິເຕ ປຎ຺ຎວນ຺ເຕ ເມຘາວິໂນ ປຣິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ? ກິໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ? ກິໍ ກຸສລໍ? ກິໍ ອກຸສລໍ? ກິໍ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂທ຺ວຍສ຺ສ ຠາຄີ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ເອວໍ ປຎ຺ຎາປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕ຺ວາ ວີຣິຍມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ເສຏ຺ຐໍ ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວີຣິຍໍ ກຕ຺ວາ, ວີຣິຍປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສກລວິຣຸທ຺ຘຊເນຫິ ກຕອນາທຣາຘິວາສນາຂນ຺ຕິຍາ ປາຣມິໍ ໂກຏິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຂນ຺ຕິປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມໍ ສມ຺ໂພຘິໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຠວາມິ ຠເວຍ຺ຍໍ.

໗໖. ກຕ຺ວາ ທຬ຺ຫມຘິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ‘‘ມມ ສຣີຣຊີວິເຕສຸ ວິນສ຺ສນ຺ເຕສຸປິ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໂຕ ນ ວິຣມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຈລວເສນ ທຬ຺ຫໍ ອຘິຏ຺ຐານປາຣມິໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສີເສ ຉິຊ຺ຊມາເນປິ ມຸສາວາທໍ ນ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຈ຺ຈປາຣມິຕາຍ ໂກຏິໍ ປູຣິຍ ປູເຣຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສຸຂີ ອເວຣາ’’ຕິອາທິນາ ເມຕ຺ຕາປາຣມິຕາຍ ໂກຏິໍ ປຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມໍ ສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໗. ສຊີວກາຊີວກວຕ຺ຖູນໍ ລາເຠ ຈ ເຕສໍ ອລາເຠ ຈ ກາຍິກເຈຕສິກສຸເຂ ເຈວ ຕຖາ ທຸກ຺ເຂ ຈ ສາທຣຊເນຫິ ກເຕ, ສມ຺ມາເນ ເຈວ ໂອມາເນ, ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສມໂກ ສມານມານໂສ ອຸເປກ຺ຂາປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມໍ ສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ໂຕ ປາປຸເຓຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໘. ໂກສຊ຺ຊໍ ກຸສີຕຠາວໍ, ຠຍໂຕ ຠຍວເສນ ‘‘ອປາຍທຸກ຺ຂຠາຄີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ຎຕ຺ວາ ອໂກສຊ຺ຊໍ ອກຸສີຕຠາວໍ ອລີນວຸຕ຺ຕິໍ, ວີຣິຍໍ ເຂມໂຕ ເຂມວເສນ ‘‘ນິພ຺ພານຄາມີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ຎຕ຺ວາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ໂຫຖ ຠວຖ. ເອສາ ພຸທ຺ຘານຸສາສນີ ເອສາ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸສິຏ຺ຐິ.

໗໙. ວິວາທໍ ຠຍໂຕ ທິສ຺ວາຕິ ວິວາທໍ ກລຫໍ ຠຍໂຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອປາຍຠາຄີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ຎຕ຺ວາ ອວິວາທໍ ວິວາທໂຕ ວິຣມຓໍ ‘‘ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕີ’’ຕິ, ເຂມໂຕ ທິສ຺ວາ ຎຕ຺ວາ ສມຄ຺ຄາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ສຂິລາ ສິລິຏ຺ຐາ ເມຕ຺ຕາຍ ຘຸຣຄຕາຍ ໂສຠມານາ ໂຫຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສາ ກຖາ ມນ຺ຕນາ ອຸທີຣຓາ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸສາສນີ ໂອວາທທານໍ.

