໑໐. ສງ຺ຄີຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໒໙໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ສງ຺ຄີຕິສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍມປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ – ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນຕິ ນິພທ຺ຘຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ. ຕທາ ກິຣ ສຕ຺ຖາ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ຎາຓຊາລໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ໂລກໍ ໂວໂລກຍມາໂນ ປາວານຄຣວາສິໂນ ມລ຺ລຣາຊາໂນ ທິສ຺ວາ ອິເມ ຣາຊາໂນ ມຍ຺ຫໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຊາລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ຣາຊາໂນ ເອກໍ ສນ຺ຘາຄາຣໍ ກາເຣສຸໍ, ມຍິ ຄເຕ ມງ຺ຄລໍ ຠຓາເປສ຺ສນ຺ຕິ, ອຫໍ ເຕສໍ ມງ຺ຄລໍ ວຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຫີ’ຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ວກ຺ຂາມິ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຕີຫິ ປິຏເກຫິ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ຈຸທ຺ທສປຎ຺ຫາຘິເກນ ປຎ຺ຫສຫສ຺ເສນ ປຏິມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສງ຺ຄີຕິສຸຕ຺ຕໍ ນາມ ກເຖສ຺ສຕິ, ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທິສ຺ວາ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ມລ຺ເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ’’ຕິ.
ອຸພ຺ຠຕກນວສນ຺ຘາຄາຣວຓ຺ຓນາ
໒໙໗. ອຸພ຺ຠຕກນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ, ອຸຈ຺ຈຕ຺ຕາ ວາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ຘາຄາຣນ຺ຕິ ນຄຣມຊ຺ເຌ ສນ຺ຘາຄາຣສາລາ. ສມເຓນ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຆຣວຕ຺ຖຸປຣິຄ຺ຄຫກາເລເຍວ ເທວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເທເວນ ວາຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເກນຈິ ວາ ມນຸສ຺ສຠູເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ຠຄວໂຕ ອາຄມນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ນ ຠຄວາ ອານີໂຕ, ທູຕໍ ເປເສຕ຺ວາປິ ນ ປກ຺ໂກສາປິໂຕ, ສຍເມວ ປນ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ອມ຺ຫາກໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ສນ຺ຘາຄາຣສາລາ ກາຣິຕາ, ເອຕ຺ຖ ມຍໍ ທສພລໍ ອາເນຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໍ ຠຓາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ.
໒໙໘. ເຍນ ສນ຺ຘາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ຕໍ ທິວສໍ ກິຣ ສນ຺ຘາຄາເຣ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຏກາ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ນາມ ອຣຎ຺ຎຊ຺ຌາສຍາ ອຣຎ຺ຎາຣາມາ, ອນ຺ໂຕຄາເມ ວເສຍ຺ຍຸໍ ວາ ໂນ ວາ. ຕສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ມນໍ ຊານິຕ຺ວາວ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມາຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອິທານິ ປນ ມນໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸກາມາ ເຍນ ສນ຺ຘາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ສພ຺ພສນ຺ຖຣິນ຺ຕິ ຍຖາ ສພ຺ພໍ ສນ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເຕ ມລ຺ລຣາຊາໂນ ສນ຺ຘາຄາຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ນຄຣວີຖິໂຍປິ ສມ຺ມຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຘເຊ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ເຄຫທ຺ວາເຣສຸ ປຸຓ຺ຓຆເຏ ຈ ກທລິໂຍ ຈ ຐປາເປຕ຺ວາ ສກລນຄຣໍ ທີປມາລາທີຫິ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາຣກໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ຂີຣປາຍເກ ທາຣເກ ຂີຣໍ ປາຍ຺ເຍຖ, ທຫເຣ ກຸມາເຣ ລຫຸໍ ລຫຸໍ ໂຠຊາເປຕ຺ວາ ສຍາເປຖ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖ, ອຊ຺ຊ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ສຕ຺ຖາ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວສິສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ຘາ ນາມ ອປ຺ປສທ຺ທກາມາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ທຓ຺ຑທີປິກໍ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ.
໒໙໙. ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ເຈວ ອຸປາສການຎ຺ຈ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ອຕິວິຍ ວິໂຣຈຕິ, ສມນ຺ຕປາສາທິໂກ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ. ປຸຣິມກາຍໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອສີຕິຫຕ຺ຖໍ ຐານໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ປຈ຺ຉິມກາຍໂຕ. ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໂຕ. ວາມຫຕ຺ຖໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອສີຕິຫຕ຺ຖໍ ຐານໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຸປຣິ ເກສນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພເກສາວຏ຺ເຏຫິ ໂມຣຄີວວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄຄນຕເລ ອສີຕິຫຕ຺ຖໍ ຐານໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ປາທຕເລຫິ ປວາຬວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຆນປຖວິຍໍ ອສີຕິຫຕ຺ຖໍ ຐານໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວໍ ສມນ຺ຕາ ອສີຕິ ຫຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ວິຊ຺ໂຊຕມານາ ວິປ຺ຜນ຺ທມານາ ວິຘາວນ຺ຕິ. ສພ຺ເພ ທິສາຠາຄາ ສຸວຓ຺ຓຈມ຺ປກປຸປ຺ເຜຫິ ວິກິຣິຍມານາ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓຆຏໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສຸວຓ຺ຓຣສຘາຣາຫິ ສິຎ຺ຈມານາ ວິຍ ປສາຣິຕສຸວຓ຺ຓປຏປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ເວຣມ຺ຠວາຕສມຸຏ຺ຐິຕກິໍສຸກກຓິກາຣປຸປ຺ຜຈຸຓ຺ຓສມາກິຓ຺ຓາ ວິຍ ຈ ວິປ຺ປກາສນ຺ຕິ.
ຠຄວໂຕປິ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນພ຺ຍາມປ຺ປຠາທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂຓສມຸຊ຺ຊລໍ ສຣີຣໍ ສມຸຄ຺ຄຕຕາຣກໍ ວິຍ ຄຄນຕລໍ, ວິກສິຕມິວ ປທຸມວນໍ, ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ໂລ ວິຍ ໂຍຊນສຕິໂກ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ປຏິປາຏິຍາ ຐປິຕານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສຈນ຺ທານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສສູຣິຍານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສເທວຣາຊານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສິຣິຍາ ສິຣິໍ ອຠິຠວມານໍ ວິຍ ວິໂຣຈຕິ. ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູປິ ສພ຺ເພວ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ປວິວິຕ຺ຕາ ອສໍສຏ຺ຐາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ວຕ຺ຕາໂຣ ວຈນກ຺ຂມາ ໂຈທກາ ປາປຄຣຫິໂນ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນາ. ເຕຫິ ປຣິວາຣິໂຕ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຣຕ຺ຕປທຸມວນສຓ຺ຑມຊ຺ຌຄຕາ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓນາວາ, ປວາຬເວທິກາປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓປາສາໂທ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ.
ອສີຕິມຫາເຖຣາປິ ນໍ ເມຆວຓ຺ຓໍ ປໍສຸກູລໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ມຓິວມ຺ມວມ຺ມິຕາ ວິຍ ມຫານາຄາ ປຣິວາຣຍິໍສຸ ວນ຺ຕຣາຄາ ຠິນ຺ນກິເລສາ ວິຊຏິຕຊຏາ ຉິນ຺ນພນ຺ຘນາ ກຸເລ ວາ ຄເຓ ວາ ອລຄ຺ຄາ. ອິຕິ ຠຄວາ ສຍໍ ວີຕຣາໂຄ ວີຕຣາເຄຫິ, ວີຕໂທໂສ ວີຕໂທເສຫິ, ວີຕໂມໂຫ ວີຕໂມເຫຫິ, ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ ນິຕ຺ຕຓ຺ເຫຫິ, ນິກ຺ກິເລໂສ ນິກ຺ກິເລເສຫິ, ສຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ພຫຸສ຺ສຸຕພຸທ຺ເຘຫິ ປຣິວາຣິໂຕ ປຕ຺ຕປຣິວາຣິຕໍ ວິຍ ເກສຣໍ, ເກສຣປຣິວາຣິຕາ ວິຍ ກຓ຺ຓິກາ, ອຏ຺ຐນາຄສຫສ຺ສປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຉທ຺ທນ຺ໂຕ ນາຄຣາຊາ, ນວຸຕິຫໍສສຫສ຺ສປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຘຕຣຏ຺ໂຐ ຫໍສຣາຊາ, ເສນງ຺ຄປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ, ມຣຸຄຓປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ, ພ຺ຣຫ຺ມຄຓປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຫາຣິໂຕ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ, ອສເມນ ພຸທ຺ຘເວເສນ ອປຣິມາເຓນ ພຸທ຺ຘວິລາເສນ ຕສ຺ສໍ ປຣິສຕິ ນິສິນ຺ໂນ ປາເວຍ຺ຍເກ ມລ຺ເລ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.
ເອຕ຺ຖ ຈ ຘມ຺ມິກຖາ ນາມ ສນ຺ຘາຄາຣອນຸໂມທນປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ປກິຓ຺ຓກກຖາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕທາ ຫິ ຠຄວາ ອາກາສຄງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ປຖໂວຊໍ ອາກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ວິຍ ມຫາຊມ຺ພຸໍ ມຕ຺ຖເກ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຍຊນິຍມຘຸຄຓ຺ຑໍ ຈກ຺ກຍນ຺ເຕນ ປີເຬຕ຺ວາ ມຘຸປານໍ ປາຍມາໂນ ວິຍ ຈ ປາເວຍ຺ຍການໍ ມລ຺ລານໍ ຫິຕສຸຂາວຫໍ ປກິຓ຺ຓກກຖໍ ກເຖສິ.
໓໐໐. ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕນ຺ຕິ ຍໍ ຍໍ ທິສໍ ອນຸວິໂລເກຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕເມວ. ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາຕິ ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາຕິ ທ຺ວີຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ຕໂຕ ຕໂຕ ວິໂລເກຕ຺ວາ. ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ຫິ ເນສໍ ພຫິທ຺ຘາ ອິຣິຍາປຖໍ ປຣິຄ຺ຄເຫສິ. ຕຕ຺ຖ ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ສາປິ ເນວ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ນ ປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ, ນ ໂກຈິ ສີສມຸກ຺ຂິປິ, ນ ກຖໍ ກເຖສິ, ນ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ສພ຺ເພປິ ຕີຫິ ສິກ຺ຂາຫິ ສິກ຺ຂິຕາ ນິວາເຕ ປທີປສິຂາ ວິຍ ນິຈ຺ຈລາ ນິສີທິໍສຸ. ອິຕິ ເນສໍ ອິມໍ ອິຣິຍາປຖໍ ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ປຣິຄ຺ຄເຫສິ. ອາໂລກໍ ປນ ວຑ຺ຒຍິຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ຫທຍຣູປໍ ທິສ຺ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣຄຕໍ ສີລໍ ໂອໂລເກສິ. ໂສ ອເນກສຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ໂຕກຸມ຺ຠິຍໍ ຊລມານໍ ປທີປໍ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕຸປຄໍ ສີລໍ ອທ຺ທສ. ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກາ ຫິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ. ອິຕິ ເນສໍ ສີລໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມປິ ຠິກ຺ຂູ ມຍ຺ຫໍ ອນຸຈ຺ຉວິກາ, ອຫມ຺ປິ ອິເມສໍ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ’’ຕິ ຈກ຺ຂຸຕເລສຸ ນິມິຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ປິຏ຺ຐິ ເມ ອາຄິລາຍຕີ’’ຕິ. ກສ຺ມາ ອາຄິລາຍຕິ? ຠຄວໂຕ ຫິ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ມຫາປຘານໍ ປທຫນ຺ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ກາຍທຸກ຺ຂໍ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ອປຣຠາເຄ ມຫລ຺ລກກາເລ ປິຏ຺ຐິວາໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ.
ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາຕິ ສນ຺ຘາຄາຣສ຺ສ ກິຣ ເອກປສ຺ເສ ເຕ ຣາຊາໂນ ກປ຺ປິຍມຎ຺ຈກໍ ປຎ຺ຎເປສຸໍ ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ສຕ຺ຖາ ນິປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ຈຕູຫິ ອິຣິຍາປເຖຫິ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ອິເມສໍ ມຫປ຺ຜລໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ.
ຠິນ຺ນນິຄຓ຺ຐວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ
໓໐໑. ຕສ຺ສ ກາລງ຺ກິຣິຍາຍາຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ.
໓໐໒. ອາມນ຺ເຕສີຕິ ຠຓ຺ຑນາທິວູປສມກຣໍ ສ຺ວາຂ຺ຍາຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸກາໂມ ອາມນ຺ເຕສິ.
ເອກກວຓ຺ຓນາ
໓໐໓. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ. ສງ຺ຄາຍິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມຄ຺ເຄຫິ ຄາຍິຕພ຺ພໍ, ເອກວຈເນຫິ ອວິຣຸທ຺ຘວຈເນຫິ ຠຓິຕພ຺ພໍ. ນ ວິວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ເຖ ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ວາ ວິວາໂທ ນ ກາຕພ຺ໂພ. ເອໂກ ຘມ຺ໂມຕິ ເອກກທຸກຕິກາທິວເສນ ພຫຸຘາ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ປຐມໍ ຕາວ ‘‘ເອໂກ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ອາຫ. ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາຕິ ກາມຠວາທີສຸ ສຎ຺ຎາຠວາທີສຸ ເອກໂວກາຣຠວາທີສຸ ຈ ສພ຺ພຠເວສຸ ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ. ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາຕິ ອາຫາຣໂຕ ຐິຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ. ອິຕິ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິ ເຫຕຸ ອາຫາໂຣ ນາມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາຣາ ຍາຖາວໂຕ ຎຕ຺ວາ ສມ຺ມທກ຺ຂາໂຕ ອາວຸໂສຕິ ທີເປຕິ.
ນນຸ ຈ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ ເທວາ ອເຫຕຸກາ ອນາຫາຣາ ອຜສ຺ສກາ’’ຕິອາທິ, (ວິຠ. ໑໐໑໗) ຕໍ ວຈນໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ, ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເຕສຎ຺ຫິ ຌານໍ ອາຫາໂຣ ໂຫຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຫາຣາ ຠູຕານໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ຐິຕິຍາ ສມ຺ຠເວສີນໍ ວາ ອນຸຄ຺ຄຫາຍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ ໂອຬາຣິໂກ ວາ ສຸຂຸໂມ ວາ, ຜສ຺ໂສ ທຸຕິໂຍ, ມໂນສຎ຺ເຈຕນາ ຕຕິຍາ, ວິຎ຺ຎາຓໍ ຈຕຸຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໑) ອິທມ຺ປິ ວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ, ອິທມ຺ປິ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ເຕ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ອາຫາຣລກ຺ຂຓາວ ຘມ຺ມາ ອາຫາຣາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອິຘ ປນ ປຣິຍາເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ ອາຫາໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສພ຺ພຘມ຺ມານຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂສ ຈ ຍໍ ຍໍ ຜລໍ ຊເນຕິ, ຕໍ ຕໍ ອາຫຣຕິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ອາຫາໂຣຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອວິຊ຺ຊມ຺ປາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຫາຣໍ ວທາມິ, ໂນ ອນາຫາຣໍ. ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອວິຊ຺ຊາຍ ອາຫາໂຣ? ປຎ຺ຈນີວຣຓາຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ປຎ຺ຈນີວຣເຓປາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຫາເຣ ວທາມິ, ໂນ ອນາຫາເຣ. ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ນີວຣຓານໍ ອາຫາໂຣ? ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣຕິສ຺ສ ວຈນີຍ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໑). ອຍໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ.
ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈຍາຫາເຣ ຄຫິເຕ ປຣິຍາຍາຫາໂຣປິ ນິປ຺ປຣິຍາຍາຫາໂຣປິ ສພ຺ໂພ ຄຫິໂຕວ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອສຎ຺ຎຠເວ ປຈ຺ຈຍາຫາໂຣ ລພ຺ຠຕິ. ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ຫິ ພຸທ຺ເຘ ຕິຕ຺ຖາຍຕເນ ປພ຺ພຊິຕາ ວາໂຍກສິເຓ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຘີ ຈິຕ຺ຕໍ, ຘິພ຺ພເຕຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນາມ ອຠາໂວເຍວ ສາຘຸ, ຈິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາເຍວ ວຘພນ຺ຘາທິປຈ຺ຈຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຈິຕ຺ເຕ ອສຕິ ນຕ຺ເຖຕນ຺ຕິ ຂນ຺ຕິໍ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌານາ ກາລງ຺ກຕ຺ວາ ອສຎ຺ຎຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ໂຍ ຍສ຺ສ ອິຣິຍາປໂຖ ມນຸສ຺ສໂລເກ ປຓິຫິໂຕ ອໂຫສິ, ໂສ ເຕນ ອິຣິຍາປເຖນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ກປ຺ປສຕານິ ຐິໂຕ ວາ ນິສິນ຺ໂນ ວາ ນິປນ຺ໂນ ວາ ໂຫຕິ. ເອວຣູປານມ຺ປິ ສຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈຍາຫາໂຣ ລພ຺ຠຕິ. ເຕ ຫິ ຍໍ ຌານໍ ຠາເວຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ຕເທວ ເນສໍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ຊິຍາເວເຄນ ຂິຕ຺ຕສໂຣ ຍາວ ຊິຍາເວໂຄ ອຕ຺ຖິ, ຕາວ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ຍາວ ຌານປຈ຺ຈໂຍ ອຕ຺ຖິ, ຕາວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ນິຏ຺ຐິເຕ ຂີຓເວໂຄ ສໂຣ ວິຍ ປຕນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ເຕ ເນຣຍິກາ ເນວ ອຸຏ຺ຐານຜລູປຊີວີ ນ ປຸຎ຺ຎຜລູປຊີວີຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ໂກ ອາຫາໂຣຕິ? ເຕສໍ ກມ຺ມເມວ ອາຫາໂຣ. ກິໍ ປຎ຺ຈ ອາຫາຣາ ອຕ຺ຖີຕິ ເຈ. ປຎ຺ຈ, ນ ປຎ຺ຈາຕິ ອິທໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນນຸ ປຈ຺ຈໂຍ ອາຫາໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕເມຕໍ. ຕສ຺ມາ ເຍນ ກມ຺ເມນ ເຕ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ຕເທວ ເຕສໍ ຐິຕິປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ອາຫາໂຣ ໂຫຕິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນ ຈ ຕາວ ກາລງ຺ກໂຣຕິ, ຍາວ ນ ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ພ຺ຍນ຺ຕີ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໐).
