໑໑. ທສຸຕ຺ຕຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໕໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ທສຸຕ຺ຕຣສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ – ອາວຸໂສ ຠິກ຺ຂເວຕິ ສາວການໍ ອາລປນເມຕໍ. ພຸທ຺ຘາ ຫິ ປຣິສໍ ອາມນ຺ຕຍມານາ ‘ຠິກ຺ຂເວ’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ສາວກາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ຐເປສ຺ສາມາຕິ ສຕ຺ຖຸ ອາລປເນນ ອນາລປິຕ຺ວາ ອາວຸໂສຕິ ອາລປນ຺ຕິ. ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ເຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູ. ເກ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິ? ອນິພທ຺ຘວາສາ ທິສາຄມນີຍາ ຠິກ຺ຂູ. ພຸທ຺ຘກາເລ ທ຺ເວ ວາເຣ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ – ອຸປກຏ຺ຐວສ຺ສູປນາຍິກກາເລ ຈ ປວາຣຓກາເລ ຈ. ອຸປກຏ຺ຐວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ທສປິ ວີສຕິປິ ຕິໍສມ຺ປິ ຈຕ຺ຕາລີສມ຺ປິ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູ ວຄ຺ຄາ ວຄ຺ຄາ ກມ຺ມຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠຄວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິຕ຺ວາ ກສ຺ມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸປກຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ວິຈຣຖາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຖ ເຕ ‘‘ຠຄວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານຕ຺ຖໍ ອາຄຕມ຺ຫ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂນ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈນ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຈຣິຍວເສນ ຣາຄຈຣິຕສ຺ສ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເທຕິ. ໂທສຈຣິຕສ຺ສ ເມຕ຺ຕາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ໂມຫຈຣິຕສ຺ສ ອຸທ຺ເທໂສ ປຣິປຸຈ຺ຉາ – ‘ກາເລນ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ, ກາເລນ ຘມ຺ມສາກຈ຺ຉາ, ອິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ສປ຺ປາຍ’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ວິຕກ຺ກຈຣິຕສ຺ສ ອານາປານສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເທຕິ. ສທ຺ຘາຈຣິຕສ຺ສ ປສາທນີຍສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ພຸທ຺ຘສຸໂພຘິໍ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕໍ ສງ຺ຆສຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ປກາເສຕິ. ຎາຓຈຣິຕສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຕາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕ ຄມ຺ຠີເຣ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ກເຖຕິ. ເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສເຈ ສປ຺ປາຍໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ວສນ຺ຕິ. ໂນ ເຈ ໂຫຕິ, ສປ຺ປາຍໍ ເສນາສນໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕາ ເຕມາສິກໍ ປຏິປທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆເຏຕ຺ວາ ວາຍມນ຺ຕາ ໂສຕາປນ຺ນາປິ ໂຫນ຺ຕິ ສກທາຄາມິໂນປິ ອນາຄາມິໂນປິ ອຣຫນ຺ໂຕປິ.

ຕໂຕ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສາ ປວາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ໂຕ…ເປ… ອຫໍ ອຄ຺ຄຜລໍ ອຣຫຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ອາຄຕາ. ເອວໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປນ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວາ ອຄ຺ຄສາວການໍ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຕິ, ຍຖາຫ ‘‘ອປໂລເກຖ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຈ ວທນ຺ຕິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອປໂລເກມ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໒). ອຖ ເນ ຠຄວາ ເຕສໍ ທສ຺ສເນ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ‘‘ເສວຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ; ຠຊຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ. ປຓ຺ຑິຕາ ຠິກ຺ຂູ ອນຸຄ຺ຄາຫກາ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຊເນຕາ ເອວໍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ຊາຕສ຺ສ ອາປາເທຕາ ເອວໍ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ. ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ວິເນຕິ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ເຖ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໗໑).

ຕທາປິ ຠຄວາ ອິເມຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາສຍໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ສາວກວິເນຍ຺ຍາ’’ຕິ ອທ຺ທສ. ສາວກວິເນຍ຺ຍາ ນາມ ເຍ ພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ຘມ຺ມເທສນາຍ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ສາວການມ຺ປິ. ພຸທ຺ຘວິເນຍ຺ຍາ ປນ ສາວກາ ໂພເຘຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ສາວກວິເນຍ຺ຍຠາວໍ ປນ ເອເຕສໍ ຎຕ຺ວາ ກຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທສນາຍ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ທິສ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ. ເຖໂຣ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຕຕ຺ຖ ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຄຕມ຺ຫ ສຕ຺ຖາຣາ ປນ ອມ຺ເຫ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ເປສິຕາ’’ຕິ. ຕໂຕ ເຖໂຣ ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ມຍ຺ຫໍ ເທສນາຍ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕິ, ກີທິສີ ນຸ ໂຂ ເຕສໍ ເທສນາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ສມຄ຺ຄາຣາມາ, ສາມຄ຺ຄິຣສສ຺ສ ທີປິກາ ເນສໍ ເທສນາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາຣູປໍ ເທສນໍ ເທເສຕຸກາໂມ ທສຸຕ຺ຕຣໍ ປວກ຺ຂາມີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທສຘາ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິຠຕ຺ໂຕຕິ ທສຸຕ຺ຕໂຣ, ເອກກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ທສກາ ຄໂຕຕິປິ ທສຸຕ຺ຕໂຣ, ເອເກກສ຺ມິໍ ປພ຺ເພ ທສ ທສ ປຎ຺ຫາ ວິເສສິຕາຕິປິ ທສຸຕ຺ຕໂຣ, ຕໍ ທສຸຕ຺ຕຣໍ. ປວກ຺ຂາມີຕິ ກເຖສ຺ສາມິ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ພານປຕ຺ຕິຍາຕິ ນິພ຺ພານປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ. ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກິຣິຍາຍາຕິ ສກລສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຣິຍນ຺ຕກຣຓຕ຺ຖໍ. ສພ຺ພຄນ຺ຖປ຺ປໂມຈນນ຺ຕິ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖາທີນໍ ສພ຺ພຄນ຺ຖານໍ ປໂມຈນໍ.

