໓-໑. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣອປທານວຓ຺ຓນາ

ຕທນນ຺ຕຣໍ ເຖຣາປທານສງ຺ຄຫຄາຖາໂຍ ສໍວຓ຺ເຓຕຸໍ ‘‘ອຖ ເຖຣາປທານໍ ສຸຓາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ-ອປທານ-ສທ຺ທານມຕ຺ໂຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕວ. ເອຕ຺ຖ ເຖຣ-ສທ຺ໂທ ປນາຍໍ ກາລຖິຣປຎ຺ຎຕ຺ຕິນາມເຘຍ຺ຍເຊຏ຺ຐາທີສຸ ອເນເກສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ວຕ຺ຕຕິ. ຕຖາ ຫິ ‘‘ເຖໂຣວສ຺ສິການິ ປູຕີນິ ຈຸຓ຺ຓກຊາຕານີ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໙; ມ. ນິ. ໑.໑໑໒) ກາເລ, ເຖໂຣວສ຺ສິການິ ຈິຣກາລໍ ໂອວສ຺ສິການີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຖໂຣປິ ຕາວ ມຫາ’’ອິຈ຺ຈາທີສຸ ຖິເຣ ຖິຣສີໂລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຖຣໂກ ອຍມາຍສ຺ມາ ມຫລ຺ລໂກ’’ຕິອາທີສຸ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ, ໂລກປຎ຺ຎຕ຺ຕິມຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຈຸນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຜຸສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ’’ຕິອາທີສຸ ນາມເຘຍ຺ເຍ, ເອວໍ ກຕນາໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຖໂຣ ຈາຍໍ ກຸມາໂຣ ມມ ປຸຕ຺ເຕສູ’’ຕິອາທີສຸ ເຊຏ຺ເຐ, ເຊຏ຺ໂຐ ກຸມາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນາຍໍ ກາເລ ຈ ຖິເຣ ຈ ວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ຈິຣໍ ກາລໍ ຐິໂຕຕິ ເຖໂຣ, ຖິຣຕຣສີລາຈາຣມທ຺ທວາທິຄຸຓາຠິຍຸຕ຺ໂຕ ວາ ເຖໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຖໂຣ ຈ ເຖໂຣ ເຈຕິ ເຖຣາ, ເຖຣານໍ ອປທານໍ ກາຣຓໍ ເຖຣາປທານໍ, ຕໍ ເຖຣາປທານໍ ສຸຓາຖາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຫິມວນ຺ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ, ລມ຺ພໂກ ນາມ ປພ຺ພໂຕຕິອາທິ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອປທານໍ, ຕສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈ ວຕ຺ຖຸ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ –

ອຕີເຕ ກິຣ ອິໂຕ ກປ຺ປໂຕ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິເກ ເອກອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍມຕ຺ຖເກ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນາເມນ ສຣທມາຓໂວ ນາມ ອໂຫສິ. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນາເມນ ສິຣິວຑ຺ຒນກຸຏຸມ຺ພິໂກ ນາມ ອໂຫສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ສຫປໍສຸກີຬນສຫາຍາ ອເຫສຸໍ. ເຕສຸ ສຣທມາຓໂວ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ກຸລສນ຺ຕກໍ ຘນໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ຣໂຫຄໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ມຣຓໍ ນາມ ເອກນ຺ຕິກໍ, ຕສ຺ມາ ມຍາ ເອກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວິໂມກ຺ຂມຄ຺ໂຄ ຄເວສິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ສຫາຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ອຫໍ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ. ກິໍ ຕ຺ວໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ‘‘ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂຫຕຸ ອຫເມວ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣຕນໂກຏ຺ຐາຄາຣານິ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ກປຓທ຺ຘິກາທີນໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປາທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິ. ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ອນຸປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕາ ຈຕຸສຕ຺ຕຕິສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ໂສ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ອຏ຺ຐ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕສມ຺ປິ ຊຏິລານໍ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາ ອຏ຺ຐ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສຸໍ.

ເຕນ ສມເຍນ ອໂນມທສ຺ສີ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ສຕ຺ເຕ ສໍສາຣມໂຫຆໂຕ ຕາເຣຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ສຣທຕາປສສ຺ສ ຈ ອນ຺ເຕວາສິການຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ເອໂກ ອທຸຕິໂຍ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘຠາວໍ ເມ ຊານາຕູ’’ຕິ ຕາປສສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ອາກາສໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສຣທຕາປໂສ ສຕ຺ຖຸ ສຣີເຣ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ໂຘເຍວາຍ’’ນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ສຣທຕາປໂສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຕສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິກາ ຈຕຸສຕ຺ຕຕິສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຊຏິລາ ປຓີຕປຓີຕານິ ໂອຊວນ຺ຕານິ ຜລາຜລານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕາ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕປສາທາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ຈ ນິສິນ຺ນາກາຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິຍ, ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ໂກຈິ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ມຎ຺ຎາມ, ອຍໍ ປນ ປຸຣິໂສ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ກິໍ ວເທຖ, ຕາຕາ, ສາສເປນ ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສຸພ຺ເພຘໍ ສິເນຣຸໍ ສມໍ ກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉຖ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ເຘນ ມໍ ຕຸລໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖາຕິ. ອຖ ເຕ ຕາປສາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຍາວ ມຫາ ວຕາຍໍ ປຸຣິສຸຕ຺ຕໂມ’’ຕິ ສພ຺ເພວ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິໍສຸ.

ອຖ ເຕ ອາຈຣິໂຍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ, ສຕ຺ຖຸ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ໂນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖິ, ສຕ຺ຖາ ຈ ຠິກ຺ຂາຈຣເວລາຍ ອິຘາຄໂຕ, ຫນ຺ທ, ມຍໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ຍຖາພລໍ ທສ຺ສາມ. ຕຸມ຺ເຫຫິ ຍໍ ຍໍ ປຓີຕໍ ຜລາຜລໍ ອາຠຕໍ, ຕໍ ຕໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວິຕ຺ວາ ສຍໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ສຕ຺ຖາຣາ ຜລາຜເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕມຕ຺ເຕ ເທວຕາ ທິພ຺ໂພຊໍ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ຕາປໂສ ອຸທກມ຺ປິ ສຍເມວ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ອທາສິ. ຕໂຕ ໂຠຊນກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ນິສິນ຺ເນ ສພ຺ເພ ອນ຺ເຕວາສິເກ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ສາຣຓີຍໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕາວເທວ ສຕສຫສ຺ສຂີຓາສວປຣິວາຣາ ອຄ຺ຄສາວກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ຕໂຕ ສຣທຕາປໂສ ອນ຺ເຕວາສິເກ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕາຕາ, ສຕ຺ຖຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ປຸປ຺ຜາສເນນ ປູຊາ ກາຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມາ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕາວເທວ ອິທ຺ຘິຍາ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ນານິ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ປຸປ຺ຜາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ, ອຸຠິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ ຕິຄາວຸຕໍ, ເສສຠິກ຺ຂູນໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນິກາທິເຠທໍ, ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ອຸສຠມຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ. ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ອາສເນສຸ ສຣທຕາປໂສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ອິມໍ ປຸປ຺ຜາສນໍ ອຕິຣຸຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຸປ຺ຜາສເນ. ສຕ຺ຖຣິ ນິສິນ຺ເນ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ເສສຠິກ຺ຂູ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເຕສໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ສຕ຺ຖຸ ສມາປນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາປິ ເສສຠິກ຺ຂູປິ ນິໂຣຘໍ ສມາປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕາປໂສ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ສຕ຺ຖຸ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອິຕເຣ ວນມູລຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສສກາເລ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຏ຺ຐໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄສາວກໍ ນິສຠຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕາປສານໍ ປຸປ຺ຜາສນານຸໂມທນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ສາວກປາຣມີຎາເຓ ຐຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຸປ຺ຜາສນານຸໂມທນໍ ອກາສິ. ຕສ຺ສ ເທສນາວສາເນ ສຕ຺ຖາ ທຸຕິຍໍ ອຄ຺ຄສາວກໍ ອໂນມຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ອິເມສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຫີ’’ຕິ. ໂສປິ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ເຕສໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເທສນາຍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ນາໂຫສິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ຐຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຣຠິ. ເທສນາວສາເນ ຐເປຕ຺ວາ ສຣທຕາປສໍ ອວເສສາ ສພ຺ເພປິ ຈຕຸສຕ຺ຕຕິສຫສ຺ສຊຏິລາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕ ‘‘ເອຖ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ເຕ ຕາວເທວ ອນ຺ຕຣຫິຕຕາປສເວສາ ອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣຘຣາ ສຏ຺ຐິວສ຺ສິກຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ອເຫສຸໍ.

