໘. ສິງ຺ຄາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ນິທານວຓ຺ຓນາ

໒໔໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ສິງ຺ຄາລສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍມນຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນາ – ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປຕິ ເວຬຸວນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ນາມໍ. ຕໍ ກິຣ ເວຬູຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ເຖນ ຈ ປາກາເຣນ ໂຄປຸຣຏ຺ຏາລກຍຸຕ຺ຕໍ ນີໂລຠາສໍ ມໂນຣມໍ, ເຕນ ເວຬຸວນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກລນ຺ທການຎ຺ເຈຕ຺ຖ ນິວາປໍ ອທໍສຸ, ເຕນ ກລນ຺ທກນິວາໂປຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ປຸພ຺ເພ ກິຣ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຣາຊາ ຕຕ຺ຖ ອຸຍ຺ຍານກີຬນຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕ ສຸຣາມເທນ ມຕ຺ໂຕ ທິວາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ. ປຣິຊໂນປິສ຺ສ ‘‘ສຸຕ຺ໂຕ ຣາຊາ’’ຕິ ປຸປ຺ຜຜລາທີຫິ ປໂລຠິຍມາໂນ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ສຸຣາຄນ຺ເຘນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມາ ສຸສິຣຣຸກ຺ຂາ ກຓ຺ຫສປ຺ໂປ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຠິມຸໂຂ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ຊີວິຕໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ກາຬກເວເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຓ຺ຓມູເລ ສທ຺ທມກາສິ. ຣາຊາ ປຏິພຸຊ຺ຌິ. ກຓ຺ຫສປ຺ໂປ ນິວຕ຺ໂຕ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ກາຬກາຍ ມມ ຊີວິຕໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ກາຬການໍ ຕຕ຺ຖ ນິວາປໍ ປຏ຺ຐເປສິ, ອຠຍໂຆສຎ຺ຈ ໂຆສາເປສິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຕໂຕ ປຠຸຕິ ‘‘ກລນ຺ທກນິວາໂປ’’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕໍ. ກລນ຺ທກາຕິ ຫິ ກາຬການໍ ເອຕໍ ນາມໍ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຠຄວາ ຣາຊຄຫໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ ວິຫຣຕິ, ເຕນ ສມເຍນ. ສິງ຺ຄາລໂກ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕຕິ ສິງ຺ຄາລໂກຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕຕິ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ກິຣ ປິຕາ ຄຫປຕິມຫາສາໂລ, ນິທຫິຕ຺ວາ ຐປິຕາ ຈສ຺ສ ເຄເຫ ຈຕ຺ຕາລີສ ຘນໂກຏິໂຍ ອຕ຺ຖິ. ໂສ ຠຄວຕິ ນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ຠຣິຍາປິສ຺ສ ໂສຕາປນ຺ນາເຍວ. ປຸຕ຺ໂຕ ປນສ຺ສ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ອປ຺ປສນ຺ໂນ. ອຖ ນໍ ມາຕາປິຕໂຣ ອຠິກ຺ຂຓໍ ເອວໍ ໂອວທນ຺ຕິ – ‘‘ຕາຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມ, ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ມຫາກສ຺ສປໍ ອສີຕິມຫາສາວເກ ອຸປສງ຺ກມາ’’ຕິ. ໂສ ເອວມາຫ – ‘‘ນຕ຺ຖິ ມມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສມຓານໍ ອຸປສງ຺ກມນກິຈ຺ຈໍ, ສມຓານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ໂອນມິຕ຺ວາ ວນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິ ຣຸຊ຺ຊຕິ, ຊາຓຸການິ ຂຣານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຠູມິຍໍ ນິສີທິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ວຕ຺ຖານິ ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ຊີຣນ຺ຕິ, ສມີເປ ນິສິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຖາສລ຺ລາໂປ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ວິສ຺ສາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕາທີນິ ທາຕພ຺ພານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຕ຺ໂຖ ປຣິຫາຍຕິ, ນຕ຺ຖິ ມຍ຺ຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສມຓານໍ ອຸປສງ຺ກມນກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ. ອິຕິ ນໍ ຍາວຊີວໍ ໂອວທນ຺ຕາປິ ມາຕາປິຕໂຣ ສາສເນ ອຸປເນຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ.

ອຖສ຺ສ ປິຕາ ມຣຓມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ໂນ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາທໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ທິສາ ຕາຕ ນມສ຺ສາຫີ’’ຕິ ເອວມສ຺ສ ໂອວາທໍ ທສ຺ສາມິ, ໂສ ອຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ໂຕ ທິສາ ນມສ຺ສິສ຺ສຕິ, ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ວາ ສາວກາ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ທິສາ ນມສ຺ສນໍ ກໂຣຫີຕິ ມໍ ໂອວທີ’’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ອຖສ຺ສ ເຕ ‘‘ນ ຕຸຍ຺ຫໍ ປິຕາ ເອຕາ ທິສາ ນມສ຺ສາເປຕິ, ອິມາ ປນ ທິສາ ນມສ຺ສາເປຕີ’’ຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ. ໂສ ພຸທ຺ຘສາສເນ ຄຸຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ອາມນ຺ຕາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ຉ ທິສາ ນມສ຺ເສຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ມຣຓມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ນສ຺ສ ກຖາ ນາມ ຍາວຊີວໍ ອນຸສ຺ສຣຓີຍາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ຄຫປຕິປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ປິຕຸວຈນໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຕຖາ ອກາສິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ກາລສ຺ເສວ ອຸຏ຺ຐາຍ ຣາຊຄຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒໔໓. ປຸຖຸທິສາຕິ ພຫຸທິສາ. ອິທານິ ຕາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສນ຺ຕິອາທິມາຫ. ປາວິສີຕິ ນ ຕາວ ປວິຏ຺ໂຐ, ປວິສິສ຺ສາມີຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ວຕ຺ຕມາໂນປິ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາຕິ ນ ອິທາເນວ ອທ຺ທສ, ປຈ຺ຈູສສມເຍປິ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ເອຕໍ ທິສາ ນມສ຺ສມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ອຫໍ ສິງ຺ຄາລສ຺ສ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຄິຫິວິນຍໍ ສິງ຺ຄາລສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ກເຖສ຺ສາມິ, ມຫາຊນສ຺ສ ສາ ກຖາ ສຜລາ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ມຍາ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ປາໂຕວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ, ປວິສນ຺ໂຕ ຈ ນໍ ຕເຖວ ອທ຺ທສ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ’’ຕິ. ເອຕທໂວຈາຕິ ໂສ ກິຣ ອວິທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ທິສາເຍວ ນມສ຺ສຕິ. ອຖໍ ນໍ ຠຄວາ ສູຣິຍຣສ຺ມິສມ຺ຜສ຺ເສນ ວິກສມານໍ ມຫາປທຸມໍ ວິຍ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິອາທິກໍ ເອຕທໂວຈ.

ຉທິສາທິວຓ຺ຓນາ

໒໔໔. ຍຖາ ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕຕິ ໂສ ກິຣ ຕໍ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາວ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ຍາ ກິຣ ມມ ປິຕຣາ ຉ ທິສາ ນມສ຺ສິຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ນ ກິຣ ຕາ ເອຕາ, ອຎ຺ຎາ ກິຣ ອຣິຍສາວເກນ ຉ ທິສາ ນມສ຺ສິຕພ຺ພາ. ຫນ຺ທາຫໍ ອຣິຍສາວເກນ ນມສ຺ສິຕພ຺ພາ ທິສາເຍວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນມສ຺ສາມີຕິ. ໂສ ຕາ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຍຖາ ກຖໍ ປນ, ຠນ຺ເຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ກຖໍ ປນາຕິ ອິທເມວ ປຸຈ຺ຉາປທໍ. ກມ຺ມກິເລສາຕິ ເຕຫິ ກມ຺ເມຫິ ສຕ຺ຕາ ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ກມ຺ມກິເລສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຐາເນຫີຕິ ກາຣເຓຫິ. ອປາຍມຸຂານີຕິ ວິນາສມຸຂານິ. ໂສຕິ ໂສ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຣິຍສາວໂກ. ຈຸທ຺ທສ ປາປກາປຄໂຕຕິ ເອເຕຫິ ຈຸທ຺ທສຫິ ປາປເກຫິ ລາມເກຫິ ອປຄໂຕ. ຉທ຺ທິສາປຏິຈ຺ຉາທີຕິ ຉ ທິສາ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ໂຕ. ອຸໂຠໂລກວິຊຍາຍາຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ອິຘໂລກປຣໂລການໍ ວິຊິນນຕ຺ຖາຍ. ອຍຎ຺ເຈວ ໂລໂກ ອາຣທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ເອວຣູປສ຺ສ ຫິ ອິຘ ໂລເກ ປຎ຺ຈ ເວຣານິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນສ຺ສ ອຍຎ຺ເຈວ ໂລໂກ ອາຣທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ປຣິໂຕສິໂຕ ເຈວ ນິປ຺ຜາທິໂຕ ຈ. ປຣໂລເກປິ ປຎ຺ຈ ເວຣານິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນສ຺ສ ປໂຣ ຈ ໂລໂກ ອາຣາຘິໂຕ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣມ຺ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ.