ອິຕິ ເຖໂຣ ເທສນໍ ອຸຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕຕ຺ຖ ເປມໍ ຊເນນ຺ໂຕ ເອວເມຕໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ ປຣິຍາປຸຓິຕພ຺ພໍ ຘາເຣຕພ຺ພໍ ວາເຈຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຈຕູຫິ ປເທຫິ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ, ‘‘ເອກາຍໂນ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຸຕ຺ຕານໍ ຠຄວາ ວິຍ.

ເອກຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ

໓໕໑. (ກ) ຕຕ຺ຖ ພຫຸກາໂຣຕິ ພຫູປກາໂຣ.

(ຂ) ຠາເວຕພ຺ໂພຕິ ວຑ຺ເຒຕພ຺ໂພ.

(ຄ) ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ຕີຫິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຊານິຕພ຺ໂພ.

(ຆ) ປຫາຕພ຺ໂພຕິ ປຫານານຸປສ຺ສນາຍ ປຊຫິຕພ຺ໂພ.

(ງ) ຫານຠາຄິໂຍຕິ ອປາຍຄາມິປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນໂກ.

(ຈ) ວິເສສຠາຄິໂຍຕິ ວິເສສຄາມິວິເສສາຍ ສໍວຕ຺ຕນໂກ.

(ຉ) ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ໂຌຕິ ທຸປ຺ປຈ຺ຈກ຺ຂກໂຣ.

(ຊ) ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ໂພຕິ ນິປ຺ຜາເທຕພ຺ໂພ.

(ຌ) ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ ອຠິຊານິຕພ຺ໂພ.

(ຎ) ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ໂພຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກາຕພ຺ໂພ.

ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ມາຕິກາສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຍຖາ ນາມ ທກ຺ໂຂ ເວຬຸກາໂຣ ສມ຺ມຸຂີຠູຕໍ ເວຬຸໍ ເຉຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄຓ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ທສຘາ ຂຓ຺ເຑ ກຕ຺ວາ ເອກເມກໍ ຂຓ຺ຑໍ ຫີຣໍ ຫີຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຜາເລຕິ, ເອວເມວ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສປ຺ປາຍໍ ເທສນໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ທສຘາ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເອເກກໂກຏ຺ຐາເສ ເອເກກປທໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ກຕໂມ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ພຫຸກາໂຣ, ອປ຺ປມາໂທ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເທສນໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປມາໂທ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖກໍ ອຸປກາຣກໍ ອປ຺ປມາທໍ ກເຖສິ. ອຍຎ຺ຫິ ອປ຺ປມາໂທ ນາມ ສີລປູຣເຓ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ, ຊາຄຣິຍານຸໂຍເຄ, ສຕ຺ຕສຸ ສທ຺ຘມ຺ເມສຸ, ວິປສ຺ສນາຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາປເນ, ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາທີສຸ, ສີລກ຺ຂນ຺ຘາທິປຎ຺ຈຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ເຘສຸ, ຐານາຏ຺ຐາເນສຸ, ມຫາວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິຍໍ, ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ, ສຕິປຏ຺ຐານາທີສຸ, ໂພຘິປກ຺ຂິເຍສຸ, ວິປສ຺ສນາຎາຓາທີສຸ ອຏ຺ຐສຸ ວິຊ຺ຊາສູຕິ ສພ຺ເພສຸ ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ພຫູປກາໂຣ.