໘໐. ປມາທໍ ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ສຕິວິປ຺ປວາເສນ ວິຫຣຓໍ ຠຍໂຕ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນສຸ ທຸກ຺ຂິຕທຸຣູປອປ຺ປນ຺ນປານຕາທິສໍວຕ຺ຕນກໍ ອປາຍາທິຄມນຎ຺ຈາ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ຎຕ຺ວາ, ອປ຺ປມາທໍ ສພ຺ພກິຣິຍາສຸ ສຕິຍາ ວິຫຣຓໍ, ເຂມໂຕ ວຑ຺ຒິໂຕ ‘‘ນິພ຺ພານສມ຺ປາປຸຓນ’’ນ຺ຕິ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຎຕ຺ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ສມ຺ມາວາຈາ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ສມ຺ມາອາຊີໂວ ສມ຺ມາວາຍາໂມ ສມ຺ມາສຕິ ສມ຺ມາສມາຘີຕິ ອຏ຺ຐອວຍວໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິຍາ ມຄ຺ຄໍ ອຘິຄມູປາຍໍ ຠາເວຖ ວຑ຺ເຒຖ ມນສິ ກໂຣຖ, ເອສາ ກຖາ ຠາສນາ ອຸທີຣຓາ ພຸທ຺ຘານຸສາສນີ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸສິຏ຺ຐີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘໑. ສມາຄຕາ ພຫູ ພຸທ຺ຘາຕິ ອເນກສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ຍາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ສມາຄຕາ ຣາສິຠູຕາ, ສພ຺ພໂສ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ອຣຫນ຺ຕາ ຈ ຂີຓາສວາ ອເນກສຕສຫສ຺ສາ ສມາຄຕາ ຣາສິຠູຕາ. ຕສ຺ມາ ເຕ ພຸທ຺ເຘ ຈ ອຣຫນ຺ເຕ ຈ ວນ຺ທມາເນ ວນ຺ທນາຣເຫ ນມສ຺ສຖ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄນມກ຺ກາເຣນ ນມສ຺ສຖ ວນ຺ທຖ.

໘໒. ເອວໍ ອິມິນາ ມຍາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ອຈິນ຺ຕິຍາ ຈິນ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ, ພຸທ຺ຘາ, ພຸທ຺ຘຘມ຺ມາຕິ ພຸທ຺ເຘຫິ ເທສິຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ…ເປ… ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ, ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ເຫຕຸປຈ຺ຈໂຍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍຕິອາທໂຍ ຘມ຺ມາ, ພຸທ຺ຘານໍ ວາ ສຠາວາ ອຈິນ຺ຕິຍາ ຈິນ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ, ອຈິນ຺ຕິເຍ ຈິນ຺ຕາວິສຍາຕິກ຺ກນ຺ເຕ ປສນ຺ນານໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ວິປາໂກ ເທວມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິສງ຺ຂາໂຕ ຈິນ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ ສງ຺ຂ຺ຍາຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ໂຫຕິ ຠວຕິ.

ອິຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ຍຖາ ອທ຺ຘານຄາມິໂນ ‘‘ມຄ຺ຄໍ ໂນ ອາຈິກ຺ຂາ’’ຕິ ປຸຏ຺ເຐນ ‘‘ວາມໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຸນ ມຸຎ຺ຈິເຕນ ອປເຣນ ວາມມຄ຺ເຄນ ຄຕາປິ ຄາມນິຄມາທີສຸ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ເອວເມວ ພຸທ຺ຘາປທານໍ ກຸສລາປທານວເສນ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕເທວ ອກຸສລາປທານວເສນ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸໍ ອິທໍ ປຎ຺ຫກມ຺ມໍ –

‘‘ທຸກ຺ກຣຎ຺ຈ ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ, ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ປຸນາປຣໍ;

ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ສິລາເວໂຘ, ສກລິກາປິ ຈ ເວທນາ.

‘‘ນາຬາຄິຣິ ສຕ຺ຕຈ຺ເຉໂທ, ສີສທຸກ຺ຂໍ ຍວຂາທນໍ;

ປິຏ຺ຐິທຸກ຺ຂມຕີສາໂຣ, ອິເມ ອກຸສລກາຣຓາ’’ຕິ.

