໑. ປາຖິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ…ເປ… ມລ຺ເລສຸ ວິຫຣຕີຕິ ປາຖິກສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ. ມລ຺ເລສຸ ວິຫຣຕີຕິ ມລ຺ລາ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ, ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນ ‘‘ມລ຺ລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ມລ຺ເລສຸ ຊນປເທ. ‘‘ອນຸປິຍໍ ນາມ ມລ຺ລານໍ ນິຄໂມ’’ຕິ ອນຸປິຍນ຺ຕິ ເອວໍນາມໂກ ມລ຺ລານໍ ຊນປທສ຺ສ ເອໂກ ນິຄໂມ, ຕໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ເນ ວນສຓ຺ເຑ ວິຫຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອໂນປິຍນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ປາວິສີຕິ ປວິຏ຺ໂຐ. ຠຄວາ ປນ ນ ຕາວ ປວິຏ຺ໂຐ, ປວິສິສ຺ສາມີຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ປາວິສີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ກິໍ, ຍຖາ ‘‘ຄາມໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ຕໍ ຄາມໍ ອປຕ຺ໂຕປິ ‘‘ກຸຫິໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຄາມໍ ຄໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ. ເອຕທໂຫສີຕິ ຄາມສມີເປ ຐຕ຺ວາ ສູຣິຍໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ. ອຕິປ຺ປໂຄ ໂຂຕິ ອຕິວິຍ ປໂຄ ໂຂ, ນ ຕາວ ກຸເລສຸ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ ຠຄວາ ກາລໍ ອຊານິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ? ນ ອຊານິຕ຺ວາ. ປຈ຺ຈູສກາເລເຍວ ຫິ ຠຄວາ ຎາຓຊາລໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຎາຓຊາລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ຐໍ ຠຄ຺ຄວໂຄຕ຺ຕໍ ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊາຫໍ ອິມສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ມຍາ ປຸພ຺ເພ ກຕກາຣຓໍ ສມາຫຣິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖສ຺ສາມິ, ສາ ຘມ຺ມກຖາ ອສ຺ສ ມຍິ ປສາທປ຺ປຏິລາຠວເສນ ສຜລາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາວ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມໍ ປວິສິຕຸກາໂມ ອຕິປ຺ປໂຄວ ນິກ຺ຂມິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ປວິສິຕຸກາມຕາຍ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ.

໒. ເອຕທໂວຈາຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມານຖທ຺ຘຕໍ ອກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອຕໍ ເອຕຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕຕິອາທິກໍ ວຈນໍ ອໂວຈ. ອິມໍ ປຣິຍາຍນ຺ຕິ ອິມໍ ວາຣໍ, ອຊ຺ຊ ອິມໍ ອາຄມນວາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ປນ ຠຄວາ ປຸພ຺ເພປິ ຕຕ຺ຖ ຄຕປຸພ຺ໂພຕິ? ນ ຄຕປຸພ຺ໂພ, ໂລກສມຸທາຈາຣວເສນ ປນ ເອວມາຫ. ໂລກິຍາ ຫິ ຈິຣສ຺ສໍ ອາຄຕມ຺ປິ ອນາຄຕປຸພ຺ພມ຺ປິ ມນາປຊາຕິກໍ ອາຄຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ຠວໍ ອາຄໂຕ, ຈິຣສ຺ສໍ ຠວໍ ອາຄໂຕ, ກຖໍ ເຕ ອິຘາຄມນມຄ຺ໂຄ ຎາໂຕ, ກິໍ ມຄ຺ຄມູຬ຺ໂຫສີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ໂລກສມຸທາຈາຣວເສນ ເອວມາຫາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທມາສນນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນິສິນ຺ນາສນໍ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ທທມາໂນ ເອວມາຫ. ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ລິຈ຺ຉວິປຸຕ຺ໂຕຕິ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ນາມ ລິຈ຺ຉວິຣາຊປຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ກິຣ ຕສ຺ສ ຄິຫິສຫາໂຍ ໂຫຕິ, ກາເລນ ກາລໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ປຈ຺ຈກ຺ຂາໂຕຕິ ‘‘ປຈ຺ຈກ຺ຂາມິ ທານາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ນ ທານາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິອກ຺ຂາໂຕ ນິສ຺ສຏ຺ໂຐ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕ.

໓. ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ຠຄວາ ເມ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠຄວໂຕ ອຫໍ ໂອວາທໍ ປຏິກໂຣມີ’’ຕິ ເອວໍ ອປທິສິຕ຺ວາ. ໂກ ສນ຺ໂຕ ກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂສີຕິ ຍາຈໂກ ວາ ຍາຈິຕກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ຍາຈິຕໂກ ວາ ຍາຈກໍ. ຕ຺ວໍ ປນ ເນວ ຍາຈໂກ ນ ຍາຈິຕໂກ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ, ໂມຆປຸຣິສ, ໂກ ສນ຺ໂຕ ໂກ ສມາໂນ ກໍ ປຈ຺ຈາຈິກ຺ຂສີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປສ຺ສ ໂມຆປຸຣິສາຕິ ປສ຺ສ ຕຸຈ຺ຉປຸຣິສ. ຍາວຎ຺ຈ ເຕ ອິທໍ ອປຣທ຺ຘນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ອິທໍ ຕວ ອປຣທ຺ຘໍ, ຍຕ຺ຕໂກ ເຕ ອປຣາໂຘ ຕຕ຺ຕໂກ ໂທໂສຕິ ເອວາຫໍ ຠຄ຺ຄວ ຕສ຺ສ ໂທສໍ ອາໂຣເປສິນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໔. ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາຕິ ປຎ຺ຈສີລທສສີລສງ຺ຂາຕາ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາອຸຕ຺ຕຣິ. ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິຠູຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ. ກເຕ ວາຕິ ກຕມ຺ຫິ ວາ. ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍາຕິ ຍສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ. ໂສ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສາຕິ ໂສ ຘມ຺ໂມ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ຍຖາ ມຍາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ຕຖາ ກາຣກສ຺ສ ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສພ຺ພວຏ຺ຏທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ ອມຕນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ສໍວຕ຺ຕຕິ, ນ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຣ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕາຕິ ຕສ຺ມິໍ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ ມຍາ ເທສິເຕ ຘມ຺ເມ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ ສໍວຕ຺ຕມາເນ ກິໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ໂກ ເຕນ ກເຕນ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກເຕປິ ອກເຕປິ ມມ ສາສນສ຺ສ ປຣິຫານິ ນຕ຺ຖິ, ເທວມນຸສ຺ສານຎ຺ຫິ ອມຕນິພ຺ພານສມ຺ປາປນຕ຺ຖາຍ ອຫໍ ປາຣມິໂຍ ປູເຣສິໍ, ນ ປາຏິຫາຣິຍກຣຓຕ຺ຖາຍາຕິ ປາຏິຫາຣິຍສ຺ສ ນິຣຕ຺ຖກຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສ, ໂມຆປຸຣິສາ’’ຕິ ທຸຕິຍໍ ໂທສໍ ອາໂຣເປສິ.