ເຕເນວ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອປທາ ວາ…ເປ… ຕຖາຄໂຕ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເກຈິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ສພ຺ເພເຕ ອປ຺ປມາທມູລກາ ອປ຺ປມາທສໂມສຣຓາ, ອປ຺ປມາໂທ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໓໙) ນເຍນ ຫຕ຺ຖິປທາທີຫິ ໂອປມ຺ເມຫິ ໂອປເມນ຺ໂຕ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາເຍ ອປ຺ປມາທວຄ຺ເຄ ນານປ຺ປກາຣໍ ໂຖເມຕິ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ເອກປເທເນວ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເຖໂຣ ອປ຺ປມາໂທ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ອາຫ. ຘມ຺ມປເທ ອປ຺ປມາທວຄ຺ເຄນາປິສ຺ສ ພຫູປກາຣຕາ ທີເປຕພ຺ພາ. ອໂສກວຕ຺ຖຸນາປິ ທີເປຕພ຺ພາ –

(ກ) ອໂສກຣາຊາ ຫິ ນິຄ຺ໂຣຘສາມເຓຣສ຺ສ ‘‘ອປ຺ປມາໂທ ອມຕປທ’’ນ຺ຕິ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ເອວ ‘‘ຕິຏ຺ຐ, ຕາຕ, ມຍ຺ຫໍ ຕຍາ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ ສາມເຓເຣ ປສີທິຕ຺ວາ ຈຕຸຣາສີຕິວິຫາຣສຫສ຺ສານິ ກາເຣສິ. ອິຕິ ຖາມສມ຺ປນ຺ເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອປ຺ປມາທສ຺ສ ພຫູປກາຣຕາ ຕີຫິ ປິຏເກຫິ ທີເປຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພາ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຄາຖໍ ວາ ອປ຺ປມາທທີປນຕ຺ຖໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ອາຫຣສິ, ອຕິຕ຺ເຖນ ປກ຺ຂນ຺ໂທ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຘມ຺ມກຖິກສ຺ເສເວຕ຺ຖ ຖາໂມ ຈ ພລຎ຺ຈ ປມາຓໍ.

(ຂ) ກາຍຄຕາສຕີຕິ ອານາປານໍ ຈຕຸອິຣິຍາປໂຖ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາໂຣ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານໍ ທສ ອສຸຠາ ນວ ສິວຖິກາ ຈຸຓ຺ຓິກມນສິກາໂຣ ເກສາທີສຸ ຈຕ຺ຕາຣິ ຣູປຊ຺ຌານານີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ນສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສາຕສຫຄຕາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ສາຕສຫຄຕາ ໂຫຕິ ສຸຂສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

(ຄ) ສາສໂວ ອຸປາທານິໂຍຕິ ອາສວານຎ຺ເຈວ ອຸປາທານານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍຠູໂຕ. ອິຕິ ເຕຠູມກຘມ຺ມເມວ ນິຍເມຕິ.

(ຆ) ອສ຺ມິມາໂນຕິ ຣູປາທີສຸ ອສ຺ມີຕິ ມາໂນ.

(ງ) ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣຕິ ອນິຈ຺ເຈ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປວຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຖມນສິກາໂຣ.

(ຈ) ວິປຣິຍາເຍນ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ.

(ຉ) ອານນ຺ຕຣິໂກ ເຈໂຕສມາຘີຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ຜລໍ ອານນ຺ຕຣິໂກ ເຈໂຕສມາຘິ ນາມ. ອິຘ ປນ ວິປສ຺ສນານນ຺ຕໂຣ ມຄ຺ໂຄ ວິປສ຺ສນາຍ ວາ ອນນ຺ຕຣຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ອນນ຺ຕຣໍ ຜລທາຍກຕ຺ຕາ ອານນ຺ຕຣິໂກ ເຈໂຕສມາຘີຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ.

(ຊ) ອກຸປ຺ປໍ ຎາຓນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຜລປຎ຺ຎາ ອກຸປ຺ປຎາຓໍ ນາມ. ອິຘ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຎ຺ຎາ ອຘິປ຺ເປຕາ.

(ຌ) ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິກາຕິ ປຈ຺ຈຍຏ຺ຐິຕິກາ. ອຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມຕິ ເຍນ ປຈ຺ຈເຍນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອຍໍ ເອໂກ ຘມ຺ໂມ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາຍ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ.

(ຎ) ອກຸປ຺ປາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ວາເຣ ອຠິຎ຺ຎາຍ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາ ກຖິຕາ. ປຣິຎ຺ຎາຍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາ. ປຫາຕພ຺ພສຈ຺ຉິກາຕພ຺ເພຫິ ປຫານປຣິຎ຺ຎາ. ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ໂຌຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ໂພຕິ ຜລໍ ກຖິຕໍ, ມຄ຺ໂຄ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ປເທ ລພ຺ຠຕິ. ຜລໍ ປນ ອເນເກສຸປິ ລພ຺ຠຕິເຍວ.

ຠູຕາຕິ ສຠາວໂຕ ວິຊ຺ຊມານາ. ຕຈ຺ຉາຕິ ຍາຖາວາ. ຕຖາຕິ ຍຖາ ວຸຕ຺ຕາ ຕຖາສຠາວາ. ອວິຕຖາຕິ ຍຖາ ວຸຕ຺ຕາ ນ ຕຖາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອນຎ຺ຎຖາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໂຕ ນ ອຎ຺ຎຖາ. ສມ຺ມາ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ຕຖາຄເຕນ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ເຫຕຸນາ ກາຣເຓນ ສຍເມວ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ ຎາຕາ ວິທິຕາ ສຈ຺ຉິກຕາ. ອິມິນາ ເຖໂຣ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ອຫໍ ປນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ເລຂວາຈກສທິໂສ’’ຕິ ຊິນສຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂອກປ຺ປນໍ ຊເນສິ.

ເອກຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທ຺ເວຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ

໓໕໒. (ກ) ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ພຫຸກາຣາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎາ ຘມ຺ມາ ສີລປູຣຓາທີສຸ ອປ຺ປມາໂທ ວິຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸປກາຣກາ ຫິຕາວຫາ.

(ຂ) ສມໂຖ ຈ ວິປສ຺ສນາ ຈາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ສງ຺ຄີຕິສຸຕ຺ເຕ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ກຖິຕາ. ອິມສ຺ມິໍ ທສຸຕ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ປຸພ຺ພຠາຄາ ກຖິຕາ.

(ຉ) ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສາຍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາຕິ ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ເຫຕຸ ເຈວ ປຈ຺ຈໂຍ ຈ ສຕ຺ຕານໍ ສໍກິເລສາຍ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ວິສຸທ຺ຘິຍາ. ຕຖາ ໂທວຈສ຺ສຕາ ປາປມິຕ຺ຕຕາ ສໍກິເລສາຍ; ໂສວຈສ຺ສຕາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ວິສຸທ຺ຘິຍາ. ຕຖາ ຕີຓິ ອກຸສລມູລານິ; ຕີຓິ ກຸສລມູລານິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຍຄາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິສໍໂຍຄາ. ປຎ຺ຈ ເຈໂຕຂິລາ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ຉ ອຄາຣວາ ຉ ຄາຣວາ. ສຕ຺ຕ ອສທ຺ຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕ ສທ຺ຘມ຺ມາ. ອຏ຺ຐ ກຸສີຕວຕ຺ຖູນິ ອຏ຺ຐ ອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖູນິ. ນວ ອາຆາຕວຕ຺ຖູນິ ນວ ອາຆາຕປ຺ປຏິວິນຍາ. ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາຕິ ເອວໍ ປເຠທາ ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

(ຌ) ສງ຺ຂຕາ ຘາຕູຕິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ກຕາ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ. ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕູຕິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອກຕໍ ນິພ຺ພານໍ.

(ຎ) ວິຊ຺ຊາ ຈ ວິມຸຕ຺ຕິ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊາຕິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ. ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ.

ອິມສ຺ມິໍ ວາເຣ ອຠິຎ຺ຎາທີນິ ເອກກສທິສາເນວ, ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພປເທ ປນ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ, ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພປເທ ຜລໍ.

ທ຺ເວຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຕໂຍຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ

໓໕໓. (ຉ) ກາມານເມຕໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍທິທໍ ເນກ຺ຂມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເນກ຺ຂມ຺ມນ຺ຕິ ອນາຄາມິມຄ຺ໂຄ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສ ຫິ ສພ຺ພໂສ ກາມານໍ ນິສ຺ສຣຓໍ. ຣູປານໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ຍທິທໍ ອາຣຸປ຺ປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຣຸປ຺ເປປິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ. ປຸນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິນິວາຣຓໂຕ ສພ຺ພໂສ ຣູປານໍ ນິສ຺ສຣຓໍ ນາມ. ນິໂຣໂຘ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ອິຘ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ນິໂຣໂຘຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອຣຫຕ຺ຕຜເລນ ຫິ ນິພ຺ພາເນ ທິຏ຺ເຐ ປຸນ ອາຍຕິໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສງ຺ຂຕນິໂຣຘສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ນິໂຣໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

(ຊ) ອຕີຕໍເສ ຎາຓນ຺ຕິ ອຕີຕໍສາຣມ຺ມຓໍ ຎາຓໍ ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ວາເຣ ອຠິຎ຺ຎາທໂຍ ເອກກສທິສາວ. ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌປເທ ປນ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ, ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ເພ ຜລໍ.

ຕໂຍຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຈຕ຺ຕາໂຣຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ

໓໕໔. (ກ) ຈຕ຺ຕາຣິ ຈກ຺ການີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈກ຺ກໍ ນາມ ທາຣຸຈກ຺ກໍ, ຣຕນຈກ຺ກໍ, ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ, ອິຣິຍາປຖຈກ຺ກໍ, ສມ຺ປຕ຺ຕິຈກ຺ກນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຍໍ ປນິທໍ ສມ຺ມ, ຣຖກາຣ, ຈກ຺ກໍ ຉຫິ ມາເສຫິ ນິຏ຺ຐິຕໍ, ຉາຣຕ຺ຕູເນຫີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໕) ອິທໍ ທາຣຸຈກ຺ກໍ. ‘‘ປິຕຣາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຈກ຺ກໍ ອນຸປ຺ປວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໓໒) ອິທໍ ຣຕນຈກ຺ກໍ. ‘‘ປວຕ຺ຕິຕໍ ຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໙໙) ອິທໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ. ‘‘ຈຕຸຈກ຺ກໍ ນວທ຺ວາຣ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໙) ອິທໍ ອິຣິຍາປຖຈກ຺ກໍ. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ການິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໑) ອິທໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຈກ຺ກໍ. ອິຘາປິ ເອຕເທວ ອຘິປ຺ເປຕໍ.