ສຣທຕາປໂສ ປນ ‘‘ອໂຫ ວຕາຫມ຺ປິ ອຍໍ ນິສຠຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາວໂກ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເທສນາກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນປຣິວິຕກ຺ກຕາຍ ອຎ຺ຎວິຫິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລານິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຖ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຖາ ປຓິຘານໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກໍ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂຄຕມສ຺ສ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຄ຺ຄສາວໂກ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນາມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ສຣທຕາປໂສປິ ສຫາຍສ຺ສ ສິຣິວຑ຺ຒສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ມຍາ ອໂນມທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ອນາຄເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ໂຄຕມສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ຖິຕໍ, ຕ຺ວມ຺ປິ ຕສ຺ສ ທຸຕິຍສາວກຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ເຖຫີ’’ຕິ. ສິຣິວຑ຺ໂຒ ຕໍ ອຸປເທສໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສນທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐກຣີສມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ສມຕລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ລາຊປຎ຺ຈມານິ ປຸປ຺ຜານິ ວິກິຣິຕ຺ວາ ນີລຸປ຺ປລຈ຺ຉທນໍ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຣທຕາປເສນ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ຕາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ມຫາຣເຫຫິ ວຕ຺ເຖຫິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ທຸຕິຍສາວກຠາວາຍ ປຓິຘານໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ທິສ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕານຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສິຣິວຑ຺ໂຒ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ຍາວຊີວໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕວາເຣ ກາມາວຈຣເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສຣທຕາປໂສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕສໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອນ຺ຕຣາ ກມ຺ມໍ ນ ກຖິຕໍ. ອມ຺ຫາກໍ ປນ ຠຄວໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ສຣທຕາປໂສ ຣາຊຄຫສ຺ສ ອວິທູເຣ ອຸປຕິສ຺ສາຄາເມ ຣູປສາຣິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕໍທິວສເມວສ຺ສ ສຫາໂຍປິ ຣາຊຄຫສ຺ເສວ ອວິທູເຣ ໂກລິຕຄາເມ ໂມຄ຺ຄລິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ມາ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ໂມຄ຺ຄລິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ. ໂມຄ຺ຄລິໂຄຕ຺ເຕນ ຊາໂຕຕິ ວາ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ. ອຖ ວາ ມາຕຸກຸມາຣິກກາເລ ຕສ຺ສາ ມາຕາປິຕູຫິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ມາ ອຸຄ຺ຄລິ ມາ ອຸຄ຺ຄລີ’’ຕິ ວຈນມຸປາທາຍ ‘‘ມຸຄ຺ຄລີ’’ຕິ ນາມໍ. ຕສ຺ສາ ມຸຄ຺ຄລິຍາ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ. ອຖ ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທິມຄ຺ຄສ຺ສ ລາເຠ ອາທາເນ ປຏິວິຊ຺ຌເນ ອລໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນຕິ. ຕານິ ກິຣ ທ຺ເວ ກຸລານິ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ກຸລປຣິວຏ຺ຏາ ອາພທ຺ຘສຫາຍາເນວ. ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເອກທິວສເມວ ຄພ຺ຠປຣິຫາຣມທໍສຸ. ທສມາສຈ຺ຈເຍນ ຊາຕານມ຺ປິ ເຕສໍ ຉສຏ຺ຐິ ຘາຕິໂຍ ປຏ຺ຐເປສຸໍ. ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ຣູປສາຣີພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຕິສ຺ສຄາເມ ເຊຏ຺ຐກຸລສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປຕິສ຺ໂສຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ອິຕຣສ຺ສ ໂກລິຕຄາເມ ເຊຏ຺ຐກຸລສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂກລິໂຕຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ເຕ ອຸໂຠປິ ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ ວຑ຺ຒນ຺ຕາ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ສພ຺ພສິປ຺ປານໍ ປາຣໍ ອຄມໍສຸ.

ອເຖກທິວສໍ ເຕ ຣາຊຄເຫ ຄິຣຄ຺ຄສມຊ຺ຊໍ ປສ຺ສນ຺ຕາ ມຫາຊນໍ ສນ຺ນິປຕິຕໍ ທິສ຺ວາ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປາກໍ ຄຕຕ຺ຕາ ໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ຕາ ‘‘ສພ຺ເພປິເມ ໂອຣໍ ວສ຺ສສຕາວ ມຈ຺ຈຸມຸຂໍ ປວິສນ຺ຕີ’’ຕິ ສໍເວຄໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ໂມກ຺ຂຘມ຺ໂມ ປຣິເຍສິຕພ຺ໂພ, ຕຎ຺ຈ ປຣິເຍສນ຺ເຕຫິ ເອກາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ນິຈ຺ຉຍໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມາຓວກສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເຕສໍ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຎ຺ຈໂຍ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ເຕ ກຕິປາເຫເນວ ສພ຺ພໍ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ສມຍໍ ປຣິມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສາຣໍ ອທິສ຺ວາ ຕໂຕ ນິພ຺ພິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິຕສມ຺ມເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ເຕຫິ ປຸຏ຺ຐາ ນ ສມ຺ປາເທນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ເຕເຍວ ເຕສໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ເອວໍ ເຕ ໂມກ຺ຂໍ ປຣິເຍສນ຺ຕາ ກຕິກໍ ອກໍສຸ – ‘‘ອມ຺ເຫສຸ ໂຍ ປຐມໍ ອມຕໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ອິຕຣສ຺ສ ອາໂຣເຈຕູ’’ຕິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຣິ ປຐມາຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ເກ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປາທິເກ ສຫສ຺ສຊຏິເລ ທເມຕ຺ວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣນ຺ເຕ ເອກທິວສໍ ອຸປຕິສ຺ໂສ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖຣໍ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ນ ມຍາ ເອວຣູໂປ ອາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ໂນ ປພ຺ພຊິໂຕ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ສນ຺ຕຘມ຺ເມນ ນາມ ເອຕ຺ຖ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຕປສາໂທ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອຸທິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘິ. ເຖໂຣປິ ລທ຺ຘປິຓ຺ຑປາໂຕ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປຕິຣູປໍ ໂອກາສໍ ຄໂຕ. ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິພ຺ພາຊກປີຐໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ຈສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກຸຓ຺ຑິກາຍ ອຸທກໍ ອທາສິ. ເອວໍ ໂສ ອາຈຣິຍວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ເຈນ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ – ‘‘ໂກ ວາ ເຕ ສຕ຺ຖາ, ກສ຺ສ ວາ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອປທິສິ. ປຸນ ເຕນ ‘‘ກິໍ ວາທີ ປນາຍສ຺ມໂຕ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອິມສ຺ສ ສາສນສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນວກຠາວໍ ປເວເທຕ຺ວາ ສງ຺ເຂປວເສນ ຈສ຺ສ ສາສນຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸປ຺ປຠວາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໖໐; ອປ. ເຖຣ ໑.໑.໒໘໖) ຄາຖມາຫ. ປຣິພ຺ພາຊໂກ ປຐມປທທ຺ວຍເມວ ສຸຕ຺ວາ ສຫສ຺ສນຍສມ຺ປນ຺ເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ອິຕຣໍ ປທທ຺ວຍໍ ໂສຕາປນ຺ນກາເລ ນິຏ຺ຐາສິ. ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ປນ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຣິວິເສເສ ອປວຕ຺ຕນ຺ເຕ ‘‘ຠວິສ຺ສຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ມາ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປຣິ ຘມ຺ມເທສນໍ ວຑ຺ຒຍິຕ຺ຖ, ເອຕ຺ຕກເມວ ອລໍ, ກຫໍ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ວສຕີ’’ຕິ? ‘‘ເວຬຸວເນ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉຖ, ອຫໍ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ກຕປຏິຎ຺ຎໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມໍ ອຄມາສິ.

ໂກລິຕປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຸຂວຓ຺ໂຓ ນ ອຎ຺ຎທິວເສສຸ ວິຍ ອທ຺ຘາເນນ ອມຕໍ ອຘິຄຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຕເນວສ຺ສ ວິເສສາຘິຄມໍ ສມ຺ຠາເວຕ຺ວາ ອມຕາຘິຄມໍ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສປິສ຺ສ ‘‘ອາວຸໂສ, ອມຕມຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ຕເມວ ຄາຖໍ ອຠາສິ. ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ໂກລິໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ກຫໍ ໂນ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ເວຬຸວເນ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ອາວຸໂສ, ອາຍາມ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອຸປຕິສ຺ໂສ ສພ຺ພກາລມ຺ປິ ອາຈຣິຍປູຊໂກວ, ຕສ຺ມາ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ຄຸເຓ ປກາເສຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ໂສ ລາຠາສາປກໂຕ ອນ຺ເຕວາສິກຠາວໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ນ ສກ຺ໂກມິ ຈາຏິ ຫຸຕ຺ວາ ອຸທກສິຎ຺ຈນໍ ໂຫຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ເຕ ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫິ ຕໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ໂອວາເທ ວຕ຺ຕມາເນຫິ ອຑ຺ຒຸເຕຍ຺ຍສເຕຫິ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເວຬຸວນໍ ອຄມໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ເມ ສາວກຍຸຄໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຄ຺ຄໍ ຠທ຺ທຍຸຄ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຣິສາຍ ຈຣິຍວເສນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວນ ອຸປສມ຺ປທໍ ອທາສິ. ຍຖາ ເຕສໍ ເອວໍ ອຄ຺ຄສາວການມ຺ປິ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາຄຕເມວ. ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍກິຈ຺ຈໍ ປນ ນ ນິຏ຺ຐາສິ. ກສ຺ມາ? ສາວກປາຣມີຎາຓສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ.

ເຕສຸ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ປພ຺ພຊິຕໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ກລ຺ລວາລຄາເມ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຖິນມິທ຺ເຘ ໂອກ຺ກມນ຺ເຕ ສຕ຺ຖາຣາ ສໍເວຊິໂຕ ຖິນມິທ຺ຘໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ເອວ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍໍ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາ ສາວກປາຣມີຎາຓສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ປາປຸຓິ. ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອທ຺ຘມາສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊຄເຫ ສູກຣຂຕເລເຓ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ທີຆນຂປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ເວທນາປຣິຄ຺ຄຫສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໒໐໑ ອາທໂຍ) ເທສິຍມາເນ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ວຑ຺ຒິຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຍ ສາວກປາຣມີຎາຓສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ປາປຸຓິ. ອິຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ ສຕ຺ຖຸ ສມີເປ ເອວ ສາວກປາຣມີຎາຓໍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ປຕ຺ຕສາວກປາຣມີຎາໂຓ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ເກນ ກມ຺ເມນ ອຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕໍ ຎຕ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສວເສນ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ‘‘ຫິມວນ຺ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ’’ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑໔໑. ‘‘ຫິມວນ຺ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ, ລມ຺ພໂກ ນາມ ປພ຺ພໂຕ;

ອສ຺ສໂມ ສຸກໂຕ ມຍ຺ຫໍ, ປຓ຺ຓສາລາ ສຸມາປິຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຫິມວນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຫິໂມ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຫິມວາ, ຕສ຺ສ ຫິມວນ຺ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ສມີເປ, ຫິມາລຍປຏິພທ຺ຘວເນຫິ ອຕ຺ໂຖ. ລມ຺ພໂກ ນາມ ປພ຺ພໂຕຕິ ເອວໍນາມໂກ ປໍສຸມິສ຺ສກປພ຺ພໂຕ. ອສ຺ສໂມ ສຸກໂຕ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ລມ຺ພເກ ປພ຺ພເຕ ມຍ຺ຫໍ ມມຕ຺ຖາຍ ກໂຕ ອສ຺ສໂມ ອຣຎ຺ຎວາໂສ ອາສມນ຺ຕໂຕ ສໂມຕິ ອສ຺ສໂມ. ນຕ຺ຖິ ປວິຏ຺ຐານໍ ສໂມ ປຣິສ຺ສໂມ ເອຕ຺ຖາຕິ ວາ ອສ຺ສໂມ, ໂສ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູໂຕ ອຣຎ຺ຎວາໂສ ສຸຏ຺ຐຸ ກໂຕ, ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານກຸຏິມຓ຺ຑປາທິວເສນ ສຸນ຺ທເຣນາກາເຣນ ກໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຓ຺ຓສາລາຕິ ອຸສີຣປພ຺ພຊາທີຫິ ປຓ຺ເຓຫິ ຉາທິຕາ ນິວສນປຓ຺ຓສາລາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໔໒. ‘‘ອຸຕ຺ຕານກູລາ ນທິກາ, ສຸປຕິຕ຺ຖາ ມໂນຣມາ;

ສຸສຸທ຺ຘປຸລິນາກິຓ຺ຓາ, ອວິທູເຣ ມມສ຺ສມໍ’’.

ຕຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານກູລາຕິ ອຄມ຺ຠີຣາ ນທີ. ສຸປຕິຕ຺ຖາຕິ ສຸນ຺ທຣປຕິຕ຺ຖາ. ມໂນຣມາ ມນລ຺ລີນາ ມນາປາ. ສຸສຸທ຺ຘປຸລິນາກິຓ຺ຓາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຘວລມຸຕ຺ຕາທລສທິສວາລຸກາກິຓ຺ຓາ ຄຫນີຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາ ນທິກາ ກຸນ຺ນທີ ມມສ຺ສມໍ ມຍ຺ຫໍ ອສ຺ສມສ຺ສ ອວິທູເຣ ສມີເປ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອສ຺ສມ’’ນ຺ຕິ ຈ ສຕ຺ຕມ຺ຍຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໔໓. ‘‘ອສກ຺ຂຣາ ອປພ຺ຠາຣາ, ສາທຸ ອປ຺ປຏິຄນ຺ຘິກາ;

ສນ຺ທຕີ ນທິກາ ຕຕ຺ຖ, ໂສຠຍນ຺ຕາ ມມສ຺ສມໍ’’.

ຕຕ຺ຖ ອສກ຺ຂຣາຕິ ‘‘ປຸລິນາກິຓ຺ຓາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອສກ຺ຂຣາ ສກ຺ຂຣວິຣຫິຕາ. ອປພ຺ຠາຣາຕິ ປພ຺ຠາຣວິຣຫິຕາ, ອຄມ຺ຠີຣກູລາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາທຸ ອປ຺ປຏິຄນ຺ຘິກາຕິ ສາທຸຣໂສທກາ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘຣຫິຕາ ມຍ຺ຫໍ ອສ຺ສມປທໍ ໂສຠຍນ຺ຕີ ນທິກາ ຂຸທ຺ທກນທີ ສນ຺ທຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໔໔. ‘‘ກຸມ຺ຠີລາ ມກຣາ ເຈຕ຺ຖ, ສຸສຸມາຣາ ຈ ກຈ຺ຉປາ;

ສນ຺ທຕິ ນທິກາ ຕຕ຺ຖ, ໂສຠຍນ຺ຕາ ມມສ຺ສມໍ’’.

ຕຕ຺ຖ ກຸມ຺ຠີລມຈ຺ຉາ ມກຣມຈ຺ຉາ ຈ ສຸສຸມາຣາ ຈຓ຺ຑມຈ຺ຉາ ຈ ກຈ຺ຉປມຈ຺ຉາ ຈ ເອຕ຺ຖ ເອຕິສ຺ສໍ ນທິຍໍ ກີຬນ຺ຕາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມມສ຺ສມໍ ໂສຠຍນ຺ຕາ ນທິກາ ຂຸທ຺ທກນທີ ສນ຺ທຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໔໕. ‘‘ປາຐີນາ ປາວຸສາ ມຈ຺ຉາ, ພລຊາ ມຸຎ຺ຊໂຣຫິຕາ;

ວຄ຺ຄຬາ ປປຕາຍນ຺ຕາ, ໂສຠຍນ຺ຕິ ມມສ຺ສມໍ’’.

ປາຐີນມຈ຺ຉາ ຈ ປາວຸສາ ມຈ຺ຉາ ຈ ພລຊມຈ຺ຉາ ຈ ມຸຎ຺ຊມຈ຺ຉາ ໂຣຫິຕມຈ຺ຉາ ຈ ວຄ຺ຄຬມຈ຺ຉາ ຈ ເອເຕ ສພ຺ເພ ມຈ຺ຉຊາຕິກາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປປຕາຍນ຺ຕາ ນທິຍາ ສທ຺ຘິໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕາ ມມ ອສ຺ສມປທໍ ໂສຠຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໔໖. ‘‘ອຸໂຠ ກູເລສຸ ນທິຍາ, ປຸປ຺ຜິໂນ ຜລິໂນ ທຸມາ;

ອຸຠໂຕ ອຠິລມ຺ພນ຺ຕາ, ໂສຠຍນ຺ຕິ ມມສ຺ສມໍ’’.

ຕຕ຺ຖ ອຸໂຠ ກູເລສູຕິ ຕສ຺ສາ ນທິຍາ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຘຸວປຸປ຺ຜິໂນ ຘຸວຜລິໂນ ຣຸກ຺ຂາ ອຸຠໂຕ ອຠິລມ຺ພນ຺ຕາ ນທິຍາ ອຸໂຠ ຕີເຣ ເຫຏ຺ຐາ ໂອນມນ຺ຕາ ມມ ອສ຺ສມໍ ໂສຠຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໔໗. ‘‘ອມ຺ພາ ສາລາ ຈ ຕິລກາ, ປາຏລີ ສິນ຺ທຸວາຣກາ;

ທິພ຺ພຄນ຺ຘາ ສມ຺ປວນ຺ຕິ, ປຸປ຺ຜິຕາ ມມ ອສ຺ສເມ’’.

ຕຕ຺ຖ ອມ຺ພາຕິ ມຘຸປິຓ຺ຑິອມ຺ພາ ຈ ສາລຣຸກ຺ຂາ ຈ ຕິລກຣຸກ຺ຂາ ຈ ປາຏລິຣຸກ຺ຂາ ຈ ສິນ຺ທຸວາຣກຣຸກ຺ຂາ ຈ ເອເຕ ຣຸກ຺ຂາ ນິຈ຺ຈກາລໍ ປຸປ຺ຜິຕາ ປຸປ຺ຜນ຺ຕາ. ທິພ຺ພາ ຄນ຺ຘາ ອິວ ມມ ອສ຺ສເມ ສຸຄນ຺ຘາ ສມ຺ປວນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ປວາຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໔໘. ‘‘ຈມ຺ປກາ ສຬລາ ນີປາ, ນາຄປຸນ຺ນາຄເກຕກາ;

ທິພ຺ພຄນ຺ຘາ ສມ຺ປວນ຺ຕິ, ປຸປ຺ຜິຕາ ມມ ອສ຺ສເມ’’.

ຕຕ຺ຖ ຈມ຺ປກຣຸກ຺ຂາ ຈ ສຬລຣຸກ຺ຂາ ຈ ສຸວຓ຺ຓວຏ຺ຏລສທິສປຸປ຺ຜາ ນີປຣຸກ຺ຂາ ຈ ນາຄຣຸກ຺ຂາ ຈ ປຸນ຺ນາຄຣຸກ຺ຂາ ຈ ສຸຄນ຺ຘຍນ຺ຕາ ເກຕກຣຸກ຺ຂາ ຈ ເອເຕ ສພ຺ເພ ຣຸກ຺ຂາ ທິພ຺ພາ ຄນ຺ຘາຣິວ ມມ ອສ຺ສເມ ປຸປ຺ຜິຕາ ຜຸລ຺ລິຕາ ສມ຺ປວນ຺ຕິ ສຸຄນ຺ຘໍ ສຸຏ຺ຐຸ ປວາຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໔໙. ອໂສກາ ຈ‘‘ອຘິມຸຕ຺ຕາ ອໂສກາ ຈ, ຠຄິນີມາລາ ຈ ປຸປ຺ຜິຕາ;

ອງ຺ໂກລາ ພິມ຺ພິຊາລາ ຈ, ປຸປ຺ຜິຕາ ມມ ອສ຺ສເມ’’.

ຕຕ຺ຖ ປຸປ຺ຜິຕາ ອຘິມຸຕ຺ຕກຣຸກ຺ຂາ ຈ ປຸປ຺ຜິຕາ ອໂສກຣຸກ຺ຂາ ຈ ປຸປ຺ຜິຕາ ຠຄິນີມາລາ ຈ ປຸປ຺ຜິຕາ ອງ຺ໂກລາ ຈ ປຸປ຺ຜິຕາ ພິມ຺ພິຊາລາ ຈ ເອເຕ ຣຸກ຺ຂາ ມມ ອສ຺ສເມ ຜຸລ຺ລິຕາ ໂສຠຍນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໕໐. ‘‘ເກຕກາ ກນ຺ທລິ ເຈວ, ໂຄຘຸກາ ຕິຓສູລິກາ;

ທິພ຺ພຄນ຺ຘໍ ສມ຺ປວນ຺ຕາ, ໂສຠຍນ຺ຕິ ມມສ຺ສມໍ’’.