໕. ອຄ຺ຄຎ຺ຎນ຺ຕິ ໂລກປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ. ‘‘ອິທໍ ນາມ ໂລກສ຺ສ ອຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຊານິຕພ຺ພມ຺ປິ ອຄ຺ຄໍ ມຣິຍາທໍ ນ ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕີຕິ ວທຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອນນ຺ຕຣວາທານຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໖. ອເນກປຣິຍາເຍນ ໂຂຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘໍ. ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ກິຣ ‘‘ຠຄວໂຕ ຄຸຓໍ ມກ຺ເຂສ຺ສາມິ, ‘‘ໂທສໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ວິປ຺ປລປິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ອປ຺ປຕິຏ຺ໂຐ ນິຣໂວ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຖ ຠຄວາ – ‘‘ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ເອວໍ ຕ຺ວໍ ມກ຺ຂິຠາເວ ຐິໂຕ ສຍເມວ ຄຣຫໍ ປາປຸຓິສ຺ສສີ’’ຕິ ມກ຺ຂິຠາເວ ອາທີນວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອເນກປຣິຍາເຍນາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອເນກປຣິຍາເຍນາຕິ ອເນກກາຣເຓນ. ວຊ຺ຊິຄາເມຕິ ວຊ຺ຊິຣາຊານໍ ຄາເມ, ເວສາລີນຄເຣ ໂນ ວິສຫີຕິ ນາສກ຺ຂິ. ໂສ ອວິສຫນ຺ໂຕຕິ ໂສ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ຍສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ມຸຂໍ ນປ຺ປໂຫຕິ, ໂສ ທານິ ເຕເນວ ມຸເຂນ ອວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ, ອທ຺ຘາ ອວິສຫນ຺ໂຕ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ພາລຕາຍ ອວຓ຺ຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ. ພຸທ຺ໂຘ ປນ ສຸພຸທ຺ໂຘວ, ຘມ຺ໂມ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕວ, ສງ຺ໂຆ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນວ. ເອວໍ ຕີຓິ ຣຕນານິ ໂຖເມນ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ຕຸຍ຺ເຫວ ໂທສໍ ທສ຺ເສສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ອິຕິ ໂຂ ເຕຕິ ເອວໍ ໂຂ ເຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕ, ວຕ຺ຕາໂຣ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເອວໍ ໂທເສ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສຕ຺ຖາ ອຕີຕານາຄເຕ ອປ຺ປຏິຫຕຎາໂຓ, ມຍ຺ຫໍ ເອວໍ ໂທໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ຊານນ຺ໂຕປິ ປຸເຣຕຣໍ ນ ກເຖສີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ລຈ຺ຉສີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອປກ຺ກເມວາຕິ ອປກ຺ກມິເຍວ, ອປກ຺ກນ຺ໂຕ ວາ ຈຸໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຕໍ ອາປາຍິໂກຕິ ຍຖາ ອປາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນາຣໂຫ ສຕ຺ໂຕ ອປກ຺ກເມຍ຺ຍ, ເອວເມວ ອປກ຺ກມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໗. ເອກມິທາຫນ຺ຕິ ອິມິນາ ກິໍ ທສ຺ເສຕິ? ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ອາພທ຺ຘໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ຈ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ນ ປຎ຺ຎເປຕີຕິ ຈ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ນ ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິ ອິທໍ ປທໍ ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ທສ຺ເສສ຺ສຕິ. ‘‘ປາຏິຫາຣິຍໍ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ປນ ປທສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິທສ຺ສນວເສນ ອຍໍ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ.

ຕຕ຺ຖ ເອກມິທາຫນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ອຫໍ. ສມຍນ຺ຕິ ສມເຍ, ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ອຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຖູລູສູຕິ ຖູລູ ນາມ ຊນປໂທ, ຕຕ຺ຖ ວິຫຣາມິ. ອຸຕ຺ຕຣກາ ນາມາຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ອຸຕ຺ຕຣກາຕິ ເອວໍນາມໂກ ຖູລູນໍ ຊນປທສ຺ສ ນິຄໂມ, ຕໍ ນິຄມໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເຈໂລຕິ ນຄ຺ໂຄ. ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິໂຍຕິ ອນ຺ໂຕວງ຺ກປາໂທ ຂຕ຺ຕິໂຍ. ກຸກ຺ກຸຣວຕິໂກຕິ ສມາທິນ຺ນກຸກ຺ກຸຣວໂຕ ສຸນໂຂ ວິຍ ຆາຍິຕ຺ວາ ຂາທຕິ, ອຸທ຺ຘນນ຺ຕເຣ ນິປຊ຺ຊຕິ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ສຸນຂກິຣິຍເມວ ກໂຣຕິ. ຈຕຸກ຺ກຸຓ຺ຑິໂກຕິ ຈຕຸສງ຺ຆຏ຺ຏິໂຕ ທ຺ເວ ຊາຓູນິ ທ຺ເວ ຈ ກປ຺ປເຣ ຠູມິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ. ຉມານິກິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຠູມິຍໍ ນິກິຓ຺ຓໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຐປິຕໍ. ຠກ຺ຂສນ຺ຕິ ຠກ຺ຂໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ. ມຸເຂເນວາຕິ ຫຕ຺ເຖນ ອປຣາມສິຕ຺ວາ ຂາທນີຍໍ ມຸເຂເນວ ຂາທຕິ, ໂຠຊນີຍມ຺ປິ ມຸເຂເນວ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ສາຘຸຣູໂປຕິ ສຸນ຺ທຣຣູໂປ. ອຍໍ ສມໂຓຕິ ອຍໍ ອຣຫຕໍ ສມໂຓ ເອໂກຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຕາຕິ ປຕ຺ຖນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ປຕ຺ຖນາ ອໂຫສິ ‘‘ອິມິນາ ສມເຓນ ສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ສມໂຓ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຍຎ຺ຫິ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ວຕ຺ຖໍ ນ ນິວາເສຕິ, ‘ເອສ ປປຎ຺ໂຈ’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຠິກ຺ຂາຠາຊນມ຺ປິ ນ ປຣິຫຣຕິ, ຉມານິກິຓ຺ຓເມວ ຂາທຕິ, ອຍໍ ສມໂຓ ນາມ. ມຍໍ ປນ ກິໍ ສມຓາ’’ຕິ? ເອວໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ຈຣນ຺ໂຕວ ອິມໍ ປາປກໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກສິ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ຠຄວາ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ປາປຊ຺ຌາສໂຍ, ກິໍ ນຸ ອິມໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສີ’’ຕິ? ອເຖວໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂມຆປຸຣິໂສ ມາທິສສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂນ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອເຈລໍ ອຣຫາຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ອິເຘວ ທານາຍໍ ພາໂລ ນິຄ຺ຄຫໍ ອຣຫຕີ’’ຕິ ອນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາວ ເອຕໍ ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມາຕິອາທິວຈນມໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມາຕິ ຄຣຫຕ຺ເຖ ປິກາໂຣ. ຄຣຫນ຺ໂຕ ຫິ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ນາມ ເອວໍ ຫີນຊ຺ຌາສໂຍ, ອຫໍ ສມໂຓ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິໂຍຕິ ເອວໍ ປຏິຊານິສ຺ສສີ’’ຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກິໍ ປນ ມໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ຄາຣຍ຺ຫໍ ທິສ຺ວາ ຠຄວາ ‘‘ເອວມາຫາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ນນຸ ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ມຈ຺ຉຣາຍຕີຕິ ‘‘ມາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ກິໍ ຠຄວາ ເອວໍ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ມຈ຺ຉຣາຍຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ນ ໂຂ ອຫນ຺ຕິ ອຫໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຏິລາຠເມວ ປຈ຺ຈາສີສາມິ, ເອຕທຕ຺ຖເມວ ເມ ພຫູນິ ທຸກ຺ກຣານິ ກໂຣນ຺ເຕນ ປາຣມິໂຍ ປູຣິຕາ, ນ ໂຂ ອຫໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ມຈ຺ຉຣາຍາມິ. ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕນ຺ຕິ ນ ອຣຫນ຺ຕໍ ອຣຫາຕິ, ອຣຫນ຺ເຕ ຈ ອນຣຫນ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິຄຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຍໍ ໂຂ ປນາຕິ ຍໍ ເອຕໍ ອເຈລໍ ເອວໍ ມຎ຺ຎສິ. ສຕ຺ຕມໍ ທິວສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ. ອລສເກນາຕິ ອລສກພ຺ຍາຘິນາ. ກາລງ຺ກຣິສ຺ສຕີຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕອຸທໂຣ ມຣິສ຺ສຕິ.