ປຕິຣູປເທສວາໂສຕິ ຍຕ຺ຖ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ສນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວຣູເປ ອນຸຈ຺ຉວິເກ ເທເສ ວາໂສ. ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສໂຍຕິ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ອວສ຺ສຍນໍ ເສວນໍ ຠຊນໍ. ອຕ຺ຕສມ຺ມາປຓິຘີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ມາ ຐປນໍ, ສເຈ ປນ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສທ຺ຘາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ, ຕານິ ປຫາຍ ສທ຺ຘາທີສຸ ປຕິຏ຺ຐາປນໍ. ປຸພ຺ເພ ຈ ກຕປຸຎ຺ຎຕາຕິ ປຸພ຺ເພ ອຸປຈິຕກຸສລຕາ. ອິທເມເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ເຍນ ຫິ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ກຸສລໍ ກຕໍ ໂຫຕິ, ຕເທວ ກຸສລໍ ຕໍ ປຸຣິສໍ ປຕິຣູປເທເສ ອຸປເນຕິ, ສປ຺ປຸຣິເສ ຠຊາເປສິ. ໂສ ເອວ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ມາ ຐເປຕິ. ຈຕູສຸ ອາຫາເຣສຸ ປຐໂມ ໂລກິໂຍວ. ເສສາ ປນ ຕໂຍ ສງ຺ຄີຕິສຸຕ຺ເຕ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາ ກຖິຕາ. ອິຘ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂລກິຍາ.

(ຈ) ກາມໂຍຄວິສໍໂຍຄາທໂຍ ອນາຄາມິມຄ຺ຄາທິວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ.

(ຉ) ຫານຠາຄິຍາທີສຸ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີ ກາມສຫຄຕາ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ ຫານຠາຄິໂຍ ສມາຘິ. ຕທນຸຘມ຺ມຕາ ສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ ຐິຕິຠາຄິໂຍ ສມາຘິ. ວິຕກ຺ກສຫຄຕາ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ ວິເສສຠາຄິໂຍ ສມາຘິ. ນິພ຺ພິທາສຫຄຕາ ສຎ຺ຎາມນສິກາຣາ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ ວິຣາຄູປສຎ຺ຫິໂຕ ນິພ຺ເພຘຠາຄິໂຍ ສມາຘີຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພສມາປຕ຺ຕິໂຍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ປນສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ ກຖິຕາວ.

ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ວາເຣ ອຠິຎ຺ຎາທີນິ ເອກກສທິສາເນວ. ອຠິຎ຺ຎາປເທ ປເນຕ຺ຖ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພປເທ ຜລໍ.

ຈຕ຺ຕາໂຣຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຎ຺ຈຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ

໓໕໕. (ຂ) ປີຕິຜຣຓຕາທີສຸ ປີຕິໍ ຜຣມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທ຺ວີສຸ ຌາເນສຸ ປຎ຺ຎາ ປີຕິຜຣຓຕາ ນາມ. ສຸຂໍ ຜຣມານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ຕີສຸ ຌາເນສຸ ປຎ຺ຎາ ສຸຂຜຣຓຕາ ນາມ. ປເຣສໍ ເຈໂຕ ຜຣມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ເຈໂຕປຣິຍປຎ຺ຎາ ເຈໂຕຜຣຓຕາ ນາມ. ອາໂລກຜຣເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຎ຺ຎາ ອາໂລກຜຣຓຕາ ນາມ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ‘‘ທ຺ວີສຸ ຌາເນສຸ ປຎ຺ຎາ ປີຕິຜຣຓຕາ, ຕີສຸ ຌາເນສຸ ປຎ຺ຎາ ສຸຂຜຣຓຕາ. ປຣຈິຕ຺ເຕ ປຎ຺ຎາ ເຈໂຕຜຣຓຕາ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ອາໂລກຜຣຓຕາ. ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໘໐໔).

ຕຕ຺ຖ ປີຕິຜຣຓຕາ ສຸຂຜຣຓຕາ ທ຺ເວ ປາທາ ວິຍ. ເຈໂຕຜຣຓຕາ ອາໂລກຜຣຓຕາ ທ຺ເວ ຫຕ຺ຖາ ວິຍ. ອຠິຎ຺ຎາປາທກຊ຺ຌານໍ ມຊ຺ຌິມກາໂຍ ວິຍ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນິມິຕ຺ຕໍ ສີສໍ ວິຍ. ອິຕິ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ສມ຺ມາສມາຘິໍ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນໍ ປຸຣິສໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ.

(ຊ) ອຍໍ ສມາຘິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ ເຈ ວາຕິອາທີສຸ ອຣຫຕ຺ຕຜລສມາຘິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂສ ຫິ ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓ ສຸຂຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ. ປຸຣິໂມ ປຸຣິໂມ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ສມາຘິສຸຂສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ອາຍຕິໍ ສຸຂວິປາໂກ.