ກພຬີກາຣໍ ອາຫາຣໍ ອາຣພ຺ຠ ເຈຕ຺ຖ ວິວາໂທ ນ ກາຕພ຺ໂພ. ມຸເຂ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ເຂໂຬປິ ຫິ ເຕສໍ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ. ເຂໂຬປິ ຫິ ນິຣເຍ ທຸກ຺ຂເວທນິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ສຄ຺ເຄ ສຸຂເວທນິໂຍ. ອິຕິ ກາມຠເວ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຫາຣາ. ຣູປາຣູປຠເວສຸ ຐເປຕ຺ວາ ອສຎ຺ຎໍ ເສສານໍ ຕໂຍ. ອສຎ຺ຎານຎ຺ເຈວ ອວເສສານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍາຫາໂຣຕິ ອິມິນາ ອາຫາເຣນ ‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ’’ຕິ ເອຕໍ ປຎ຺ຫໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂຂ ອາວຸໂສ’’ຕິ ເອວໍ ນິຍ຺ຍາຕນມ຺ປິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ ອາວຸໂສ’’ຕິ ປຸນ ອຸທ຺ຘຣຓມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣຏ຺ຐິຕິກາ’’ຕິ ທຸຕິຍປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ.
ກສ຺ມາ ປນ ນ ນິຍ຺ຍາເຕສິ ນ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ຖ? ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິຍ຺ຍາຕິຍມາເນປິ ອຸທ຺ຘຣິຍມາເນປິ ປຣິຍາປຸຓິຕຸໍ ວາເຈຕຸໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທ຺ເວ ເອກາພທ຺ເຘ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈໂຍວ ອຕ຺ຕໂນ ຜລສ຺ສ ສງ຺ຂຣຓໂຕ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຕິ ເຫຏ຺ຐາ ອາຫາຣປຈ຺ຈໂຍ ກຖິໂຕ, ອິຘ ສງ຺ຂາຣປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐິມໂຕ ວິເສໂສ. ‘‘ເຫຏ຺ຐາ ນິປ຺ປຣິຍາຍາຫາໂຣ ຄຫິໂຕ, ອິຘ ປຣິຍາຍາຫາໂຣຕິ ເອວໍ ຄຫິເຕ ວິເສໂສ ປາກໂຏ ຠເວຍ຺ຍ, ໂນ ຈ ຄຓ຺ຫິໍສູ’ຕິ ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘສ຺ສປິ ຫິ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘສ຺ສປິ ປຈ຺ຈໂຍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວິນາ ປຈ຺ຈເຍນ ຘມ຺ໂມ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຖ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘສ຺ສ ຕິຓຣຸກ຺ຂລຕາທິໂນ ປຖວີຣໂສ ອາໂປຣໂສ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ເທເວ ອວສ຺ສນ຺ເຕ ຫິ ຕິຓາທີນິ ມິລາຍນ຺ຕິ, ວສ຺ສນ຺ເຕ ຈ ປນ ຫຣິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ເຕສໍ ປຖວີຣໂສ ອາໂປຣໂສ ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາ ຕຓ຺ຫາ ກມ຺ມໍ ອາຫາໂຣຕິ ເອວມາທໂຍ ປຈ຺ຈຍາ, ອິຕິ ເຫຏ຺ຐາ ປຈ຺ຈໂຍເຍວ ອາຫາໂຣຕິ ກຖິໂຕ, ອິຘ ສງ຺ຂາໂຣຕິ. ອຍເມເວຕ຺ຖ ວິເສໂສ.
ອຍໍ ໂຂ, ອາວຸໂສຕິ ອາວຸໂສ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາຣາ ມຫາໂພຘິມຓ຺ເຑ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຍໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຍໍ ເອກຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ເອກຘມ຺ເມ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສພ຺ເພເຫວ ສງ຺ຄາຍິຕພ຺ພໍ ນ ວິວທິຕພ຺ພໍ. ຍຖຍິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ຍຖາ ສງ຺ຄາຍມານານໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິທໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອທ຺ຘນິຍໍ ອສ຺ສ. ເອເກນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ໂຂ ອາວຸໂສ, ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ສມ຺ມທກ຺ຂາໂຕ. ກຕໂມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ? ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາ. ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ສງ຺ຂາຣຏ຺ຐິຕິກາ’’ຕິ ກຖິເຕ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ກເຖສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສປິ ອຎ຺ໂຎຕິ ເອວໍ ປຣມ຺ປຣກຖານິຍເມນ ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈິຣໍ ຕິຏ຺ຐມານໍ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອກກວເສນ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ທສ຺ເສສີຕິ.
ເອກກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ທຸກວຓ຺ຓນາ
໓໐໔. ອິຕິ ເອກກວເສນ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ທຸກວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ນາມຣູປທຸເກ ນາມນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ນາມນຏ຺ເຐນ ນາມໍ. ນາມນຏ຺ເຐນາຕິ ນາມກຣຓຏ຺ເຐນ. ຍຖາ ຫິ ມຫາຊນສມ຺ມຕຕ຺ຕາ ມຫາສມ຺ມຕສ຺ສ ‘‘ມຫາສມ຺ມໂຕ’’ຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ, ຍຖາ ມາຕາປິຕໂຣ ‘‘ອຍໍ ຕິສ຺ໂສ ນາມ ໂຫຕຸ, ຜຸສ຺ໂສ ນາມ ໂຫຕູ’’ຕິ ເອວໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກິຕ຺ຕິມນາມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຍຖາ ວາ ‘‘ຘມ຺ມກຖິໂກ ວິນຍຘໂຣ’’ຕິ ຄຸຓໂຕ ນາມໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ເອວໍ ເວທນາທີນໍ. ເວທນາທໂຍ ຫິ ມຫາປຖວີອາທໂຍ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ນາມໍ ກໂຣນ຺ຕາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ເຕສໍ ນາມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນເມວ ໂຫຕິ. ນ ຫິ ເວທນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ເວທນາ ນາມ ໂຫຫີ’’ຕິ, ໂກຈິ ຠຓຕິ, ນ ຈສ຺ສາ ເຍນ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ນາມຄ຺ຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ຍຖາ ປຖວິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ‘‘ຕ຺ວໍ ປຖວີ ນາມ ໂຫຫີ’’ຕິ ນາມຄ຺ຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຈກ຺ກວາຬສິເນຣຸມ຺ຫິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍນກ຺ຂຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ‘‘ຕ຺ວໍ ຈກ຺ກວາຬໍ ນາມ, ຕ຺ວໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຫີ’’ຕິ ນາມຄ຺ຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ນາມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນເມວ ໂຫຕິ, ໂອປປາຕິກາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ນິປຕຕິ, ເອວໍ ເວທນາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ‘‘ຕ຺ວໍ ເວທນາ ນາມ ໂຫຫີ’’ຕິ ນາມຄ຺ຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຕາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ເວທນາຕິ ນາມໍ ອຸປ຺ປນ຺ນເມວ ໂຫຕິ. ສຎ຺ຎາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ ອຕີເຕປິ ຫິ ເວທນາ ເວທນາເຍວ. ສຎ຺ຎາ. ສງ຺ຂາຣາ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ວິຎ຺ຎາຓເມວ. ອນາຄເຕປິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນປິ. ນິພ຺ພານໍ ປນ ສທາປິ ນິພ຺ພານເມວາຕິ. ນາມນຏ຺ເຐນ ນາມໍ. ນມນຏ຺ເຐນາປິ ເຈຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ນາມໍ. ເຕ ຫິ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂໍ ນມນ຺ຕິ. ນາມນຏ຺ເຐນ ສພ຺ພມ຺ປິ ນາມໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ຂນ຺ຘາ ອາຣມ຺ມເຓ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນາເມນ຺ຕິ, ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິປຈ຺ຈຍຕາຍ ອຕ຺ຕນິ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ເມ ນາເມຕິ.
ຣູປນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຠູຕາ ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ຣູປໍ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຣຸປ຺ປນຏ຺ເຐນ ຣູປໍ. ຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.
ອວິຊ຺ຊາຕິ ທຸກ຺ຂາທີສຸ ອຎ຺ຎາຓໍ. ອຍມ຺ປິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ກຖິຕາເຍວ. ຠວຕຓ຺ຫາຕິ ຠວປຕ຺ຖນາ. ຍຖາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຠວຕຓ຺ຫາ? ໂຍ ຠເວສຸ ຠວຈ຺ຉນ຺ໂທ’’ຕິອາທິ (ຘ. ສ. ໑໓໑໙).
ຠວທິຏ຺ຐີຕິ ຠໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ ສສ຺ສຕໍ, ສສ຺ສຕວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກທິຏ຺ຐິ. ສາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຠວທິຏ຺ຐິ? ‘ຠວິສ຺ສຕິ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’ຕິ ຍາ ເອວຣູປາ ທິຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໓໒໐) ນເຍນ ອຠິຘມ຺ເມ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ. ວິຠວທິຏ຺ຐີຕິ ວິຠໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸຈ຺ເຉທໍ, ອຸຈ຺ເຉທວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກທິຏ຺ຐິ. ສາປິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ວິຠວທິຏ຺ຐິ? ‘ນ ຠວິສ຺ສຕິ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’ຕິ (ຘ. ສ. ໒໘໕). ຍາ ເອວຣູປາ ທິຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໓໒໑) ນເຍນ ຕຕ຺ເຖວ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ.
ອຫິຣິກນ຺ຕິ ‘‘ຍໍ ນ ຫິຣີຍຕິ ຫິຣີຍິຕພ຺ເພນາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໒໘) ເອວໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ ນິລ຺ລຊ຺ຊຕາ. ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ‘‘ຍໍ ນ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປິຕພ຺ເພນາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໒໙) ເອວໍ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ ອຠາຍນກອາກາໂຣ.
ຫິຣີ ຈ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈາຕິ ‘‘ຍໍ ຫິຣີຍຕິ ຫິຣີຍິຕພ຺ເພນ, ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປິຕພ຺ເພນາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໓໐-໓໑) ເອວໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕານິ ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປານິ. ອປິ ເຈຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ຫິຣີ, ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐານໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍາ ຫິຣີ, ໂລກາຘິປເຕຍ຺ຍໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ລຊ຺ຊາສຠາວສຓ຺ຐິຕາ ຫິຣີ, ຠຍສຠາວສຓ຺ຐິຕໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ປເນຕ຺ຖ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕາ.
ໂທວຈສ຺ສຕາຕິ ທຸກ຺ຂໍ ວໂຈ ເອຕສ຺ມິໍ ວິປ຺ປຏິກູລຄາຫິມ຺ຫິ ວິປຈ຺ຈນີກສາເຕ ອນາທເຣ ປຸຄ຺ຄເລຕິ ທຸພ຺ພໂຈ, ຕສ຺ສ ກມ຺ມໍ ໂທວຈສ຺ສໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂທວຈສ຺ສຕາ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນສາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ໂທວຈສ຺ສຕາ? ສຫຘມ຺ມິເກ ວຸຈ຺ຈມາເນ ໂທວຈສ຺ສາຍ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໓໒) ອຠິຘມ຺ເມ ອາຄຕາ. ສາ ອຕ຺ຖໂຕ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ‘‘ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ຂນ຺ຘານໍ ເອເຕນາກາເຣນ ປວຕ຺ຕານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປາປມິຕ຺ຕຕາຕິ ປາປາ ອສ຺ສທ຺ຘາທໂຍ ປຸຄ຺ຄລາ ເອຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕາຕິ ປາປມິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປາປມິຕ຺ຕຕາ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນສາ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ປາປມິຕ຺ຕຕາ? ເຍ ເຕ ປຸຄ຺ຄລາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ທຸສ຺ສີລາ ອປ຺ປສ຺ສຸຕາ ມຈ຺ຉຣິໂນ ທຸປ຺ປຎ຺ຎາ. ຍາ ເຕສໍ ເສວນາ ນິເສວນາ ສໍເສວນາ ຠຊນາ ສໍຠຊນາ ຠຕ຺ຕິ ສໍຠຕ຺ຕິ ຕໍສມ຺ປວງ຺ກຕາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໓໓) ເອວໍ ອາຄຕາ. ສາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ໂທວຈສ຺ສຕາ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.
ໂສວຈສ຺ສຕາ ຈ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸໂຠປິ ປເນຕາ ອິຘ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາ ກຖິຕາ.
ອາປຕ຺ຕິກຸສລຕາຕິ ‘‘ປຎ຺ຈປິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ, ສຕ຺ຕປິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ຍາ ຕາສໍ ອາປຕ຺ຕີນໍ ອາປຕ຺ຕິກຸສລຕາ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໓໖) ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ອາປຕ຺ຕິກຸສລຠາໂວ.
ອາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານກຸສລຕາຕິ ‘‘ຍາ ຕາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐານກຸສລຕາ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໓໗) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ສຫ ກມ຺ມວາຈາຍ ອາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐານປຣິຈ຺ເຉທຊານນາ ປຎ຺ຎາ.
ສມາປຕ຺ຕິກຸສລຕາຕິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣາ ສມາປຕ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ ສມາປຕ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣາ ສມາປຕ຺ຕິ. ຍາ ຕາສໍ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ກຸສລຕາ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໓໘) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ສຫ ປຣິກມ຺ເມນ ອປ຺ປນາປຣິຈ຺ເຉທຊານນາ ປຎ຺ຎາ. ສມາປຕ຺ຕິວຸຏ຺ຐານກຸສລຕາຕິ ‘‘ຍາ ຕາຫິ ສມາປຕ຺ຕີຫິ ວຸຏ຺ຐານກຸສລຕາ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໓໙) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນສມຍວເສເນວ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐານສມຕ຺ຖາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຄເຕ ສູຣິເຍ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຏ຺ຐານກາລປຣິຈ຺ເຉທກາ ປຎ຺ຎາ.
ຘາຕຸກຸສລຕາຕິ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ…ເປ… ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ. ຍາ ຕາສໍ ຘາຕູນໍ ກຸສລຕາ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໔໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ສຠາວປຣິຈ຺ເຉທກາ ສວນຘາຣຓສມ຺ມສນປຏິເວຘປຎ຺ຎາ. ມນສິກາຣກຸສລຕາຕິ ‘‘ຍາ ຕາສໍ ຘາຕູນໍ ມນສິກາຣກຸສລຕາ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໔໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ຕາສໍເຍວ ຘາຕູນໍ ສມ຺ມສນປຏິເວຘປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຎ຺ຎາ.
ອາຍຕນກຸສລຕາຕິ ‘‘ທ຺ວາທສາຍຕນານິ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ…ເປ… ຘມ຺ມາຍຕນໍ. ຍາ ເຕສໍ ອາຍຕນານໍ ອາຍຕນກຸສລຕາ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໔໒) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ ອຸຄ຺ຄຫມນສິກາຣປຊານນາ ປຎ຺ຎາ. ອປິຈ ຘາຕຸກຸສລຕາປິ ອຸຄ຺ຄຫມນສິກາຣສວນສມ຺ມສນປຏິເວຘປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓສຸ ວຕ຺ຕຕິ ມນສິກາຣກຸສລຕາປິ ອາຍຕນກຸສລຕາປິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິເສໂສ, ສວນອຸຄ຺ຄຫປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ໂລກິຍາ, ປຏິເວໂຘ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ, ສມ຺ມສນມນສິກາຣາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາ. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຸສລຕາຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ…ເປ… ສມຸທໂຍ ໂຫຕີຕິ ຍາ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໔໓) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣານໍ ອຸຄ຺ຄຫາທິວເສນ ປວຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ.