ກາລກຎ຺ຈິກາຕິ ເຕສໍ ອສຸຣານໍ ນາມໍ. ເຕສໍ ກິຣ ຕິຄາວຸໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອປ຺ປມໍສໂລຫິໂຕ ປຸຣາຓປຓ຺ຓສທິໂສ ກກ຺ກຏການໍ ວິຍ ອກ຺ຂີນິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຕ຺ຖເກ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ມຸຂໍ ສູຈິປາສກສທິສໍ ມຕ຺ຖກສ຺ມິໍເຍວ ໂຫຕິ, ເຕນ ໂອຓມິຕ຺ວາ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພເກຕິ ພີຣຓຕິຓຕ຺ຖມ຺ໂພ ຕສ຺ມິໍ ສຸສາເນ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພກນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ຠຄວຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄເຕ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ເຍນ ຕ຺ວນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ຕ຺ວໍ. ຍສ຺ມາປິ ຠຄວຕາ ພ຺ຍາກໂຕ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຕ຺ຕໍ ມຕ຺ຕນ຺ຕິ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ມນ຺ຕາ ມນ຺ຕາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ປຎ຺ຎາຍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສາຕິ ຍຖາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ມິຈ຺ຉາ ວຈນໍ ອສ຺ສ, ຕຖາ ກເຣຍ຺ຍາສີຕິ ອາຫ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອເຈໂລ ສຸນໂຂ ວິຍ ອຸທ຺ຘນຏ຺ຐາເນ ນິປນ຺ໂນ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກິໍ ກເຖສິ ‘‘ສມໂຓ ນາມ ໂຄຕໂມ ອມ຺ຫາກໍ ເວຣີ ວິສຠາໂຄ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍໍ ສູຣິເຍ ອຸຄ຺ຄເຕ ຂຊ຺ໂຊປນກາ ວິຍ ຊາຕາ. ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອມ຺ເຫ, ເອວໍ ວາຈໍ ວເທຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຖາ ວາ. ເວຣິໂນ ປນ ກຖາ ນາມ ຕຈ຺ຉາ ນ ໂຫຕິ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ ອຫເມຕ຺ຖ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນເທວ ນິປຊ຺ຊິ.

໘. ເອກທ຺ວີຫິກາຍາຕິ ເອກໍ ທ຺ເວຕິ ວຕ຺ວາ ຄເຓສິ. ຍຖາ ຕນ຺ຕິ ຍຖາ ອສທ຺ທຫມາໂນ ໂກຈິ ຄເຓຍ຺ຍ, ເອວໍ ຄເຓສິ. ເອກທິວສຎ຺ຈ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອໂກ ທິວໂສ ອຕີໂຕ, ທ຺ເວ ທິວສາ ອຕີຕາຕິ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຕມໍ ທິວສນ຺ຕິ ໂສ ກິຣ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາຫາໂຣວ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ເອໂກ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ກຸລູປກສມຓສ຺ສ ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ ເຄຫໍ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຜາສຸ ນຸ ໂຂ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ສູກຣມໍສໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕມາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຠູມິຍໍ ນິກ຺ຂິປິ. ອເຈໂລ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ກຖາ ຕຈ຺ຉາ ວາ ອຕຈ຺ຉາ ວາ ໂຫຕຸ, ອາຫາຣໍ ປນ ຂາທິຕ຺ວາ ສຸຫິຕສ຺ສ ເມ ມຣຓມ຺ປິ ສຸມຣຓ’’ນ຺ຕິ ທ຺ເວ ຫຕ຺ເຖ ຊຓ຺ຓຸການິ ຈ ຠູມິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິປູຣໍ ຠຸຎ຺ຊິ. ໂສ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຊີຣາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອລສເກນ ກາລມກາສິ. ສເຈປິ ຫິ ໂສ ‘‘ນ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍ, ຕຖາປິ ຕໍ ທິວສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອລສເກນ ກາລໍ ກເຣຍ຺ຍ. ອທ຺ເວຊ຺ຌວຈນາ ຫິ ຕຖາຄຕາຕິ.

ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພເກຕິ ຕິຕ຺ຖິຍາ ກິຣ ‘‘ກາລງ຺ກໂຕ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ທິວສານິ ຄເຓຕ຺ວາ ອິທໍ ຕາວ ສຈ຺ຈໍ ຊາຕໍ, ອິທານິ ນໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ‘‘ມຸສາວາເທນ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຣີຣໍ ວລ຺ລິຍາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມ, ເອຕ຺ຖ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຄຕຄຕຏ຺ຐານໍ ອງ຺ຄຓເມວ ໂຫຕິ. ເຕ ກຑ຺ຒມານາ ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພກສຸສານໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸສານຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາກຑ຺ຒິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ວລ຺ລິ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ປຈ຺ຉາ ຈາເລຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ເຕ ຕໂຕວ ປກ຺ກນ຺ຕາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພເກ ສຸສາເນ ຉຑ຺ເຑສຸ’’ນ຺ຕິ.

