ນິມິຕ຺ໂຕຠາສກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໖໖. ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສີຕິ ກທາ ປາວິສິ? ອຸກ຺ກເຈລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເວສາລິໍ ຄຕກາເລ. ຠຄວາ ກິຣ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ເວຬຸວຄາມກາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ປາວິສິ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐານໍ ຄໂຕ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕສຸ ທິວາຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈມ຺ມກ຺ຂຓ຺ຑໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ປາວິສິ. ອຖສ຺ສ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ອຍໍ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນຸ ໂຂ ປຐມໍ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ, ອຄສາວກາ ນຸ ໂຂ’’ຕິ? ຕໂຕ – ‘‘ອຄ຺ຄສາວກາ ປຐມ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອໂລເກສິ. ໂສ – ‘‘ສຕ຺ຕາຫເມວ ເມ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣ ປວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ – ‘‘ກຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕໂຕ – ‘‘ຣາຫຸໂລ ຕາວຕິໍເສສຸ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖໂຣ ຉທ຺ທນ຺ຕທເຫ, ອຫໍ ກຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸນ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ມາຕຣໍ ອາຣພ຺ຠ ສຕິໍ ອຸປ຺ປາເທສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ມາຕາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ມາຕາ ຫຸຕ຺ວາປິ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ເຆສຸ ອປ຺ປສນ຺ນາ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ຕສ຺ສາ ອຸປນິສ຺ສໂຍ, ນຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ກສ຺ສ ເທສນາຍ ອຠິສມໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ – ‘‘ມເມວ ຘມ຺ມເທສນາຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ສເຈ ໂຂ ປນາຫໍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຠເວຍ຺ຍໍ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເມ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ອວເສສຊນານມ຺ປິ ອວສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ ສມຈິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕເທສນາທິວເສ (ອ. ນິ. ໑.໓໗) ໂກຏິສຕສຫສ຺ສເທວຕາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ. ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ປຏິວິທ຺ຘເທວຕານໍ ຄຓນາ ນຕ຺ຖິ. ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ຐາເນສຸ ອເນກາ ອຠິສມຍາ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຖເຣວ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເນວ ອສີຕິກຸລສຫສ຺ສານິ. ໂສ ທານິ ສກມາຕຸມິຈ຺ຉາທສ຺ສນມຕ຺ຕມ຺ປິ ຫຣິຕຸໍ ນາສກ຺ຂີ’ຕິ. ຕສ຺ມາ ມາຕຣໍ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນາ ໂມເຈຕ຺ວາ ຊາໂຕວຣເກເຍວ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ – ‘‘ອຊ຺ເຊວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈຸນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ. ‘‘ອາວຸໂສ, ຈຸນ຺ທ, ອມ຺ຫາກໍ ປຎ຺ຈສຕາຍ ຠິກ຺ຂຸປຣິສາຍ ສຎ຺ຎໍ ເທຫິ – ‘ຄຓ຺ຫຖາວຸໂສ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ, ຘມ຺ມເສນາປຕິ ນາຬກຄາມໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ’ຕິ’’. ເຖໂຣ ຕຖາ ອກາສິ. ຠິກ຺ຂູ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມໍສຸ. ເຖໂຣ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐານທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ – ‘‘ອິທໍ ທານິ ປຈ຺ຉິມທສ຺ສນໍ, ປຸນ ອາຄມນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸປຣິວຸໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ຉິນ຺ໂນ ທານິ ຠວິສ຺ສາມິ, ໂລກນາຖ ມຫາມຸນິ;

ຄມນາຄມນໍ ນຕ຺ຖິ, ປຈ຺ຉິມາ ວນ຺ທນາ ອຍໍ.

ຊີວິຕໍ ອປ຺ປກໍ ມຍ຺ຫໍ, ອິໂຕ ສຕ຺ຕາຫມຈ຺ຈເຍ;

ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍາມຫໍ ເທຫໍ, ຠາຣໂວໂຣປນໍ ຍຖາ.

ອນຸຊານາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ອນຸຊານາຕຸ ສຸຄໂຕ;

ປຣິນິພ຺ພານກາໂລ ເມ, ໂອສ຺ສຏ຺ໂຐ ອາຍຸສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ.