ຐານກຸສລຕາຕິ ‘‘ເຍ ເຍ ຘມ຺ມາ ເຍສໍ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປາທາຍ ຕໍ ຕໍ ຐານນ຺ຕິ ຍາ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໔໔) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຈກ຺ຂຸຣູປໍ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑໓໔໔) ຐານຎ຺ເຈວ ກາຣຓຎ຺ຈາ’’ຕິ ເອວໍ ຐານປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນສມຕ຺ຖາ ປຎ຺ຎາ. ອຏ຺ຐານກຸສລຕາຕິ ‘‘ເຍ ເຍ ຘມ຺ມາ ເຍສໍ ເຍສໍ ຘມ຺ມານໍ ນ ເຫຕູ ນ ປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປາທາຍ ຕໍ ຕໍ ອຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຍາ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໔໕) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ຈກ຺ຂຸຣູປໍ ນ ຐານໍ ນ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐານປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນສມຕ຺ຖາ ປຎ຺ຎາ ອປິຈ ເອຕສ຺ມິໍ ທຸເກ ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຐານາຐານກຸສໂລ ຠິກ຺ຂູຕິ ອລໍ ວຈນາຍາຕິ. ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຏ຺ຐານເມຕໍ ອນວກາໂສ, ຍໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ປຊານາຕິ. ຐານຎ຺ຈ ໂຂ ເອຕໍ ວິຊ຺ຊຕິ, ຍໍ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໗) ອິມິນາປິ ສຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ອຊ຺ຊວນ຺ຕິ ໂຄມຸຕ຺ຕວງ຺ກຕາ ຈນ຺ທວງ຺ກຕາ ນງ຺ຄລໂກຏິວງ຺ກຕາຕິ ຕໂຍ ອນຊ຺ຊວາ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ປຐມວເຍ ເອກວີສຕິຍາ ອເນສນາສຸ ຉສຸ ຈ ອໂຄຈເຣສຸ ຈຣຕິ, ມຊ຺ຌິມປຈ຺ຉິມວເຍສຸ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ ໂຫຕິ, ອຍໍ ໂຄມຸຕ຺ຕວງ຺ກຕາ ນາມ. ເອໂກ ປຐມວເຍປິ ປຈ຺ຉິມວເຍປິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ປູເຣຕິ, ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ ໂຫຕິ, ມຊ຺ຌິມວເຍ ປຸຣິມສທິໂສ, ອຍໍ ຈນ຺ທວງ຺ກຕາ ນາມ. ເອໂກ ປຐມວເຍປິ ມຊ຺ຌິມວເຍປິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ປູເຣຕິ, ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉິມວເຍ ປຸຣິມສທິໂສ ອຍໍ ນງ຺ຄລໂກຏິວງ຺ກຕາ ນາມ. ເອໂກ ສພ຺ພເມຕໍ ວງ຺ກຕໍ ປຫາຍ ຕີສຸປິ ວເຍສຸ ເປສໂລ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ສິກ຺ຂາກາໂມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ໂຍ ໂສ ອຸຊຸຠາໂວ, ອິທໍ ອຊ຺ຊວໍ ນາມ. ອຠິຘມ຺ເມປິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອຊ຺ຊໂວ. ຍາ ອຊ຺ຊວຕາ ອຊິມ຺ຫຕາ ອວງ຺ກຕາ ອກຸຏິລຕາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຊ຺ຊໂວ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໔໖). ລຊ຺ຊວນ຺ຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ລຊ຺ຊໂວ? ໂຍ ຫິຣີຍຕິ ຫິຣີຍິຕພ຺ເພນ ຫິຣີຍຕິ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ລຊ຺ຊໂວ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ລຊ຺ຊີຠາໂວ.
ຂນ຺ຕີຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຂນ຺ຕິ? ຍາ ຂນ຺ຕິ ຂມນຕາ ອຘິວາສນຕາ ອຈຓ຺ຑິກ຺ກໍ ອນສ຺ສຸໂຣໂປ ອຕ຺ຕມນຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໔໘) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິ. ໂສຣຈ຺ຈນ຺ຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ໂສຣຈ຺ຈໍ? ໂຍ ກາຍິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂສຣຈ຺ຈໍ. ສພ຺ໂພປິ ສີລສໍວໂຣ ໂສຣຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໔໙) ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ສຸຣຕຠາໂວ.
ສາຂລ຺ຍນ຺ຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ສາຂລ຺ຍໍ? ຍາ ສາ ວາຈາ ອຓ຺ຑກາ ກກ຺ກສາ ປຣກຏຸກາ ປຣາຠິສຊ຺ຊນີ ໂກຘສາມນ຺ຕາ ອສມາຘິສໍວຕ຺ຕນິກາ, ຕຖາຣູປິໍ ວາຈໍ ປຫາຍ ຍາ ສາ ວາຈາ ເນຬາ ກຓ຺ຓສຸຂາ ເປມນີຍາ ຫທຍງ຺ຄມາ ໂປຣີ ພຫຸຊນກນ຺ຕາ ພຫຸຊນມນາປາ, ຕຖາຣູປິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ ໂຫຕິ. ຍາ ຕຕ຺ຖ ສຓ຺ຫວາຈຕາ ສຂິລວາຈຕາ ອຜຣຸສວາຈຕາ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສາຂລ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໕໐) ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ໂມທກມຸທຸກຠາໂວ. ປຏິສນ຺ຖາໂຣຕິ ອຍໍ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ ອາມິເສນ ຘມ຺ເມນ ຈາຕິ ທ຺ວີຫິ ຉິທ຺ໂທ, ຕສ຺ສ ຕໍ ຉິທ຺ທໍ ຍຖາ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ປີຐສ຺ສ ວິຍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓນ ອາມິເສນ ຘມ຺ເມນ ຈ ປຏິສນ຺ຖຣຓໍ. ອຠິຘມ຺ເມປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ປຏິສນ຺ຖາໂຣ? ອາມິສປຏິສນ຺ຖາໂຣ ຈ ຘມ຺ມປຏິສນ຺ຖາໂຣ ຈ. ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຏິສນ຺ຖາຣໂກ ໂຫຕິ ອາມິສປຏິສນ຺ຖາເຣນ ວາ ຘມ຺ມປຏິສນ຺ຖາເຣນ ວາ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຏິສນ຺ຖາໂຣ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໕໑). ເອຕ຺ຖ ຈ ອາມິເສນ ສງ຺ຄໂຫ ອາມິສປຏິສນ຺ຖາໂຣ ນາມ. ຕໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ມາຕາປິຕູນໍ ຠິກ຺ຂຸຄຕິກສ຺ສ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ໂຈຣານຎ຺ຈ ອຄ຺ຄໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາປິ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອາມສິຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ ຫິ ຣາຊາໂນ ຈ ໂຈຣາ ຈ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ ຊີວິຕກ຺ຂຍມ຺ປິ ປາເປນ຺ຕິ, ອນາມສິຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ ອຕ຺ຕມນາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂຈຣນາຄວຕ຺ຖຸອາທີນິ ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຖູນິ ກເຖຕພ຺ພານິ. ຕານິ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍໍ (ປາຈິ. ອຏ຺ຐ. ໑໘໕-໗) ວິຕ຺ຖາຣິຕານິ. ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸທ຺ເທສທານໍ ປາຬິວຓ຺ຓນາ ຘມ຺ມກຖາກຖນນ຺ຕິ ເອວໍ ຘມ຺ເມນ ສງ຺ຄໂຫ ຘມ຺ມປຏິສນ຺ຖາໂຣ ນາມ.
ອວິຫິໍສາຕິ ກຣຸຓາປິ ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາໂຄປິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອວິຫິໍສາ? ຍາ ສຕ຺ເຕສຸ ກຣຸຓາ ກຣຸຓາຍນາ ກຣຸຓາຍິຕຕ຺ຕໍ ກຣຸຓາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວິຫິໍສາ’’ຕິ. ໂສເຈຍ຺ຍນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາຍ ຈ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາຄສ຺ສ ຈ ວເສນ ສຸຈິຠາໂວ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ໂສເຈຍ຺ຍໍ? ຍາ ສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາຍນາ ເມຕ຺ຕາຍິຕຕ຺ຕໍ ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂສເຈຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.
ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ສຕິວິປ຺ປວາໂສ, ຍຖາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈໍ? ຍາ ອສຕິ ອນນຸສ຺ສຕິ ອປ຺ປຏິສ຺ສຕິ ອສ຺ສຣຓຕາ ອຘາຣຓຕາ ປິລາປນຕາ ສມ຺ມຸສ຺ສນຕາ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ຈໍ’’ (ຘ. ສ. ໑໓໕໖). ອສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ, ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ອສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ? ຍໍ ອຎ຺ຎາຓໍ ອທສ຺ສນໍ ອວິຊ຺ຊາລງ຺ຄີ ໂມໂຫ ອກຸສລມູລ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ອວິຊ຺ຊາເຍວ. ສຕິ ສຕິເຍວ. ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ຎາຓໍ.
ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໑໓໕໒) ນເຍນ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣເຠໂທ. ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາ ອໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ ທວາຍ ມທາຍ ມຓ຺ຑນາຍ ວິຠູສນາຍ. ຍາ ຕຕ຺ຖ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາ ໂຠຊເນ’’ຕິ ເອວໍ ອາຄໂຕ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຠາໂວ. ອນນ຺ຕຣທຸໂກ ວຸຕ຺ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ປຏິສງ຺ຂານພລນ຺ຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ປຏິສງ຺ຂານພລໍ? ຍາ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ’’ຕິ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂາຍ ອກມ຺ປນຎາຓໍ. ຠາວນາພລນ຺ຕິ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ພລໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສີເສນ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຠາວນາພລໍ? ຍາ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອາເສວນາ ຠາວນາ ພຫຸລີກມ຺ມໍ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຠາວນາພລໍ. ສຕ຺ຕໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຠາວນາພລ’’ນ຺ຕິ.
ສຕິພລນ຺ຕິ ອສ຺ສຕິຍາ ອກມ຺ປນວເສນ ສຕິເຍວ. ສມາຘິພລນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ອກມ຺ປນວເສນ ສມາຘິເຍວ. ສມໂຖ ສມາຘິ. ວິປສ຺ສນາ ປຎ຺ຎາ. ສມໂຖວ ຕໍ ອາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພສ຺ສ ສມຖສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕວເສນ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄາຫນິມິຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຄ຺ຄາໂຫ ວີຣິຍໍ. ອວິກ຺ເຂໂປ ເອກຄ຺ຄຕາ. ອິເມຫິ ປນ ສຕິ ຈ ສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ປຏິສງ຺ຂານພລຎ຺ຈ ຠາວນາພລຎ຺ຈ ສຕິພລຎ຺ຈ ສມາຘິພລຎ຺ຈ ສມໂຖ ຈ ວິປ຺ປສ຺ສນາ ຈ ສມຖນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຄ຺ຄາຫນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຄ຺ຄາໂຫ ຈ ອວິກ຺ເຂໂປ ຈາຕິ ຉຫິ ທຸເກຫິ ປຣໂຕ ສີລທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາທຸເກນ ຈ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາ ຘມ຺ມາ ກຖິຕາ.
ສີລວິປຕ຺ຕີຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ສີລວິປຕ຺ຕິ? ກາຍິໂກ ວີຕິກ຺ກໂມ…ເປ… ສພ຺ພມ຺ປິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ສີລວິປຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ສີລວິນາສໂກ ອສໍວໂຣ. ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕີຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິ? ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອາຄຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິວິນາສິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ.
ສີລສມ຺ປທາຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ສີລສມ຺ປທາ? ກາຍິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ’’ຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕໂສຣຈ຺ຈເມວ ສີລສ຺ສ ສມ຺ປາທນໂຕ ປຣິປູຣຓໂຕ ‘‘ສີລສມ຺ປທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ສພ຺ໂພປິ ສີລສໍວໂຣ ສີລສມ຺ປທາ’’ຕິ ອິທໍ ມານສິກປຣິຍາທານຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປທາ? ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ ອຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐໍ…ເປ… ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕີຕິ ຍາ ເອວຣູປາ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ’’ຕິ ເອວໍ ອາຄຕໍ ທິຏ຺ຐິປາຣິປູຣິຠູຕໍ ຎາຓໍ.
ສີລວິສຸທ຺ຘີຕິ ວິສຸທ຺ຘິໍ ປາເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ສີລໍ. ອຠິຘມ຺ເມ ປນາຍໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ສີລວິສຸທ຺ຘິ? ກາຍິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ ວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສີລວິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ ເອວໍ ວິຠຕ຺ຕາ. ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘີຕິ ວິສຸທ຺ຘິໍ ປາເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ທສ຺ສນໍ. ອຠິຘມ຺ເມ ປນາຍໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ? ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓໍ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກຎາຓໍ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິສ຺ສຎາຓໍ ຜລສມງ຺ຄິສ຺ສຎາຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕິວິຘໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອຕ຺ຕນາ ກຕມ຺ປິ ປເຣນ ກຕມ຺ປິ ສກໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ ອຕ຺ຖຠຎ຺ຊນໂຕ. ສຸຈຣິຕໍ ສກໍ ນາມ ອຕ຺ຖຊນນໂຕຕິ ເອວໍ ຊານນໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓໍ ນາມ. ຕສ຺ມິໍ ຐຕ຺ວາ ພຫຸໍ ວຏ຺ຏຄາມິກມ຺ມໍ ອາຍູຫິຕ຺ວາ ສຸຂໂຕ ສຸເຂເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ ຄຓນປຖໍ ວີຕິວຕ຺ຕາ. ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ປນ ວຈີສຈ຺ຈຎ຺ຈ ອນຸໂລເມຕິ, ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈຎ຺ຈ ນ ວິໂລເມຕີຕິ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກໍ ຎາຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
‘‘ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ໂຂ ປນ ຍຖາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ຈ ປຘານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘີຕິ ຎາຓທສ຺ສນໍ ກຖິຕໍ. ຍຖາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ຈ ປຘານນ຺ຕິ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ວີຣິຍໍ. ອປິ ຈ ປຸຣິມປເທນ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓໍ. ປຈ຺ຉິມປເທນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ວີຣິຍໍ. ອຠິຘມ຺ເມ ປນ ‘‘ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິ ໂຂ ປນາຕິ ຍາ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ ອໂມໂຫ ຘມ຺ມວິຈໂຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ຍຖາທິຏ຺ຐິສ຺ສ ຈ ປຘານນ຺ຕິ ໂຍ ເຈຕສິໂກ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ ສມ຺ມາວາຍາໂມ’’ຕິ ເອວໍ ອຍໍ ທຸໂກ ວິຠຕ຺ໂຕ.
‘‘ສໍເວໂຄ ຈ ສໍເວຊນີເຍສຸ ຐາເນສູ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ສໍເວໂຄຕິ ຊາຕິຠຍໍ ຊຣາຠຍໍ ພ຺ຍາຘິຠຍໍ ມຣຓຠຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຊາຕິອາທີນິ ຠຍໂຕ ທສ຺ສນຎາຓໍ. ສໍເວຊນີຍໍ ຐານນ຺ຕິ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓໍ. ເອຕານິ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຊາຕິ ທຸກ຺ຂາ, ຊຣາ ທຸກ຺ຂາ, ພ຺ຍາຘິ ທຸກ຺ໂຂ, ມຣຓໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເອວໍ ສໍເວຄຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓຕ຺ຕາ ສໍເວຊນີຍໍ ຐານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ສໍວິຄ຺ຄສ຺ສ ຈ ໂຍນິໂສ ປຘານນ຺ຕິ ເອວໍ ສໍເວຄຊາຕສ຺ສ ອຸປາຍປຘານໍ. ‘‘ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປາທາຍ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອາຄຕວີຣິຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.
ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ ຈ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ຍາ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນາຍ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ຠິຍ຺ໂຍກມ຺ຍຕາ, ຕາຍ ຫິ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ສີລໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ຌານໍ ລຠິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠຕິ. ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາ ໂວສານໍ ນາປຊ຺ຊຕິ. ອປ຺ປຏິວານິຕາ ຈ ປຘານສ຺ມິນ຺ຕິ ‘‘ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນາຍ ສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍຕາ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍຕາ ອຏ຺ຐິຕກິຣິຍຕາ ອໂນລີນວຸຕ຺ຕິຕາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຉນ຺ທຕາ ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸຣຕາ ອາເສວນາ ຠາວນາ ພຫຸລີກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄວເສນ ອາຣທ຺ເຘ ປຘານສ຺ມິໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປຕ຺ວາ ອນິວຕ຺ຕນຕາ.
ວິຊ຺ຊາຕິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ. ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ທ຺ເວ ວິມຸຕ຺ຕິໂຍ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ອຘິມຸຕ຺ຕິ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນີວຣຓາທີຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຘິມຸຕ຺ຕິ ນາມ. ນິພ຺ພານໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕໂຕ ມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.
ຂເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ກິເລສກ຺ຂຍກເຣ ອຣິຍມຄ຺ເຄ ຎາຓໍ. ອນຸປ຺ປາເທ ຎາຓນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອນຸປ຺ປາທຠູເຕ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວຊ຺ຌກິເລສານໍ ວາ ອນຸປ຺ປາທປຣິໂຍສາເນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຣິຍຜເລ ຎາຓໍ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຂເຍ ຎາຓນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສມງ຺ຄິສ຺ສ ຎາຓໍ. ອນຸປ຺ປາເທ ຎາຓນ຺ຕິ ຜລສມງ຺ຄິສ຺ສ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ. ອິເມ ໂຂ, ອາວຸໂສຕິອາທິ ເອກເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ປຎ຺ຈຕິໍສາຍ ທຸການໍ ວເສນ ເຖໂຣ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ທສ຺ເສສີຕິ.
ທຸກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ຕິກວຓ຺ຓນາ
໓໐໕. ອິຕິ ທຸກວເສນ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕິກວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ລຸພ຺ຠຕີຕິ ໂລໂຠ. ອກຸສລຎ຺ຈ ຕໍ ມູລຎ຺ຈ, ອກຸສລານໍ ວາ ມູລນ຺ຕິ ອກຸສລມູລໍ. ທຸສ຺ສຕີຕິ ໂທໂສ. ມຸຍ຺ຫຕີຕິ ໂມໂຫ. ເຕສໍ ປຏິປກ຺ຂນເຍນ ອໂລຠາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ.
ທຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕານິ, ວິຣູປານິ ວາ ຈຣິຕານີຕິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ. ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ກາຍໂຕ ວາ ປວຕ຺ຕໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕານິ, ສຸນ຺ທຣານິ ວາ ຈຣິຕານີຕິ ສຸຈຣິຕານິ. ທ຺ເວປິ ເຈເຕ ຕິກາ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍາ ວາ ກມ຺ມປເຖຫິ ວາ ກເຖຕພ຺ພາ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ຕາວ ກາຍທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວີຕິກ຺ກໂມ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ອວີຕິກ຺ກໂມ ກາຍສຸຈຣິຕໍ. ວຈີທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວີຕິກ຺ກໂມ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ອວີຕິກ຺ກໂມ ວຈີສຸຈຣິຕໍ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ວີຕິກ຺ກໂມວ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ອວີຕິກ຺ກໂມ ມໂນສຸຈຣິຕໍ. ອຍໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຖາ. ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ ປນ ຕິສ຺ໂສ ເຈຕນາ ກາຍທ຺ວາເຣປິ ວຈີທ຺ວາເຣປິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ຈຕສ຺ໂສ ມຸສາວາທາທິເຈຕນາ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ອຠິຊ຺ຌາ ພ຺ຍາປາໂທ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ຕໂຍ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕິສ຺ໂສ ເຈຕນາປິ ວິຣຕິໂຍປິ ກາຍສຸຈຣິຕໍ. ມຸສາວາທາທີຫິ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ຈຕສ຺ໂສ ເຈຕນາປິ ວິຣຕິໂຍປິ ວຈີສຸຈຣິຕໍ. ອນຠິຊ຺ຌາ ອພ຺ຍາປາໂທ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ຕໂຍ ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ມໂນສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ອຍໍ ກມ຺ມປຖກຖາ.
ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ກາມວິຕກ຺ໂກ. ພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ. ວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ. ເຕສຸ ທ຺ເວ ສຕ຺ເຕສຸປິ ສງ຺ຂາເຣສຸປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ກາມວິຕກ຺ໂກ ຫິ ປິເຍ ມນາເປ ສຕ຺ເຕ ວາ ສງ຺ຂາເຣ ວາ ວິຕກ຺ເກນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ ອປ຺ປິເຍ ອມນາເປ ສຕ຺ເຕ ວາ ສງ຺ຂາເຣ ວາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ໂອໂລກນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ວິນາສນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ ສງ຺ຂາເຣສຸ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສງ຺ຂາໂຣ ຫິ ທຸກ຺ຂາເປຕພ຺ໂພ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຫຎ຺ຎນ຺ຕຸ ວາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕຸ ວາ ວິນສ຺ສນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ຈິນ຺ຕນກາເລ ປນ ສຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.
ເນກ຺ຂມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ໂກ. ໂສ ອສຸຠປຸພ຺ພຠາເຄ ກາມາວຈໂຣ ໂຫຕິ. ອສຸຠຊ຺ຌາເນ ຣູປາວຈໂຣ. ຕໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນມຄ຺ຄຜລກາເລ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ. ອພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ອພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ໂກ. ໂສ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາເຄ ກາມາວຈໂຣ ໂຫຕິ. ເມຕ຺ຕາຌາເນ ຣູປາວຈໂຣ. ຕໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນມຄ຺ຄຜລກາເລ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ. ອວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ອວິຫິໍສາວິຕກ຺ໂກ. ໂສ ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາເຄ ກາມາວຈໂຣ. ກຣຸຓາຌາເນ ຣູປາວຈໂຣ. ຕໍ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນມຄ຺ຄຜລກາເລ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ. ຍທາ ອໂລໂຠ ສີສໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ຕທນ຺ວາຍິກາ ຠວນ຺ຕິ. ຍທາ ເມຕ຺ຕາ ສີສໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ຕທນ຺ວາຍິກາ ຠວນ຺ຕິ. ຍທາ ກຣຸຓາ ສີສໍ ໂຫຕິ, ຕທາ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ຕທນ຺ວາຍິກາ ຠວນ຺ຕີຕິ. ກາມສງ຺ກປ຺ປາທໂຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ເທສນາມຕ຺ຕເມວ ເຫຕໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ກາມວິຕກ຺ກາທີນຎ຺ຈ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທີນຎ຺ຈ ນານາກຣຓໍ ນຕ຺ຖິ.
ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ ກາມສຎ຺ຎາ. ພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ ພ຺ຍາປາທສຎ຺ຎາ. ວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ ວິຫິໍສາສຎ຺ຎາ. ຕາສມ຺ປິ ກາມວິຕກ຺ກາທີນໍ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາກາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາເຍວ ຫິ ເອຕາ. ເນກ຺ຂມ຺ມສຎ຺ຎາທໂຍປິ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ກາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາເຍວ. ຕສ຺ມາ ຕາສມ຺ປິ ຕເຖວ ກາມາວຈຣາທິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ກາມຘາຕຸອາທີສຸ ‘‘ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາມຘາຕຸ. ສພ຺ເພປິ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ກາມຘາຕູ’’ຕິ ອຍໍ ກາມຘາຕຸ. ‘‘ພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸ. ທສສຸ ອາຆາຕວຕ຺ຖູສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຆາໂຕ ປຏິຆາໂຕ ອນຕ຺ຕມນຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອຍໍ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸ. ‘‘ວິຫິໍສາ ປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ໂປ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຫິໍສາຘາຕຸ. ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປາຓິນາ ວາ ເລຑ຺ຑຸນາ ວາ ທຓ຺ເຑນ ວາ ສຕ຺ເຖນ ວາ ຣຊ຺ຊຸຍາ ວາ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ວາ ສຕ຺ເຕ ວິເຫເຐຕີ’’ຕິ ອຍໍ ວິຫິໍສາຘາຕຸ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ກຖາ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກາ ຈ ອສມ຺ຠິນ຺ນາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ກາມຘາຕຸຍາ ຄຫິຕາຍ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ຄຫິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຍໍ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸ ອຍໍ ວິຫິໍສາຘາຕູຕິ ທສ຺ເສຕີຕິ ອຍໍ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກກຖາ ນາມ. ກາມຘາຕຸໍ ກເຖນ຺ໂຕ ປນ ຠຄວາ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸໍ ພ຺ຍາປາທຘາຕຸຏ຺ຐາເນ, ວິຫິໍສາຘາຕຸໍ ວິຫິໍສາຘາຕຸຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສໍ ກາມຘາຕຸ ນາມາຕິ ກເຖສີຕິ ອຍໍ ອສມ຺ຠິນ຺ນກຖາ ນາມ.
ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸອາທີສຸ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ ວິຕກ຺ໂກ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸ. ສພ຺ເພປິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕູ’’ຕິ ອຍໍ ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸ. ‘‘ອພ຺ຍາປາທປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ…ເປ… ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອພ຺ຍາປາທຘາຕຸ. ຍາ ສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕິ…ເປ… ເມຕ຺ຕາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຍໍ ອພ຺ຍາປາທຘາຕຸ. ‘‘ອວິຫິໍສາປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ຕກ຺ໂກ…ເປ… ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອວິຫິໍສາຘາຕຸ. ຍາ ສຕ຺ເຕສຸ ກຣຸຓາ…ເປ… ກຣຸຓາເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ອຍໍ ອວິຫິໍສາຘາຕຸ. ອິຘາປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ທ຺ເວ ກຖາ ເວທິຕພ຺ພາ.
ອປຣາປິ ຕິສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍຕິ ອຎ຺ຎາປິ ສຸຎ຺ຎຕຏ຺ເຐນ ຕິສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ. ຕາສຸ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ກາມຘາຕຸ? ເຫຏ຺ຐໂຕ ອວີຈິນິຣຍໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ ກາມຠໂວ ກາມຘາຕຸ ນາມ. ‘‘ເຫຏ຺ຐໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຣິຕ຺ວາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນຸປເຄ ເທເວ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຣິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ ປນ ຣູປາຣູປຠວາ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍ. ຘາຕຸຍາ ອາຄຕຏ຺ຐານມ຺ຫິ ຫິ ຠເວນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ຠວສ຺ສ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ຘາຕຸຍາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ອິຘ ຠເວນ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ກຖິໂຕ. ຣູປຘາຕຸອາທີສຸ ຣູປາຣູປຘາຕຸໂຍ ຣູປາຣູປຠວາເຍວ. ນິໂຣຘຘາຕຸຍາ ນິພ຺ພານໍ ກຖິຕໍ.
ຫີນາທີສຸ ຫີນາ ຘາຕູຕິ ທ຺ວາທສ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ. ອວເສສາ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ ມຊ຺ຌິມຘາຕຸ. ນວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ປຓີຕຘາຕຸ.
ກາມຕຓ຺ຫາຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ. ຣູປາຣູປຠເວສຸ ປນ ຣາໂຄ ຌານນິກນ຺ຕິສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຣາໂຄ ຠວວເສນ ປຕ຺ຖນາ ຠວຕຓ຺ຫາ. ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຣາໂຄ ວິຠວຕຓ຺ຫາ. ອປິຈ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ຕຓ຺ຫາທ຺ວຍໍ ເສສຕຓ຺ຫາ ກາມຕຓ຺ຫາ ນາມ. ຍຖາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຠວຕຓ຺ຫາ? ຠວທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຣາໂຄ ສາຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສາຣາໂຄ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຠວຕຓ຺ຫາ. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ວິຠວຕຓ຺ຫາ? ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຣາໂຄ ສາຣາໂຄ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສາຣາໂຄ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຠວຕຓ຺ຫາ. ອວເສສາ ຕຓ຺ຫາ ກາມຕຓ຺ຫາ’’ຕິ. ປຸນ ກາມຕຓ຺ຫາທີສຸ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ ກາມຕຓ຺ຫາ. ຣູປາຣູປຠເວສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ຕຓ຺ຫາ. ອຠິຘມ຺ເມ ປເນຕາ ‘‘ກາມຘາຕຸປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ…ເປ… ອຣູປຘາຕຸປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ. ອິມິນາ ວາເຣນ ກິໍ ທສ຺ເສຕິ? ສພ຺ເພປິ ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ ຣຊນີຍຏ຺ເຐນ ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸກາຕິ ສພ຺ພຕຓ຺ຫາ ກາມຕຓ຺ຫາຍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຕໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອິຕຣາ ທ຺ເວ ຕຓ຺ຫາ ທສ຺ເສຕິ. ຣູປຕຓ຺ຫາທີສຸ ຣູປຠເວ ຉນ຺ທຣາໂຄ ຣູປຕຓ຺ຫາ. ອຣູປຠເວ ຉນ຺ທຣາໂຄ ອຣູປຕຓ຺ຫາ. ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຣາໂຄ ນິໂຣຘຕຓ຺ຫາ.
ສໍໂຍຊນຕ຺ຕິເກ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ສໍໂຍຊຍນ຺ຕິ ພນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ສໍໂຍຊນານິ. ສຕິ ຣູປາທິເຠເທ ກາເຍ ທິຏ຺ຐິ, ວິຊ຺ຊມານາ ວາ ກາເຍ ທິຏ຺ຐີຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ. ວິຈິນນ຺ໂຕ ເອຕາຍ ກິຈ຺ຉຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກາຕຸນ຺ຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ສີລຎ຺ຈ ວຕຎ຺ຈ ປຣາມສຕີຕິ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາຄຕາ ວີສຕິວຕ຺ຖຸກາ ທິຏ຺ຐິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ນາມ. ‘‘ສຕ຺ຖຣິ ກງ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາຄຕາ ອຏ຺ຐວຕ຺ຖຸກາ ວິມຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ນາມ. ‘‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສີເລນ ສຸທ຺ຘິ ວເຕນ ສຸທ຺ຘິ ສີລພ຺ພເຕນ ສຸທ຺ຘີຕິ ສີລໍ ປຣາມສຕິ, ວຕໍ ປຣາມສຕິ, ສີລພ຺ພຕໍ ປຣາມສຕິ. ຍາ ເອວຣູປາ ທິຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາຄໂຕ ວິປຣິເຍສຄ຺ຄາໂຫ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ ນາມ.
ຕໂຍ ອາສວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ເຐນ ວາ ອາສວນຏ຺ເຐນ ວາ ອາສວາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸຣິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ, ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອວິຊ຺ຊາ ນາໂຫສິ, ອຖ ປຈ຺ຉາ ສມຠວີ’’ຕິ, ‘‘ປຸຣິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ຠວຕຓ຺ຫາຍ ຠວທິຏ຺ຐິຍາ, ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຠວທິຏ຺ຐິ ນາໂຫສິ, ອຖ ປຈ຺ຉາ ສມຠວີ’’ຕິ ເອວໍ ຕາວ ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ເຐນ ອາສວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຈກ຺ຂຸໂຕ ຣູເປ ສວຕິ ອາສວຕິ ສນ຺ທຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ໂສຕໂຕ ສທ຺ເທ. ຆານໂຕ ຄນ຺ເຘ. ຊິວ຺ຫາໂຕ ຣເສ. ກາຍໂຕ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ. ມນໂຕ ຘມ຺ເມ ສວຕິ ອາສວຕິ ສນ຺ທຕິ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ເອວໍ ອາສວນຏ຺ເຐນ ອາສວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.
ປາຬິຍໍ ປນ ກຕ຺ຖຈິ ທ຺ເວ ອາສວາ ອາຄຕາ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາ ຈ ອາສວາ ສມ຺ປຣາຍິກາ ຈ ອາສວາ’’ຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ. ກາມາສໂວ ຠວາສໂວ ອວິຊ຺ຊາສໂວ’’ຕິ ຕໂຍ. ອຠິຘມ຺ເມ ເຕເຍວ ທິຏ຺ຐາສເວນ ສທ຺ຘິໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ. ນິພ຺ເພຘິກປຣິຍາເຍ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ນິຣຍຄາມິນິຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຄາມິນິຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ເປຕ຺ຕິວິສຍຄາມິນິຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ມນຸສ຺ສໂລກຄາມິນິຍາ ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ເທວໂລກຄາມິນິຍາ’’ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈ. ຉກ຺ກນິປາເຕ ອາຫຸເນຍ຺ຍສຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ສໍວຣາ ປຫາຕພ຺ພາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ປຏິເສວນາ ປຫາຕພ຺ພາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ປຣິວຊ຺ຊນາ ປຫາຕພ຺ພາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ອຘິວາສນາ ປຫາຕພ຺ພາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ວິໂນທນາ ປຫາຕພ຺ພາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ຠາວນາ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ ເອວໍ ຉ. ສພ຺ພາສວປຣິຍາເຍ ເຕເຍວ ທສ຺ສນາປຫາຕພ຺ເພຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສງ຺ຄີຕິສຸຕ຺ເຕ ຕໂຍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ໂຍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ ກາມາສໂວ ນາມ. ‘‘ໂຍ ຠເວສຸ ຠວຈ຺ຉນ຺ໂທ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຣາໂຄ, ຠວວເສນ ວາ ປຕ຺ຖນາ ຠວາສໂວ ນາມ. ‘‘ທຸກ຺ເຂ ອຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາຄຕາ ອວິຊ຺ຊາ ອວິຊ຺ຊາສໂວ ນາມາຕິ. ກາມຠວາທໂຍ ກາມຘາຕຸອາທິວເສນ ວຸຕ຺ຕາເຍວ.
ກາເມສນາທີສຸ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ກາເມສນາ? ໂຍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ກາມຊ຺ໂຌສານໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາເມສນາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ກາມຄເວສນຣາໂຄ ກາເມສນາ ນາມ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຠເວສນາ? ໂຍ ຠເວສຸ ຠວຈ຺ຉນ຺ໂທ ຠວຊ຺ໂຌສານໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຠເວສນາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ ຠວຄເວສນຣາໂຄ ຠເວສນາ ນາມ. ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍສນາ? ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິ ວາ…ເປ… ເນວ ໂຫຕິ ນ ນໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣມ຺ມຣຓາຕິ ວາ, ຍາ ເອວຣູປາ ທິຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ວິປຣິເຍສຄ຺ຄາໂຫ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍສນາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສມ຺ມຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ຄເວສນທິຏ຺ຐິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍສນາ ນາມ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຠວຣາຄທິຏ຺ຐິໂຍວ, ຕເທກຏ຺ຐໍ ກມ຺ມມ຺ປິ ເອສນາເຍວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ກາເມສນາ? ກາມຣາໂຄ ຕເທກຏ຺ຐໍ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ມໂນກມ຺ມໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກາເມສນາ. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຠເວສນາ? ຠວຣາໂຄ ຕເທກຏ຺ຐໍ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ມໂນກມ຺ມໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຠເວສນາ. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍສນາ? ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ ທິຏ຺ຐິ ຕເທກຏ຺ຐໍ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ມໂນກມ຺ມໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍສນາ’’ຕິ.