ອຕ຺ຖ ປຐມປຎ຺ເຫ – ທຸກ຺ກຣນ຺ຕິ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ. ອຕີເຕ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂຊຕິປາໂລ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມາຓໂວ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິວເສນ ສາສເນ ອປ຺ປສນ຺ໂນ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປິໂລຕິກກມ຺ມນິສ຺ສນ຺ເທນ ‘‘ກສ຺ສໂປ ຠຄວາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ມຸຓ຺ຑກສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ໂພຘິ, ໂພຘິ ປຣມທຸລ຺ລຠາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ເຕນ ກມ຺ມນິສ຺ສນ຺ເທນ ອເນກຊາຕິສເຕສຸ ນຣກາທິທຸກ຺ຂມນຸຠວິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ຠຄວໂຕ ອນນ຺ຕຣໍ ເຕເນວ ລທ຺ຘພ຺ຍາກຣເຓນ ກມ຺ເມນ ຊາຕິສໍສາຣໍ ເຂເປຕ຺ວາ ປຣິໂຍສາເນ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາວໍ ປຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ຕຸສິຕຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ເທວຕາຍາຈເນນ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ສກ຺ຍກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປາກຕ຺ຕາ ສກລຊມ຺ພຸທີປຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ອໂນມານທີຕີເຣ ສຸນິສິເຕນາສິນາ ສມກຸຏເກສກລາປໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອານີເຕ ອິທ຺ຘິມເຍ ກປ຺ປສ຺ສ ສຓ຺ຐານກາເລ ປທຸມຄພ຺ເຠ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐ ປຣິກ຺ຂາເຣ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂພຘິຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ຕາວ ອປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘຠາວາຍ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄໍ ອຊານິຕ຺ວາ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ອຸຣຸເວລຊນປເທ ເອກາຫາຣເອກາໂລປເອກປຸຄ຺ຄລເອກມຄ຺ຄເອກາສນໂຠຊນວເສນ ອຏ຺ຐິຈມ຺ມນຫາຣຸເສສໍ ນິມ຺ມໍສຣຸຘິຣເປຕຣູປສທິສສຣີໂຣ ປຘານສຸຕ຺ເຕ (ສຸ. ນິ. ໔໒໗ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຘານໍ ມຫາວີຣິຍໍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ອກາສິ. ໂສ ອິມໍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ‘‘ສມ຺ໂພຘິຍາ ມຄ຺ຄໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ປຓີຕາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປີຓິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ປຣິປຸຓ຺ຓທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂໂຓ ກເມນ ໂພຘິມຓ຺ຑມຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ມາເຣ ຊິນິຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕຕິ.

‘‘ອວຈາຫໍ ໂຊຕິປາໂລ, ສຸຄຕໍ ກສ຺ສປໍ ຕທາ;

ກຸໂຕ ນຸ ໂພຘິ ມຸຓ຺ຑສ຺ສ, ໂພຘິ ປຣມທຸລ຺ລຠາ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ອຈຣິໍ ທຸກ຺ກຣໍ ພຫຸໍ;

ຉພ຺ພສ຺ສານຸຣຸເວລາຍໍ, ຕໂຕ ໂພຘິມປາປຸຓິໍ.

‘‘ນາຫໍ ເອເຕນ ມຄ຺ເຄນ, ປາປຸຓິໍ ໂພຘິມຸຕ຺ຕມໍ;

ກຸມ຺ມຄ຺ເຄນ ຄເວສິສ຺ສໍ, ປຸພ຺ພກມ຺ເມນ ວາຣິໂຕ.

‘‘ປຸຎ຺ຎປາປປຣິກ຺ຂີໂຓ, ສພ຺ພສນ຺ຕາປວຊ຺ຊິໂຕ;

ອໂສໂກ ອນຸປາຍາໂສ, ນິພ຺ພາຍິສ຺ສມນາສໂວ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣ ໑.໓໙.໙໒-໙໕);