ກິເລເສຫິ ອາຣກຕ຺ຕາ ອຣິໂຍ. ກາມາມິສວຏ຺ຏາມິສໂລກາມິສານໍ ອຠາວາ ນິຣາມິໂສ. ພຸທ຺ຘາທີຫິ ມຫາປຸຣິເສຫິ ເສວິຕຕ຺ຕາ ອກາປຸຣິສເສວິໂຕ. ອງ຺ຄສນ຺ຕຕາຍ ອາຣມ຺ມຓສນ຺ຕຕາຍ ສພ຺ພກິເລສທຣຖສນ຺ຕຕາຍ ຈ ສນ຺ໂຕ. ອຕປ຺ປນີຍຏ຺ເຐນ ປຓີໂຕ. ກິເລສປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ກິເລສປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຠາວໍ ວາ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘລທ຺ໂຘ. ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘີຕິ ຫິ ອິທໍ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘກິເລເສນ ວາ ອຣຫຕາ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘລທ຺ໂຘ. ເອໂກທິຠາເວນ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ເອໂກທິຠາວເມວ ວາ ອຘິຄຕຕ຺ຕາ ເອໂກທິຠາວາຘິຄໂຕ. ອປ຺ປຄຸຓສາສວສມາຘິ ວິຍ ສສງ຺ຂາເຣນ ສປ຺ປໂຍເຄນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫ ກິເລເສ ວາເຣຕ຺ວາ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ນສສງ຺ຂາຣນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາຣິຕຄໂຕ. ຕຎ຺ຈ ສມາຘິໍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຕໂຕ ວາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ສຕິເວປຸລ຺ລປຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ສໂຕວ ສມາປຊ຺ຊຕິ ສໂຕ ວຸຏ຺ຐຫຕິ. ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນ ວາ ສໂຕ ສມາປຊ຺ຊຕິ ສໂຕ ວຸຏ຺ຐຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຍເທຕ຺ຖ ‘‘ອຍໍ ສມາຘິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸໂຂ ເຈວ ອາຍຕິຎ຺ຈ ສຸຂວິປາໂກ’’ຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມານສ຺ສ ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ເອກມງ຺ຄໍ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ເອວມິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓຫິ ອຍໍ ສມາຘິ ‘‘ປຎ຺ຈຎາຓິໂກ ສມ຺ມາສມາຘີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ອິມສ຺ມິໍ ວາເຣ ວິເສສຠາຄິຍປເທ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພປເທ ຜລໍ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ຉຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ

໓໕໖. ຉກ຺ເກສຸ ສພ຺ພໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌປເທ ປເນຕ຺ຖ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສໍ.

ສຕ຺ຕຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ

໓໕໗. (ຎ) ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຫຕຸນາ ນເຍນ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ສຸທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ. ກາມາຕິ ວຕ຺ຖຸກາມາ ຈ ກິເລສກາມາ ຈ, ທ຺ເວປິ ສປຣິຬາຫຏ຺ເຐນ ອງ຺ຄາຣກາສຸ ວິຍ ສຸທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ. ວິເວກນິນ຺ນນ຺ຕິ ນິພ຺ພານນິນ຺ນໍ. ໂປຓໍ ປພ຺ຠາຣນ຺ຕິ ນິນ຺ນສ຺ເສຕໍ ເວວຈນໍ. ພ຺ຍນ຺ຕີຠູຕນ຺ຕິ ນິຍຕິຠູຕໍ. ນິຕ຺ຕຓ຺ຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸໂຕ? ສພ຺ພໂສ ອາສວຏ຺ຐານີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ເຕຠູມກຘມ຺ເມຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ຠາເວຕພ຺ພປເທ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ອຏ຺ຐຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ

໓໕໘. (ກ) ອາທິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍິກາຍ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫສ຺ສ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ອາທິຠູຕາຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຕຣຸຓສມຖວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ. ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ວາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາທິຠູຕາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຎ຺ຎາຍ. ຕິພ຺ພນ຺ຕິ ພລວໍ. ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ຫິຣີ ຈ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈ. ເປມນ຺ຕິ ເຄຫສ຺ສິຕເປມໍ. ຄາຣໂວຕິ ຄຣຸຈິຕ຺ຕຠາໂວ. ຄຣຸຠາວນີຍຎ຺ຫິ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣໂຕ ກິເລສາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ໂອວາທານຸສາສນິໍ ລຠຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ວິຫາໂຣ ປຎ຺ຎາປຏິລາຠສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

(ຉ) ອກ຺ຂເຓສຸ ຍສ຺ມາ ເປຕາ ອສຸຣານໍ ອາວາຫນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ວິວາຫນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເປຕ຺ຕິວິສເຍເນວ ອສຸຣກາໂຍ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