໙. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ກສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ? ໂສ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອວເສສໍ ຕາວ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວຈນໍ ສເມຕິ, ມຕສ຺ສ ປນ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ເຎນ ສທ຺ຘິໍ ກຖນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຫນ຺ທາຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາມິ. ສເຈ ກເຖຕິ, ສຸນ຺ທຣໍ. ໂນ ເຈ ກເຖຕິ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ມຸສາວາເທນ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ອຸປສງ຺ກມິ. ອາໂກເຏສີຕິ ປຫຣິ. ຊານາມິ ອາວຸໂສຕິ ມຕສຣີຣໍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອິທໍ ກຖໍ ກເຖສີຕິ? ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ. ຠຄວາ ກິຣ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍໍ ອສຸຣໂຍນິໂຕ ອາເນຕ຺ວາ ສຣີເຣ ອຘິໂມເຈຕ຺ວາ ກຖາເປສິ. ຕເມວ ວາ ສຣີຣໍ ກຖາເປສິ, ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍ ຫິ ພຸທ຺ຘວິສໂຍ.

໑໐. ຕເຖວ ຕໍ ວິປາກນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ວິປາກໍ ຕເຖວ, ອຸທາຫຸ ໂນຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕ, ຕເຖວ ໂສ ວິປາໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເກຈິ ປນ ‘‘ວິປກ຺ກ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ປາຏິຫາຣິຍານິ ສມາເນຕພ຺ພານິ. ສພ຺ພາເນວ ເຫຕານິ ປຎ຺ຈ ປາຏິຫາຣິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂສ ຕເຖວ ມໂຕ, ອິທໍ ປຐມໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ. ‘‘ອລສເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອລສເກເນວ ມໂຕ, ອິທໍ ທຸຕິຍໍ. ‘‘ກາລກຎ຺ຈິເກສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ເຖວ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອິທໍ ຕຕິຍໍ. ‘‘ພີຣຓຕ຺ຖມ຺ພເກ ສຸສາເນ ຉຑ຺ເຑສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ເຖວ ຉຑ຺ຑິໂຕ, ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ. ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ກເຖສິເຍວ, ອິທໍ ປຎ຺ຈມໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ.

ອເຈລກຬາຣມຏ຺ຏກວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໑. ກຬາຣມຏ຺ຏໂກຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕທນ຺ຕມຕ຺ຕໂກ. ນາມເມວ ວາ ຕສ຺ເສຕໍ. ລາຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ລາຠຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຄ຺ຄລາຠໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ຍສຄ຺ຄໍ ອຄ຺ຄປຣິວາຣໍ ປຕ຺ໂຕ. ວຕປທານີຕິ ວຕານິເຍວ, ວຕໂກຏ຺ຐາສາ ວາ. ສມຕ຺ຕານີຕິ ຄຫິຕານິ. ສມາທິນ຺ນານີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ປຸຣຕ຺ຖິເມນ ເວສາລິນ຺ຕິ ເວສາລິໂຕ ອວິທູເຣ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ. ເຈຕິຍນ຺ຕິ ຍກ຺ຂເຈຕິຍຏ຺ຐານໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

໑໒. ເຍນ ອເຈລໂກຕິ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເຍນ ອເຈໂລ ກຬາຣມຏ຺ຏໂກ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉີຕິ ຄມ຺ຠີຣໍ ຕິລກ຺ຂຓາຫຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ນ ສມ຺ປາຍາສີຕິ ນ ສມ຺ມາ ຎາຓຄຕິຍາ ປາຍາສິ, ອນ຺ໂຘ ວິຍ ວິສມຏ຺ຐາເນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປກ຺ຂລິ. ເນວ ອາທິໍ, ນ ປຣິໂຍສານມທ຺ທສ. ອຖ ວາ ‘‘ນ ສມ຺ປາຍາສີ’’ຕິ ນ ສມ຺ປາເທສິ, ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອສມ຺ປາຍນ຺ໂຕຕິ ກພຣກ຺ຂີນິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອສິກ຺ຂິຕກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວຸຏ຺ໂຐສິ, ອໂນກາເສປິ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຈຣສິ, ອເປຫິ ມາ ເອຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຏ຺ຐາສີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ. ໂກປຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາຕ຺ວາກາສີຕິ ກຸປ຺ປນາກາຣໍ ໂກປໍ, ທຸສ຺ສນາກາຣໍ ໂທສໍ, ອຕຸຏ຺ຐາກາຣຠູຕໍ ໂທມນສ຺ສສງ຺ຂາຕໍ ອປ຺ປຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ປາກຏມກາສິ. ອາສາທິມ຺ຫເສຕິ ອາສາທິຍິມ຺ຫ ຆຏ຺ຏຍິມ຺ຫ. ມາ ວຕ ໂນ ອໂຫສີຕິ ອໂຫ ວຕ ເມ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ມໍ ວຕ ໂນ ອໂຫສີຕິປິ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ມນ຺ຕິ ສາມິວຈນຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ອໂຫສິ ວຕ ນຸ ມມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ຂມຖ ເມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຕໍ ຂມາເປສິ. ໂສປິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ປຎ຺ຫໍ ນາມ ນ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສສີຕິ. ອາມ ນ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ. ຍທິ ເອວໍ ຄຈ຺ຉ, ຂມາມິ ເຕຕິ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

໑໔. ປຣິຫິໂຕຕິ ປຣິທຫິໂຕ ນິວຕ຺ຖວຕ຺ໂຖ. ສານຸຈາຣິໂກຕິ ອນຸຈາຣິກາ ວຸຈ຺ຈຕິ ຠຣິຍາ, ສຫ ອນຸຈາຣິກາຍ ສານຸຈາຣິໂກ, ຕໍ ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປຫາຍ ສຠຣິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອທນກຸມ຺ມາສນ຺ຕິ ສຸຣາມໍສໂຕ ອຕິເຣກໍ ໂອທນມ຺ປິ ກຸມ຺ມາສມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ. ຍສາ ນິຫີໂນຕິ ຍໍ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕໂຕ ປຣິຫີໂນ ຫຸຕ຺ວາ. ‘‘ກຕໍ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອິຘ ສຕ຺ຕວຕປທາຕິກ຺ກມວເສນ ສຕ຺ຕ ປາຏິຫາຣິຍານິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອເຈລປາຖິກປຸຕ຺ຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໑໕. ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕຕິ ປາຖິກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ. ຎາຓວາເທນາຕິ ຎາຓວາເທນ ສທ຺ຘິໍ. ອຸປຑ຺ຒປຖນ຺ຕິ ໂຍຊນໍ ເຈ, ໂນ ອນ຺ຕເຣ ຠເວຍ຺ຍ, ໂຄຕໂມ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ, ອຫໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ. ເອສ ນໂຍ ອຑ຺ຒໂຍຊນາທີສຸ. ເອກປທວາຣມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຄຈ຺ຉໂຕ ຊໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນາຄຈ຺ຉໂຕ ປຣາຊໂຍຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕ ມຍໍ ຕຕ຺ຖ ສມາຄຕຏ຺ຐາເນ. ຕທ຺ທິຄຸຓໍ ຕທ຺ທິຄຸຓາຫນ຺ຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ທິຄຸຓໍ ທິຄຸຓໍ ອຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕປິ ‘‘ອຸຕ຺ຕມປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອສກ຺ກຸຓນ຺ຕສ຺ສາປິ ປາສໍໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ນຄຣວາສິໂນປິ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອສມຕ຺ໂຖ ນາມ ເອວໍ ນ ຄຊ຺ຊຕິ, ອທ຺ຘາ ອຍມ຺ປິ ອຣຫາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣມກໍສຸ.