ທຸຕິຍປຎ຺ເຫ – ອພ຺ຠກ຺ຂານນ຺ຕິ ອຠິ ອກ຺ຂານໍ ປຣິຠາສນໍ. ອຕີເຕ ກິຣ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຸທ຺ທກຸເລ ຊາໂຕ ອປາກໂຏ ອປ຺ປສິທ຺ໂຘ ມຸນາຬິ ນາມ ຘຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິວສຕິ. ຕທາ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ ສຸຣຠິ ນາມ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ເກນຈິ ກຣຓີເຍນ ຕສ຺ສ ສມີປຏ຺ຐານໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ‘‘ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ ອຍໍ ສມໂຓ’’ຕິອາທິນາ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ. ໂສ ເຕນ ອກຸສລນິສ຺ສນ຺ເທນ ນຣກາທີສຸ ອເນກວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ທຸກ຺ຂມນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ປຈ຺ຉິມຕ຺ຕຠາເວ ຍທາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ປຐມຕຣໍ ຠຄວໂຕ ຕຸສິຕຠວເນ ວສນສມເຍ ຈ ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ສກລຊນໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິໂຍ ທີເປຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຕທາ ຕຸສິຕປຸຣາ ຈວິຕ຺ວາ ສກ຺ຍຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກເມນ ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມເນ ຂຊ຺ໂຊປນກາ ວິຍ ວິຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ ຠຄວຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິ ຄງ຺ຄາຍ ຊາລໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກີຬນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕຈນ຺ທນຆຏິກໍ ທິສ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ຈນ຺ທນານິ ພຫູນິ, ອິມໍ ຠມໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເຕນ ຠມກາເຣຫິ ປຕ຺ຕໍ ລິຂາເປຕ຺ວາ ເວຬຸປຣມ຺ປຣາຍ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ‘‘ເຍ ອິມໍ ປຕ຺ຕໍ ອິທ຺ຘິຍາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຠຕ຺ຕິໂກ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ.

ຕທາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ‘‘ນຏ຺ຐມ຺ຫາ ທານິ ນຏ຺ຐມ຺ຫາ ທານີ’’ຕິ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ສກປຣິສໍ ເອວມາຫ – ‘‘ອຫໍ ເວຬຸສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຸລ຺ລງ຺ຄນາກາຣໍ ກໂຣມິ, ‘ຕຸມ຺ເຫ ຉວທາຣຸມຍໍ ປຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ມາ ອິທ຺ຘິໍ ກໂຣຖາ’ຕິ ມໍ ຂນ຺ເຘ ຄເຫຕ຺ວາ ວາເຣຖາ’’ຕິ, ເຕ ຕຖາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ອກໍສຸ.

ຕທາ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາໂຊ ຈ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຈ ຕິຄາວຸເຕ ເສລປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ຐຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕຄຓ຺ຫນຕ຺ຖາຍ ຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ຕາ ຕໍ ໂກລາຫລໍ ສຸຓິໍສຸ. ເຕສຸ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ປິຓ຺ໂຑລຠາຣທ຺ວາຊໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫເຍວ ຠຄວຕາ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐປິຕາ, ຕຸມ຺ເຫວ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕຖາປິ ‘‘ມຍາ ອາຓຕ຺ໂຕ ຕ຺ວເມວ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຓຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ຐິຕໍ ຕິຄາວຸຕໍ ເສລປພ຺ພຕໍ ປາທຕເລ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂລິຍາ ປິຘານໍ ວິຍ ສກລຣາຊຄຫນຄຣໍ ຉາເທສິ, ຕທາ ນຄຣວາສິໂນ ຜຬິກປພ຺ພເຕ ອາວຸຕໍ ຣຕ຺ຕສຸຕ຺ຕມິວ ຕໍ ເຖຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ ຠາຣທ຺ວາຊ, ອມ຺ເຫ ຣກ຺ຂຖາ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆສຍິໍສຸ, ຠີຕາ ສຸປ຺ປາທີນິ ສີເສ ອກໍສຸ. ຕທາ ເຖໂຣ ຕໍ ປພ຺ພຕໍ ຐິຕຏ຺ຐາເນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ຕທາ ນຄຣວາສິໂນ ມຫາໂກລາຫລມກໍສຸ.

ຠຄວາ ເວຬຸວນາຣາເມ ນິສິນ຺ໂນ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເອໂສ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ອານນ຺ທໍ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຠາຣທ຺ວາເຊນ, ຠນ຺ເຕ, ປຕ຺ຕສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ນຄຣວາສິໂນ ອຸກ຺ກຸຏ຺ຐິສທ຺ທມກໍສູ’’ຕິ ອາຫ. ຕທາ ຠຄວາ ອາຍຕິໍ ປຣູປວາທໂມຈນຕ຺ຖໍ ຕໍ ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເຠທາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຊນຸປປິສນໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ທາເປສິ, ທາເປຕ຺ວາ ຈ ປນ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນາ ກາຕພ຺ພາ, ໂຍ ກເຣຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໕໒ ໂຖກໍ ວິສທິສໍ) ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປສິ.