ຕຕ຺ຖ ເກຕກາຕິ ສຸຄນ຺ຘເກຕກຄຈ຺ຉາ ຈ. ກນ຺ທລິຣຸກ຺ຂາ ຈ ໂຄຘຸກຣຸກ຺ຂາ ຈ ຕິຓສູລິກຄຈ຺ຉາ ຈ ເອເຕ ສພ຺ເພ ຣຸກ຺ຂຊາຕິກາ ທິພ຺ພຄນ຺ຘໍ ປວາຍມານາ ມມ ອສ຺ສມໍ ສກລໍ ໂສຠຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໕໑. ‘‘ກຓິກາຣາ ກຓ຺ຓິກາ ຈ, ອສນາ ອຊ຺ຊຸນາ ພຫູ;

ທິພ຺ພຄນ຺ຘໍ ສມ຺ປວນ຺ຕາ, ໂສຠຍນ຺ຕິ ມມສ຺ສມໍ’’.

ເອເຕ ກຓິກາຣາທໂຍ ຣຸກ຺ຂາ ມມ ອສ຺ສມໍ ສກລໍ ໂສຠຍນ຺ຕາ ທິພ຺ພຄນ຺ຘໍ ສມ຺ປວາຍນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໕໒. ‘‘ປຸນ຺ນາຄາ ຄິຣິປຸນ຺ນາຄາ, ໂກວິຬາຣາ ຈ ປຸປ຺ຜິຕາ;

ທິພ຺ພຄນ຺ຘໍ ສມ຺ປວນ຺ຕາ, ໂສຠຍນ຺ຕິ ມມສ຺ສມໍ’’.

ປຸນ຺ນາຄາທໂຍ ຣຸກ຺ຂາ ທິພ຺ພຄນ຺ຘໍ ປວາຍມານາ ມມ ອສ຺ສມໍ ໂສຠຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໕໓. ‘‘ອຸທ຺ທາລກາ ຈ ກຸຏຊາ, ກທມ຺ພາ ວກຸລາ ພຫູ;

ທິພ຺ພຄນ຺ຘໍ ສມ຺ປວນ຺ຕາ, ໂສຠຍນ຺ຕິ ມມສ຺ສມໍ’’.

ອຸທ຺ທາລກາທໂຍ ຣຸກ຺ຂາ ທິພ຺ພຄນ຺ຘໍ ວາຍມານາ ມມ ອສ຺ສມໍ ໂສຠຍນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໕໔. ‘‘ອາຬກາ ອິສິມຸຄ຺ຄາ ຈ, ກທລິມາຕຸລຸງ຺ຄິໂຍ;

ຄນ຺ໂຘທເກນ ສໍວຑ຺ຒາ, ຜລານິ ຘາຣຍນ຺ຕິ ເຕ’’.

ຕຕ຺ຖ ເອເຕ ອາຬກາທໂຍ ຄຈ຺ຉາ ຈນ຺ທນາທິສຸຄນ຺ຘຄນ຺ໂຘທເກນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຜລານິ ຘາເຣນ຺ຕາ ມມ ອສ຺ສມໍ ໂສຠຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໕໕. ‘‘ອຎ຺ເຎ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ປທຸມາ, ອຎ຺ເຎ ຊາຍນ຺ຕິ ເກສຣີ;

ອຎ຺ເຎ ໂອປຸປ຺ຜາ ປທຸມາ, ປຸປ຺ຜິຕາ ຕຬາເກ ຕທາ’’.

ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ປທຸມາຕິ ມມ ອສ຺ສມສ຺ສ ອວິທູເຣ ຕຬາເກ ອຎ຺ເຎ ເອກຈ຺ເຈ ປທຸມາ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ເກສຣີ ປທຸມາ ຊາຍນ຺ຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ປທຸມາ ໂອປຸປ຺ຜາ ວິຄລິຕປຕ຺ຕເກສຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໕໖. ‘‘ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ປທຸມາ, ນິທ຺ຘາວນ຺ຕິ ມຸຬາລິໂຍ;

ສິງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕມາກິຓ຺ຓາ, ໂສຠນ຺ຕິ ຕຬາເກ ຕທາ’’.

ຕຕ຺ຖ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ປທຸມາຕິ ຕທາ ຕາປເສນ ຫຸຕ຺ວາ ມມ ວສນສມເຍ ເອກຈ຺ເຈ ປທຸມາ ຕຬາກພ຺ຠນ຺ຕເຣ ມກຸຬປຸປ຺ຜາທໂຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ມຸຬາລິໂຍ ປທຸມມູລາ ນິທ຺ຘາວນ຺ຕິ ອິໂຕ ກທ຺ທມພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ຫຕ຺ຖິທາຐາ ວິຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຕ຺ຕປຸປ຺ຜມາກິຓ຺ຓາ ຄຫນີຠູຕາ ສິງ຺ຆາຏິໂຍ ໂສຠຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໕໗. ‘‘ນຍິຕາ ອມ຺ພຄນ຺ຘີ ຈ, ອຸຕ຺ຕລີ ພນ຺ຘຸຊີວກາ;

ທິພ຺ພຄນ຺ຘາ ສມ຺ປວນ຺ຕິ, ປຸປ຺ຜິຕາ ຕຬາເກ ຕທາ’’.

ຕທາ ມມ ວສນສມເຍ ຕຬາກສ຺ສ ສມີເປ ນຍິຕາ ຈ ຄຈ຺ຉາ ອມ຺ພຄນ຺ຘີ ຈ ຄຈ຺ຉາ ອຸຕ຺ຕລີ ນາມ ຄຈ຺ຉາ ຈ ພນ຺ຘຸຊີວກາ ຈ ເອເຕ ສພ຺ເພ ຄຈ຺ຉາ ປຸປ຺ຜິຕາ ປຸປ຺ຜຘາຣິຕາ ສຸຄນ຺ຘວາຫກາ ຕຬາກໍ ໂສຠຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໕໘. ‘‘ປາຐີນາ ປາວຸສາ ມຈ຺ຉາ, ພລຊາ ມຸຎ຺ຊໂຣຫິຕາ;

ສໍຄຸລາ ມຄ຺ຄຸຣາ ເຈວ, ວສນ຺ຕິ ຕຬາເກ ຕທາ’’.

ຕທາ ມມ ວສນສມເຍ ນິພ຺ຠີຕາ ປາຐີນາທໂຍ ມຈ຺ຉາ ຕຬາເກ ວສນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໕໙. ‘‘ກຸມ຺ຠີລາ ສຸສຸມາຣາ ຈ, ຕນ຺ຕິຄາຫາ ຈ ຣກ຺ຂສາ;

ໂອຄຸຫາ ອຊຄຣາ ຈ, ວສນ຺ຕິ ຕຬາເກ ຕທາ’’.