ວິຘາສຸ ‘‘ກຖໍວິຘໍ ສີລວນ຺ຕໍ ວທນ຺ຕິ, ກຖໍວິຘໍ ປຎ຺ຎວນ຺ຕໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໙໕) ອາກາຣສຓ຺ຐານໍ ວິຘາ ນາມ. ‘‘ເອກວິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖຸ ທຸວິເຘນ ຎາຓວຕ຺ຖູ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໗໕໑) ໂກຏ຺ຐາໂສ. ‘‘ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ວິຘາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໙໒໐) ມາໂນ ວິຘາ ນາມ. ອິຘ ໂສ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ມາໂນ ຫິ ເສຍ຺ຍາທິວເສນ ວິທຫນໂຕ ວິຘາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ອິມິນາ ເສຍ຺ຍສທິສຫີນານໍ ວເສນ ຕໂຍ ມານາ ວຸຕ຺ຕາ. ສທິສຫີເນສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ອຍຎ຺ຫິ ມາໂນ ນາມ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ຕິວິໂຘ, ສທິສສ຺ສ ຕິວິໂຘ, ຫີນສ຺ສ ຕິວິໂຘຕິ ນວວິໂຘ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມາໂນ ຣາຊູນຎ຺ເຈວ ປພ຺ພຊິຕານຎ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.
ຣາຊາ ຫິ ຣຏ຺ເຐນ ວາ ຘນວາຫເນຫິ ວາ ‘‘ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕປິ ສີລຘຸຕງ຺ຄາທີຫິ ‘‘ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ. ‘‘ເສຍ຺ຍສ຺ສ ສທິໂສຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມາໂນປິ ເອເຕສໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຣາຊາ ຫິ ຣຏ຺ເຐນ ວາ ຘນວາຫເນຫິ ວາ ອຎ຺ຎຣາຊູຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ນານາກຣຓນ຺ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕປິ ສີລຘຸຕງ຺ຄາທີຫິປິ ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ນານາກຣຓນ຺ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ. ‘‘ເສຍ຺ຍສ຺ສ ຫີໂນຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມາໂນປິ ເອເຕສໍເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍສ຺ສ ຫິ ຣຎ຺ໂຎ ຣຏ຺ຐໍ ວາ ຘນວາຫນາທີນິ ວາ ນາຕິສມ຺ປນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ມຍ຺ຫໍ ຣາຊາຕິ ໂວຫາຣມຸຂມຕ຺ຕເມວ, ກິໍ ຣາຊາ ນາມ ອຫນ຺ຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ. ປພ຺ພຊິໂຕປິ ອປ຺ປລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຫໍ ຘມ຺ມກຖິໂກ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ມຫາເຖໂຣຕິ ກຖາມຕ຺ຕກເມວ, ກິໍ ຘມ຺ມກຖິໂກ ນາມາຫໍ ກິໍ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ກິໍ ມຫາເຖໂຣ ຍສ຺ສ ເມ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ເອຕໍ ມານໍ ກໂຣຕິ.
‘‘ສທິສສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມານາທໂຍ ອມຈ຺ຈາທີນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອມຈ຺ໂຈ ວາ ຫິ ຣຏ຺ຐິໂຍ ວາ ໂຠຄຍານວາຫນາທີຫິ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ຣາຊປຸຣິໂສ ອຕ຺ຖີຕິ ວາ ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ເຎຫິ ສທ຺ຘິໍ ກິໍ ນານາກຣຓນ຺ຕິ ວາ ອມຈ຺ໂຈຕິ ນາມເມວ ມຍ຺ຫໍ, ຆາສຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ເມ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ອມຈ຺ໂຈ ນາມາຫນ຺ຕິ ວາ ເອເຕ ມາເນ ກໂຣຕິ.
‘‘ຫີນສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມານາທໂຍ ທາສາທີນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ທາໂສ ຫິ ມາຕິໂຕ ວາ ປິຕິໂຕ ວາ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ທາໂສ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ອຎ຺ເຎ ຊີວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ກຸຈ຺ຉິເຫຕຸ ທາສາ ຊາຕາ, ອຫໍ ປນ ປເວຓີອາຄຕຕ຺ຕາ ເສຍ຺ໂຍຕິ ວາ ປເວຓີອາຄຕຠາເວນ ອຸຠໂຕສຸທ຺ຘິກທາສຕ຺ເຕນ ອສຸກທາເສນ ນາມ ສທ຺ຘິໍ ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ນານາກຣຓນ຺ຕິ ວາ ກຸຈ຺ຉິວເສນາຫໍ ທາສພ຺ຍ ອຸປຄໂຕ, ມາຕາປິຕຸໂກຏິຍາ ປນ ເມ ທາສຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ທາໂສ ນາມ ອຫນ຺ຕິ ວາ ເອເຕ ມາເນ ກໂຣຕິ. ຍຖາ ຈ ທາໂສ, ເອວໍ ປຸກ຺ກຸສຈຓ຺ຑາລາທໂຍປິ ເອເຕ ມາເນ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ.
ເອຕ຺ຖ ຈ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ, ຈ ສທິສສ຺ສ ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ຈ ຫີນສ຺ສ ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ຈ ອິເມ ຕໂຍ ມານາ ຍາຖາວມານາ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ. ເສສາ ຉ ມານາ ອຍາຖາວມານາ ນາມ ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ.
ຕໂຍ ອທ຺ຘາຕິ ຕໂຍ ກາລາ. ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາຕິອາທີສຸ ທ຺ເວປຣິຍາຍາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາໂຍ ຈ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາໂຍ ຈ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາ ນາມ. ຈຸຕິໂຕ ປຈ຺ຉາ ອນາຄໂຕ ອທ຺ຘາ ນາມ. ສຫ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘີຫິ ຕທນ຺ຕຣໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອທ຺ຘາ ນາມ. ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ຕີສຸ ຂເຓສຸ ຠງ຺ຄໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາ ນາມ. ອຸປ຺ປາທໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນາຄໂຕ ອທ຺ຘາ ນາມ. ຂຓຕ຺ຕເຍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ໂນ ອທ຺ຘາ ນາມ. ອຕີຕາທິເຠໂທ ຈ ນາມ ອຍໍ ຘມ຺ມານໍ ໂຫຕິ, ນ ກາລສ຺ສ. ອຕີຕາທິເຠເທ ປນ ຘມ຺ເມ ອຸປາທາຍ ອິຘ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອວິຊ຺ຊມາໂນປິ ກາໂລ ເຕເນວ ໂວຫາເຣນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ຕໂຍ ອນ຺ຕາຕິ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາສາ. ‘‘ກາຍພນ຺ຘນສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຊີຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ຈູຬວ. ໒໗໘) ຫິ ອນ຺ໂຕເຍວ ອນ຺ໂຕ. ‘‘ເອເສວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໒.໕໑) ປຣຠາໂຄ ອນ຺ໂຕ. ‘‘ອນ຺ຕມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊີວິການ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໐) ເອຕ຺ຖ ລາມກຠາໂວ ອນ຺ໂຕ. ‘‘ສກ຺ກາໂຍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ປຐໂມ ອນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໖.໖໑) ໂກຏ຺ຐາໂສ ອນ຺ໂຕ. ອິຘ ໂກຏ຺ຐາໂສ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສກ຺ກາໂຍຕິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ. ສກ຺ກາຍສມຸທໂຍຕິ ເຕສໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິກາ ປຸຣິມຕຓ຺ຫາ. ສກ຺ກາຍນິໂຣໂຘຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ. ມຄ຺ໂຄ ປນ ນິໂຣຘາຘິຄມສ຺ສ ອຸປາຍຕ຺ຕາ ນິໂຣເຘ ຄຫິເຕ ຄຫິໂຕວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂຕາຕິ ທຸກ຺ຂຠູຕາ ທຸກ຺ຂຕາ. ທຸກ຺ຂເວທນາເຍຕໍ ນາມໍ. ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຕິ ສງ຺ຂາຣຠາເວນ ທຸກ຺ຂຕາ. ອທຸກ຺ຂມສຸຂາເວທນາເຍຕໍ ນາມໍ. ສາ ຫິ ສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປາທຊຣາຠງ຺ຄປີຬິຕາ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎທຸກ຺ຂສຠາວວິຣຫໂຕ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາຕິ ວິປຣິຓາເມ ທຸກ຺ຂຕາ. ສຸຂເວທນາເຍຕໍ ນາມໍ. ສຸຂສ຺ສ ຫິ ວິປຣິຓາເມ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸຂໍ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິຈ ຐເປຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂເວທນໍ ສຸຂເວທນຎ຺ຈ ສພ຺ເພປິ ເຕຠູມກາ ຘມ຺ມາ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.
ມິຈ຺ຉຕ຺ຕນິຍໂຕຕິ ມິຈ຺ຉາສຠາໂວ ຫຸຕ຺ວາ ນິຍໂຕ. ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສທ຺ຘິໍ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ສມ຺ມາສຠາເວ ນິຍໂຕ ສມ຺ມຕ຺ຕນິຍໂຕ. ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານເມຕໍ ນາມໍ. ນ ນິຍໂຕຕິ ອນິຍໂຕ. ອວເສສານໍ ຘມ຺ມານເມຕໍ ນາມໍ.
ຕໂຍ ຕມາຕິ ‘‘ຕມນ຺ຘກາໂຣ ສມ຺ໂມໂຫ ອວິຊ຺ໂຊໂຆ ມຫາຠໂຍ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອວິຊ຺ຊາ ຕໂມ ນາມ. ອິຘ ປນ ອວິຊ຺ຊາສີເສນ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕາ. ອາຣພ຺ຠາຕິ ອາຄມ຺ມ. ກງ຺ຂຕີຕິ ກງ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ວິຈິກິຈ຺ຉຕີຕິ ວິຈິນນ຺ໂຕ ກິຈ຺ຉໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ສນ຺ນິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ນາຘິມຸຈ຺ຉຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ອຘິມຸຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ນ ສມ຺ປສີທຕີຕິ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປສາທໍ ອາໂຣເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.
ອຣກ຺ເຂຍ຺ຍານີຕິ ນ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພານິ. ຕີສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ປຈ຺ເຈກໍ ຣກ຺ຂຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ພານິ ສຕິຍາ ເອວ ຣກ຺ຂິຕານີຕິ ທີເປຕິ. ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ. ‘‘ອິທໍ ນາມ ເມ ສຫສາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ອິມາຫໍ ຍຖາ ເມ ປໂຣ ນ ຊານາຕິ, ຕຖາ ຣກ຺ຂາມິ, ປຏິຈ຺ຉາເທມີ’’ຕິ ເອວໍ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ກິໍ ປນ ເສສຂີຓາສວານໍ ກາຍສມາຈາຣາທໂຍ ອປຣິສຸທ຺ຘາຕິ? ໂນ ອປຣິສຸທ຺ຘາ. ນ ປນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວິຍ ປຣິສຸທ຺ຘາ. ອປ຺ປສ຺ສຸຕຂີຓາສໂວ ຫິ ກິຎ຺ຈາປິ ໂລກວຊ຺ຊໍ ນາປຊ຺ຊຕິ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຍໍ ປນ ອໂກວິທຕ຺ຕາ ວິຫາຣກາຣໍ ກຸຏິກາຣໍ ສຫຄາຣໍ ສຫເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອວຣູປາ ກາຍທ຺ວາເຣ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສຎ຺ຈຣິຕ຺ຕໍ ປທໂສຘມ຺ມໍ ອຸຕ຺ຕຣິຉປ຺ປຎ຺ຈວາຈໍ ຠູຕາໂຣຈນນ຺ຕິ ເອວຣູປາ ວຈີທ຺ວາເຣ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕສາທິຍນວເສນ ມໂນທ຺ວາເຣ ຣູປິຍປ຺ປຏິຄ຺ຄາຫຓາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຘມ຺ມເສນາປຕິສທິສສ຺ສາປິ ຫິ ຂີຓາສວສ຺ສ ມໂນທ຺ວາເຣ ສອຸປາຣມ຺ຠວເສນ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອວ.
ຈາຕຸມວຕ຺ຖຸສ຺ມິຎ຺ຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານານໍ ປຓາມິຕກາເລ ເຕສໍ ອຕ຺ຖາຍ ຈາຕຸເມຍ຺ຍເກຫິ ສກ຺ເຍຫິ ຠຄວຕິ ຂມາປິເຕ ເຖໂຣ ຠຄວຕາ ‘‘ກິນ຺ຕິ ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ອໂຫສິ ມຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປຓາມິເຕ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ອຫໍ ປຣິສາຍ ອພ຺ຍຕ຺ຕຠາເວນ ສຕ຺ຖາຣາ ປຓາມິໂຕ. ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ປຣໍ ນ ໂອວທິສ຺ສາມີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອໂຫສິ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ປຓາມິໂຕ, ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ທານິ ຠຄວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣິສ຺ສຕິ, ມຍມ຺ປິ ທານິ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ.
ອຖສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິເຕ ອຸປາຣມ຺ຠໍ ອາໂຣເປນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ‘‘ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ ນ ໂຂ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ປຸນປິ ເອວຣູປໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຣໍ ນ ໂອວທິສ຺ສາມິ ນານຸສາສິສ຺ສາມີຕິ ວິຕກ຺ກິຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ເຖຣສ຺ສ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນາມ ຊາຕໍ. ຠຄວໂຕ ປນ ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອນຈ຺ຉຣິຍຎ຺ເຈຕໍ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ໂພຘິສຕ຺ຕຠູມິຍໍ ຐິຕສ຺ສ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ປຘານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາປິ ປນສ຺ສ ນາໂຫສິ. ອຸທຣຈ຺ຉວິຍາ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ອລ຺ລີນາຍ ‘‘ກາລງ຺ກໂຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’ຕິ ເທວຕານໍ ວິມຕິຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍປິ ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖ ກສ຺ມາ ກິລມສິ? ສກ຺ກາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ມາເຣນ ປາປິມຕາ ວຸຈ຺ຈມານສ຺ສ ‘‘ໂຠເຄ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຕກ຺ກມຕ຺ຕມ຺ປິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ນໍ ມາໂຣ ໂພຘິສຕ຺ຕກາເລ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ພຸທ຺ຘກາເລ ເອກໍ ວສ຺ສໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ວຊ຺ຊໍ ອປສ຺ສິຕ຺ວາ ອິທໍ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ –
‘‘ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ ຠຄວນ຺ຕໍ, ອນຸພນ຺ຘິໍ ປທາປທໍ;
ໂອຕາຣໍ ນາຘິຄຈ຺ຉິສ຺ສໍ, ສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສຕີມໂຕ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໔໔໘);
ອປິຈ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມານໍ ວເສນາປິ ຠຄວໂຕ ທຸຈ຺ຈຣິຕາຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐາຣສ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມາ ນາມ ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ນຕ຺ຖິ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ນຕ຺ຖິ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ອຕີເຕ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓໍ, ອນາຄເຕ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓໍ, ສພ຺ພໍ ກາຍກມ຺ມໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ວຈີກມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ມໂນກມ຺ມໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຎາຓານຸປຣິວຕ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ຉນ຺ທສ຺ສ ຫານິ, ນຕ຺ຖິ ວີຣິຍສ຺ສ ຫານິ, ນຕ຺ຖິ ສຕິຍາ ຫານິ, ນຕ຺ຖິ ທວາ, ນຕ຺ຖິ ຣວາ, ນຕ຺ຖິ ຈລິຕໍ ນຕ຺ຖິ ສຫສາ, ນຕ຺ຖິ ອພ຺ຍາວໂຏ ມໂນ, ນຕ຺ຖິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ.
ກິຎ຺ຈນາຕິ ປລິໂພຘາ. ຣາໂຄ ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ສຕ຺ເຕ ພນ຺ຘຕິ ປລິພຸນ຺ຘຕິ ຕສ຺ມາ ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕເຣສຸປິ ທ຺ວີສຸ ເອເສວ ນໂຍ.