໒໔໕. ອິຕິ ຠຄວາ ສງ຺ເຂເປນ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິທານິ ຕເມວ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ກຕມສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກມ຺ມກິເລສາຕິອາທິມາຫ. ກມ຺ມກິເລໂສຕິ ກມ຺ມຎ຺ຈ ຕໍ ກິເລສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ກິເລໂສ ຈາຕິ ກມ຺ມກິເລໂສ. ສກິເລໂສເຍວ ຫິ ປາຓໍ ຫນຕິ, ນິກ຺ກິເລໂສ ນ ຫນຕິ, ຕສ຺ມາ ປາຓາຕິປາໂຕ ‘‘ກມ຺ມກິເລໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອທິນ຺ນາທານາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຖາປຣນ຺ຕິ ອປຣມ຺ປິ ເອຕທຕ຺ຖປຣິທີປກເມວ ຄາຖາພນ຺ຘໍ ອໂວຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຈຕຸຐານາທິວຓ຺ຓນາ

໒໔໖. ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣຕີຕິ ອິທໍ ຠຄວາ ຍສ຺ມາ ກາຣເກ ທສ຺ສິເຕ ອກາຣໂກ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາປິ ເທສນາກຸສລຕາຍ ປຐມຕຣໍ ກາຣກໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ຉນ຺ເທນ ເປເມນ ອຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ປຣປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ‘‘ອຍໍ ເມ ມິຕ຺ໂຕ ວາ ສມ຺ຠຕ຺ໂຕ ວາ ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ ວາ ຎາຕໂກ ວາ ລຎ຺ຊໍ ວາ ປນ ເມ ເທຕີ’’ຕິ ຉນ຺ທວເສນ ອສ຺ສາມິກໍ ສາມິກໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ຉນ຺ທາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ໂຍ ‘‘ອຍໍ ເມ ເວຣີ’’ຕິ ປກຕິເວຣວເສນ ຕງ຺ຂຓຸປ຺ປນ຺ນໂກຘວເສນ ວາ ສາມິກໍ ອສ຺ສາມິກໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ໂທສາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ມນ຺ທຕ຺ຕາ ໂມມູຫຕ຺ຕາ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ວຕ຺ວາ ອສ຺ສາມິກໍ ສາມິກໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ໂມຫາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ‘‘ອຍໍ ຣາຊວລ຺ລໂຠ ວາ ວິສມນິສ຺ສິໂຕ ວາ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ເມ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠີໂຕ ອສ຺ສາມິກໍ ສາມິກໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ຠຍາຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຠາເຊນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ເມ ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ ວາ ສມ຺ຠຕ຺ໂຕ ວາ’’ຕິ ເປມວເສນ ອຕິເຣກໍ ເທຕິ, ‘‘ອຍໍ ເມ ເວຣີ’’ຕິ ໂທສວເສນ ອູນກໍ ເທຕິ, ໂມມູຫຕ຺ຕາ ທິນ຺ນາທິນ຺ນໍ ອຊານມາໂນ ກສ຺ສຈິ ອູນໍ ກສ຺ສຈິ ອຘິກໍ ເທຕິ, ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ອທິຍ຺ຍມາເນ ມຍ຺ຫໍ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠີໂຕ ກສ຺ສຈິ ອຕິເຣກໍ ເທຕິ, ໂສ ຈຕຸພ຺ພິໂຘປິ ຍຖານຸກ຺ກເມນ ຉນ຺ທາຄຕິອາທີນິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ ນາມ.

ອຣິຍສາວໂກ ປນ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓນ຺ໂຕປິ ຉນ຺ທາຄຕິອາທີນິ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ຐາເນຫິ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ.

ນິຫີຍຕິ ຍໂສ ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ອຄຕິຄາມິໂນ ກິຕ຺ຕິຍໂສປິ ປຣິວາຣຍໂສປິ ນິຫີຍຕິ ປຣິຫາຍຕິ.

ຉອປາຍມຸຂາທິວຓ຺ຓນາ

໒໔໗. ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐານານຸໂຍໂຄຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຣາຕິ ປິຏ຺ຐສຸຣາ ປູວສຸຣາ ໂອທນສຸຣາ ກິຓ຺ຓປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ສມ຺ຠາຣສໍຍຸຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຈ ສຸຣາ. ເມຣຍນ຺ຕິ ປຸປ຺ຜາສໂວ ຜລາສໂວ ມຘ຺ວາສໂວ ຄຸຬາສໂວ ສມ຺ຠາຣສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຈ ອາສວາ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ມທກຣຓວເສນ ມຊ຺ຊໍ. ປມາທຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປມາທກາຣຓໍ. ຍາຍ ເຈຕນາຍ ຕໍ ມຊ຺ຊໍ ປິວຕິ, ຕສ຺ສ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອນຸໂຍໂຄຕິ ຕສ຺ສ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐານສ຺ສ ອນຸອນຸໂຍໂຄ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຣຓໍ. ຍສ຺ມາ ປເນຕໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ໂຠຄາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂຠຄານໍ ອປາຍມຸຂ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິກາລວິສິຂາຈຣິຍານຸໂຍໂຄຕິ ອເວລາຍ ວິສິຂາສຸ ຈຣິຍານຸຍຸຕ຺ຕຕາ.

ສມຊ຺ຊາຠິຈຣຓນ຺ຕິ ນຈ຺ຈາທິທສ຺ສນວເສນ ສມຊ຺ຊາຄມນໍ. ອາລສ຺ຍານຸໂຍໂຄຕິ ກາຍາລສິຍຕາຍ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ.

ສຸຣາເມຣຍສ຺ສ ຉອາທີນວາທິວຓ຺ຓນາ

໒໔໘. ເອວໍ ຉນ຺ນໍ ອປາຍມຸຂານໍ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິທານິ ຕານິ ວິຠຊນ຺ໂຕ ຉ ໂຂ ເມ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ ອາທີນວາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາຕິ ສາມໍ ປສ຺ສິຕພ຺ພາ, ອິຘໂລກຠາວິນີ. ຘນຊານີຕິ ຘນຫານິ. ກລຫປ຺ປວຑ຺ຒນີຕິ ວາຈາກລຫສ຺ສ ເຈວ ຫຕ຺ຖປຣາມາສາທິກາຍກລຫສ຺ສ ຈ ວຑ຺ຒນີ. ໂຣຄານໍ ອາຍຕນນ຺ຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ອກ຺ຂິໂຣຄາທີນໍ ເຂຕ຺ຕໍ. ອກິຕ຺ຕິສຎ຺ຊນນີຕິ ສຸຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ຫິ ມາຕຣມ຺ປິ ປຫຣນ຺ຕິ ປິຕຣມ຺ປິ, ອຎ຺ຎໍ ພຫຸມ຺ປິ ອວຕ຺ຕພ຺ພໍ ວທນ຺ຕິ, ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕນ ຄຣຫມ຺ປິ ທຓ຺ຑມ຺ປິ ຫຕ຺ຖປາທາທິເຉທມ຺ປິ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ອິຘໂລເກປິ ປຣໂລເກປິ ອກິຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ອິຕິ ເຕສໍ ສາ ສຸຣາ ອກິຕ຺ຕິສຎ຺ຊນນີ ນາມ ໂຫຕິ. ໂກປີນນິທໍສນີຕິ ຄຸຍ຺ຫຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ວິວຣິຍມານໍ ຫິຣິໍ ໂກເປຕິ ວິນາເສຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ໂກປີນ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສຸຣາມທມຕ຺ຕາ ຈ ຕໍ ຕໍ ອງ຺ຄໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ເຕນ ເນສໍ ສາ ສຸຣາ ໂກປີນສ຺ສ ນິທໍສນໂຕ ‘‘ໂກປີນນິທໍສນີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລິກຣຓີຕິ ສາຄຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍ ກມ຺ມສ຺ສກຕປຎ຺ຎໍ ທຸພ຺ພລໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລິກຣຓີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມຄ຺ຄປຎ຺ຎໍ ປນ ທຸພ຺ພລໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຘິຄຕມຄ຺ຄານຎ຺ຫິ ສາ ອນ຺ໂຕມຸຂເມວ ນ ປວິສຕິ. ຉຏ຺ຐໍ ປທນ຺ຕິ ຉຏ຺ຐໍ ກາຣຓໍ.