ຕໂຕ ຕິຕ຺ຖິຍາ ‘‘ສມເຓນ ກິຣ ໂຄຕເມນ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ເຕ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ຕໍ ນາຕິກ຺ກມນ຺ຕິ, ມຍໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຣາສິຠູຕາ ໂກລາຫລມກໍສຸ. ອຖ ຣາຊາ ພິມ຺ພິສາໂຣ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ຠຄວນ຺ຕເມວມາຫ – ‘‘ຕິຕ຺ຖິຍາ, ຠນ຺ເຕ, ‘ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຫມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ສາວການໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕເມວ, ມຫາຣາຊ, ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຕວຸຍ຺ຍາເນ ອມ຺ພຜລາທີນິ ຂາທນ຺ຕານໍ ‘ເອຕ຺ຕໂກ ທຓ຺ໂຑ’ຕິ ທຓ຺ຑໍ ຐເປນ຺ໂຕ ຕວາປິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ຐເປສີ’’ຕິ. ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທຓ຺ໂຑ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ມຫາຣາຊ, ນ ມຍ຺ຫໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ກຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ, ປາຏິຫາຣິຍໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສາວຕ຺ຖິຍາ ສມີເປ ກຓ຺ຑມ຺ພຣຸກ຺ຂມູເລ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຕໂຕ ຕິຕ຺ຖິຍາ ‘‘ກຓ຺ຑມ຺ພຣຸກ຺ຂມູເລ ກິຣ ປາຏິຫາຣິຍໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ນຄຣສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ອມ຺ພຣຸກ຺ເຂ ເຉທາເປສຸໍ, ນາຄຣາ ມຫາອງ຺ຄຓຏ຺ຐາເນ ມຎ຺ຈາຕິມຎ຺ຈໍ ອຏ຺ຏາທໂຍ ພນ຺ຘິໍສຸ, ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ຣາສິຠູຕາ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຍເມວ ທ຺ວາທສໂຍຊນານິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເສສທິສາສຸປິ ຕທນຸຣູເປນາກາເຣນ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ.

ຠຄວາປິ ກາເລ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາສິຍໍ ປາໂຕວ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ກຓ຺ໂຑ ນາມ ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ກິປິລ຺ລິກປຸເຏ ສຸປກ຺ກໍ ອມ຺ພຜລໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຈາຫໍ ອິມໍ ຣຎ຺ໂຎ ທເທຍ຺ຍໍ, ກຫາປຓາທິສາຣໍ ລເຠຍ຺ຍໍ, ຠຄວໂຕ ອຸປນາມິເຕ ປນ ອິຘໂລກປຣໂລເກສຸ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ອຸປນາເມສິ. ຠຄວາ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາຓາເປສິ – ‘‘ອິມໍ ຜລໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປານໍ ເທຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕຖາ ອກາສິ. ຠຄວາ ອມ຺ພຣສໍ ປິວິຕ຺ວາ ອມ຺ພຏ຺ຐິໍ ອຸຍ຺ຍານປາລສ຺ສ ທຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ໂຣເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ວາລຸກໍ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ຕໍ ໂຣເປສິ, ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ກຸຓ຺ຑິກາຍ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອມ຺ພງ຺ກຸໂຣ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ສາຂາວິຏປປຸປ຺ຜຜລປລ຺ລວຠຣິໂຕ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ປຕິຕໍ ອມ຺ພຜລໍ ຂາທນ຺ຕາ ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ຂຍໍ ປາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ.