ອຄ຺ຄີຕິ ອນຸທຫນຏ຺ເຐນ ອຄ຺ຄິ. ຣາຄຄ຺ຄີຕິ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ສຕ຺ເຕ ອນຸທຫຕິ ຌາເປຕິ, ຕສ຺ມາ ອຄ຺ຄີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖູນິ ເອກາ ທຫຣຠິກ຺ຂຸນີ ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕວິຫາເຣ ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາຣປາລຣູປກໍ ໂອໂລກຍມານາ ຐິຕາ. ອຖສ຺ສາ ອນ຺ໂຕ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ສາ ເຕເນວ ຌາຍິຕ຺ວາ ກາລມກາສິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຄຈ຺ຉມານາ ‘‘ອຍໍ ທຫຣາ ຐິຕາ, ປກ຺ໂກສຖ, ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ເອກາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ຐິຕາສີຕິ ຫຕ຺ເຖ ຄຓ຺ຫິ. ຄຫິຕມຕ຺ຕາ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປປຕາ. ອິທໍ ຕາວ ຣາຄສ຺ສ ອນຸທຫນຕາຍ ວຕ຺ຖຸ. ໂທສສ຺ສ ປນ ອນຸທຫນຕາຍ ມໂນປໂທສິກາ ເທວາ. ໂມຫສ຺ສ ອນຸທຫນຕາຍ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກາ ເທວາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ໂມຫວເສນ ຫິ ຕາສໍ ສຕິສມ຺ໂມໂສ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຂິຑ຺ຑາວເສນ ອາຫາຣກາລໍ ອຕິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກາລງ຺ກໂຣນ຺ຕິ.
ອາຫຸເນຍ຺ຍຄ຺ຄີຕິອາທີສຸ ອາຫຸນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສກ຺ກາໂຣ, ອາຫຸນໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ອາຫຸເນຍ຺ຍາ. ມາຕາປິຕໂຣ ຫິ ປຸຕ຺ຕານໍ ພຫູປກາຣຕາຍ ອາຫຸນໍ ອຣຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊມານາ ປຸຕ຺ຕາ ນິຣຍາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ກິຎ຺ຈາປິ ມາຕາປິຕໂຣ ນານຸທຫນ຺ຕິ, ອນຸທຫນສ຺ສ ປນ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອນຸທຫນຏ຺ເຐນ ອາຫຸເນຍ຺ຍຄ຺ຄີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ມິຕ຺ຕວິນ຺ທກວຕ຺ຖຸນາ ທີເປຕພ຺ໂພ –
ມິຕ຺ຕວິນ຺ທໂກ ຫິ ມາຕຣາ ‘‘ຕາຕ, ອຊ຺ຊ ອຸໂປສຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ສຸຓ, ສຫສ຺ສໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຘນໂລເຠນ ອຸໂປສຖໍ ສມາທາຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິທໍ ຐານໍ ອກຸໂຕຠຍນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຘມ຺ມາສນສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ນິປນ຺ໂນ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ຆຣໍ ອຄມາສິ. ມາຕາ ປາໂຕວ ຍາຄຸໍ ປຈິຕ຺ວາ ອຸປນາເມສິ. ໂສ ສຫສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ປິວິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຘນໍ ສໍຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ນາວາຍ ສມຸທ຺ທໍ ປກ຺ຂນ຺ທິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ‘‘ຕາຕ, ອິມສ຺ມິໍ ກຸເລ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ອຕ຺ຖິ, ອລໍ ຄມເນນາ’’ຕິ ນິວາເຣສິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ເອວ. ມາຕາ ປຸຣໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ປຸຣໂຕ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ ປາເທນ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຕິຕໍ ອນ຺ຕຣໍ ກຕ຺ວາ ອຄມາສິ.
ມາຕາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ມາທິສາຍ ມາຕຣິ ເອວຣູປໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄຕສ຺ສ ເຕ ຄຕຏ຺ຐາເນ ສຸຂໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ນາມ ຕ຺ວໍ ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ນາວໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຄຈ຺ຉໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ນາວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອທ຺ຘາ ເອຕ຺ຖ ປາປປຸຣິໂສ ອຕ຺ຖິ ສລາກໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສລາກາ ທິຍ຺ຍມານາ ຕສ຺ເສວ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ອຸຬຸມ຺ປໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ສມຸທ຺ເທ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ໂສ ເອກໍ ທີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິມານເປຕີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ຕາຫິ ‘‘ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ມາ ອຄມາສີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຂຸຣຈກ຺ກຘຣໍ ເອກໍ ອທ຺ທສ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຈກ຺ກໍ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ໂສ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ໂຠ, ອິທໍ ຕຍາ ປິຬນ຺ຘິຕໍ ປທຸມໍ ມຍ຺ຫໍ ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ນ ອິທໍ ສາມິ ປທຸມໍ, ຂຸຣຈກ຺ກໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ວຎ຺ເຈສິ ມໍ, ຕ຺ວໍ ກິໍ ມຍາ ປທຸມໍ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕ຺ວໍ ໂລຫິຕຈນ຺ທນໍ ວິລິມ຺ປິຕ຺ວາ ປິຬນ຺ຘນໍ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ມຍ຺ຫໍ ນ ທາຕຸກາໂມຕິ ອາຫ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍມ຺ປິ ມຍາ ກຕສທິສໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຜລໍ ອນຸຠວິຕຸກາໂມ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ຫນ຺ທ ເຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຈກ຺ກໍ ປກ຺ຂິປິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –
‘‘ຈຕຸພ຺ຠິ ອຏ຺ຐຊ຺ຌຄມາ, ອຏ຺ຐາຫິປິ ຈ ໂສຬສ;
ໂສຬສາຫິ ຈ ພາຕ຺ຕິໍສ, ອຕ຺ຣິຈ຺ຉໍ ຈກ຺ກມາສໂທ;
ອິຈ຺ຉາຫຕສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ຈກ຺ກໍ ຠມຕິ ມຕ຺ຖເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໐໔).
ຄຫປຕີຕິ ປນ ເຄຫສາມິໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສຍນວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣາທິອນຸປ຺ປທາເນນ ພຫູປກາໂຣ. ຕໍ ອຕິຈຣນ຺ໂຕ ມາຕຸຄາໂມ ນິຣຍາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອນຸທຫນຏ຺ເຐນ ຄຫປຕຄ຺ຄີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.
ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ – ກສ຺ສປພຸທ຺ຘສ຺ສ ກາເລ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ຠຣິຍາ ອຕິຈາຣິນີ ອໂຫສິ. ໂສ ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ສຈາຫໍ ເອວຣູປໍ ກໂຣມິ, ອຍໍ ເມ ສຸນໂຂ ວິລຸປ຺ປມາໂນ ຂາທຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກາລງ຺ກຕ຺ວາ ກຓ຺ຓມຸຓ຺ຑກທເຫ ເວມານິກເປຕີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ທິວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ທຸກ຺ຂໍ. ຕທາ ພາຣາຓສີຣາຊາ ມິຄວໍ ຈຣນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ກຓ຺ຓມຸຓ຺ຑກທຫໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວຕິ. ສາ ຕໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວຕິ. ໂສ ຎຕ຺ວາ ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ຐິໂຕ ກຓ຺ຓມຸຓ຺ຑກທຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕໍ ‘‘ປຏປຏ’’ນ຺ຕິ ຂາທມານໍ ເອກໍ ສຸນຂໍ ທິສ຺ວາ ອສິນາ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ທິ. ທ຺ເວ ອເຫສຸໍ. ປຸນ ຉິນ຺ເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ. ປຸນ ຉິນ຺ເນ ອຏ຺ຐ. ປຸນ ຉິນ຺ເນ ໂສຬສ ອເຫສຸໍ. ສາ ‘‘ກິໍ ກໂຣສິ ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ຠູມິຍໍ ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ປາເທນ ຆໍສາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ສຸນຂາ ອນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ. ຕໍ ທິວສໍ ຕສ຺ສາ ກມ຺ມໍ ຂີຓໍ. ຣາຊາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຫຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ສາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ສາມິ, ກມ຺ມໍ ຂີຓໍ ມາ ອຄມາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ອສຸຕ຺ວາວ ຄໂຕ.
ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຄ຺ຄີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ທກ຺ຂິຓາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ. ໂສ ຄິຫີນໍ ຕີສຸ ສຣເຓສຸ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ທສສຸ ສີເລສຸ ມາຕາປິຕຸອຸປຏ຺ຐາເນ ຘມ຺ມິກສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓອຸປຏ຺ຐາເນຕິ ເອວມາທີສຸ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມສຸ ນິໂຍຊເນນ ພຫູປກາໂຣ, ຕສ຺ມິໍ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນາ ຄິຫີ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ນິຣຍາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອນຸທຫນຏ຺ເຐນ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຄ຺ຄີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສ ວິຠາວນຕ຺ຖໍ ວິມານວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ເຣວຕີວຕ຺ຖຸ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.
‘‘ຕິວິເຘນ ຣູປສງ຺ຄໂຫ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິວິເຘນາຕິ ຕີຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ. ສງ຺ຄໂຫຕິ ຊາຕິສຎ຺ຊາຕິກິຣິຍຄຓນວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ສງ຺ຄໂຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພ ຂຕ຺ຕິຍາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູຕິອາທິໂກ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໒) ຊາຕິສງ຺ຄໂຫ. ສພ຺ເພ ໂກສລກາຕິອາທິໂກ ສຎ຺ຊາຕິສງ຺ຄໂຫ. ສພ຺ເພ ຫຕ຺ຖາໂຣຫາຕິອາທິໂກ ກິຣິຍສງ຺ຄໂຫ. ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ກຕມໍ ຂນ຺ຘຄຓນໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ? ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘຄຓນໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ. ຫຎ຺ຈິ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ອຍໍ ຄຓນສງ຺ຄໂຫ, ໂສ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕິວິເຘນ ຣູປສງ຺ຄໂຫຕິ ຕີຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ ຣູປຄຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ສນິທສ຺ສນາທີສຸ ອຕ຺ຕານໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ເຕນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາເຕນ ສຫ ນິທສ຺ສເນນາຕິ ສນິທສ຺ສນໍ. ຈກ຺ຂຸປຏິຫນນສມຕ຺ຖໂຕ ສຫ ປຏິເຆນາຕິ ສປ຺ປຏິຆໍ. ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຣູປາຍຕນເມວ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ນາສ຺ສ ນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ອນິທສ຺ສນໍ. ໂສຕາທິປຏິຫນນສມຕ຺ຖໂຕ ສຫ ປຏິເຆນາຕິ ສປ຺ປຏິຆໍ. ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ນວ ອາຍຕນານິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ນາສ຺ສ ນິທສ຺ສນນ຺ຕິ ອນິທສ຺ສນໍ. ນາສ຺ສ ປຏິໂຆຕິ ອປ຺ປຏິຆໍ. ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ທສາຍຕນານິ ອວເສສໍ ສຸຂຸມຣູປໍ.
ຕໂຍ ສງ຺ຂາຣາຕິ ສຫຊາຕຘມ຺ເມ ເຈວ ສມ຺ປຣາເຍ ຜລຘມ຺ເມ ຈ ສງ຺ຂໂຣນ຺ຕິ ຣາສີ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ສງ຺ຂາຣາ. ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີຕິ ອຠິສງ຺ຂາໂຣ. ປຸຎ຺ໂຎ ອຠິສງ຺ຂາໂຣ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ.
‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ? ກຸສລາ ເຈຕນາ ກາມາວຈຣາ ຣູປາວຈຣາ ທານມຍາ ສີລມຍາ ຠາວນາມຍາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ກາມາວຈຣກຸສລມຫາຈິຕ຺ຕເຈຕນານໍ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຣູປາວຈຣກຸສລເຈຕນານຎ຺ເຈຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທານສີລມຍາ ອຏ຺ເຐວ ເຈຕນາ ໂຫນ຺ຕິ. ຠາວນາມຍາ ເຕຣສາປິ. ຍຖາ ຫິ ປຄຸຓໍ ຘມ຺ມໍ ສຊ຺ຌາຍມາໂນ ເອກໍ ທ຺ເວ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຄໂຕປິ ນ ຊານາຕິ, ປຈ຺ຉາ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຊານາຕິ, ເອວເມວ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປຄຸຓຊ຺ຌານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາປິ ຠາວນາ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠາວນາມຍາ ເຕຣສາປີ’’ຕິ.
ຕຕ຺ຖ ທານມຍາທີສຸ ‘‘ທານໍ ອາຣພ຺ຠ ທານມຘິກິຈ຺ຈ ຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈຕນາ ສຎ຺ເຈຕນາ ເຈຕຍິຕຕ຺ຕໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ທານມໂຍ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ. ສີລໍ ອາຣພ຺ຠ, ຠາວນໍ ອາຣພ຺ຠ, ຠາວນມຘິກິຈ຺ຈ ຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈຕນາ ສຎ຺ເຈຕນາ ເຈຕຍິຕຕ຺ຕໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຠາວນາມໂຍ ປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ອຍໍ ສງ຺ເຂປເທສນາ.
ຈີວຣາທີສຸ ປນ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຣູປາທີສຸ ວາ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອນ຺ນາທີສຸ ວາ ທສສຸ ທານວຕ຺ຖູສຸ ຕໍ ຕໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ເຕສໍ ອຸປ຺ປາທນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ, ປຣິຈ຺ຈາຄກາເລ, ປຈ຺ຉາ ໂສມນສ຺ສຈິຕ຺ເຕນ ອນຸສ຺ສຣເຓ ຈາຕິ ຕີສຸ ກາເລສຸ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ທານມຍາ ນາມ. ສີລປູຣຓຕ຺ຖາຍ ປນ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີຕິ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ, ປພ຺ພຊນ຺ຕສ຺ສ ມໂນຣຖໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວຕມ຺ຫິ ສາຘຸ ສາຘູຕິ ອາວຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ, ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ສໍວຣນ຺ຕສ຺ສ, ຈີວຣາທໂຍ ປຈ຺ຈເຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ, ອາປາຖຄເຕສຸ ຣູປາທີສຸ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີນິ ສໍວຣນ຺ຕສ຺ສ, ອາຊີວໍ ໂສເຘນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ສີລມຍາ ນາມ.
ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ວຸຕ຺ເຕນ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ເຄນ ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ມນໍ. ຣູເປ. ຘມ຺ເມ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສໍ…ເປ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ສໍ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ…ເປ… ມໂນສມ຺ຜສ຺ສຊໍ ເວທນໍ. ຣູປສຎ຺ຎໍ, ຊຣາມຣຓໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ອນຕ຺ຕໂຕ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ ຠາວນາມຍາ ນາມາ’’ຕິ ອຍໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ.
ອປຸຎ຺ໂຎ ຈ ໂສ ອຠິສງ຺ຂາໂຣ ຈາຕິ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ. ທ຺ວາທສອກຸສລຈິຕ຺ຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ເຈຕນານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ? ອກຸສລເຈຕນາ ກາມາວຈຣາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອປຸຎ຺ຎາຠິສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ. ອາເນຎ຺ຊໍ ນິຈ຺ຈລໍ ສນ຺ຕໍ ວິປາກຠູຕໍ ອຣູປເມວ ອຠິສງ຺ຂໂຣຕີຕິ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ. ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປາວຈຣກຸສລເຈຕນານໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຍຖາຫ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ? ກຸສລເຈຕນາ ອຣູປາວຈຣາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາເນຎ຺ຊາຠິສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ.
ປຸຄ຺ຄລຕ຺ຕິເກ ສຕ຺ຕວິໂຘ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ, ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂຕີຕິ ເສກ຺ໂຂ. ຂີຓາສໂວ ສິກ຺ຂິຕສິກ຺ຂຕ຺ຕາ ປຸນ ນ ສິກ຺ຂິສ຺ສຕີຕິ ອເສກ຺ໂຂ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ສິກ຺ຂາຫິ ປຣິພາຫິຍຕ຺ຕາ ເນວເສກ຺ໂຂ ນາເສກ຺ໂຂ.
ເຖຣຕ຺ຕິເກ ຊາຕິມຫລ຺ລໂກ ຄິຫີ ຊາຕິຕ຺ເຖໂຣ ນາມ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຖຣກຣຓາ ຘມ຺ມາ. ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຖໂຣ ສີລວາ ໂຫຕິ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ລາຠີ ໂຫຕິ, ອາສວານໍ ຂຍາ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ລາຠີ ໂຫຕິ, ອາສວານໍ ຂຍາ ອນາສວໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິໍ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ເຖຣກຣຓາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໒). ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ເອເກນ ວາ ອເນເກຫິ ວາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຘມ຺ມເຖໂຣ ນາມ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ເຖຣນາມໂກ ຠິກ຺ຂູຕິ ເອວໍ ເຖຣນາມໂກ ວາ, ຍໍ ວາ ປນ ມຫລ຺ລກກາເລ ປພ຺ພຊິຕໍ ສາມເຓຣາທໂຍ ທິສ຺ວາ ເຖໂຣ ເຖໂຣຕິ ວທນ຺ຕິ, ອຍໍ ສມ຺ມຸຕິເຖໂຣ ນາມ.
ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູສຸ ທານເມວ ທານມຍໍ. ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາ ຈ ສາ ເຕສໍ ເຕສໍ ອານິສໍສານໍ ວຕ຺ຖຸ ຈາຕິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ. ອິຕເຣສຸປິ ທ຺ວີສຸ ເອເສວ ນໂຍ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕທານມຍເຈຕນາທິວເສເນວ ສທ຺ຘິໍ ປຸພ຺ພຠາຄອປຣຠາຄເຈຕນາຫິ ອິມານິ ຕີຓິ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເອກເມກຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຠາຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກາເຍນ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຍກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຕທຕ຺ຖໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ຕສ຺ສ ວຈີກມ຺ມໍ. ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄໍ ອໂຈເປຕ຺ວາ ມນສາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ມໂນກມ຺ມໍ. ອນ຺ນາທີນິ ເທນ຺ຕສ຺ສ ຈາປິ ອນ຺ນທານາທີນິ ເທມີຕິ ວາ ທານປາຣມິໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວາ ທານກາເລ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ. ວຕ຺ຕສີເສ ຐຕ຺ວາ ທທໂຕ ສີລມຍໍ. ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ສມ຺ມສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທທໂຕ ຠາວນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ.