໒໔໙. ອຕ຺ຕາປິສ຺ສ ອຄຸຕ຺ໂຕ ອຣກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອເວລາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຫິ ຂາຓຸກຓ຺ຏກາທີນິປິ ອກ຺ກມຕິ, ອຫິນາປິ ຍກ຺ຂາທີຫິປິ ສມາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຎຕ຺ວາ ເວຣິໂນປິ ນໍ ນິລີຍິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ວາ ຫນນ຺ຕິ ວາ. ເອວໍ ອຕ຺ຕາປິສ຺ສ ອຄຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ອຣກ຺ຂິໂຕ. ປຸຕ຺ຕທາຣາປິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປິຕາ ອມ຺ຫາກໍ ສາມິ ຣຕ຺ຕິໍ ວິຈຣຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ມຍ’’ນ຺ຕິ ອິຕິສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣປິ ຠຣິຍາປິ ພຫິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ຈຣນ຺ຕາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຸຕ຺ຕທາໂຣປິສ຺ສ ອຄຸຕ຺ໂຕ ອຣກ຺ຂິໂຕ ໂຫຕິ. ສາປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕທາຣປຣິຊນສ຺ສ ຣຕ຺ຕິໍ ຈຣຓກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ໂຈຣາ ສຸຎ຺ຎໍ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ຫຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ສາປເຕຍ຺ຍມ຺ປິສ຺ສ ອຄຸຕ຺ຕໍ ອຣກ຺ຂິຕໍ ໂຫຕິ. ສງ຺ກິໂຍ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ກຕປາປກມ຺ເມສຸປິ ‘‘ອິມິນາ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສງ຺ກິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ຆຣທ຺ວາເຣນ ຍາຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອຎ຺ເຎນ ໂຈຣກມ຺ມໍ ປຣທາຣິກກມ຺ມໍ ວາ ກຕໍ, ຕໍ ‘‘ອິມິນາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຠູຕໍ ອສນ຺ຕມ຺ປິ ຕສ຺ມິໍ ຣູຫຕິ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ພຫູນຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂຘມ຺ມານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ອສຕິ ສພ຺ພໍ ວິກາລຈາຣິມ຺ຫິ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ອິຕິ ໂສ ພຫູນໍ ທຸກ຺ຂຘມ຺ມານໍ ປຸຣກ຺ຂໂຕ ປຸເຣຄາມີ ໂຫຕິ.

໒໕໐. ກ຺ວ ນຈ຺ຈນ຺ຕິ ‘‘ກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນຏນາຏກາທິນຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຍສ຺ມິໍ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ‘‘ສ຺ເວ ນຈ຺ຈທສ຺ສນໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຊ຺ຊ ວຕ຺ຖຄນ຺ຘມາລາທີນິ ປຏິຍາເທນ຺ຕສ຺ເສວ ສກລທິວສມ຺ປິ ກມ຺ມຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ, ນຈ຺ຈທສ຺ສເນນ ເອກາຫມ຺ປິ ທ຺ວີຫມ຺ປິ ຕີຫມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ໂຫຕິ, ອຖ ວຸຏ຺ຐິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາທີນິ ລຠິຕ຺ວາປິ ວປ຺ປາທິກາເລ ວປ຺ປາທີນິ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຠຄາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ພຫິ ຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອນາຣກ຺ເຂ ເຄເຫ ໂຈຣາ ຍໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ໂຠຄາ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ. ກ຺ວ ຄີຕນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕສໍ ນານາກຣຓໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໒໕໑. ຊຍໍ ເວຣນ຺ຕິ ‘‘ຊິຕໍ ມຍາ’’ຕິ ປຣິສມຊ຺ເຌ ປຣສ຺ສ ສາຏກໍ ວາ ເວຐນໍ ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ‘‘ປຣິສມຊ຺ເຌ ເມ ອວມານໍ ກໂຣສິ, ໂຫຕຸ, ສິກ຺ຂາເປສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ເວຣໍ ພນ຺ຘຕິ, ເອວໍ ຊິນນ຺ໂຕ ສຍໍ ເວຣໍ ປສວຕິ. ຊິໂນຕິ ອຎ຺ເຎນ ຊິໂຕ ສມາໂນ ຍໍ ເຕນ ຕສ຺ສ ເວຐນໍ ວາ ສາຏໂກ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ປນ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິວິຕ຺ຕໍ ຄຫິຕໍ, ຕໍ ອນຸໂສຈຕິ ‘‘ອໂຫສິ ວຕ ເມ, ຕໍ ຕໍ ວຕ ເມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ໂສຈຕິ. ເອວໍ ໂສ ຊິໂນ ວິຕ຺ຕໍ ອນຸໂສຈຕິ. ສຠາຄຕສ຺ສ ວຈນໍ ນ ຣູຫຕີຕິ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ ສກ຺ຂິປຸຏ຺ຐສ຺ສ ສໂຕ ວຈນໍ ນ ຣູຫຕິ, ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ‘‘ອຍໍ ອກ຺ຂໂສຓ຺ໂຑ ຊູຕກໂຣ, ມາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ຠວນ຺ຕິ. ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈານໍ ປຣິຠູໂຕ ໂຫຕີຕິ ຕຎ຺ຫິ ມິຕາມຈ຺ຈາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ສມ຺ມ, ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຊູຕກໂຣ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣສິ, ນ ເຕ ອິທໍ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕານໍ ອນຸຣູປໍ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາ ເອວໍ ກເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕປິ ເຕສໍ ວຈນໍ ນ ກໂຣຕິ. ຕໂຕ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ນ ນິສີທນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ກາຣຓາ ສກ຺ຂິປຸຏ຺ຐາປິ ນ ກເຖນ຺ຕິ. ເອວໍ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈານໍ ປຣິຠູໂຕ ໂຫຕິ.

ອາວາຫວິວາຫການນ຺ຕິ ອາວາຫກາ ນາມ ເຍ ຕສ຺ສ ຆຣໂຕ ທາຣິກໍ ຄເຫຕຸກາມາ. ວິວາຫກາ ນາມ ເຍ ຕສ຺ສ ເຄເຫ ທາຣິກໍ ທາຕຸກາມາ. ອປຕ຺ຖິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອນິຈ຺ຉິໂຕ ໂຫຕິ. ນາລໍ ທາຣຠຣຓາຍາຕິ ທາຣຠຣຓາຍ ນ ສມຕ຺ໂຖ. ເອຕສ຺ສ ເຄເຫ ທາຣິກາ ທິນ຺ນາປິ ເອຕສ຺ສ ເຄຫໂຕ ອາຄຕາປິ ອມ຺ເຫຫິ ເອວ ໂປສິຕພ຺ພາ ຠວິສ຺ສຕິເຍວ.

ປາປມິຕ຺ຕຕາຍ ຉອາທີນວາທິວຓ຺ຓນາ

໒໕໒. ຘຸຕ຺ຕາຕິ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ຕາ. ໂສຓ຺ຑາຕິ ອິຕ຺ຖິໂສຓ຺ຑາ ຠຕ຺ຕໂສຓ຺ຑາ ປູວໂສຓ຺ຑາ ມູລກໂສຓ຺ຑາ. ປິປາສາຕິ ປານໂສຓ຺ຑາ. ເນກຕິກາຕິ ປຕິຣູປເກນ ວຎ຺ຈນກາ. ວຎ຺ຈນິກາຕິ ສມ຺ມຸຂາວຎ຺ຈນາຫິ ວຎ຺ຈນິກາ. ສາຫສິກາຕິ ເອກາຄາຣິກາທິສາຫສິກກມ຺ມກາຣິໂນ. ຕ຺ຍາສ຺ສ ມິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຕ ອສ຺ສ ມິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎຫິ ສປ຺ປຸຣິເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ນ ຣມຕິ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ວຣສຍນໍ ອາໂຣປິຕສູກໂຣ ຄູຖກູປມິວ, ເຕ ປາປມິຕ຺ເຕເຍວ ອຸປສງ຺ກມຕິ. ຕສ຺ມາ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈ ພຫຸໍ ອນຕ຺ຖໍ ນິຄຈ຺ຉຕິ.

໒໕໓. ອຕິສີຕນ຺ຕິ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ ກາລສ຺ເສວ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ເອຖ ໂຠ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອຕິສີຕໍ ຕາວ, ອຏ຺ຐີນິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ ວິຍ, ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ ປຈ຺ຉາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຄ຺ຄິໍ ຕປນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອິຕຣສ຺ສ ກມ຺ມໍ ປຣິຫາຍຕິ. ອຕິອຸຓ຺ຫນ຺ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ໂຫຕິ ປານສຂາ ນາມາຕິ ເອກຈ຺ໂຈ ປານຏ຺ຐາເນ ສຸຣາເຄເຫເຍວ ສຫາໂຍ ໂຫຕິ. ‘‘ປນ຺ນສຂາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມິຍສມ຺ມິໂຍຕິ ສມ຺ມ ສມ຺ມາຕິ ວທນ຺ໂຕ ສມ຺ມຸເຂເຍວ ສຫາໂຍ ໂຫຕິ, ປຣມ຺ມຸເຂ ເວຣີສທິໂສ ໂອຕາຣເມວ ຄເວສຕິ. ອຕ຺ເຖສຸ ຊາເຕສູຕິ ຕຖາຣູເປສຸ ກິຈ຺ເຈສຸ ສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ. ເວຣປ຺ປສໂວຕິ ເວຣພຫຸລຕາ. ອນຕ຺ຖຕາຕິ ອນຕ຺ຖກາຣິຕາ. ສຸກທຣິຍຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ກທຣິຍຕາ ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣິຍຠາໂວ. ອຸທກມິວ ອິຓໍ ວິຄາຫຕີຕິ ປາສາໂຓ ອຸທກໍ ວິຍ ສໍສີທນ຺ໂຕ ອິຓໍ ວິຄາຫຕິ.