໑໖. ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ກິຣ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ເອວໍ ວທຕີ’’ຕິ ອສ຺ໂສສິ. ອຖສ຺ສ ຫີນຊ຺ຌາສຍຕ຺ຕາ ຫີນທສ຺ສນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທປາທິ.

ໂສ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ເຐ ປາຖິກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກິຣ ເອວຣູປິໍ ກຖໍ ກເຖຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ກເຖມາ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ ‘‘ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ ວິສ຺ສຕ຺ຖາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເອວໍ ວທຖ, ອຫໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ, ຕສ຺ສ ວິສຍໍ ວິຊານາມິ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ກເຖຕ຺ວາ ຠຍໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍ ອຎ຺ຎໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຠາຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕໍ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ. ຕໍ ວາຈນ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ອຫໍ ອພຸທ຺ໂຘວ ສມາໂນ ພຸທ຺ໂຘມ຺ຫີຕິ ວິຈຣິໍ, ອຠູຕໍ ເມ ກຖິຕໍ ນາຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ຕໍ ວາຈໍ ປຊຫຕິ ນາມ. ຣໂຫ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕຍມາໂນ ‘‘ອຫໍ ‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອພຸທ຺ໂຘວ ສມາໂນ ພຸທ຺ໂຘມ຺ຫີ’ຕິ ວິຈຣິໍ, ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ນາຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍນ຺ໂຕ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຊຫຕິ ນາມ. ‘‘ອຫໍ ‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອພຸທ຺ໂຘວ ສມາໂນ ພຸທ຺ໂຘມ຺ຫີ’ຕິ ປາປກໍ ທິຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣິໍ, ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ອິມໍ ທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫາມີ’’ຕິ ປຊຫນ຺ໂຕ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊຕິ ນາມ. ເອວໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ປນ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິປເຕຍ຺ຍາຕິ ພນ຺ຘນາ ມຸຕ຺ຕຕາລປກ຺ກໍ ວິຍ ຄີວໂຕ ປເຕຍ຺ຍ, ສຕ຺ຕຘາ ວາ ປນ ຜເລຍ຺ຍ.

໑໗. ຣກ຺ຂເຕຕນ຺ຕິ ຣກ຺ຂຕຸ ເອຕໍ. ເອກໍເສນາຕິ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ. ໂອຘາຣິຕາຕິ ຠາສິຕາ. ອເຈໂລ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ເອກໍເສນ ຠຄວໂຕ ວາຈາຍ ໂອຘາຣິຕາຍ ສເຈ ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ. ວິຣູປຣູເປນາຕິ ວິຄຕຣູເປນ ວິຄຈ຺ຉິຕສຠາເວນ ຣູເປນ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປໍ ປຫາຍ ອທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ. ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິວເສນ ວາ ວິວິຘຣູເປນ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຕທສ຺ສ ຠຄວໂຕ ມຸສາຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຠຄວໂຕ ຕໍ ວຈນໍ ມຸສາ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ມຸສາວາເທນ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ກິຣ ເອຕໍ ນ ອຎ຺ເຎນ ຠຄວາ ມຸສາວາເທນ ນິຄ຺ຄຫິຕປຸພ຺ໂພຕິ.

໑໘. ທ຺ວຍຄາມິນີຕິ ສຣູເປນ ອຕ຺ຖິຠາວໍ, ອຕ຺ເຖນ ນຕ຺ຖິຠາວນ຺ຕິ ເອວໍ ທ຺ວຍຄາມິນີ. ອລິກຕຸຈ຺ຉນິປ຺ຜລວາຈາຍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ.

໑໙. ອຊິໂຕປິ ນາມ ລິຈ຺ຉວີນໍ ເສນາປຕີຕິ ໂສ ກິຣ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອໂຫສິ, ໂສ ກາລມກາສິ. ອຖສ຺ສ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ກຸຫິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ເສນາປຕີ’’ຕິ? ໂສ ອາຫ – ‘‘ມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ປຸນ ອາຫ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເສນາປຕິ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມ຺ມ ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວຈນມກຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວາທໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ປໂຣທິຕ຺ຖາຕິ. ເຕນຸປສງ຺ກມິ ທິວາວິຫາຣາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປາຏິຫາຣິຍກຣຓຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ກສ຺ມາ ນ ວທຕິ? ອຠາວາ. ສມ຺ມຸຂີຠາໂວປິ ຫິສ຺ສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ປາຏິຫາຣິຍກຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ຕຖາ ອວຕ຺ວາ ‘‘ທິວາວິຫາຣາຍາ’’ຕິ ອາຫ.

ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໐. ຄຫປຕິເນຈຍິກາຕິ ຄຫປຕິ ມຫາສາລາ. ເຕສຎ຺ຫິ ມຫາຘນຘຎ຺ຎນິຈໂຍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເນຈຍິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອເນກສຫສ຺ສາຕິ ສຫສ຺ເສຫິປິ ອປຣິມາຓຄຓນາ. ເອວໍ ມຫຕິໍ ກິຣ ປຣິສໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ອຎ຺ໂຎ ສນ຺ນິປາເຕຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ. ເຕເນວ ຠຄວາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣິ.