ອປຣານິປິ ສຕ຺ຕ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນິ ອປຈິຕິສຫຄຕໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ, ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈສຫຄຕໍ, ປຕ຺ຕານຸປ຺ປທານໍ, ປຕ຺ຕພ຺ຠນຸໂມທນໍ, ເທສນາມຍໍ, ສວນມຍໍ, ທິຏ຺ຐິຊຸຄຕໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຫລ຺ລກໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນປຕ຺ຕຈີວຣປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓອຠິວາທນມຄ຺ຄສມ຺ປທານາທິວເສນ ອປຈິຕິສຫຄຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຑ຺ຒຕຣານໍ ວຕ຺ຕປ຺ປຏິປຕ຺ຕິກຣຓວເສນ, ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາເມ ຠິກ຺ຂໍ ສມາທເປຕ຺ວາ ອຸປສໍຫຣຓວເສນ, ‘‘ຄຈ຺ຉ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕາຫຣຓາທິວເສນ ຈ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈສຫຄຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ທຕ຺ວາ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕິ ໂຫຕູຕິ ປວຕ຺ຕນວເສນ ປຕ຺ຕານຸປ຺ປທານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປເຣຫິ ທິນ຺ນາຍ ປຕ຺ຕິຍາ ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐູຕິ ອນຸໂມທນາວເສນ ປຕ຺ຕພ຺ຠນຸໂມທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອໂກ ‘‘ເອວໍ ມໍ ‘ຘມ຺ມກຖິໂກ’ຕິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອິຈ຺ຉາຍ ຐຕ຺ວາ ລາຠຄຣຸໂກ ຫຸຕ຺ວາ ເທເສຕິ, ຕໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ. ເອໂກ ອຕ຺ຕໂນ ປຄຸຓຘມ຺ມໍ ອປຈ຺ຈາສີສມາໂນ ປເຣສໍ ເທເສຕິ, ອິທໍ ເທສນາມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ນາມ. ເອໂກ ສຸຓນ຺ໂຕ ‘‘ອິຕິ ມໍ ‘ສທ຺ໂຘ’ຕິ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສຸຓາຕິ, ຕໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ. ເອໂກ ‘‘ເອວໍ ເມ ມຫປ຺ຜລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຫິຕປ຺ຜຣເຓນ ມຸທຸຈິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ, ອິທໍ ສວນມຍໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ. ທິຏ຺ຐິຊຸຄຕໍ ປນ ສພ຺ເພສໍ ນິຍມລກ຺ຂຓໍ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ທິຏ຺ຐິຍາ ອຸຊຸຠາເວເນວ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ.
ອິຕິ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖູນໍ ປຸຣິເມເຫວ ຕີຫິ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອປຈິຕິເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈານິ ສີລມເຍ. ປຕ຺ຕິທານປຕ຺ຕພ຺ຠນຸໂມທນານິ ທານມເຍ. ເທສນາສວນານິ ຠາວນາມເຍ. ທິຏ຺ຐິຊຸຄຕໍ ຕີສຸປິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ.
ໂຈທນາວຕ຺ຖູນີຕິ ໂຈທນາກາຣຓານິ. ທິຏ຺ເຐນາຕິ ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ວາ ວີຕິກ຺ກມໍ ທິສ຺ວາ ໂຈເທຕິ. ສຸເຕນາຕິ ປກຕິໂສເຕນ ວາ ທິພ຺ພໂສເຕນ ວາ ປຣສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ໂຈເທຕິ. ປຣິສງ຺ກາຍ ວາຕິ ທິຏ຺ຐປຣິສງ຺ກິເຕນ ວາ ສຸຕປຣິສງ຺ກິເຕນ ວາ ມຸຕປຣິສງ຺ກິເຕນ ວາ ໂຈເທຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ກາມູປປຕ຺ຕິໂຍຕິ ກາມູປເສວນາ ກາມປ຺ປຏິລາຠາ ວາ. ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕກາມາຕິ ນິພທ຺ຘກາມາ ນິພທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ມນຸສ຺ສາຕິ ຍຖາ ມນຸສ຺ສາ. ມນຸສ຺ສາ ຫິ ນິພທ຺ເຘເຍວ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ທຕ຺ວາ ມາຕຸຄາມໍ ອາເນຕ຺ວາ ນິພທ຺ຘໂຠຄໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ເທວາ ນາມ ຈຕຸເທວໂລກວາສິໂນ. ເຕປິ ນິພທ຺ຘວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ວສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ວິນິປາຕິກາ ນາມ ເນຣຍິເກ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາທໂຍປິ ຫິ ນິພທ຺ຘວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ວສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ມຈ຺ໂຉ ອຕ຺ຕໂນ ມຈ຺ຉິຍາ ກຈ຺ຉໂປ ກຈ຺ຉປິຍາຕິ. ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາຕິ ນີລປີຕາທິວເສນ ຍາທິສໍ ຍາທິສໍ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕາທິສໍ ຕາທິສໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຣໂຕ ມນາປກາຍິກາ ເທວຕາ ວິຍ. ນິມ຺ມານຣຕີຕິ ເອວໍ ສຍໍ ນິມ຺ມິເຕ ນິມ຺ມິເຕ ນິມ຺ມາເນ ຣຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ນິມ຺ມານຣຕີ. ປຣນິມ຺ມິຕກາມາຕິ ປເຣຫິ ນິມ຺ມິຕກາມາ. ເຕສຎ຺ຫິ ມນໍ ຎຕ຺ວາ ປເຣ ຍຖາຣຸຈິຕໍ ກາມໂຠຄໍ ນິມ຺ມິນນ຺ຕິ, ເຕ ຕຕ຺ຖ ວສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ຕິ. ກຖໍ ປຣສ຺ສ ມນໍ ຊານນ຺ຕີຕິ? ປກຕິເສວນວເສນ. ຍຖາ ຫິ ກຸສໂລ ສູໂທ ຣຎ຺ໂຎ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຍໍ ຍໍ ໂສ ພຫຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕໍ ຕໍ ຕສ຺ສ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ຊານາຕິ, ເອວໍ ປກຕິຍາ ອຠິຣຸຈິຕາຣມ຺ມຓໍ ຎຕ຺ວາ ຕາທິສກໍເຍວ ນິມ຺ມິນນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ວສໍ ວຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ເມຖຸນໍ ເສວນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ເຖຣາ ‘‘ຫສິຕມຕ຺ເຕນ ໂອໂລກິຕມຕ຺ເຕນ ອາລິງ຺ຄິຕມຕ຺ເຕນ ຈ ເຕສໍ ກາມກິຈ຺ຈໍ ອິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ເອຕໍ ປນ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ກາເຍນ ອຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ກາມກິຈ຺ຈໍ ສາເຘຕິ. ຉນ຺ນມ຺ປິ ຫິ ກາມາວຈຣານໍ ກາມາ ປາກຕິກາ ເອວ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –
‘‘ຉ ເອເຕ ກາມາວຈຣາ, ສພ຺ພກາມສມິທ຺ຘິໂນ;
ສພ຺ເພສໍ ເອກສງ຺ຂາຕໍ, ອາຍຸ ຠວຕິ ກິຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ. (ວິຠ. ໑໐໒໓);
ສຸຂູປປຕ຺ຕິໂຍຕິ ສຸຂປ຺ປຏິລາຠາ. ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສຸຂໍ ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ເຕ ເຫຏ຺ຐາ ປຐມຊ຺ຌານສຸຂໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຣິ ວິປາກຊ຺ຌານສຸຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸເຂນ ອຠິສນ຺ນາຕິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສຸເຂນ ຕິນ຺ຕາ. ປຣິສນ຺ນາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຕິນ຺ຕາ. ປຣິປູຣາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາ. ປຣິປ຺ຜຸຏາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອິທມ຺ປິ ວິປາກຊ຺ຌານສຸຂເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອໂຫສຸຂໍ ອໂຫສຸຂນ຺ຕິ ເຕສໍ ກິຣ ຠວໂລໂຠ ມຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ເອວໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ຕິ. ສນ຺ຕເມວາຕິ ປຓີຕເມວ. ຕຸສິຕາຕິ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ສຸຂສ຺ສ ອປຕ຺ຖນໂຕ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ. ສຸຂໍ ປຏິເວເທນ຺ຕີຕິ ຕຕິຍຊ຺ຌານສຸຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ.
ເສກ຺ຂາ ປຎ຺ຎາຕິ ສຕ຺ຕ ອຣິຍປຎ຺ຎາ. ອຣຫໂຕ ປຎ຺ຎາ ອເສກ຺ຂາ. ອວເສສາ ປຎ຺ຎາ ເນວເສກ຺ຂານາເສກ຺ຂາ.
ຈິນ຺ຕາມຍາທີສຸ ອຍໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຈິນ຺ຕາມຍາ ປຎ຺ຎາ? ໂຍຄວິຫິເຕສຸ ວາ ກມ຺ມາຍຕເນສຸ ໂຍຄວິຫິເຕສຸ ວາ ສິປ຺ປາຍຕເນສຸ ໂຍຄວິຫິເຕສຸ ວາ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐາເນສຸ ກມ຺ມສ຺ສກຕໍ ວາ ສຈ຺ຈານຸໂລມິກໍ ວາ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວາ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວາ ຍໍ ເອວຣູປໍ ອນຸໂລມິກໍ ຂນ຺ຕິໍ ທິຏ຺ຐິໍ ຣຸຈິໍ ມຸຕ຺ຕິໍ ເປກ຺ຂໍ ຘມ຺ມນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິໍ ປຣໂຕ ອສຸຕ຺ວາ ປຏິລຠຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈິນ຺ຕາມຍາ ປຎ຺ຎາ. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ສຸຕມຍາ ປຎ຺ຎາ? ໂຍຄວິຫິເຕສຸ ວາ ກມ຺ມາຍຕເນສຸ…ເປ… ຘມ຺ມນິຊ຺ຌານກ຺ຂນ຺ຕິໍ ປຣໂຕ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລຠຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸຕມຍາ ປຎ຺ຎາ. (ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຠາວນາມຍາ ປຎ຺ຎາ?) ສພ຺ພາປິ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ຠາວນາມຍາ ປຎ຺ຎາ’’ຕິ (ວິຠ. ໗໖໘-໖໙).
ສຸຕາວຸຘນ຺ຕິ ສຸຕເມວ ອາວຸຘໍ. ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ. ຕຎ຺ຫິ ນິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂຸ ປຎ຺ຎາວຸຘໍ ນິສ຺ສາຍ ສູໂຣ ໂຍໂຘ ອວິກມ຺ປມາໂນ ມຫາກນ຺ຕາຣໍ ວິຍ ສໍສາຣກນ຺ຕາຣໍ ອຕິກ຺ກມຕິ ອວິຫຎ຺ຎມາໂນ. ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຸຕາວຸໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສາວໂກ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ, ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ, ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ, ສຸທ຺ຘມຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໗.໖໗).
ປວິເວກາວຸຘນ຺ຕິ ‘‘ກາຍວິເວໂກ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ອຸປຘິວິເວໂກ’’ຕິ ອຍໍ ຕິວິໂຘປິ ວິເວໂກວ ອາວຸຘໍ. ຕສ຺ສ ນານາກຣຓໍ ກາຍວິເວໂກ ວິເວກຏ຺ຐກາຍານໍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕານໍ. ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ຈ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ ປຣມໂວທານປ຺ປຕ຺ຕານໍ. ອຸປຘິວິເວໂກ ຈ ນິຣຸປຘີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕິວິເຘ ວິເວເກ ອຠິຣໂຕ, ນ ກຸໂຕຈິ ຠາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ອວສ຺ສຍຏ຺ເຐນ ອາວຸຘນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາວ ອາວຸຘໍ ປຎ຺ຎາວຸຘໍ. ຍສ຺ສ ສາ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ນ ກຸໂຕຈິ ຠາຍຕິ, ນ ຈສ຺ສ ໂກຈິ ຠາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ສາປິ ອວສ຺ສຍຏ຺ເຐເນວ ອາວຸຘນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.
ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນຎ຺ຎາຕໍ ອວິທິຕໍ ຘມ຺ມໍ ຊານິສ຺ສາມີຕິ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຠູຕໍ ອາຊານນຠູຕໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຉສຸ ຐາເນສຸ ຎາຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາຕາວີສຸ ຊານນກິຈ຺ຈປຣິໂຍສານປ຺ປຕ຺ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອຣຫຕ຺ຕຜລຎາຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.
ມໍສຈກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸປສາໂທ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ອາໂລກນິສ຺ສິຕໍ ຎາຓໍ. ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາ.
ອຘິສີລສິກ຺ຂາທີສຸ ອຘິສີລຎ຺ຈ ຕໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໂຕ ສິກ຺ຂາ ຈາຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ. ອິຕຣສ຺ມິໍ ທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ສີລໍ ອຘິສີລໍ, ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ, ປຎ຺ຎາ ອຘິປຎ຺ຎາຕິ ອຍໍ ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ –
ສີລໍ ນາມ ປຎ຺ຈສີລທສສີລານິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ ອຘິສີລໍ ນາມ. ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈິຕ຺ຕໍ, ວິປສ຺ສນາປາທກຊ຺ຌານໍ ອຘິຈິຕ຺ຕໍ. ກມ຺ມສ຺ສກຕຎາຓໍ ປຎ຺ຎາ, ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ ອຘິປຎ຺ຎາ. ອນຸປ຺ປນ຺ເນປິ ຫິ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຎ຺ຈສີລທສສີລານິ ສີລເມວ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທເຍວ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຘິສີລໍ. ຈິຕ຺ຕປຎ຺ຎາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອປິຈ ນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ ສມາທິນ຺ນໍ ປຎ຺ຈສີລມ຺ປິ ທສສີລມ຺ປິ ອຘິສີລເມວ. ສມາປນ຺ນາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍປິ ອຘິຈິຕ຺ຕເມວ. ສພ຺ພໍ ວາ ໂລກິຍໍ ສີລເມວ, ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ອຘິສີລໍ. ຈິຕ຺ຕປຎ຺ຎາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ຠາວນາສຸ ຂີຓາສວສ຺ສ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກກາໂຍ ກາຍຠາວນາ ນາມ. ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈິຕ຺ຕຠາວນາ ນາມ. ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎາຠາວນາ ນາມ. ຂີຓາສວສ຺ສ ຫິ ເອກນ຺ເຕເນວ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກກາໂຍ ສຸຠາວິໂຕ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈສ຺ສ ນ ອຎ຺ເຎສໍ ວິຍ ທຸພ຺ພລາ, ຕສ຺ເສວ ຈ ປຎ຺ຎາ ຠາວິຕາ ນາມ ໂຫຕິ ປຎ຺ຎາເວປຸລ຺ລປຕ຺ຕິຍາ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ.
ອນຸຕ຺ຕຣິເຍສຸ ວິປສ຺ສນາ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ ມຄ຺ໂຄ ປຏິປທານຸສ຺ສຣິຍໍ. ຜລໍ ວິມຸຕ຺ຕານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ຜລໍ ວາ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ມຄ຺ໂຄ ປຏິປທານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ນິພ຺ພານໍ ວິມຸຕ຺ຕານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ນິພ຺ພານໍ ວາ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຎ຺ຫິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ມຄ຺ໂຄ ປຏິປທານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ຜລໍ ວິມຸຕ຺ຕານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອນຸຕ຺ຕຣິຍນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ເຊຏ຺ຐກໍ.
ສມາຘີສຸ ປຐມຊ຺ຌານສມາຘິ ສວິຕກ຺ກສວິຈາໂຣ. ປຎ຺ຈກນເຍນ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສມາຘິ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ໂຕ. ເສໂສ ອວິຕກ຺ກອວິຈາໂຣ.