ຣຕ຺ຕິນຸຏ຺ຐານເທສ຺ສິນາຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸຏ຺ຐານສີເລນ. ອຕິສາຍມິທໍ ອຫູຕິ ອິທໍ ອຕິສາຍໍ ຊາຕນ຺ຕິ ເຍ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ອິຕິ ວິສ຺ສຏ຺ຐກມ຺ມນ຺ເຕຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕກມ຺ມນ຺ເຕ. ອຕ຺ຖາ ອຈ຺ເຈນ຺ຕິ ມາຓເວຕິ ເອວຣູເປ ປຸຄ຺ຄເລ ອຕ຺ຖາ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕິ, ເຕສຸ ນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ.

ຕິຓາ ຠິຍ຺ໂຍຕິ ຕິຓໂຕປິ ອຸຕ຺ຕຣິ. ໂສ ສຸຂໍ ນ ວິຫາຍຕີຕິ ໂສ ປຸຣິໂສ ສຸຂໍ ນ ຊຫາຕິ, ສຸຂສມງ຺ຄີເຍວ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ກຖາມຄ຺ເຄນ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ຄິຫິຠູເຕນ ສຕາ ເອຕ຺ຕກໍ ກມ຺ມໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິຘໂລເກ ປຣໂລເກ ຄຣຫເມວ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ.

ມິຕ຺ຕປຕິຣູປກາທິວຓ຺ຓນາ

໒໕໔. ອິທານິ ໂຍ ເອວໍ ກໂຣໂຕ ອນຕ຺ໂຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎານິ ວາ ປນ ຍານິ ການິຈິ ຠຍານິ ເຍເກຈິ ອຸປທ຺ທວາ ເຍເກຈິ ອຸປສຄ຺ຄາ, ສພ຺ເພ ເຕ ພາລໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ເອວຣູປາ ພາລາ ນ ເສວິຕພ຺ພາ’’ຕິ ພາເລ ມິຕ຺ຕປຕິຣູປເກ ອມິຕ຺ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ ອມິຕ຺ຕາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸຫໂຣຕິ ສຍໍ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ໂຖ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍເສນ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຫຣຕິເຍວ. ວຈີປຣໂມຕິ ວຈນປຣໂມ ວຈນມຕ຺ເຕເນວ ທາຍໂກ ກາຣໂກ ວິຍ ໂຫຕິ. ອນຸປ຺ປິຍຠາຓີຕິ ອນຸປ຺ປິຍໍ ຠຓຕິ. ອປາຍສຫາໂຍຕິ ໂຠຄານໍ ອປາເຍສຸ ສຫາໂຍ ໂຫຕິ.

໒໕໕. ເອວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອມິຕ຺ເຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ຕຕ຺ຖ ເອເກກໍ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ວິຠຊນ຺ໂຕ ຈຕູຫິ ໂຂ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸຫໂຣ ໂຫຕີຕິ ເອກໍເສນ ຫາຣໂກເຍວ ໂຫຕິ. ສຫາຍສ຺ສ ເຄຫໍ ຣິຕ຺ຕຫຕ຺ໂຖ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຖສາຏກາທີນໍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ໂສ ‘‘ອຕິວິຍ ຕ຺ວໍ ສມ຺ມ ອິມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສສີ’’ຕິ ອຎ຺ຎໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ຕໍ ເທຕິ. ອປ຺ເປນ ພຫຸມິຈ຺ຉຕີຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອປ຺ປກໍ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ພຫຸໍ ປຕ຺ເຖຕິ. ຠຍສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຠເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕສ຺ສ ທາໂສ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ສພ຺ພທາ ນ ກໂຣຕິ, ຠເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ກໂຣຕິ, ນ ເປເມນາຕິ ອມິຕ຺ໂຕ ນາມ ຊາໂຕ. ເສວຕິ ອຕ຺ຖກາຣຓາຕິ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ນ ເສວຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖເມວ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ໂຕ ເສວຕິ.

໒໕໖. ອຕີເຕນ ປຏິສນ຺ຖຣຕີຕິ ສຫາເຍ ອາຄເຕ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ວາ ປເຣ ວາ ນ ອາຄໂຕສິ, ອມ຺ຫາກໍ ອິມສ຺ມິໍ ວາເຣ ສສ຺ສໍ ອຕິວິຍ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ພຫູນິ ສາລິຍວພີຊາທີນິ ຐເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ນິສີທິມ຺ຫ, ອຊ຺ຊ ປນ ສພ຺ພໍ ຂີຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕີເຕນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອນາຄເຕນາຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວາເຣ ອມ຺ຫາກໍ ສສ຺ສໍ ມນາປໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຜລຠາຣຠຣິຕາ ສາລິອາທໂຍ, ສສ຺ສສງ຺ຄເຫ ກເຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອວໍ ອນາຄເຕນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ນິຣຕ຺ຖເກນາຕິ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ເຘ ວາ ອສ຺ສປິຏ຺ເຐ ວາ ນິສິນ຺ໂນ ສຫາຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ໂຠ, ອິຘ ນິສີທາ’’ຕິ ວທຕິ. ມນາປໍ ສາຏກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ‘‘ສຫາຍກສ຺ສ ວຕ ເມ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ອຎ຺ໂຎ ປນ ມຍ຺ຫໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວທຕິ, ເອວໍ ນິຣຕ຺ຖເກນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ ນາມ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ເຈສຸ ພ຺ຍສນໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ‘‘ສກເຏນ ເມ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຈກ຺ກມສ຺ສ ຠິນ຺ນໍ, ອກ຺ໂຂ ຉິນ຺ໂນ’’ຕິອາທີນິ ວທຕິ.

໒໕໗. ປາປກມ຺ປິສ຺ສ ອນຸຊານາຕີຕິ ປາຓາຕິປາຕາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກໂຣມາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ ສມ຺ມ ກໂຣມາ’’ຕິ ອນຸຊານາຕິ. ກລ຺ຍາເຓປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຫາໂຍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອສຸກຏ຺ຐາເນ ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕິ, ເອຫິ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສາຘູຕິ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອິຕິ ວິຎ຺ຎາຍາຕິ ‘‘ມິຕ຺ຕປຕິຣູປກາ ເອເຕ’’ຕິ ເອວໍ ຊານິຕ຺ວາ.

ສຸຫທມິຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໖໐. ເອວໍ ນ ເສວິຕພ຺ເພ ປາປມິຕ຺ເຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເສວິຕພ຺ເພ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຸນ ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຸຫທາຕິ ສຸນ຺ທຣຫທຍາ.

໒໖໑. ປມຕ຺ຕໍ ຣກ຺ຂຕີຕິ ມຊ຺ຊໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄາມມຊ຺ເຌ ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ວາ ມຄ຺ເຄ ວາ ນິປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອວໍນິປນ຺ນສ຺ສ ໂກຈິເທວ ນິວາສນປາຣຸປນມ຺ປິ ຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ສມີເປ ນິສີທິຕ຺ວາ ປພຸທ຺ຘກາເລ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ປມຕ຺ຕສ຺ສ ສາປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ສຫາໂຍ ພຫິຄໂຕ ວາ ໂຫຕິ ສຸຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ວາ ປມຕ຺ໂຕ, ເຄຫໍ ອນາຣກ຺ຂໍ ‘‘ໂກຈິເທວ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຘນໍ ຣກ຺ຂຕິ. ຠີຕສ຺ສາຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ຠເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມາທິເສ ສຫາເຍ ຐິເຕ ກິໍ ຠາຍສີ’’ຕິ ຕໍ ຠຍໍ ຫຣນ຺ໂຕ ປຏິສຣຓໍ ໂຫຕິ. ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ໂຠຄນ຺ຕິ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສຫາຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕໍ ທິສ຺ວາ ວທຕິ ‘‘ກສ຺ມາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ? ຣາຊກຸເລ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ກິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ເອໂກ ກຫາປໂຓຕິ. ‘‘ນຄເຣ ກມ຺ມໍ ນາມ ນ ເອກກຫາປເຓນ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ, ທ຺ເວ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ເອວໍ ຍຕ຺ຕກໍ ວທຕິ, ຕໂຕ ທິຄຸຓໍ ເທຕິ.