ຕທາ ມມ ວສນສມເຍ ມມ ອສ຺ສມສມີເປ ຕຬາເກ ເອເຕ ກຸມ຺ຠີລາທໂຍ ມຈ຺ຉາ ນິພ຺ຠີຕາ ນິຣູປທ຺ທວາ ວສນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໖໐. ‘‘ປາເຣວຕາ ຣວິຫໍສາ, ຈກ຺ກວາກາ ນທີຈຣາ;

ໂກກິລາ ສຸກສາຬິກາ, ອຸປຊີວນ຺ຕິ ຕໍ ສຣໍ’’.

ຕຕ຺ຖ ມມ ອສ຺ສມສມີເປ ສຣໍ ນິສ຺ສາຍ ປາເຣວຕາປກ຺ຂີ ຈ ຣວິຫໍສາປກ຺ຂີ ຈ ນທີຈຣາ ຈກ຺ກວາກປກ຺ຂີ ຈ ໂກກິລາປກ຺ຂີ ຈ ສຸກປກ຺ຂີ ຈ ສາຬິກາປກ຺ຂີ ຈ ຕໍ ສຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຊີວນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໖໑. ‘‘ກຸກຸຕ຺ຖກາ ກຸຬີຣກາ, ວເນ ໂປກ຺ຂຣສາຕກາ;

ທິນ຺ທິຠາ ສຸວໂປຕາ ຈ, ອຸປຊີວນ຺ຕິ ຕໍ ສຣໍ’’.

ຕຕ຺ຖ ກຸກຸຕ຺ຖກາຕິ ເອວໍນາມິກາ ປກ຺ຂີ ຈ. ກຸຬີຣກາຕິ ເອວໍນາມິກາ ປກ຺ຂີ ຈ. ວເນ ໂປກ຺ຂຣສາຕກາ ປກ຺ຂີ ຈ ທິນ຺ທິຠາ ປກ຺ຂີ ຈ ສຸວໂປຕາ ປກ຺ຂີ ຈ ເອເຕ ສພ຺ເພ ປກ຺ຂິໂນ ຕໍ ມມ ອສ຺ສມສມີເປ ສຣໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໖໒. ‘‘ຫໍສາ ໂກຎ຺ຈາ ມຍູຣາ ຈ, ໂກກິລາ ຕມ຺ພຈູຬກາ;

ປມ຺ມກາ ຊີວໍຊີວາ ຈ, ອຸປຊີວນ຺ຕິ ຕໍ ສຣໍ’’.

ສພ຺ເພ ເອເຕ ຫໍສາທໂຍ ປກ຺ຂິໂນ ຕໍ ສຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຊີວນ຺ຕິ ຊີວິກໍ ປາເລນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໖໓. ‘‘ໂກສິກາ ໂປຏ຺ຐສີສາ ຈ, ກຸຣຣາ ເສນກາ ພຫູ;

ມຫາກາຬາ ຈ ສກຸຓາ, ອຸປຊີວນ຺ຕິ ຕໍ ສຣໍ’’.

ຕຕ຺ຖ ໂກສິກາ ຈ ປກ຺ຂີ ໂປຏ຺ຐສີສາ ຈ ປກ຺ຂີ ກຸຣຣາ ຈ ປກ຺ຂີ ເສນກາ ຈ ປກ຺ຂີ ມຫາກາຬາ ຈ ປກ຺ຂີ ຖເລ ພຫູ ປກ຺ຂິໂນ ຕໍ ສຣໍ ຕສ຺ສ ສຣສ຺ສ ສມີເປ ຊີວນ຺ຕິ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໖໔. ‘‘ປສທາ ຈ ວຣາຫາ ຈ, ຈມຣາ ຄຓ຺ຑກາ ພຫູ;

ໂຣຫິຈ຺ຈາ ສຸກໂປຕາ ຈ, ອຸປຊີວນ຺ຕິ ຕໍ ສຣໍ’’.

ຕຕ຺ຖ ປສທາທໂຍ ເອເຕ ມິຄາ ຕໍ ສຣໍ ຕສ຺ມິໍ ສຣສມີເປ, ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ຊີວິຕໍ ປຣິປາເລນ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໖໕. ‘‘ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາ ຈ ທີປີ ຈ, ອຈ຺ຉໂກກຕຣຈ຺ຉກາ;

ຕິຘາ ປຠິນ຺ນມາຕງ຺ຄາ, ອຸປຊີວນ຺ຕິ ຕໍ ສຣໍ’’.

ເອເຕ ສີຫາທໂຍ ຈຕຸປ຺ປທາ ສຣສມີເປ ອຸປທ຺ທວຣຫິຕາ ຊີວນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໖໖. ‘‘ກິນ຺ນຣາ ວານຣາ ເຈວ, ອໂຖປິ ວນກມ຺ມິກາ;

ເຈຕາ ຈ ລຸທ຺ທກາ ເຈວ, ອຸປຊີວນ຺ຕິ ຕໍ ສຣໍ’’.

ເອຕ຺ຖ ເອເຕ ເອວໍນາມິກາ ກິນ຺ນຣາທໂຍ ສຕ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍ ສຣສມີເປ ວສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໖໗. ‘‘ຕິນ຺ທຸການິ ປິຍາລານິ, ມຘຸເກກາ ສຸມາຣິໂຍ;

ຘຸວໍ ຜລານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ອວິທູເຣ ມມສ຺ສມໍ’’.

ຕຕ຺ຖ ເອເຕ ຕິນ຺ທຸກາທໂຍ ຣຸກ຺ຂາ ຘຸວໍ ເຫມນ຺ຕຄິມ຺ຫວສ຺ສານສງ຺ຂາເຕ ກາລຕ຺ຕເຍ ມມ ອສ຺ສມໂຕ ອວິທູເຣ ຐາເນ ມຘຸຣຜລານິ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໖໘. ‘‘ໂກສມ຺ພາ ສຬລາ ນິມ຺ພາ, ສາທຸຜລສມາຍຸຕາ;

ຘຸວໍ ຜລານິ ຘາເຣນ຺ຕິ, ອວິທູເຣ ມມສ຺ສມໍ’’.

ຕຕ຺ຖ ເອເຕ ໂກສມ຺ພາທໂຍ ຣຸກ຺ຂາ ສາຣຜລາ ມຘຸຣຜລາ ອຸຕ຺ຕມຜລາ ສມາຍຸຕາ ສໍ ສຸຏ຺ຐຸ ອາຍຸຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ນິຈ຺ຈໍ ຜລຘາຣິໂນ ມມ ອສ຺ສມສມີເປ ໂສຠນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໖໙. ‘‘ຫຣີຕກາ ອາມລກາ, ອມ຺ພຊມ຺ພຸວິຠີຕກາ;

ໂກລາ ຠລ຺ລາຕກາ ພິລ຺ລາ, ຜລານິ ຘາຣຍນ຺ຕິ ເຕ’’.

ເຕ ຫຣີຕກາທໂຍ ຣຸກ຺ຂາ ມມ ອສ຺ສມສມີເປ ຊາຕາ ນິຈ຺ຈໍ ຜລານິ ຘາຣຍນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໗໐. ‘‘ອາລຸວາ ຈ ກຬມ຺ພາ ຈ, ພິຬາລີຕກ຺ກຬານິ ຈ;

ຊີວກາ ສຸຕກາ ເຈວ, ພຫູກາ ມມ ອສ຺ສເມ’’.

ເອເຕ ອາລຸວາທໂຍ ມູລຜລາ ຂຸທ຺ທາ ມຘຸຣສາ ມມ ອສ຺ສມສມີເປ ພຫູ ສນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໗໑. ‘‘ອສ຺ສມສ຺ສາວິທູຣມ຺ຫິ, ຕຬາກາສຸໍ ສຸນິມ຺ມິຕາ;

ອຈ຺ໂຉທກາ ສີຕຊລາ, ສຸປຕິຕ຺ຖາ ມໂນຣມາ’’.

ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສມສ຺ສາວິທູຣມ຺ຫິ ອສ຺ສມສ຺ສ ສມີເປ ສຸນິມ຺ມິຕາ ສຸຏ຺ຐຸ ອາໂຣຫນໂອໂຣຫນກ຺ຂມໍ ກຕ຺ວາ ນິມ຺ມິຕາ ອຈ຺ໂຉທກາ ວິປ຺ປສນ຺ໂນທກາ ສີຕຊລາ ສີໂຕທກາ ສຸປຕິຕ຺ຖາ ສຸນ຺ທຣຕິຕ຺ຖາ ມໂນຣມາ ໂສມນສ຺ສກຣາ ຕຬາກາ ອາສຸໍ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໗໒. ‘‘ປທຸມຸປ຺ປລສຎ຺ຉນ຺ນາ, ປຸຓ຺ຑຣີກສມາຍຸຕາ;

ມນ຺ທາລເກຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນາ, ທິພ຺ພຄນ຺ໂຘປວາຍຕິ’’.

ຕຕ຺ຖ ປທຸເມຫິ ຈ ອຸປ຺ປເລຫິ ຈ ສຎ຺ຉນ຺ນາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ປຸຓ຺ຑຣີເກຫິ ສມາຍຸຕາ ສມງ຺ຄີຠູຕາ ມນ຺ທາລເກຫິ ຈ ສຎ຺ຉນ຺ນາ ຄຫນີຠູຕາ ຕຬາກາ ທິພ຺ພຄນ຺ຘານິ ອຸປວາຍນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ວາຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໗໓. ‘‘ເອວໍ ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ເນ, ປຸປ຺ຜິເຕ ຜລິເຕ ວເນ;

ສຸກເຕ ອສ຺ສເມ ຣມ຺ເມ, ວິຫຣາມິ ອຫໍ ຕທາ’’.

ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ເນຕິ ອພ຺ເພຫິ ນທິກາທິອວຍເວຫິ ສມ຺ປນ຺ເນ ປຣິປຸຓ຺ເຓ ປຸປ຺ຜຜລຣຸກ຺ເຂຫິ ຄຫນີຠູເຕ ວເນ ສຸກເຕ ຣມຓີເຍ ອສ຺ສເມ ອຣຎ຺ຎາວາເສ ຕທາ ຕາປສຠູຕກາເລ ອຫໍ ວິຫຣາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ອສ຺ສມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໑໗໔. ‘‘ສີລວາ ວຕສມ຺ປນ຺ໂນ, ຌາຍີ ຌານຣໂຕ ສທາ;

ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາພລປ຺ປຕ຺ໂຕ, ສຸຣຸຈິ ນາມ ຕາປໂສ’’ຕິ. – ອາຫ;

ຕຕ຺ຖ ສີລວາຕິ ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລສທິເສຫິ ປຎ຺ຈຫິ ສີເລຫິ ສມ຺ປຸຓ຺ໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຕສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຆຣາວາສໍ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ວາ ນ ເສວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕສມາທາເນນ ສມ຺ປນ຺ໂນ. ຌາຍີຕິ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌາເນຫິ ຌາຍີ ຌາຍນສີໂລ. ຌານຣໂຕຕິ ເອເຕສຸ ຌາເນສຸ ຣໂຕ ອລ຺ລີໂນ ສທາ ສມ຺ປຸຓ຺ໂຓ. ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາພລປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອິທ຺ຘິວິຘທິພ຺ພໂສຕປຣຈິຕ຺ຕວິຊານນປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສງ຺ຂາຕາຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອຠິຎ຺ຎາຫິ ວິເສສປຎ຺ຎາຫິ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ, ປຣິປຸຓ຺ໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາເມນ ສຸຣຸຈິ ນາມ ຕາປໂສ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣາມີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ເອຕ຺ຕເກນ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໑໗໕. ‘‘ຈຕຸວີສສຫສ຺ສານິ, ສິສ຺ສາ ມຍ຺ຫໍ ອຸປຏ຺ຐຫຸໍ;

ສພ຺ເພ ມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອເຕ, ຊາຕິມນ຺ໂຕ ຍສສ຺ສິໂນ’’ຕິ. – ອາທິມາຫ;

ຕຕ຺ຖ ເອເຕ ສພ຺ເພ ຈຕຸວີສຕິສຫສ຺ສພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ມຍ຺ຫໍ ສິສ຺ສາ ຊາຕິມນ຺ໂຕ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນາ ຍສສ຺ສິໂນ ປຣິວາຣສມ຺ປນ຺ນາ ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫຸນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໗໖. ‘‘ລກ຺ຂເຓ ອິຕິຫາເສ ຈ, ສນິຆຓ຺ຑຸສເກຏຸເຠ;

ປທກາ ເວຍ຺ຍາກຣຓາ, ສຘມ຺ເມ ປາຣມິໍ ຄຕາ’’.

ຕຕ຺ຖ ລກ຺ຂເຓຕິ ລກ຺ຂຓສຕ຺ເຖ. ສພ຺ພໂລກິຍານໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສານໍ ‘‘ອິເມຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ທຸກ຺ຂິຕາ ຠວນ຺ຕິ, ອິເມຫິ ສຸຂິຕາ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ລກ຺ຂຓໍ ຊານາຕິ. ຕປ຺ປກາສໂກ ຄນ຺ໂຖ ລກ຺ຂຓໍ, ຕສ຺ມິໍ ລກ຺ຂເຓ ຈ. ອິຕິຫາເສຕິ ‘‘ອິຕິຫ ອາສ ອິຕິຫ ອາສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນປຏິທີປເກ ຄນ຺ເຖ. ລກ຺ຂເຓ ຈ ອິຕິຫາເສ ຈ ປາຣມິໍ ປຣິໂຍສານໍ ຄຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຣຸກ຺ຂປພ຺ພຕາທີນໍ ນາມປ຺ປກາສກຄນ຺ຖໍ ‘‘ນິຆຓ຺ຑູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເກຏູເຠຕິ ກິຣິຍາກປ຺ປວິກປ຺ປານໍ ກວີນໍ ອຸປກາຣໂກ ຄນ຺ໂຖ. ນິຆຓ຺ຑຸຍາ ສຫ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສນິຆຓ຺ຑຸ, ເກຏຸເຠນ ສຫ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສເກຏຸຠໍ, ຕສ຺ມິໍ ສນິຆຓ຺ຑຸສເກຏຸເຠ ເວທຕ຺ຕເຍ ປາຣມິໍ ຄຕາຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປທກາຕິ ນາມປທສມາສຕທ຺ຘິຕາຂ຺ຍາຕກິຕກາທິປເທສຸ ເຉກາ. ເວຍ຺ຍາກຣຓານິ ຈນ຺ທປາຓິນີຍກລາປາທິພ຺ຍາກຣເຓ ເຉກາ. ສຘມ຺ເມ ປາຣມິໍ ຄຕາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຘມ຺ເມ ເວທຕ຺ຕເຍ ປາຣມິໍ ປຣິໂຍສານໍ ຄຕາ ປຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໗໗. ‘‘ອຸປ຺ປາເຕສຸ ນິມິຕ຺ເຕສຸ, ລກ຺ຂເຓສຸ ຈ ໂກວິທາ;

ປຖພ຺ຍາ ຠູມນ຺ຕລິກ຺ເຂ, ມມ ສິສ຺ສາ ສຸສິກ຺ຂິຕາ’’.