(ຊ) ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍອປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ອຘິຄມອປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ປຣິຍຕ຺ຕິອປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ຘຸຕງ຺ຄອປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຍອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ພຫຸໍ ເທນ຺ເຕ ອປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອປ຺ປໍ ເທນ຺ເຕ ອປ຺ປຕຣໍ ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ອນວເສສຄາຫີ ໂຫຕິ. ອຘິຄມອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ມຊ຺ຌນ຺ຕິກຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິຄມໍ ອຎ຺ເຎສໍ ຊານິຕຸໍ ນ ເທຕິ. ປຣິຍຕ຺ຕິອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ເຕປິຏໂກປິ ສມາໂນ ນ ພຫຸສ຺ສຸຕຠາວໍ ຊານາເປຕຸກາໂມ ໂຫຕິ ສາເກຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ຘຸຕງ຺ຄອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ຘຸຕງ຺ຄປຣິຫຣຓຠາວໍ ອຎ຺ເຎສໍ ຊານິຕຸໍ ນ ເທຕິ ທ຺ເວຠາຕິກຕ຺ເຖເຣສຸ ເຊຏ຺ຐກຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ວຕ຺ຖຸ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ກຖິຕໍ. ອຍໍ ຘມ຺ໂມຕິ ເອວໍ ສນ຺ຕຄຸຓນິຄູຫເນນ ຈ ປຈ຺ຈຍປຏິຄ຺ຄຫເຓ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ ຈ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຍໍ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ໂມ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂນ ມຫິຈ຺ຉສ຺ສ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຕີຫິ ສນ຺ໂຕເສຫິ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ. ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕອຸປຘິວິເວເກຫິ ວິວິຕ຺ຕສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ກາຍວິເວໂກ ນາມ ຄຓສງ຺ຄຓິກໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ອຏ຺ຐອາຣມ຺ຠວຕ຺ຖຸວເສນ ເອກີຠາໂວ. ເອກີຠາວມຕ຺ເຕນ ປນ ກມ຺ມໍ ນ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕີຕິ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ອຍໍ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ນາມ. ສມາປຕ຺ຕິມຕ຺ເຕເນວ ກມ຺ມໍ ນ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕີຕິ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ອຍໍ ອຸປຘິວິເວໂກ ນາມ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ກາຍວິເວໂກ ຈ ວິເວກຏ຺ຐກາຍານໍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕານໍ. ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ຈ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ ປຣມໂວທານປ຺ປຕ຺ຕານໍ. ອຸປຘິວິເວໂກ ຈ ນິຣຸປຘີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວິສງ຺ຂາຣຄຕານ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໔໙).

ສງ຺ຄຓິກາຣາມສ຺ສາຕິ ຄຓສງ຺ຄຓິກາຍ ເຈວ ກິເລສສງ຺ຄຓິກາຍ ຈ ຣຕສ຺ສ. ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສາຕິ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິຍວເສນ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ. ອຸປຏ຺ຐິຕສຕິສ຺ສາຕິ ຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານວເສນ ອຸປຏ຺ຐິຕສຕິສ຺ສ. ສມາຫິຕສ຺ສາຕິ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ປຎ຺ຎວໂຕຕິ ກມ຺ມສ຺ສກຕປຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຎວໂຕ. ນິປ຺ປປຎ຺ຈສ຺ສາຕິ ວິຄຕມານຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິປປຎ຺ຈສ຺ສ.

ອິຘ ຠາເວຕພ຺ພປເທ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ນວຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ

໓໕໙. (ຂ) ສີລວິສຸທ຺ຘີຕິ ວິສຸທ຺ຘິໍ ປາເປຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄນ຺ຕິ ປຣິສຸທ຺ຘຠາວສ຺ສ ປຘານງ຺ຄໍ. ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘີຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ປທຏ຺ຐານຠູຕາ ອຏ຺ຐ ປຄຸຓສມາປຕ຺ຕິໂຍ. ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘີຕິ ສປຈ຺ຈຍນາມຣູປທສ຺ສນໍ. ກງ຺ຂາວິຕຣຓວິສຸທ຺ຘີຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣຎາຓໍ. ອທ຺ຘຕ຺ຕເຍປິ ຫິ ປຈ຺ຈຍວເສເນວ ຘມ຺ມາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ປສ຺ສໂຕ ກງ຺ຂໍ ວິຕຣຕິ. ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຕິ ໂອຠາສາທໂຍ ນ ມຄ຺ໂຄ, ວີຖິປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ອຸທຍພ຺ພຍຎາຓໍ ມຄ຺ໂຄຕິ ເອວໍ ມຄ຺ຄາມຄ຺ເຄ ຎາຓໍ. ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຕິ ຣຖວິນີເຕ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ, ອິຘ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນາ. ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘີຕິ ຣຖວິນີເຕ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ, ອິຘ ວຸຏ຺ຐານຄາມິນິວິປສ຺ສນາ. ເອຕາ ປນ ສຕ຺ຕປິ ວິສຸທ຺ຘິໂຍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ກຖິຕາ. ປຎ຺ຎາຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎາ. ວິມຸຕ຺ຕິປິ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິເຍວ.