໒໖໒. ຄຸຍ຺ຫມສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຍ຺ຫໍ ນິຄູຫິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕກຖໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອກເຖຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ຄຸຍ຺ຫມສ຺ສ ປຣິຄູຫຕີຕິ ເຕນ ກຖິຕໍ ຄຸຍ຺ຫໍ ຍຖາ ອຎ຺ໂຎ ນ ຊານາຕິ, ເອວໍ ຣກ຺ຂຕິ. ອາປທາສຸ ນ ວິຊຫຕີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຠເຍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ. ຊີວິຕມ຺ປິສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕມ຺ປິ ຕສ຺ສ ສຫາຍສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ອຄເຓຕ຺ວາປິ ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິເຍວ.

໒໖໓. ປາປາ ນິວາເຣຕີຕິ ອມ຺ເຫສຸ ປສ຺ສນ຺ເຕສຸ ປສ຺ສນ຺ເຕສຸ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ກາຕຸໍ ນ ລຠສິ, ປຎ຺ຈ ເວຣານິ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປເຖ ມາ ກໂຣຫີຕິ ນິວາເຣຕິ. ກລ຺ຍາເຓ ນິເວເສຕີຕິ ກລ຺ຍາຓກມ຺ເມ ຕີສຸ ສຣເຓສຸ ປຎ຺ຈສີເລສຸ ທສກຸສລກມ຺ມປເຖສຸ ວຕ຺ຕສ຺ສຸ, ທານໍ ເທຫິ ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣຫິ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຫີຕິ ເອວໍ ກລ຺ຍາເຓ ນິໂຍເຊຕິ. ອສ຺ສຸຕໍ ສາເວຕີຕິ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພໍ ສຸຂຸມໍ ນິປຸຓໍ ກາຣຓໍ ສາເວຕິ. ສຄ຺ຄສ຺ສ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ສຄ຺ຄສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ.

໒໖໔. ອຠເວນສ຺ສ ນ ນນ຺ທຕີຕິ ຕສ຺ສ ອຠເວນ ອວຸຑ຺ຒິຍາ ປຸຕ຺ຕທາຣສ຺ສ ວາ ປຣິຊນສ຺ສ ວາ ຕຖາຣູປໍ ປາຣິຊຸຎ຺ຎໍ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ນ ນນ຺ທຕິ, ອນຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ. ຠເວນາຕິ ວຸຑ຺ຒິຍາ ຕຖາຣູປສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວາ ອິສ຺ສຣິຍປ຺ປຏິລາຠໍ ວາ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ນນ຺ທຕິ, ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ. ອວຓ຺ຓໍ ຠຓມານໍ ນິວາເຣຕີຕິ ‘‘ອສຸໂກ ວິຣູໂປ ນ ປາສາທິໂກ ທຸຊ຺ຊາຕິໂກ ທຸສ຺ສີໂລ’’ຕິ ວາ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເອວໍ ມາ ຠຓິ, ຣູປວາ ຈ ໂສ ປາສາທິໂກ ຈ ສຸຊາໂຕ ຈ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ຈາ’’ຕິອາທີຫິ ວຈເນຫິ ປຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠຓມານໍ ນິວາເຣຕິ. ວຓ຺ຓໍ ຠຓມານໍ ປສໍສຕີຕິ ‘‘ອສຸໂກ ຣູປວາ ປາສາທິໂກ ສຸຊາໂຕ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອໂຫ ສຸຏ຺ຐຸ ວທສິ, ສຸຠາສິຕໍ ຕຍາ, ເອວເມຕໍ, ເອສ ປຸຣິໂສ ຣູປວາ ປາສາທິໂກ ສຸຊາໂຕ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍກສ຺ສ ປຣໍ ວຓ຺ຓໍ ຠຓມານໍ ປສໍສຕິ.

໒໖໕. ຊລໍ ອຄ຺ຄີວ ຠາສຕີຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ຊລມາໂນ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ວິໂຣຈຕິ.

ໂຠເຄ ສໍຫຣມານສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ປຣມ຺ປິ ອປີເຬຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ໂຠເຄ ສມ຺ປິຓ຺ເຑນ຺ຕສ຺ສ ຣາສິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ຠມຣສ຺ເສວ ອິຣີຍໂຕຕິ ຍຖາ ຠມໂຣ ປຸປ຺ຜານໍ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘໍ ອໂປຖຍໍ ຕຸຓ຺ເຑນປິ ປກ຺ເຂຫິປິ ຣສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈກ຺ກປ຺ປມາຓໍ ມຘຸປຏລໍ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ມຫນ຺ຕໍ ໂຠຄຣາສິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ໂຠຄາ ສນ຺ນິຈຍໍ ຍນ຺ຕີຕິ ຕສ຺ສ ໂຠຄາ ນິຈຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກຖໍ? ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຸປຈິກາຫິ ສໍວຑ຺ຒິຍມາໂນ ວມ຺ມິໂກ ວິຍ. ເຕນາຫ ‘‘ວມ຺ມິໂກວຸປຈີຍຕີ’’ຕິ. ຍຖາ ວມ຺ມິໂກ ອຸປຈິຍຕິ, ເອວໍ ນິຈຍໍ ຍນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສມາຫຕ຺ວາຕິ ສມາຫຣິຕ຺ວາ. ອລມຕ຺ໂຖຕິ ຍຸຕ຺ຕສຠາໂວ ສມຕ຺ໂຖ ວາ ປຣິຍຕ຺ຕຣູໂປ ຆຣາວາສໍ ສຓ຺ຐາເປຕຸໍ.

ອິທານິ ຍຖາ ວາ ຆຣາວາໂສ ສຓ຺ຐເປຕພ຺ໂພ, ຕຖາ ໂອວທນ຺ໂຕ ຈຕຸຘາ ວິຠເຊ ໂຠເຄຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສ ເວ ມິຕ຺ຕານິ ຄນ຺ຖຕີຕິ ໂສ ເອວໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕານິ ຄນ຺ຖຕິ ນາມ ອເຠຊ຺ຊມານານິ ຐເປຕິ. ຍສ຺ສ ຫິ ໂຠຄາ ສນ຺ຕິ, ໂສ ເອວ ມິຕ຺ເຕ ຐເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ອິຕໂຣ.

ເອເກນ ໂຠເຄ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ເອເກນ ໂກຏ຺ຐາເສນ ໂຠເຄ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ. ທ຺ວີຫິ ກມ຺ມໍ ປໂຍຊເຍຕິ ທ຺ວີຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທິກມ຺ມໍ ປໂຍເຊຍ຺ຍ. ຈຕຸຕ຺ຖຎ຺ຈ ນິຘາເປຍ຺ຍາຕິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ນິຘາເປຕ຺ວາ ຐເປຍ຺ຍ. ອາປທາສຸ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ກຸລານຎ຺ຫິ ນ ສພ຺ພກາລໍ ເອກສທິສໍ ວຕ຺ຕຕິ, ກທາຈິ ຣາຊາທິວເສນ ອາປທາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ອາປທາສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາສຸ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ‘‘ເອກໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ນິຘາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຫ. ອິເມສຸ ປນ ຈຕູສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ກຕຣໂກຏ຺ຐາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຸສລໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ‘‘ໂຠເຄ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສໍ. ຕໂຕ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ກປຓທ຺ຘິກາທີນມ຺ປິ ທາຕພ຺ພໍ, ເປສກາຣນ຺ຫາປິຕາທີນມ຺ປິ ເວຕນໍ ທາຕພ຺ພໍ.