ອຖ ຠຄວາ ປຸຣຕ຺ຖິມຈກ຺ກວາຬໂຕ ຍາວ ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກວາຬໍ, ຕາວ ອິມສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ ມຫາເມຣຸມຸທ຺ຘນິ ຣຕນຈງ຺ກມໍ ມາເປຕ຺ວາ ອເນກປຣິສາຫິ ສີຫນາທໍ ນທາເປນ຺ໂຕ ຘມ຺ມປທຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ມຫາອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖິເຍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ເຕ ວິປ຺ປກາຣໍ ປາເປຕ຺ວາ ປາຏິຫີຣາວສາເນ ປຸຣິມພຸທ຺ຘາຈິຓ຺ຓວເສນ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສໍວຸຏ຺ໂຐ ນິຣນ຺ຕຣໍ ເຕມາສໍ ອຠິຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ມາຕຸປ຺ປມຸຂານໍ ອເນກເທວຕານໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາຘິຄມນໍ ກຕ຺ວາ, ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ເທໂວໂຣຫນໍ ກຕ຺ວາ ອເນກເທວພ຺ຣຫ຺ມຄຓປຣິວຸໂຕ ສງ຺ກສ຺ສປຸຣທ຺ວາຣໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ໂລການຸຄ຺ຄຫໍ ອກາສິ. ຕທາ ຠຄວໂຕ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ຊມ຺ພຸທີປມຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣມາໂນ ປຎ຺ຈມຫາຄງ຺ຄາ ວິຍ ອໂຫສິ.

ອຖ ຕິຕ຺ຖິຍາ ປຣິຫີນລາຠສກ຺ກາຣາ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມນາ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘາ ອໂຘມຸຂາ ນິສີທິໍສຸ. ຕທາ ເຕສໍ ອຸປາສິກາ ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາ ນາມ ອຕິວິຍ ຣູປຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ເຕ ຕຖາ ນິສິນ຺ເນ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມນາ ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ຠຄິນິ, ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາສີ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ຠຄິນິ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍໍ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ, ນຄຣວາສິໂນ ອມ຺ເຫ ນ ກິຎ຺ຈິ ມຎ຺ຎນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ມຍາ ເອຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຕຍາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຸສ຺ສາຫໍ ກໂຣນ຺ຕີ ວິກາເລ ເຊຕວນວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອຸປສ຺ສເຍ ວສິຕ຺ວາ ປາໂຕ ນຄຣວາສີນໍ ຄນ຺ຘາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ຄມນສມເຍ ເຊຕວນາ ວິຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ‘‘ກຕ຺ຖ ສຍິຕາ’’ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມມ ສຍິຕຏ຺ຐາເນນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສາ ກເມນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ປຸຈ຺ຉິຕາ ‘‘ສມເຓນາຫໍ ໂຄຕເມນ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ສຍິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊນາ ສທ຺ທຫິໍສຸ, ປຓ຺ຑິຕາ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ນ ສທ຺ທຫິໍສຸ. ເອກທິວສໍ ສາ ທາຣຸມຓ຺ຑລໍ ອຸທເຣ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຣຕ຺ຕປຏໍ ປຣິທຫິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຣາຊິກາຍ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖາຍ ນິສິນ຺ນໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອວມາຫ – ‘‘ໂຠ ສມຓ, ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນທາຣກຄພ຺ຠິນິຍາ ມຍ຺ຫໍ ລສຸຓມຣິຈາທີນິ ນ ວິຈາເຣສີ’’ຕິ? ‘‘ຕຖາຠາວໍ, ຠຄິນິ, ຕ຺ວຎ຺ເຈວ ປຊານາສິ, ອຫຎ຺ຈາ’’ຕິ. ສາ ‘‘ເອວເມວ ເມຖຸນສໍສຄ຺ຄສມຍໍ ທ຺ເວເຍວ ຊານນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ເຎ’’ຕິ ອາຫ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກ຺ກສ຺ສ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ສກ຺ໂກ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ທ຺ເວ ເທວປຸຕ຺ເຕ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫສຸ ເອໂກ ມູສິກວຓ຺ຓໍ ມາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ທາຣຸມຓ຺ຑລສ຺ສ ພນ຺ຘນໍ ຉິນ຺ທຕຸ, ເອໂກ ວາຕມຓ຺ຑລໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປາຣຸຕປຏໍ ອຸທ຺ຘໍ ຂິປຕູ’’ຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ອກໍສຸ. ທາຣຸມຓ຺ຑລໍ ປຕມານໍ ຕສ຺ສາ ປາທປິຏ຺ຐິໍ ຠິນ຺ທິ. ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕາ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ສພ຺ເພ ‘‘ອເຣ, ທຸຏ຺ຐໂຈຣິ, ຕ຺ວໍ ເອວຣູປສ຺ສ ໂລກຕ຺ຕຍສາມິໂນ ເອວຣູປໍ ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ອກາສີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເອເກກມຸຏ຺ຐິປຫາຣໍ ທຕ຺ວາ ສຠາຍ ນີຫຣິໍສຸ, ທສ຺ສນາຕິກ຺ກນ຺ຕາຍ ປຖວີ ວິວຣມທາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອວີຈິໂຕ ຊາລາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ກຸລທຕ຺ຕິເກນ ຣຕ຺ຕກມ຺ພເລເນວ ຕໍ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອວີຈິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປິ, ຠຄວໂຕ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຕິເຣກຕໂຣ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສພ຺ພາຠິຠຸສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ນນ຺ໂທ ນາມາສິ ສາວໂກ;