໒໑. ຠຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສຠຍໍ. ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ສກລສຣີຣຈລນໍ. ໂລມຫໍໂສຕິ ໂລມານໍ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄຠາໂວ. ໂສ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ອຕິມຫນ຺ຕໍ ກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິວິຣຸທ຺ໂຘ, ມຍ຺ຫໍ ໂຂ ປນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ວາ ປາຏິຫາຣິຍກຣຓເຫຕຸ ວາ ນຕ຺ຖິ, ສມໂຓ ປນ ໂຄຕໂມ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອຖສ຺ສ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ມຫາຊໂນ ‘ຕ຺ວໍ ທານິ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓມຊານິຕ຺ວາ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄເລນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິມລ຺ໂລ ຫຸຕ຺ວາ ຄຊ຺ຊສີ’ຕິ ກຏ຺ຐເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ວິເຫເຐສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕນສ຺ສ ມຫາຊນສນ຺ນິປາຕຎ຺ເຈວ ເຕນ ຠຄວໂຕ ຈ ອາຄມນໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາ ໂລມຫໍໂສ ວາ ອຸທປາທິ. ໂສ ຕໂຕ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມ ຕິນ຺ທຸກຂາຓຸກປຣິພ຺ພາຊກາຣາມໍ ອຄມາສິ. ຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຖ ໂຂ ຠຄວາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ນ ເກວລໍ ອຸປສງ຺ກມິ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປນ ທູຣໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນນ຺ຕຣໍ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມໍ ປວິຏ຺ໂຐ. ຕຕ຺ຖປິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ ອລຠມາໂນ ອນ຺ຕນ຺ເຕນ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອາຣາມປຈ຺ຈນ຺ເຕ ເອກໍ ຄຫນຏ຺ຐານໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ປາສາຓຜລເກ ນິສີທິ. ອຖ ຠຄວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ອຍໍ ພາໂລ ກສ຺ສຈິເທວ ກຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຘາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ມາ ນສ຺ສຕຸ ພາໂລ’’ຕິ ‘‘ນິສິນ຺ນປາສາຓຜລກໍ ຕສ຺ສ ສຣີເຣ ອລ຺ລີນໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ສຫ ອຘິຏ຺ຐານຈິຕ຺ເຕນ ຕໍ ຕສ຺ສ ສຣີເຣ ອລ຺ລີຍິ. ໂສ ມຫາອທ຺ທຸພນ຺ຘນພທ຺ໂຘ ວິຍ ຉິນ຺ນປາໂທ ວິຍ ຈ ອໂຫສິ.

ອສ຺ໂສສີຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປາຖິກປຸຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສມານາ ປຣິສາ ຕສ຺ສ ອນຸປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ຎຕ຺ວາ ອາຄເຕນ ອຎ຺ຎຕເຣນ ປຸຣິເສນ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກໍ ປຣິເຍສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປາຖິກປຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ຕິນ຺ທຸກຂາຓຸກປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕວຈເນນ ອສ຺ໂສສິ.

໒໒. ສໍສປ຺ປຕີຕິ ໂອສີທຕິ. ຕຕ຺ເຖວ ສຎ຺ຈຣຕິ. ປາວຬາ ວຸຈ຺ຈຕິ ອານິສທຏ຺ຐິກາ.

໒໓. ປຣາຠູຕຣູໂປຕິ ປຣາຊິຕຣູໂປ, ວິນຏ຺ຐຣູໂປ ວາ.

໒໕. ໂຄຍຸເຄຫີຕິ ໂຄຍຸຕ຺ເຕຫິ ສຕມຕ຺ເຕຫິ ວາ ສຫສ຺ສມຕ຺ເຕຫິ ວາ ຍຸເຄຫິ. ອາວິຎ຺ເຉຍ຺ຍາມາຕິ ອາກຑ຺ເຒຍ຺ຍາມ. ຉິຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ. ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ວາ ພນ຺ຘຏ຺ຐາເນ ຉິຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

໒໖. ທາຣຸປຕ຺ຕິກນ຺ເຕວາສີຕິ ທາຣຸປຕ຺ຕິກສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສີ. ຕສ຺ສ ກິຣ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ປາຏິຫາຣິຍໍ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ‘ອເຈໂລ ປາຖິກປຸຕ຺ໂຕ ອາສນາປິ ນ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສຕີ’ຕິ ອາຫ. ຫນ຺ທາຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ຕໍ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາເປມິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຣາຊໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

໒໗. ສີຫສ຺ສາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສີຫາ ຕິຓສີໂຫ ຈ ກາຬສີໂຫ ຈ ປຓ຺ຑຸສີໂຫ ຈ ເກສຣສີໂຫ ຈ. ເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສີຫານໍ ເກສຣສີໂຫ ອຄ຺ຄຕໍ ຄໂຕ, ໂສ ອິຘາຘິປ຺ເປໂຕ. ມິຄຣຎ຺ໂຎຕິ ສພ຺ພຈຕຸປ຺ປທານໍ ຣຎ຺ໂຎ. ອາສຍນ຺ຕິ ນິວາສໍ. ສີຫນາທນ຺ຕິ ອຠີຕນາທໍ. ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍນ຺ຕິ ອາຫາຣຕ຺ຖາຍ ປກ຺ກເມຍ຺ຍໍ. ວຣໍ ວຣນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕມໍ, ຖູລໍ ຖູລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຸທຸມໍສານີຕິ ມຸທູນິ ມໍສານິ. ‘‘ມຘຸມໍສານີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ມຘຸຣມໍສານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ຌຸເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ. ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາຕິ ເຍ ທຸພ຺ພລາ ປາຓາ, ເຕ ປລາຍນ຺ຕູຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສູຣຠາວສນ຺ນິສ຺ສິເຕນ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ນທິຕ຺ວາ.