ຉທ຺ທິສາປຏິຈ຺ຉາທນກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ

໒໖໖. ອິຕິ ຠຄວາ ເອຕ຺ຕເກນ ກຖາມຄ຺ເຄນ ເອວໍ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຣິຍສາວໂກ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ອກຸສລໍ ປຫາຍ ຉຫິ ກາຣເຓຫິ ໂຠຄານໍ ອປາຍມຸຂໍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂສຬສ ມິຕ຺ຕານິ ເສວນ຺ໂຕ ຆຣາວາສໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ທາຣຠຣຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມິເກນ ອາຊີເວນ ຊີວຕິ, ເທວມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ ອນ຺ຕເຣ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ວິໂຣຈຕີຕິ ວຊ຺ຊນີຍຘມ຺ມວຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ເສວິຕພ຺ພຘມ຺ມເສວນຕ຺ຖຎ຺ຈ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ອິທານິ ນມສ຺ສິຕພ຺ພາ ຉ ທິສາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກຖຎ຺ຈ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕາຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຉທ຺ທິສາປຏິຈ຺ຉາທີຕິ ຍຖາ ຉຫິ ທິສາຫິ ອາຄມນຠຍໍ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ເຂມໍ ໂຫຕິ ນິພ຺ຠຍໍ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ຉທ຺ທິສາປຏິຈ຺ຉາທີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ ມາຕາປິຕໂຣ ເວທິຕພ຺ພາ’’ຕິອາທີສຸ ມາຕາປິຕໂຣ ປຸພ຺ພຸປກາຣິຕາຍ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອາຈຣິຍາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕາຍ ທກ຺ຂິຓາ ທິສາຕິ. ປຸຕ຺ຕທາຣາ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘນວເສນ ປຈ຺ຉິມາ ທິສາຕິ. ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຍສ຺ມາ ໂສ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈ ນິສ຺ສາຍ ເຕ ເຕ ທຸກ຺ຂວິເສເສ ອຸຕ຺ຕຣຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕຣາ ທິສາຕິ. ທາສກມ຺ມກຣາ ປາທມູເລ ປຕິຏ຺ຐານວເສນ ເຫຏ຺ຐິມາ ທິສາຕິ. ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຄຸເຓຫິ ອຸປຣິ ຐິຕຠາເວນ ອຸປຣິມາ ທິສາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໒໖໗. ຠໂຕ ເນ ຠຣິສ຺ສາມີຕິ ອຫໍ ມາຕາປິຕູຫິ ຖຎ຺ຎໍ ປາເຍຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາເທ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ມຸເຂນ ສິງ຺ຆາຓິກໍ ອປເນຕ຺ວາ ນຫາເປຕ຺ວາ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຠໂຕ ຠຣິໂຕ ຊຄ຺ຄິໂຕ, ສ຺ວາຫໍ ອຊ຺ຊ ເຕ ມຫລ຺ລເກ ປາທໂຘວນນ຺ຫາປນຍາຄຸຠຕ຺ຕທານາທີຫິ ຠຣິສ຺ສາມິ.

ກິຈ຺ຈໍ ເນສໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ຐເປຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ຣາຊກຸລາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິຈ຺ຈໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຣິສ຺ສາມິ. ກຸລວໍສໍ ສຓ຺ຐເປສ຺ສາມີຕິ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕກໍ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິໍ ອວິນາເສຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ກຸລວໍສໍ ສຓ຺ຐເປຕິ ນາມ. ມາຕາປິຕໂຣ ອຘມ຺ມິກວໍສໂຕ ຫາເຣຕ຺ວາ ຘມ຺ມິກວໍເສ ຐເປນ຺ໂຕປິ, ກຸລວໍເສນ ອາຄຕານິ ສລາກຠຕ຺ຕາທີນິ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ກຸລວໍສໍ ສຓ຺ຐເປຕິ ນາມ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ກຸລວໍສໍ ສຓ຺ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ທາຍຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາມີຕິ ມາຕາປິຕໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ໂອວາເທ ອວຕ຺ຕມາເນ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ເນ ທາຣເກ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ປຕ຺ວາ ອປຸຕ຺ເຕ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕ ທາຍຊ຺ຊາຣຫາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ໂອວາເທ ວຕ຺ຕມາເນ ປນ ກຸລສນ຺ຕກສ຺ສ ສາມິເກ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຫໍ ເອວໍ ວຕ຺ຕິສ຺ສາມີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ‘‘ທາຍຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທກ຺ຂິຓໍ ອນຸປ຺ປທສ຺ສາມີຕິ ເຕສໍ ປຕ຺ຕິທານໍ ກຕ຺ວາ ຕຕິຍທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທານໍ ອນຸປ຺ປທສ຺ສາມິ. ປາປາ ນິວາເຣນ຺ຕີຕິ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກໍ ອາທີນວໍ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ມາ ເອວຣູປໍ ກຣີ’’ຕິ ນິວາເຣນ຺ຕິ, ກຕມ຺ປິ ຄຣຫນ຺ຕິ. ກລ຺ຍາເຓ ນິເວເສນ຺ຕີຕິ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ວິຍ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາປິ ສີລສມາທານາທີສຸ ນິເວເສນ຺ຕິ. ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ໂອວາເທ ຐິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ວໍສານຸຄຕໍ ມຸທ຺ທາຄຓນາທິສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ. ປຕິຣູເປນາຕິ ກຸລສີລຣູປາທີຫິ ອນຸຣູເປນ.

ສມເຍ ທາຍຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເທນ຺ຕີຕິ ສມເຍ ຘນໍ ເທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈສມໂຍ ກາລສມໂຍຕິ ທ຺ເວ ສມຍາ. ນິຈ຺ຈສມເຍ ເທນ຺ຕິ ນາມ ‘‘ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ອິມໍ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ ຄຓ຺ຫ, ອຍໍ ເຕ ປຣິພ຺ພໂຍ ໂຫຕຸ, ອິມິນາ ກຸສລໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເທນ຺ຕິ. ກາລສມເຍ ເທນ຺ຕິ ນາມ ສິຂາຐປນອາວາຫວິວາຫາທິສມເຍ ເທນ຺ຕິ. ອປິຈ ປຈ຺ຉິເມ ກາເລ ມຣຓມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ນສ຺ສ ‘‘ອິມິນາ ກຸສລໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເທນ຺ຕາປິ ສມເຍ ເທນ຺ຕິ ນາມ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕີຕິ ຍໍ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສໂຕ ຠຍໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຍຖາ ຕໍ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ປິຫິຕາ ໂຫຕິ. ສເຈ ຫິ ປຸຕ຺ຕາ ວິປ຺ປຏິປນ຺ນາ, ອສ຺ສຸ, ມາຕາປິຕໂຣ ທຫຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຊຄ຺ຄນາທີຫິ ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ນາ, ເອເຕ ທາຣກາ, ມາຕາປິຕູນໍ ອປ຺ປຕິຣູປາຕິ ເອຕໍ ຠຍໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ນາ, ມາຕາປິຕໂຣ ວິປ຺ປຏິປນ຺ນາ, ມາຕາປິຕໂຣ ປຸຕ຺ຕານໍ ນານຸຣູປາຕິ ເອຕໍ ຠຍໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອຸໂຠສຸ ວິປ຺ປຏິປນ຺ເນສຸ ທຸວິຘມ຺ປິ ຕໍ ຠຍໍ ໂຫຕິ. ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ເນສຸ ສພ຺ພໍ ນ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ໂຫຕິ ເຂມາ ອປ຺ປຏິຠຍາ’’ຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຠຄວາ ສິງ຺ຄາລກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ນ ໂຂ ເຕ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ປິຕາ ໂລກສມ຺ມຕໍ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ນມສ຺ສາເປຕິ. ມາຕາປິຕໂຣ ປນ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາສທິເສ ກຕ຺ວາ ນມສ຺ສາເປຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ເຕ ປິຕຣາ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ ອກ຺ຂາຕາ, ໂນ ອຎ຺ຎາ’’ຕິ.

໒໖໘. ອຸຏ຺ຐາເນນາຕິ ອາສນາ ອຸຏ຺ຐາເນນ. ອນ຺ເຕວາສິເກນ ຫິ ອາຈຣິຍໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໂຕ ຠຓ຺ຑກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ພີຊນປາທໂຘວນປາທມກ຺ຂນານິ ກາຕພ຺ພານິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຏ຺ຐາເນນາ’’ຕິ. ອຸປຏ຺ຐາເນນາຕິ ທິວສສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປຏ຺ຐານຄມເນນ. ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓກາເລ ປນ ອວສ຺ສກເມວ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ສຸສ຺ສູສາຍາຕິ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ສວເນນ. ອສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ສຸຓນ຺ໂຕ ຫິ ວິເສສໍ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ. ປາຣິຈຣິຍາຍາຕິ ອວເສສຂຸທ຺ທກປາຣິຈຣິຍາຍ. ອນ຺ເຕວາສິເກນ ຫິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ປາໂຕວ ວຸຏ຺ຐາຍ ມຸໂຂທກທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ທຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈກາເລປິ ປານີຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາທີນິ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ກິລິຏ຺ຐວຕ຺ຖາທີນິ ໂຘວິຕພ຺ພານິ, ສາຍໍ ນຫາໂນທກໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕພ຺ພໍ. ອຜາສຸກາເລ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ປພ຺ພຊິເຕນປິ ສພ຺ພໍ ອນ຺ເຕວາສິກວຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປາຣິຈຣິຍາຍາ’’ຕິ. ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສິປ຺ປປຏິຄ຺ຄຫເຓນາຕິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ນາມ ໂຖກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພຫຸວາເຣ ສຊ຺ຌາຍກຣຓໍ, ເອກປທມ຺ປິ ວິສຸທ຺ຘເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ສຸວິນີຕໍ ວິເນນ຺ຕີຕິ ‘‘ເອວໍ ເຕ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຐາຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ປາປມິຕ຺ຕາ ວຊ຺ເຊຕພ຺ພາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາ ເສວິຕພ຺ພາ’’ຕິ ເອວໍ ອາຈາຣໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ ວິເນນ຺ຕິ. ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຄາຫາເປນ຺ຕີຕິ ຍຖາ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ ໂສເຘຕ຺ວາ ປໂຍຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາເປນ຺ຕິ. ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈສຸ ປຏິຍາເທນ຺ຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ມຍາ ສມສໂມ, ເອຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ເອວໍ ຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈສຸ ປຕິຏ຺ຐເປນ຺ຕິ.