ຕໍ ອພ຺ຠກ຺ຂາຍ ນິຣເຍ, ຈິຣໍ ສໍສຣິຕໍ ມຍາ.

‘‘ທສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ນິຣເຍ ສໍສຣິໍ ຈິຣໍ;

ມນຸສ຺ສຠາວໍ ລທ຺ຘາຫໍ, ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ພຫຸໍ ລຠິໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມາວເສເສນ, ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາ ມມໍ;

ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ ອຠູເຕນ, ຊນກາຍສ຺ສ ອຄ຺ຄໂຕ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣ ໑.໓໙.໗໐-໗໒);

ຕຕິຍປຎ຺ເຫ – ອພ຺ຠກ຺ຂານນ຺ຕິ ອຠິ ອກ຺ຂານໍ ອກ຺ໂກສນໍ. ອຕີເຕ ກິຣ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອປາກຏຊາຕິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມຸນາຬິ ນາມ ຘຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທຸຊ຺ຊນສໍສຄ຺ຄພເລນ ສຸຣຠິໍ ນາມ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ‘‘ທຸສ຺ສີໂລ ປາປຘມ຺ໂມ ອຍໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອກ຺ໂກສິ. ໂສ ເຕນ ອກຸສເລນ ວຈີກມ຺ເມນ ພຫູນິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ປຈ຺ຉິມຕ຺ຕຠາເວ ທສປາຣມິຕາສໍສິທ຺ຘິພເລນ ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ປຸນ ຕິຕ຺ຖິຍາ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ – ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຍສໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມາ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມນາ ນິສີທິໍສຸ. ຕທາ ສຸນ຺ທຣີ ນາເມກາ ປຣິພ຺ພາຊິກາ ເຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕາ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕ ກິຎ຺ຈິ ອວທນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ໂທໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ອມ຺ເຫ ວິເຫຐິຍມາເນ ຕ຺ວໍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ວິຫຣິສ຺ສສິ, ອິທໍ ຕວ ໂທໂສ’’ຕິ. ‘‘ເອວມຫໍ ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ຕ຺ວໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐານໍ ‘‘ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ສຍິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ. ຕິຕ຺ຖິຍາປິ ‘‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ມຸນາຬິ ນາມຫໍ ຘຸຕ຺ໂຕ, ປຸພ຺ເພ ອຎ຺ຎາສຸ ຊາຕິສຸ;

ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ສຸຣຠິໍ, ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິໍ ອທູສກໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມວິປາເກນ, ນິຣເຍ ສໍສຣິໍ ຈິຣໍ;

ພຫູ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ທຸກ຺ຂໍ ເວເທສິ ເວທນໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ມາວເສເສນ, ອິຘ ປຈ຺ຉິມເກ ຠເວ;

ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ມຍາ ລທ຺ຘໍ, ສຸນ຺ທຣິກາຍ ກາຣຓາ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣ ໑.໓໙.໖໗-໖໙);