໒໘. ວິຆາສສໍວຑ຺ໂຒຕິ ວິຆາເສນ ສໍວຑ຺ໂຒ, ວິຆາສໍ ຠກ຺ຂິຕາ ຕິຣິຕ຺ຕມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິໂຕ. ທິຕ຺ໂຕຕິ ທປ຺ປິໂຕ ຖູລສຣີໂຣ. ພລວາຕິ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ. ເອຕທໂຫສີຕິ ກສ຺ມາ ອໂຫສິ? ອສ຺ມິມານໂທເສນ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ເອກທິວສໍ ກິຣ ໂສ ສີໂຫ ໂຄຈຣໂຕ ນິວຕ຺ຕມາໂນ ຕໍ ສິງ຺ຄາລໍ ຠເຍນ ປລາຍມານໍ ທິສ຺ວາ ກາຣຸຎ຺ຎຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ວຍສ, ມາ ຠາຍິ, ຕິຏ຺ຐ ໂກ ນາມ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຊມ຺ພຸໂກ ນາມາຫໍ ສາມີຕິ. ວຍສ, ຊມ຺ພຸກ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີຕິ. ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີຕິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ສີໂຫ ໂຄຈຣໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ມໍສຂຓ຺ຑໍ ອາຫຣຕິ. ໂສ ຕໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ປາສາຓປິຏ຺ເຐ ວສຕິ. ໂສ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍເນວ ຖູລສຣີໂຣ ມຫາຂນ຺ໂຘ ຊາໂຕ. ອຖ ນໍ ສີໂຫ ອໂວຈ – ‘‘ວຍສ, ຊມ຺ພຸກ, ມມ ວິຊມ຺ຠນກາເລ ອວິທູເຣ ຐຕ຺ວາ ‘ວິໂຣຈ ສາມີ’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ. ສກ຺ໂກມິ ສາມີຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ວິຊມ຺ຠນກາເລ ຕຖາ ກໂຣຕິ. ເຕນ ສີຫສ຺ສ ອຕິເຣໂກ ອສ຺ມິມາໂນ ໂຫຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ຊຣສິງ຺ຄາໂລ ອຸທກໂສຓ຺ຑິຍໍ ປານີຍໍ ປິວນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຉາຍໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ອຕ຺ຕໂນ ຖູລສຣີຣຕຎ຺ເຈວ ມຫາຂນ຺ຘຕຎ຺ຈ. ທິສ຺ວາ ‘ຊຣສິງ຺ຄາໂລສ຺ມີ’ຕິ ມນໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ອຫມ຺ປິ ສີໂຫ ຊາໂຕ’’ຕິ ມຎ຺ຎິ. ຕໂຕ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ວຍສ, ຊມ຺ພຸກ, ຍຸຕ຺ຕໍ ນາມ ຕວ ອິມິນາ ອຕ຺ຕຠາເວນ ປຣສ຺ສ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐມໍສໍ ຂາທິຕຸໍ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ປຸຣິໂສ ນ ໂຫສິ, ສີຫສ຺ສາປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາທາ ທ຺ເວ ທາຐາ ທ຺ເວ ກຓ຺ຓາ ເອກໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ, ຕວປິ ສພ຺ພໍ ຕເຖວ, ເກວລໍ ຕວ ເກສຣຠາຣມຕ຺ຕເມວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ຈິນ຺ຕຍໂຕ ອສ຺ມິມາໂນ ວຑ຺ຒິ. ອຖສ຺ສ ເຕນ ອສ຺ມິມານໂທເສນ ເອຕໍ ‘‘ໂກ ຈາຫ’’ນ຺ຕິອາທິ ມຎ຺ຎິຕມໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ຈາຫນ຺ຕິ ອຫໍ ໂກ, ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ໂກ, ນ ເມ ຎາຕິ, ນ ສາມິໂກ, ກິມຫໍ ຕສ຺ສ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກໂຣມີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສິງ຺ຄາລກໍເຍວາຕິ ສິງ຺ຄາລຣວເມວ. ເຠຣຓ຺ຑກໍເຍວາຕິ ອປ຺ປິຍອມນາປສທ຺ທເມວ. ເກ ຈ ຉເວ ສິງ຺ຄາເລຕິ ໂກ ຈ ລາມໂກ ສິງ຺ຄາໂລ. ເກ ປນ ສີຫນາເທຕິ ໂກ ປນ ສີຫນາໂທ ສິງ຺ຄາລສ຺ສ ຈ ສີຫນາທສ຺ສ ຈ ໂກ ສມ຺ພນ຺ໂຘຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຸຄຕາປທາເນສູຕິ ສຸຄຕລກ຺ຂເຓສຸ. ສຸຄຕສ຺ສ ສາສນສມ຺ຠູຕາສຸ ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ. ກຖໍ ປເນສ ຕຕ຺ຖ ຊີວຕິ? ເອຕສ຺ສ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ທທມານາ ສີລາທິຄຸຓສມ຺ປນ຺ນານໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘານໍ ເທມາຕິ ເທນ຺ຕິ, ເຕນ ເອສ ອພຸທ຺ໂຘ ສມາໂນ ພຸທ຺ຘານໍ ນິຍາມິຕປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ສຸຄຕາປທາເນສຸ ຊີວຕິ ນາມ. ສຸຄຕາຕິຣິຕ຺ຕານີຕິ ເຕສໍ ກິຣ ໂຠຊນານິ ທທມານາ ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘສາວການຎ຺ຈ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອວເສສໍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ເທນ຺ຕິ. ເອວເມສ ສຸຄຕາຕິຣິຕ຺ຕານິ ຠຸຎ຺ຊຕິ ນາມ. ຕຖາຄເຕຕິ ຕຖາຄຕໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອາສາເທຕພ຺ພໍ ຆຏ຺ຏຍິຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ‘‘ຕຖາຄເຕ’’ຕິອາທີນິ ອຸປໂຍຄພຫຸວຈນາເນວ. ອາສາເທຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ພຫຸວຈນເມວ ເອກວຈນໍ ວິຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາສາທນາຕິ ອຫໍ ພຸທ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ຆຏ຺ຏນາ.

໒໙. ສເມກ຺ຂິຍານາຕິ ສເມກ຺ຂິຕ຺ວາ, ມຎ຺ຎິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອມຎ຺ຎີຕິ ປຸນ ອມຎ຺ຎິຕ຺ຖ ໂກຕ຺ຖູຕິ ສິງ຺ຄາໂລ.

໓໐. ອຕ຺ຕານໍ ວິຆາເສ ສເມກ຺ຂິຍາຕິ ໂສຓ຺ຑິຍໍ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ໂຐທເກ ຖູລໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ. ຍາວ ອຕ຺ຕານໍ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ຍາວ ອຫໍ ສີຫວິຆາສສໍວຑ຺ຒິຕໂກ ຊຣສິງ຺ຄາໂລຕິ ເອວໍ ຍຖາຠູຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ພ຺ຍຄ຺ໂຆຕິ ມຎ຺ຎຕີຕິ ສີໂຫຫມສ຺ມີຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ສີເຫນ ວາ ສມານພໂລ ພ຺ຍຄ຺ໂຆເຍວ ອຫນ຺ຕິ ມຎ຺ຎຕິ.

໓໑. ຠຸຕ຺ວານ ເຠເກຕິ ອາວາຏມຓ຺ຑູເກ ຂາທິຕ຺ວາ. ຂລມູສິກາໂຍຕິ ຂເລສຸ ມູສິກາໂຍ ຈ ຂາທິຕ຺ວາ. ກຏສີສຸ ຂິຕ຺ຕານິ ຈ ໂກຓປານີຕິ ສຸສາເນສຸ ຉຑ຺ຑິຕກຸຓປານິ ຈ ຂາທິຕ຺ວາ. ມຫາວເນຕິ ມຫນ຺ເຕ ວນສ຺ມິໍ. ສຸຎ຺ຎວເນຕິ ຕຸຈ຺ຉວເນ. ວິວຑ຺ໂຒຕິ ວຑ຺ຒິໂຕ. ຕເຖວ ໂສ ສິງ຺ຄາລກໍ ອນທີຕິ ເອວໍ ສໍວຑ຺ໂຒປິ ມິຄຣາຊາຫມສ຺ມີຕິ ມຎ຺ຎິຕ຺ວາປິ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ທຸພ຺ພລສິງ຺ຄາລກາເລ, ຕເຖວ ໂສ ສິງ຺ຄາລຣວໍເຍວ ອຣວີຕິ. ອິມາຍປິ ຄາຖາຍ ເຠກາທີນິ ຠຸຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິຕສິງ຺ຄາໂລ ວິຍ ລາຠສກ຺ກາຣຄິທ຺ໂຘ ຕ຺ວນ຺ຕິ ປາຖິກປຸຕ຺ຕເມວ ຆຏ຺ເຏສິ.