ທິສາສຸ ປຣິຕ຺ຕາຓໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ສິປ຺ປສິກ຺ຂາປເນເນວສ຺ສ ສພ຺ພທິສາສຸ ຣກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປ ຫິ ຍໍ ຍໍ ທິສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖສ຺ສ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ອາຈຣິເຍນ ກໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ໂຕປິສ຺ສ ມຫາຊໂນ ອາຈຣິຍປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ວສິຕອນ຺ເຕວາສິໂກ ວຕ ອຍນ຺ຕິ ປຐມໍ ອາຈຣິຍສ຺ເສວ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປ຺ປມາໂຓປິສ຺ສ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອາຈຣິຍສນ຺ຕໂກວ ໂຫຕິ. ອປິຈ ຍໍ ວິຊ຺ຊໍ ປຣິຊປ຺ປິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອຏວິຍໍ ໂຈຣາ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ອມນຸສ຺ສາ ວາ ທີຆຊາຕິອາທໂຍ ວາ ນ ວິເຫເຐນ຺ຕິ, ຕໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕາປິ ທິສາສຸ ປຣິຕ຺ຕາຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຍໍ ວາ ໂສ ທິສໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ກງ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕມນຸສ຺ເສ ‘‘ເອຕິສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ວສຕິ, ຕສ຺ສ ຈ ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ອິມສ຺ມິໍ ສິປ຺ເປ ນານາກຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ຄຈ຺ຉຖ ຕເມວ ປຸຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ເອວໍ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາປິ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ລາຠສກ຺ກາຣຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິຕ຺ຕາຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ ນາມ, ປຕິຏ຺ຐໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສເມຕ຺ຖ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໒໖໙. ຕຕິຍທິສາວາເຣ ສມ຺ມານນາຍາຕິ ເທວມາເຕ ຕິສ຺ສມາເຕຕິ ເອວໍ ສມ຺ຠາວິຕກຖາກຖເນນ. ອນວມານນາຍາຕິ ຍຖາ ທາສກມ຺ມກຣາທໂຍ ໂປເຖຕ຺ວາ ວິເຫເຐຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕິ, ເອວໍ ຫີເຬຕ຺ວາ ວິມາເນຕ຺ວາ ອກຖເນນ. ອນຕິຈຣິຍາຍາຕິ ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ພຫິ ອຎ຺ຎາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຈຣນ຺ໂຕ ຕໍ ອຕິຈຣຕິ ນາມ, ຕຖາ ອກຣເຓນ. ອິສ຺ສຣິຍໂວສ຺ສຄ຺ເຄນາຕິ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຫິ ມຫາລຕາສທິສມ຺ປິ ອາຠຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ວິຈາເຣຕຸໍ ອລຠມານາ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ກຏຈ຺ຉຸໍ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ຕວ ຣຸຈິຍາ ກໂຣຫີຕິ ຠຕ຺ຕເຄເຫ ວິສ຺ສຏ຺ເຐ ສພ຺ພໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກຣເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອລງ຺ກາຣານຸປ຺ປທາເນນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິຠວານຸຣູເປນ ອລງ຺ກາຣທາເນນ. ສຸສໍວິຫິຕກມ຺ມນ຺ຕາຕິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕປຈນກາລາທີນິ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສາຘຸກໍ ກຣເຓນ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍວິຫິຕກມ຺ມນ຺ຕາ. ສງ຺ຄຫິຕປຣິຊນາຕິ ສມ຺ມານນາທີຫິ ເຈວ ປເຫຓກເປສນາທີຫິ ຈ ສງ຺ຄຫິຕປຣິຊນາ. ອິຘ ປຣິຊໂນ ນາມ ສາມິກສ຺ສ ເຈວ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຎາຕິຊໂນ. ອນຕິຈາຣິນີຕິ ສາມິກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ມນສາປິ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ສມ຺ຠຕນ຺ຕິ ກສິວາຓິຊ຺ຊາທີນິ ກຕ຺ວາ ອາຠຕຘນໍ. ທກ຺ຂາ ຈ ໂຫຕີຕິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕສມ຺ປາທນາທີສຸ ເຉກາ ນິປຸຓາ ໂຫຕິ. ອນລສາຕິ ນິກ຺ໂກສຊ຺ຊາ. ຍຖາ ອຎ຺ຎາ ກຸສີຕາ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕິ ຐິຕຏ຺ຐາເນ ຐິຕາວ, ເອວໍ ອຫຸຕ຺ວາ ວິປ຺ຜາຣິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ນິປ຺ຜາເທຕິ. ເສສມິຘາປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໒໗໐. ຈຕຸຕ຺ຖທິສາວາເຣ ອວິສໍວາທນຕາຍາຕິ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ນາມໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ຕໍ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ອິທມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ອຕ຺ຖິ, ອິທມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາຫີຕິ ເອວໍ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ທາເນນ. ອປຣປຊາ ຈສ຺ສ ປຏິປູເຊນ຺ຕີຕິ ສຫາຍສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ປຊາ ນາມ, ເຕສໍ ປນ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ຈ ນຕ຺ຕຸປນຕ຺ຕກາ ຈ ອປຣປຊາ ນາມ. ເຕ ປຏິປູເຊນ຺ຕິ ເກຬາຍນ຺ຕິ ມມາຍນ຺ຕິ ມງ຺ຄລກາລາທີສຸ ເຕສໍ ມງ຺ຄລາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ. ເສສມິຘາປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒໗໑. ຍຖາພລໍ ກມ຺ມນ຺ຕສໍວິຘາເນນາຕິ ທຫເຣຫິ ກາຕພ຺ພໍ ມຫລ຺ລເກຫິ, ມຫລ຺ລເກຫິ ວາ ກາຕພ຺ພໍ ທຫເຣຫິ, ອິຕ຺ຖີຫິ ກາຕພ຺ພໍ ປຸຣິເສຫິ, ປຸຣິເສຫິ ວາ ກາຕພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖີຫິ ອກາເຣຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ພລານຸຣູເປເນວ ກມ຺ມນ຺ຕສໍວິຘາເນນ. ຠຕ຺ຕເວຕນານຸປ຺ປທາເນນາຕິ ອຍໍ ຂຸທ຺ທກປຸຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ເອກວິຫາຣີຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕທາເນນ ເຈວ ປຣິພ຺ພຍທາເນນ ຈ. ຄິລານຸປຏ຺ຐາເນນາຕິ ອຜາສຸກກາເລ ກມ຺ມໍ ອກາເຣຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍເຠສຊ຺ຊາທີນິ ທຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄເນນ. ອຈ຺ຉຣິຍານໍ ຣສານໍ ສໍວິຠາເຄນາຕິ ອຈ຺ຉຣິເຍ ມຘຸຣຣເສ ລຠິຕ຺ວາ ສຍເມວ ອຂາທິຕ຺ວາ ເຕສມ຺ປິ ຕໂຕ ສໍວິຠາຄກຣເຓນ. ສມເຍ ໂວສ຺ສຄ຺ເຄນາຕິ ນິຈ຺ຈສມເຍ ຈ ກາລສມເຍ ຈ ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນນ. ນິຈ຺ຈສມເຍ ໂວສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນາມ ສກລທິວສໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ກິລມນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ນ ກິລມນ຺ຕິ, ເອວໍ ເວລໍ ຎຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ກາລສມເຍ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ນາມ ຉຓນກ຺ຂຕ຺ຕກີຬາທີສຸ ອລງ຺ກາຣຠຓ຺ຑຂາທນີຍໂຠຊນີຍາທີນິ ທຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ທິນ຺ນາທາຍິໂນຕິ ໂຈຣິກາຍ ກິຎ຺ຈິ ອຄເຫຕ຺ວາ ສາມິເກຫິ ທິນ຺ນສ຺ເສວ ອາທາຍິໂນ. ສຸກຕກມ຺ມກຣາຕິ ‘‘ກິໍ ເອຕສ຺ສ ກມ຺ເມນ ກເຕນ, ນ ມຍໍ ກິຎ຺ຈິ ລຠາມາ’’ຕິ ອນຸຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐຫທຍາ ຍຖາ ຕໍ ກມ຺ມໍ ສຸກຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກາຣກາ. ກິຕ຺ຕິວຓ຺ຓຫຣາຕິ ປຣິສມຊ຺ເຌ ກຖາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕາຍ ‘‘ໂກ ອມ຺ຫາກໍ ສາມິເກຫິ ສທິໂສ ອຕ຺ຖິ, ມຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ທາສຠາວມ຺ປິ ນ ຊານາມ, ເຕສໍ ສາມິກຠາວມ຺ປິ ນ ຊານາມ, ເອວໍ ໂນ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ ຄຸຓກຖາຫາຣກາ. ເສສມິຘາປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໒໗໒. ເມຕ຺ເຕນ ກາຍກມ຺ເມນາຕິອາທີສຸ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ກຕານິ ກາຍກມ຺ມາທີນິ ເມຕ຺ຕານິ ນາມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ນິມນ຺ເຕສ຺ສາມີຕິ ວິຫາຣຄມນໍ, ຘມກຣຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກປຣິສ຺ສາວນໍ, ປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມປາທປຣິກມ຺ມາທິກຣຓຎ຺ຈ ເມຕ຺ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຠິກ຺ຂູ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ເຐ ທິສ຺ວາ ‘‘ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຍາຄຸໍ ເທຖ, ຠຕ຺ຕໍ ເທຖາ’’ຕິອາທິວຈນຎ຺ເຈວ, ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ຘມ຺ມສວນຎ຺ຈ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຏິສນ຺ຖາຣກຣຓາທີນິ ຈ ເມຕ຺ຕໍ ວຈີກມ຺ມໍ ນາມ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ກຸລູປກຕ຺ເຖຣາ ອເວຣາ ໂຫນ຺ຕຸ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ’’ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ຕນໍ ເມຕ຺ຕໍ ມໂນກມ຺ມໍ ນາມ. ອນາວຏທ຺ວາຣຕາຍາຕິ ອປິຫິຕທ຺ວາຣຕາຍ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພທ຺ວາຣານິ ວິວຣິຕ຺ວາປິ ສີລວນ຺ຕານໍ ອທາຍໂກ ອກາຣໂກ ປິຫິຕທ຺ວາໂຣເຍວ. ສພ຺ພທ຺ວາຣານິ ປນ ປິທຫິຕ຺ວາປິ ເຕສໍ ທາຍໂກ ກາຣໂກ ວິວຏທ຺ວາໂຣເຍວ. ອິຕິ ສີລວນ຺ເຕສຸ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອາຄເຕສຸ ສນ຺ຕໍເຍວ ນຕ຺ຖີຕິ ອວຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ອນາວຏທ຺ວາຣຕາ ນາມ ໂຫຕິ.