ຈຕຸຕ຺ຖປຎ຺ເຫ – ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ອຠິ ວິເສເສນ ອກ຺ໂກສນໍ ປຣິຠາສນໍ. ອຕີເຕ ກິຣ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ພຫູຫິ ສກ຺ກໂຕ ປູຊິໂຕ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ເຕ ວນມູລຜລາຫາໂຣ ພຫຸມາຓເວ ມນ຺ເຕ ວາເຈນ຺ໂຕ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ເອໂກ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ຕາປໂສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ອິສ຺ສາປກໂຕ ຕໍ ອທູສກໍ ອິສິໍ ‘‘ກາມໂຠຄີ ກຸຫໂກ ອຍໍ ອິສີ’’ຕິ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິ, ອຕ຺ຕໂນ ສິສ຺ເສ ຈ ອາຫ – ‘‘ອຍໍ ອິສິ ເອວຣູໂປ ອນາຈາຣໂກ’’ຕິ. ເຕປິ ຕເຖວ ອກ຺ໂກສິໍສຸ ປຣິຠາສິໍສຸ. ໂສ ເຕນ ອກຸສລກມ຺ມວິປາເກນ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ນິຣເຍ ທຸກ຺ຂມນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ປຈ຺ຉິມຕ຺ຕຠາເວ ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ອາກາເສ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ຕເຖວ ຕິຕ຺ຖິຍາ ອພ຺ຠກ຺ຂາເນນປິ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ປຸນປິ ສຸນ຺ທຣິຍາ ອພ຺ຠກ຺ຂານໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສຸຣາຘຸຕ຺ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ສຸນ຺ທຣິໍ ມາເຣຕ຺ວາ ເຊຕວນທ຺ວາຣສມີເປ ມາລາກຈວເຣນ ຉາເທຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສຸໍ. ເຕ ຕຖາ ກຣິໍສຸ. ຕໂຕ ຕິຕ຺ຖິຍາ ‘‘ສຸນ຺ທຣິໍ ນ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ປຣິເຍສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ອຕ຺ຕນາ ປາຕິຕຏ຺ຐານໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ມຎ຺ຈກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວການໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ສກລນຄເຣ ອວຓ຺ຓໍ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສຸ. ສຸນ຺ທຣິໍ ອາມກສຸສາເນ ອຏ຺ຏເກ ຐເປສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ສຸນ຺ທຣິມາຣເກ ປຣິເຍສຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ຕທາ ຘຸຕ຺ຕາ ສຸຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ສຸນ຺ທຣິໍ ມາເຣສິ, ຕ຺ວໍ ມາເຣສີ’’ຕິ ກລຫໍ ກຣິໍສຸ. ຣາຊປຸຣິສາ ເຕ ຘຸຕ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ກິໍ, ຠເຓ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສຸນ຺ທຣີ ມາຣິຕາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເກຫິ ອາຓຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕິຕ຺ຖິເຍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠເຓ, ‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອວຓ຺ຓຕ຺ຖາຍ ອມ຺ເຫຫິ ສຍເມວ ສຸນ຺ທຣີ ມາຣາປິຕາ, ຠຄວາ ຕສ຺ສ ສາວກາ ຈ ອກາຣກາ’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ສກລນຄຣວາສິໂນ ນິກ຺ກງ຺ຂາ ອເຫສຸໍ. ຣາຊາ ຕິຕ຺ຖິເຍ ຈ ຘຸຕ຺ເຕ ຈ ມາຣາເປຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑາເປຕິ. ຕໂຕ ຠຄວໂຕ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ວຑ຺ຒິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸຕວາ ອາສິໍ, ອຫໍ ສກ຺ກຕປູຊິໂຕ;

ມຫາວເນ ປຎ຺ຈສເຕ, ມນ຺ເຕ ວາເຈມິ ມາຓເວ.

‘‘ຕຕ຺ຖາຄໂຕ ອິສິ ຠີໂມ, ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ໂຎ ມຫິທ຺ຘິໂກ;

ຕຎ຺ຈາຫໍ ອາຄຕໍ ທິສ຺ວາ, ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິໍ ອທູສກໍ.

‘‘ຕໂຕຫໍ ອວຈໍ ສິສ຺ເສ, ກາມໂຠຄີ ອຍໍ ອິສິ;