ນາເຄຫີຕິ ຫຕ຺ຖີຫິ. ມຫາພນ຺ຘນາຕິ ມຫຕາ ກິເລສພນ຺ຘນາ ໂມເຈຕ຺ວາ. ມຫາວິທຸຄ຺ຄາຕິ ມຫາວິທຸຄ຺ຄໍ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂອຆາ. ຕໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານຖເລ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ.

ອຄ຺ຄຎ຺ຎປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

໓໖. ອິຕິ ‘‘ຠຄວາ ເອຕ຺ຕເກນ ກຖາມຄ຺ເຄນ ປາຏິຫາຣິຍໍ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ນ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎາເປຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄຎ຺ຎຎ຺ຈາຫນ຺ຕິ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຎ຺ຎຎ຺ຈາຫນ຺ຕິ ອຫໍ, ຠຄ຺ຄວ, ອຄ຺ຄຎ຺ຎຎ຺ຈ ປຊານາມິ ໂລກຸປ຺ປຕ຺ຕິຈຣິຍວໍສຎ຺ຈ. ຕຎ຺ຈ ປຊານາມີຕິ ນ ເກວລໍ ອຄ຺ຄຎ຺ຎເມວ, ຕຎ຺ຈ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຊານາມິ. ຕໂຕ ຈ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ສີລສມາຘິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາ ປຊານາມິ. ຕຎ຺ຈ ປຊານໍ ນ ປຣາມສາມີຕິ ຕຎ຺ຈ ປຊານນ຺ໂຕປິ ອຫໍ ອິທໍ ນາມ ປຊານາມີຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມານວເສນ ນ ປຣາມສາມິ. ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣາມາໂສຕິ ທີເປຕິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ເຎວ ນິພ຺ພຸຕິ ວິທິຕາຕິ ອຕ຺ຕນາເຍວ ອຕ຺ຕນິ ກິເລສນິພ຺ພານໍ ວິທິຕໍ. ຍທຠິຊານໍ ຕຖາຄໂຕຕິ ຍໍ ກິເລສນິພ຺ພານໍ ຊານນ຺ໂຕ ຕຖາຄໂຕ. ໂນ ອນຍໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອວິທິຕນິພ຺ພານາ ຕິຕ຺ຖິຍາ ວິຍ ອນຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ພ຺ຍສນໍ ນາປຊ຺ຊຕິ.

໓໗. ອິທານິ ຍໍ ຕໍ ຕິຕ຺ຖິຍາ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສນ຺ຕິ ຠຄ຺ຄວາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິສ຺ສຣກຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມກຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິສ຺ສຣກຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມກຕໍ, ອິສ຺ສຣນິມ຺ມິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມນິມ຺ມິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມາ ເອວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອາຘິປຈ຺ຈຠາເວນ ອິສ຺ສໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາຈຣິຍກນ຺ຕິ ອາຈຣິຍຠາວໍ ອາຈຣິຍວາທໍ. ຕຕ຺ຖ ອາຈຣິຍວາໂທ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ. ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ປນ ເອຕ຺ຖ ເທສິຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ໂສ ອຄ຺ຄຎ຺ຎໍ ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ໂຕ. ກຖໍ ວິຫິຕກນ຺ຕິ ເກນ ວິຫິຕໍ ກິນ຺ຕິ ວິຫິຕໍ. ເສສໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາເລ ວິຕ຺ຖາຣິຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໔໑. ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກນ຺ຕິ ຂິຑ຺ຑາປໂທສິກມູລໍ.

໔໗. ອສຕາຕິ ອວິຊ຺ຊມາເນນ, ອສໍວິຊ຺ຊມານຏ຺ເຐນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຸຈ຺ຉາຕິ ຕຸຈ຺ເຉນ ອນ຺ໂຕສາຣວິຣຫິເຕນ. ມຸສາຕິ ມຸສາວາເທນ. ອຠູເຕນາຕິ ຠູຕຕ຺ຖວິຣຫິເຕນ. ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອຠິອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ. ວິປຣີໂຕຕິ ວິປຣີຕສຎ຺ໂຎ ວິປຣີຕຈິຕ຺ໂຕ. ຠິກ຺ຂໂວ ຈາຕິ ນ ເກວລໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມເຍວ, ເຍ ຈ ອສ຺ສ ອນຸສິຏ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຈ ວິປຣີຕາ. ອຖ ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວິປຣີໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຠໍ ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ວຓ຺ຓກສິຓໍ. ອສຸຠນ຺ຕ຺ເວວາຕິ ສຸຠຎ຺ຈ ອສຸຠຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ອສຸຠນ຺ຕິ ເອວໍ ປຊານາຕິ. ສຸຠນ຺ຕ຺ເວວ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ສຸຠນ຺ຕິ ເອວ ຈ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຊານາຕິ, ນ ອສຸຠໍ. ຠິກ຺ຂໂວ ຈາຕິ ເຍ ເຕ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຠິກ຺ຂໂວ ຈ ອນ຺ເຕວາສິກສມຓາ ວິປຣີຕາ. ປໂຫຕີຕິ ສມຕ຺ໂຖ ປຏິພໂລ.

໔໘. ທຸກ຺ກຣໍ ໂຂຕິ ອຍໍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຍທິທໍ ‘‘ເອວໍປສນ຺ໂນ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ, ຕໍ ສາເຐຍ຺ເຍນ ໂກຫຎ຺ເຎນ ອາຫ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຍ຺ຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ, ຕມຫໍ ສຸຕ຺ວາປິ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ມຍາ ເອຕສ຺ສ ສາສນໍ ປຏິປນ຺ນສທິເສນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ໂສ ສາເຐຍ຺ເຍນ ໂກຫຎ຺ເຎນ ເອວມາຫ. ເຕນສ຺ສ ຠຄວາ ມມ຺ມໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ໂຂ ເອຕໍ, ຠຄ຺ຄວ ຕຍາ ອຎ຺ຎທິຏ຺ຐິເກນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ໂປຏ຺ຐປາທສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ສາຘຸກມນຸຣກ຺ຂາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອນຸຣກ຺ຂ.

ອິຕິ ຠຄວາ ປສາທມຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂເຓ ປຣິພ຺ພາຊກໍ ນິໂຍເຊສິ. ໂສປິ ເອວໍ ມຫນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາປິ ນາສກ຺ຂິ ກິເລສກ຺ຂຍໍ ກາຕຸໍ. ເທສນາ ປນສ຺ສ ອາຍຕິໍ ວາສນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ອໂຫສິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ

ປາຖິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.