ອາມິສານຸປ຺ປທາເນນາຕິ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພກໍ ອາມິສໍ ນາມ, ຕສ຺ມາ ສີລວນ຺ຕານໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕສມ຺ປທາເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກລ຺ຍາເຓນ ມນສາ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕີຕິ ‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕຸ ອເວຣາ ອໂຣຄາ ອພ຺ຍາປຊ຺ຊາ’’ຕິ ເອວໍ ຫິຕຜຣເຓນ. ອປິຈ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ເຄຫໍ ອຎ຺ເຎ ສີລວນ຺ເຕ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ຄເຫຕ຺ວາ ປວິສນ຺ຕາປິ ກລ຺ຍາເຓນ ເຈຕສາ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິ ນາມ. ສຸຕໍ ປຣິໂຍທາເປນ຺ຕີຕິ ຍໍ ເຕສໍ ປກຕິຍາ ສຸຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ກງ຺ຂໍ ວິໂນເທນ຺ຕິ, ຕຖຕ຺ຕາຍ ວາ ປຏິປຊ຺ຊາເປນ຺ຕິ. ເສສມິຘາປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

໒໗໓. ອລມຕ຺ໂຕຕິ ປຸຕ຺ຕທາຣຠຣຓໍ ກຕ຺ວາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສນສມຕ຺ໂຖ. ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ທິສານມສ຺ສນຏ຺ຐາເນ ປຓ຺ຑິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ສຓ຺ໂຫຕິ ສຸຂຸມຕ຺ຖທສ຺ສເນນ ສຓ຺ຫວາຈາຠຓເນນ ວາ ສຓ຺ໂຫ ຫຸຕ຺ວາ. ປຏິຠານວາຕິ ທິສານມສ຺ສນຏ຺ຐາເນ ປຏິຠານວາ ຫຸຕ຺ວາ ນິວາຕວຸຕ຺ຕີຕິ ນີຈວຸຕ຺ຕິ. ອຕ຺ຖທ຺ໂຘຕິ ຖມ຺ຠຣຫິໂຕ. ອຸຏ຺ຐານໂກຕິ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍສມ຺ປນ຺ໂນ. ອນລໂສຕິ ນິກ຺ໂກສຊ຺ໂຊ. ອຈ຺ຉິນ຺ນວຸຕ຺ຕີຕິ ນິຣນ຺ຕຣກຣຓວເສນ ອຂຓ຺ຑວຸຕ຺ຕິ. ເມຘາວີຕິ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ.

ສງ຺ຄາຫໂກຕິ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ສງ຺ຄຫກໂຣ. ມິຕ຺ຕກໂຣຕິ ມິຕ຺ຕຄເວສໂນ. ວທຎ຺ຎູຕິ ປຸພ຺ພກາຣິນາ, ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ຊານາຕິ. ສຫາຍກສ຺ສ ຆຣໍ ຄຕກາເລ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍກສ຺ສ ເວຐນໍ ເທຖ, ສາຏກໍ ເທຖ, ມນຸສ຺ສານໍ ຠຕ຺ຕເວຕນໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈນມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ອາຄຕສ຺ສ ຕຕ຺ຕກໍ ວາ ຕໂຕ ອຕິເຣກໍ ວາ ປຏິກຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ສຫາຍກສ຺ສ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມໍ ນາມ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີຕິ ອາຄຕໍ ສຫາຍກໍ ລຊ຺ຊາຍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ອນິຈ຺ຉາຣິຕມ຺ປິ ຕສ຺ສ ວາຈໍ ຎຕ຺ວາ ເຍນ ອຕ຺ເຖນ ໂສ ອາຄໂຕ, ຕໍ ນິປ຺ຜາເທນ຺ໂຕ ວທຎ຺ຎູ ນາມ. ເຍນ ເຍນ ວາ ປນ ສຫາຍກສ຺ສ ອູນໍ ໂຫຕິ, ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ເທນ຺ໂຕປິ ວທຎ຺ຎູເຍວ. ເນຕາຕິ ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ເນຕາ. ວິວິຘານິ ກາຣຓານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເນຕີຕິ ວິເນຕາ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ເນຕີຕິ ອນຸເນຕາ.

ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ. ຣຖສ຺ສາຓີວ ຍາຍໂຕຕິ ຍຖາ ອາຓິຍາ ສຕິເຍວ ຣໂຖ ຍາຕິ, ອສຕິ ນ ຍາຕິ, ເອວໍ ອິເມສຸ ສງ຺ຄເຫສຸ ສຕິເຍວ ໂລໂກ ວຕ຺ຕຕິ, ອສຕິ ນ ວຕ຺ຕຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອເຕ ໂຂ ສງ຺ຄຫາ ໂລເກ, ຣຖສ຺ສາຓີວ ຍາຍໂຕ’’ຕິ.

ນ ມາຕາ ປຸຕ຺ຕກາຣຓາຕິ ຍທິ ມາຕາ ເອເຕ ສງ຺ຄເຫ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ປຸຕ຺ຕກາຣຓາ ມານໍ ວາ ປູຊໍ ວາ ນ ລເຠຍ຺ຍ.

ສງ຺ຄຫາ ເອເຕຕິ ອຸປໂຍຄວຈເນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ. ‘‘ສງ຺ຄເຫ ເອເຕ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ. ສມ຺ມເປກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາ ເປກ຺ຂນ຺ຕິ. ປາສໍສາ ຈ ຠວນ຺ຕີຕິ ປສໍສນີຍາ ຈ ຠວນ຺ຕິ.

໒໗໔. ອິຕິ ຠຄວາ ຍາ ທິສາ ສນ຺ຘາຍ ເຕ ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ ປິຕາ ອາຫ ‘‘ທິສາ ນມສ຺ເສຍ຺ຍາສີ’’ຕິ, ອິມາ ຕາ ຉ ທິສາ. ຍທິ ຕ຺ວໍ ປິຕຸ ວຈນໍ ກໂຣສິ, ອິມາ ທິສາ ນມສ຺ສາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສິງ຺ຄາລສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາຍ ຐຕ຺ວາ ເທສນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ສິງ຺ຄາລໂກປິ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ວິກິຣິຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ຍໍ ຄິຫີຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ ນາມ, ຕໍ ອກຖິຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຄິຫິວິນໂຍ ນາມາຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ອິມໍ ສຸຕ຺ວາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມານສ຺ສ ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ, ໂນ ປຣິຫານີຕິ.

ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ສິງ຺ຄາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.