ສຸຎ຺ຎຕາທີສຸ ຕິວິຘາ ກຖາ ອາຄມນໂຕ, ສຄຸຓໂຕ, ອາຣມ຺ມຓໂຕຕິ. ອາຄມນໂຕ ນາມ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອນຕ຺ຕໂຕ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ອນຕ຺ຕໂຕ ທິສ຺ວາ ອນຕ຺ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາ ສຸຎ຺ຎຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ອສຸຎ຺ຎຕຕ຺ຕກາຣການໍ ກິເລສານໍ ອຠາວາ. ວິປສ຺ສນາຄມເນນ ມຄ຺ຄສມາຘິ ສຸຎ຺ຎໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ມຄ຺ຄາຄມເນນ ຜລສມາຘິ ສຸຎ຺ຎໂຕ ນາມ. ອປໂຣ ອນິຈ຺ຈໂຕ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ທິສ຺ວາ ອນິຈ຺ຈໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາ ອນິມິຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ນິມິຕ຺ຕກາຣກກິເລສາຠາວາ. ວິປສ຺ສນາຄມເນນ ມຄ຺ຄສມາຘິ ອນິມິຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ມຄ຺ຄາຄມເນນ ຜລໍ ອນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ. ອປໂຣ ທຸກ຺ຂໂຕ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂໂຕ ທິສ຺ວາ ທຸກ຺ຂໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາ ອປ຺ປຓິຫິຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ປຓິຘິກາຣກກິເລສາຠາວາ. ວິປສ຺ສນາຄມເນນ ມຄ຺ຄສມາຘິ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ ນາມ. ມຄ຺ຄາຄມເນນ ຜລໍ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ນາມາຕິ ອຍໍ ອາຄມນໂຕ ກຖາ. ມຄ຺ຄສມາຘິ ປນ ຣາຄາທີຫິ ສຸຎ຺ຎຕຕ຺ຕາ ສຸຎ຺ຎໂຕ, ຣາຄນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ອຠາວາ ອນິມິຕ຺ໂຕ, ຣາຄປຓິຘິອາທີນໍ ອຠາວາ ອປ຺ປຓິຫິໂຕຕິ ອຍໍ ສຄຸຓໂຕ ກຖາ. ນິພ຺ພານໍ ຣາຄາທີຫິ ສຸຎ຺ຎຕຕ຺ຕາ ຣາຄາທິນິມິຕ຺ຕປຓິຘີນຎ຺ຈ ອຠາວາ ສຸຎ຺ຎຕຎ຺ເຈວ ອນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ອປ຺ປຓິຫິຕຎ຺ຈ. ຕທາຣມ຺ມໂຓ ມຄ຺ຄສມາຘິ ສຸຎ຺ຎໂຕ ອນິມິຕ຺ໂຕ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ. ອຍໍ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ກຖາ.
ໂສເຈຍ຺ຍານີຕິ ສຸຈິຠາວກຣາ ໂສເຈຍ຺ຍປ຺ປຏິປທາ ຘມ຺ມາ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ກາຍໂສເຈຍ຺ຍໍ? ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສຸຈຣິຕານໍ ວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ໂມເນຍ຺ຍານີຕິ ມຸນິຠາວກຣາ ໂມເນຍ຺ຍປ຺ປຏິປທາ ຘມ຺ມາ. ເຕສໍ ວິຕ຺ຖາໂຣ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ? ຕິວິຘກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ປຫານໍ ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ, ຕິວິຘໍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ, ກາຍາຣມ຺ມເຓ ຎາຓໍ ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ, ກາຍປຣິຎ຺ຎາ ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ, ກາຍປຣິຎ຺ຎາສຫຄໂຕ ມຄ຺ໂຄ ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ, ກາຍສ຺ມິໍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ, ກາຍສງ຺ຂາຣນິໂຣຘາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິ ກາຍໂມເນຍ຺ຍໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ວຈີໂມເນຍ຺ຍໍ? ຈຕຸພ຺ພິຘວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ປຫານໍ ວຈີໂມເນຍ຺ຍໍ, ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ ວຈີໂມເນຍ຺ຍໍ, ວາຈາຣມ຺ມເຓ ຎາຓໍ ວຈີໂມເນຍ຺ຍໍ ວາຈາປຣິຎ຺ຎາ ວຈີໂມເນຍ຺ຍໍ ປຣິຎ຺ຎາສຫຄໂຕ ມຄ຺ໂຄ, ວາຈາຍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ, ວຈີສງ຺ຂາຣນິໂຣຘາ ທຸຕິຍຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິ ວຈີໂມເນຍ຺ຍໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ມໂນໂມເນຍ຺ຍໍ? ຕິວິຘມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕສ຺ສ ປຫານໍ ມໂນໂມເນຍ຺ຍໍ, ຕິວິຘໍ ມໂນສຸຈຣິຕໍ ມໂນໂມເນຍ຺ຍໍ, ມນາຣມ຺ມເຓ ຎາຓໍ ມໂນໂມເນຍ຺ຍໍ, ມໂນປຣິຎ຺ຎາ ມໂນໂມເນຍ຺ຍໍ. ປຣິຎ຺ຎາສຫຄໂຕ ມຄ຺ໂຄ, ມນສ຺ມິໍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ, ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣນິໂຣຘາ ສຎ຺ຎາເວທຍິຕນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ມໂນໂມເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໑໔).
ໂກສລ຺ເລສຸ ອາໂຍຕິ ວຸຑ຺ຒິ. ອປາໂຍຕິ ອວຸຑ຺ຒິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ອຸປາໂຍ. ເຕສໍ ປຊານນາ ໂກສລ຺ລໍ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.
ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ອາຍໂກສລ຺ລໍ? ອິເມ ຘມ຺ເມ ມນສິກໂຣໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ອິເມ ວາ ປນ ເມ ຘມ຺ເມ ມນສິກໂຣໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ, ຍາ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາຍໂກສລ຺ລໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ອປາຍໂກສລ຺ລໍ? ອິເມ ຘມ຺ເມ ມນສິກໂຣໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ອິເມ ວາ ປນ ເມ ຘມ຺ເມ ມນສິກໂຣໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຈ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ເວປຸລ຺ລາຍ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ, ຍາ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາ ປຊານນາ…ເປ… ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອປາຍໂກສລ຺ລໍ. ສພ຺ພາປິ ຕຕ຺ຣຸປາຍາ ປຎ຺ຎາ ອຸປາຍໂກສລ຺ລ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໗໗໑). ອິທໍ ປນ ອຈ຺ຈາຍິກກິຈ຺ເຈ ວາ ຠເຍ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕສ຺ສ ຕິກິຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກາຣຓຊານນວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.
ມທາຕິ ມຊ຺ຊນາກາຣວເສນ ປວຕ຺ຕມານາ. ເຕສຸ ‘‘ອຫໍ ນິໂຣໂຄ ສຏ຺ຐິ ວາ ສຕ຺ຕຕິ ວາ ວສ຺ສານິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕານິ, ນ ເມ ຫຣີຕກີຂຓ຺ຑມ຺ປິ ຂາທິຕປຸພ຺ພໍ, ອິເມ ປນຎ຺ເຎ ອສຸກໍ ນາມ ຐານໍ ຣຸຊ຺ຊຕິ, ເຠສຊ຺ຊໍ ຂາທາມາຕິ ວິຈຣນ຺ຕິ, ໂກ ອຎ຺ໂຎ ມາທິໂສ ນິໂຣໂຄ ນາມາ’’ຕິ ເອວໍ ມານກຣຓໍ ອາໂຣຄ຺ຍມໂທ. ‘‘ມຫລ຺ລກກາເລ ປຸຎ຺ຎໍ ກຣິສ຺ສາມ, ທຫຣມ຺ຫ ຕາວາ’’ຕິ ໂຍພ຺ພເນ ຐຕ຺ວາ ມານກຣຓໍ ໂຍພ຺ພນມໂທ. ‘‘ຈິຣໍ ຊີວິໍ, ຈິຣໍ ຊີວາມິ, ຈິຣໍ ຊີວິສ຺ສາມິ; ສຸຂໍ ຊີວິໍ, ສຸຂໍ ຊີວາມິ, ສຸຂໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ມານກຣຓໍ ຊີວິຕມໂທ.
ອາຘິປເຕຍ຺ເຍສຸ ອຘິປຕິໂຕ ອາຄຕໍ ອາຘິປເຕຍ຺ຍໍ. ‘‘ເອຕ຺ຕໂກມ຺ຫິ ສີເລນ ສມາຘິນາ ປຎ຺ຎາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ, ນ ເມ ເອຕໍ ປຕິຣູປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ອຘິປຕ຺ຕິໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ປາປສ຺ສ ອກຣຓໍ ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍໍ ນາມ. ໂລກໍ ອຘິປຕິໍ ກຕ຺ວາ ອກຣຓໍ ໂລກາຘິປເຕຍ຺ຍໍ ນາມ. ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ອຘິປຕິໍ ກຕ຺ວາ ອກຣຓໍ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ຍໍ ນາມ.
ກຖາວຕ຺ຖູນີຕິ ກຖາກາຣຓານິ. ອຕີຕໍ ວາ ອທ຺ຘານນ຺ຕິ ອຕີຕໍ ຘມ຺ມໍ, ອຕີຕກ຺ຂນ຺ເຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ອຕີຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ວິປຣິຓຕໍ, ‘ອໂຫສີ’ຕິ ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາ, ‘ອໂຫສີ’ຕິ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ‘ອໂຫສີ’ຕິ ຕສ຺ສ ສມຎ຺ຎາ, ນ ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາ ‘ອຕ຺ຖີ’ຕິ, ນ ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາ ‘ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໖໒) ເອວໍ ອາຄເຕນ ນິຣຸຕ຺ຕິປຖສຸຕ຺ເຕນເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທີເປຕພ຺ໂພ.
ວິຊ຺ຊາຕິ ຕມວິຊ຺ຌນຏ຺ເຐນ ວິຊ຺ຊາ. ວິທິຕກຣຓຏ຺ເຐນາປິ ວິຊ຺ຊາ. ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓຎ຺ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຉາເທຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຕມໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ປຸພ຺ເພນິວາສຎ຺ຈ ວິທິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ວິຊ຺ຊາ. ຈຸຕູປປາຕຎາຓໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິຈ຺ຉາທກໍ ຕມໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ຕຎ຺ຈ ວິທິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ວິຊ຺ຊາ. ອາສວານໍ ຂເຍ ຎາຓໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຈ຺ຉາທກໍ ຕມໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິທິຕໍ ກໂຣຕີຕິ ວິຊ຺ຊາ.
ວິຫາເຣສຸ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ທິພ຺ໂພ ວິຫາໂຣ. ຈຕສ຺ໂສ ອປ຺ປມຎ຺ຎາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວິຫາໂຣ. ຜລສມາປຕ຺ຕິ ອຣິໂຍ ວິຫາໂຣ.
ປາຏິຫາຣິຍານິ ເກວຏ຺ຏສຸຕ຺ເຕ ວິຕ຺ຖາຣິຕາເນວ.
‘‘ອິເມ ໂຂ, ອາວຸໂສ’’ຕິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ສມສຏ຺ຐິຍາ ຕິການໍ ວເສນ ອສີຕິສຕປຎ຺ເຫ ກເຖນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ທສ຺ເສສີຕິ.
ຕິກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
ຈຕຸກ຺ກວຓ຺ຓນາ
໓໐໖. ອິຕິ ຕິກວເສນ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຈຕຸກ຺ກວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານຈຕຸກ຺ກໍ’’ ປຸພ຺ເພ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ.
ສມ຺ມປ຺ປຘານຈຕຸກ຺ເກ ຉນ຺ທໍ ຊເນຕີຕິ ‘‘ໂຍ ຉນ຺ໂທ ຉນ຺ທິກຕາ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາ ກຸສໂລ ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ໂທ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕໍ ຊເນຕິ. ວາຍມຕີຕິ ວາຍາມໍ ກໂຣຕິ. ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕີຕິ ວີຣິຍໍ ຊເນຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສມ຺ມປ຺ປຘານວິຠງ຺ເຄ ອາຄໂຕເຍວ.
ອິທ຺ຘິປາເທສຸ ຉນ຺ທໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ຉນ຺ທສມາຘິ. ປຘານຠູຕາ ສງ຺ຂາຣາ ປຘານສງ຺ຂາຣາ. ສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອຸເປຕໍ. ອິທ຺ຘິຍາ ປາທໍ, ອິທ຺ຘິຠູຕໍ ວາ ປາທນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິປາທໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ອິທ຺ຘິປາທວິຠງ຺ເຄ ອາຄໂຕ ເອວ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ປນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ. ຌານກຖາປິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣິຕາວ.
໓໐໗. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາຍາຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖາຍ. ອິຘ ຜລສມາປຕ຺ຕິຌານານິ, ຂີຓາສວສ຺ສ ອປຣຠາເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຌານານິ ຈ ກຖິຕານິ.
ອາໂລກສຎ຺ຎໍ ມນສິກໂຣຕີຕິ ທິວາ ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ວາ ສູຣິຍຈນ຺ທປຊ຺ໂຊຕມຓິອາທີນໍ ອາໂລກໍ ອາໂລໂກຕິ ມນສິກໂຣຕິ. ທິວາສຎ຺ຎໍ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ເອວໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ທິວາຕິສຎ຺ຎໍ ຐເປຕິ. ຍຖາ ທິວາ ຕຖາ ຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຍຖາ ທິວາ ທິຏ຺ໂຐ ອາໂລໂກ, ຕເຖວ ຕໍ ຣຕ຺ຕິໍ ມນສິກໂຣຕິ. ຍຖາ ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາ ທິວາຕິ ຍຖາ ຣຕ຺ຕິໍ ອາໂລໂກ ທິຏ຺ໂຐ, ເອວເມວ ທິວາ ມນສິກໂຣຕິ. ອິຕິ ວິວເຏນ ເຈຕສາຕິ ເອວໍ ອປິຫິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ. ອປຣິໂຍນທ຺ເຘນາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອນທ຺ເຘນ. ສປ຺ປຠາສນ຺ຕິ ສໂອຠາສໍ. ຎາຓທສ຺ສນປຏິລາຠາຍາຕິ ຎາຓທສ຺ສນປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ. ອິມິນາ ກິໍ ກຖິຕໍ? ມິທ຺ຘວິໂນທນອາໂລໂກ ກຖິໂຕ ປຣິກມ຺ມອາໂລໂກ ວາ. ອິມິນາ ກິໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ? ຂີຓາສວສ຺ສ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ. ຕສ຺ມິໍ ວາ ອາຄເຕປິ ອນາຄເຕປິ ປາທກຊ຺ຌານສມາປຕ຺ຕິເມວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສປ຺ປຠາສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາຍາຕິ ສຕ຺ຕຏ຺ຐານິກສ຺ສ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ. ວິທິຕາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິອາທີສຸ ຂີຓາສວສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິທິຕໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓໍ ວິທິຕໍ. ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓວິທິຕຕາຍ ເອວໍ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ເອວໍ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເວທນາ ເອວ ອິຘ ວຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາທໂຍປິ, ອວຸຕ຺ຕາ ເຈຕນາທໂຍປິ, ວິທິຕາ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເຈວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຈ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ຈ. ອປິ ຈ ເວທນາຍ ອຸປ຺ປາໂທ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ, ອຸປຏ຺ຐານໍ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ. ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ເວທນາສມຸທໂຍ, ຕຓ຺ຫາສມຸທຍາ ກມ຺ມສມຸທໂຍ, ຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນາຍສມຸທໂຍ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທຍໍ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ເວທນາຍ ອຸປ຺ປາໂທ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ. ກຖໍ ເວທນາຍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ? ອນິຈ຺ຈໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ຂຍຕູປຏ຺ຐານໍ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ. ທຸກ຺ຂໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ຠຍຕູປຏ຺ຐານໍ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ. ອນຕ຺ຕໂຕ ມນສິກໂຣໂຕ ສຸຎ຺ຎຕູປຏ຺ຐານໍ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ເວທນາຍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ວິທິຕໍ ໂຫຕິ, ຂຍໂຕ ຠຍໂຕ ສຸຎ຺ຎໂຕ ຊານາຕິ. ກຖໍ ເວທນາຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ? ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ເວທນານິໂຣໂຘ.…ເປ… ເອວໍ ເວທນາຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂມ ວິທິໂຕ ໂຫຕິ. ອິມິນາປິ ນເຍເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ອິຕິ ຣູປນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອຍໍ ອາວຸໂສ ສມາຘິຠາວນາຕິ ອຍໍ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓສ຺ສ ປາທກຊ຺ຌານສມາຘິຠາວນາ.
໓໐໘. ອປ຺ປມຎ຺ຎາຕິ ປມາຓໍ ອຄເຫຕ຺ວາ ອນວເສສຜຣຓວເສນ ອປ຺ປມຎ຺ຎາວ. ອນຸປທວຓ຺ຓນາ ປນ ຠາວນາສມາຘິວິຘານຎ຺ຈ ເອຕາສໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ອຣູປກຖາປິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣິຕາວ.
ອປສ຺ເສນານີຕິ ອປສ຺ສຍານິ. ສງ຺ຂາຍາຕິ ຎາເຓນ ຎຕ຺ວາ. ປຏິເສວຕີຕິ ຎາເຓນ ຎຕ຺ວາ ເສວິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກເມວ ເສວຕິ. ຕສ຺ສ ຈ ວິຕ຺ຖາໂຣ ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສງ຺ຂາເຍກໍ ອຘິວາເສຕີຕິ ຎາເຓນ ຎຕ຺ວາ ອຘິວາເສຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກເມວ ອຘິວາເສຕິ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣິວຊ຺ເຊຕີຕິ ຎາເຓນ ຎຕ຺ວາ ປຣິວຊ຺ເຊຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕເມວ ປຣິວຊ຺ເຊຕິ. ຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາໂຣ ‘‘ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈຓ຺ຑໍ ຫຕ຺ຖິໍ ປຣິວຊ຺ເຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິໂນເທຕີຕິ ຎາເຓນ ຎຕ຺ວາ ວິໂນເທຕພ຺ພເມວ ວິໂນເທຕິ, ນຸທຕິ ນີຫຣຕິ ອນ຺ໂຕ ປວິສິຕຸໍ ນ ເທຕິ. ຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາໂຣ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.