ຕຕ຺ຖ ອຸກ຺ກາປາຕຠູມິກມ຺ປາທິເກສຸ ອຸປ຺ປາເຕສຸ ຈ ສຸຠນິມິຕ຺ຕາສຸຠນິມິຕ຺ເຕສຸ ຈ ອິຕ຺ຖິລກ຺ຂຓປຸຣິສລກ຺ຂຓມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ຈ ໂກວິທາ ເຉກາ. ປຖວິຍາ ຈ ຠູມິຍາ ຈ ສກລໂລເກ ຈ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ອາກາເສ ຈາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ມມ ສິສ຺ສາ ສຸສິກ຺ຂິຕາ.

໑໗໘. ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ນິປກາ ເອເຕ, ອປ຺ປາຫາຣາ ອໂລລຸປາ;

ລາຠາລາເຠນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ, ປຣິວາເຣນ຺ຕິ ມໍ ສທາ’’.

ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປິຈ຺ຉາຕິ ອປ຺ປເກນາປິ ຍາເປນ຺ຕາ. ນິປກາຕິ ເນປກ຺ກສງ຺ຂາຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອປ຺ປາຫາຣາຕິ ເອກາຫາຣາ ເອກຠຕ຺ຕິກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໂລລຸປາຕິ ໂລລຸປຕຓ຺ຫາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕນກາ. ລາຠາລາເຠນາຕິ ລາເຠນ ອລາເຠນ ຈ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ໂສມນສ຺ສາ ເອເຕ ມມ ສິສ຺ສາ ສທາ ນິຈ຺ຈກາລໍ ມໍ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໗໙. ‘‘ຌາຍີ ຌານຣຕາ ຘີຣາ, ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ;

ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ຕາ, ປຣິວາເຣນ຺ຕິ ມໍ ສທາ’’.

ຕຕ຺ຖ ຌາຍີຕິ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌາເນຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຌາຍນສີລາ ວາ. ຌານຣຕາຕິ ເຕສຸ ຈ ຌາເນສຸ ຣຕາ ອລ຺ລີນາ. ຘີຣາຕິ ຘິຕິສມ຺ປນ຺ນາ. ສນ຺ຕຈິຕ຺ຕາຕິ ວູປສນ຺ຕມນາ. ສມາຫິຕາຕິ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎນ຺ຕິ ນິປ຺ປລິໂພຘຠາວໍ. ປຕ຺ຖຍນ຺ຕາຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕາ. ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາ ເມ ສິສ຺ສາ ສທາ ມໍ ປຣິວາເຣນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໘໐. ‘‘ອຠິຎ຺ຎາປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕາ, ເປຕ຺ຕິເກ ໂຄຈເຣ ຣຕາ;

ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈຣາ ຘີຣາ, ປຣິວາເຣນ຺ຕິ ມໍ ສທາ’’.

ຕຕ຺ຖ ອຠິຎ຺ຎາປາຣມິປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຈສຸ ອຠິຎ຺ຎາສຸ ປາຣມິໍ ປຣິໂຍສານໍ ປຕ຺ຕາ ປູຣິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເປຕ຺ຕິເກ ໂຄຈເຣ ຣຕາຕິ ພຸທ຺ຘານຸຎ຺ຎາຕາຍ ອວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ລທ຺ເຘ ອາຫາເຣ ຣຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈຣາຕິ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂນ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘີຣາຕິ ຖິຣຠູຕາ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິປຣິສ຺ສເຍ ອຈ຺ຉມ຺ຠິຕສຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍຠູຕາ ມມ ຕາປສາ ສທາ ມໍ ປຣິວາເຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໑. ‘‘ສໍວຸຕາ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ, ອເນຊາ ຣກ຺ຂິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ;

ອສໍສຏ຺ຐາ ຈ ເຕ ຘີຣາ, ມມ ສິສ຺ສາ ທຸຣາສທາ’’.

ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂາທີສຸ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຣູປາທີສຸ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ສໍວຸຕາ ປິຫິຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕທ຺ວາຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເນຊາ ນິຕ຺ຕຓ຺ຫາ ຣກ຺ຂິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ ໂຄປິຕຈກ຺ຂາທິອິນ຺ທ຺ຣິຍາ ອສໍສຏ຺ຐາ ຎາຕີຫິ ຄຫຏ຺ເຐຫິ ອມິສ຺ສີຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຣາສທາຕິ ທຸຏ຺ຐຸ ອາສທາ, ອາສາເທຕຸໍ ຆຏ຺ເຏຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາ ອໂຍຄ຺ຄາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໒. ‘‘ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສຊ຺ຊາຍ, ຐານຈງ຺ກມເນນ ຈ;

ວີຕິນາເມນ຺ຕິ ເຕ ຣຕ຺ຕິໍ, ມມ ສິສ຺ສາ ທຸຣາສທາ’’.

ຕຕ຺ຖ ມມ ສິສ຺ສາ ປລ຺ລງ຺ເກນ ອູຣຸພທ຺ຘາສເນນ ເສຍ຺ຍໍ ວິຫາຍ ນິສຊ຺ຊາຍ ຈ ຐາເນນ ຈ ຈງ຺ກເມນ ຈ ສກລໍ ຣຕ຺ຕິໍ ວິເສເສນ ອຕິນາເມນ຺ຕິ ອຕິກ຺ກາເມນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໘໓. ‘‘ຣຊນີເຍ ນ ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ, ທຸສ຺ສນີເຍ ນ ທຸສ຺ສເຣ;

ໂມຫນີເຍ ນ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ, ມມ ສິສ຺ສາ ທຸຣາສທາ’’.

ເຕ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາ ມມ ສິສ຺ສາ ຕາປສາ ຣຊນີເຍ ຣຊ຺ຊິຕພ຺ເພ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນ ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ຣຊ຺ຊໍ ນ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ. ທຸສ຺ສນີເຍ ທຸສ຺ສິຕພ຺ເພ ໂທສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ຍຸຕ຺ເຕ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ນ ທຸສ຺ສເຣ ໂທສໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂມຫນີເຍ ໂມຫິຕຸໍ ຍຸຕ຺ເຕ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ນ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ ໂມຫໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຠວນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໔. ‘‘ອິທ຺ຘິໍ ວີມໍສມານາ ເຕ, ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈກາລິກໍ;

ປຖວິໍ ເຕ ປກມ຺ເປນ຺ຕິ, ສາຣມ຺ເຠນ ທຸຣາສທາ’’.

ເຕ ມມ ສິສ຺ສາ ‘‘ເອໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ ໂຫຕິ, ພຫຸຘາປິ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິກໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໐໒) ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນໍ ນິຈ຺ຈກາລິກໍ ວີມໍສມານາ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ເຕ ມມ ສິສ຺ສາ ອາກາເສປິ ອຸທເກປິ ປຖວິໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ອິຣິຍາປຖໍ ປກມ຺ເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຣມ຺ເຠນ ຍຸຄຄ຺ຄາເຫນ ກລຫກຣເຓນ ນ ອາສາເທຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໘໕. ‘‘ກີຬມານາ ຈ ເຕ ສິສ຺ສາ, ກີຬນ຺ຕິ ຌານກີຬິຕໍ;

ຊມ຺ພຸໂຕ ຜລມາເນນ຺ຕິ, ມມ ສິສ຺ສາ ທຸຣາສທາ’’.