(ຉ) ຘາຕຸນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຜສ຺ສນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈກ຺ຂາທິຘາຕຸນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິນານຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຜສ຺ສນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທິນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ. ເວທນານານຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາທິເວທນານານຕ຺ຕໍ. ສຎ຺ຎານານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ກາມສຎ຺ຎາທິນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ. ສງ຺ກປ຺ປນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ກາມສງ຺ກປ຺ປາທິນານຕ຺ຕໍ. ສງ຺ກປ຺ປນານຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຉນ຺ທນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ກປ຺ປນານຕ຺ຕຕາຍ ຣູເປ ຉນ຺ໂທ ສທ຺ເທ ຉນ຺ໂທຕິ ເອວໍ ຉນ຺ທນານຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປຣິຬາຫນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ຉນ຺ທນານຕ຺ຕຕາຍ ຣູປປຣິຬາໂຫ ສທ຺ທປຣິຬາໂຫຕິ ເອວໍ ປຣິຬາຫນານຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປຣິເຍສນານານຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິຬາຫນານຕ຺ຕຕາຍ ຣູປປຣິເຍສນາທິນານຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ລາຠນານຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິເຍສນານານຕ຺ຕຕາຍ ຣູປປຏິລາຠາທິນານຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

(ຊ) ສຎ຺ຎາສຸ ມຣຓສຎ຺ຎາຕິ ມຣຓານຸປສ຺ສນາຎາເຓ ສຎ຺ຎາ. ອາຫາເຣປຏິກູລສຎ຺ຎາຕິ ອາຫາຣໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎາ. ສພ຺ພໂລເກອນຠິຣຕິສຎ຺ຎາຕິ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ວຏ຺ເຏ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນສຎ຺ຎາ. ເສສາ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕາ ເອວ. ອິຘ ພຫຸກາຣປເທ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ທສຘມ຺ມວຓ຺ຓນາ

໓໖໐. (ຌ) ນິຊ຺ຊຣວຕ຺ຖູນີຕິ ນິຊ຺ຊຣກາຣຓານິ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ໂຫຕີຕິ ອຍໍ ເຫຏ຺ຐາ ວິປສ຺ສນາຍປິ ນິຊ຺ຊິຓ຺ຓາ ເອວ ປຫີນາ. ກສ຺ມາ ປຸນ ຄຫິຕາຕິ ອສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ. ວິປສ຺ສນາຍ ຫິ ກິຎ຺ຈາປິ ຊິຓ຺ຓາ, ນ ປນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາ, ມຄ຺ໂຄ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທຕິ, ນ ປຸນ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ ເທຕິ. ຕສ຺ມາ ປຸນ ຄຫິຕາ. ເອວໍ ສພ຺ພປເທສຸ ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍາ ຈຕຸສຏ຺ຐິ ຘມ຺ມາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກຕເມ ຈຕຸສຏ຺ຐິ? ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຘິໂມກ຺ຂຏ຺ເຐນ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຣິປູເຣຕິ, ປຄ຺ຄຫຏ຺ເຐນ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຣິປູເຣຕິ, ອນຸສ຺ສຣຓຏ຺ເຐນ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຣິປູເຣຕິ, ອວິກ຺ເຂປຏ຺ເຐນ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຣິປູເຣຕິ, ທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຣິປູເຣຕິ, ວິຊານນຏ຺ເຐນ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອຠິນນ຺ທນຏ຺ເຐນ ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປວຕ຺ຕສນ຺ຕຕິອຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ເຐນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຣິປູເຣຕິ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕຜລກ຺ຂເຓ ອຘິໂມກ຺ຂຏ຺ເຐນ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປວຕ຺ຕສນ຺ຕຕິອຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ເຐນ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຣິປູເຣຕີຕິ ເອວໍ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຈຕູສຸ ຜເລສຸ ອຏ຺ຐ ອຏ຺ຐ ຫຸຕ຺ວາ ຈຕຸສຏ຺ຐິ ຘມ຺ມາ ປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິຘ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍປເທ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ອິຘ ຐຕ຺ວາ ປຎ຺ຫາ ສໂມຘາເນຕພ຺ພາ. ທສເກ ສຕໍ ປຎ຺ຫາ ກຖິຕາ. ເອກເກ ຈ ນວເກ ຈ ສຕໍ, ທຸເກ ຈ ອຏ຺ຐເກ ຈ ສຕໍ, ຕິເກ ຈ ສຕ຺ຕເກ ຈ ສຕໍ, ຈຕຸກ຺ເກ ຈ ຉກ຺ເກ ຈ ສຕໍ, ປຎ຺ຈເກ ປຎ຺ຎາສາຕິ ອຑ຺ຒຉຏ຺ຐານິ ປຎ຺ຫສຕານິ ກຖິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

‘‘ອິທມໂວຈ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸ’’ນ຺ຕິ ສາຘຸ, ສາຘູຕິ ອຠິນນ຺ທນ຺ຕາ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ຕາຍ ຈ ປນ ອຕ຺ຕມນຕາຍ ອິມເມວ ສຸຕ຺ຕໍ ອາວຊ຺ຊມານາ ປຎ຺ຈສຕາປິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຄ຺ຄຜເລ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສູຕິ.

ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ທສຸຕ຺ຕຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.