ພຸທ຺ຘາ ປນ ຍສ຺ມາ ‘‘ປຣິນິພ຺ພາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ມຣຓສໍວຓ຺ຓນໍ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ຕິ ນາມ, ‘‘ມາ ປຣິນິພ຺ພາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ຕີຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ໂທສໍ ອາໂຣເປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ນ ວທນ຺ຕິ. ເຕນ ນໍ ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ກຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສສິ ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ມຄເຘສຸ ນາຬກຄາເມ ຊາໂຕວຣໂກ, ຕຕ຺ຖາຫໍ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຍສ຺ສ ທານິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ກາລໍ ມຎ຺ຎສິ, ອິທານິ ປນ ເຕ ເຊຏ຺ຐກນິຏ຺ຐຠາຕິການໍ ຕາທິສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສນໍ ທຸລ຺ລຠໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເທເສຫິ ເຕສໍ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ເຖໂຣ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ມຍ຺ຫໍ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ປຈ຺ຈາສີສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕາລປ຺ປມາຓໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຕາລປ຺ປມາເຓ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຐິໂຕ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ສກລນຄຣໍ ສນ຺ນິປຕິ. ເຖໂຣ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຄມນກາໂລ ເມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ຠຄວາ ‘‘ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ປຏິປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘມ຺ມາສນາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຘກຸຏິອຠິມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຓິຜລເກ ອຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ຠຄວາ ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກສ຺ສ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍສ຺ສ ອຸປຣິ ອໂນມທສ຺ສິສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຕິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນໍ ປຕ຺ເຖສິໍ. ສາ ເມ ປຕ຺ຖນາ ສມິທ຺ຘາ, ທິຏ຺ຐາ ຕຸມ຺ເຫ, ຕໍ ປຐມທສ຺ສນໍ, ອິທໍ ປຈ຺ຉິມທສ຺ສນໍ. ປຸນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ – ວຕ຺ວາ ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລໍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຍາວ ທສ຺ສນວິສໂຍ, ຕາວ ອຠິມຸໂຂວ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ຐາເນ ຄມນາຄມນໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ມຫາຠູມິຈາໂລ ອໂຫສິ. ຠຄວາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາຫ – ‘‘ອນຸຄຈ຺ຉຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກ’’ນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຍາວ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກາ ອຄມໍສຸ. ເຖໂຣ – ‘‘ຕິຏ຺ຐຖ, ຕຸມ຺ເຫ ອາວຸໂສ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖາ’’ຕິ ນິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາເຍວ ສທ຺ຘິໍ ປກ຺ກາມິ. ມນຸສ຺ສາ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ອຍ຺ໂຍ ປຈ຺ຈາຄມນຈາຣິກໍ ຈຣຕິ, ອິທໍ ທານິ ຄມນໍ ນ ປຸນ ປຈ຺ຈາຄມນາຍາ’’ຕິ ປຣິເທວນ຺ຕາ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ເຕປິ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖ ອາວຸໂສ, ເອວໍຠາວິໂນ ນາມ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ນິວຕ຺ຕາເປສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສຕ຺ຕາຫໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສາຍໍ ນາຬກຄາມໍ ປຕ຺ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ອຸປເຣວໂຕ ນາມ ເຖຣສ຺ສ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ພຫິຄາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ເຄເຫ ເຕ ອຍ຺ຍິກາ’’ຕິ? ອາມ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຄຈ຺ຉ ອມ຺ຫາກໍ ອິຘາຄຕຠາວໍ ອາໂຣເຈຫິ. ‘‘ກສ຺ມາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຊ຺ຊ ກິຣ ເອກທິວສໍ ອນ຺ໂຕຄາເມ ຠວິສ຺ສຕິ, ຊາໂຕວຣກໍ ປຏິຊຄ຺ຄຖ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ນິວາສນຏ຺ຐານໍ ຊານາຖາ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍິເກ, ມຍ຺ຫໍ ມາຕຸໂລ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ອິທານິ ກຸຫິນ຺ຕິ? ຄາມທ຺ວາເຣຕິ. ເອກໂກວ, ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ອຕ຺ຖີຕິ? ອຕ຺ຖິ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ ອາຄໂຕຕິ? ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຕການໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຕິ, ທຫຣກາເລ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມຫລ຺ລກກາເລ ຄິຫີ ໂຫຕຸກາໂມ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕີ ຊາໂຕວຣກໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ກາເຣຕ຺ວາ ທຓ຺ຑທີປິກາໂຍ ຊາເລຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປາເຫສິ.

ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິ. ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຈ ຊາໂຕວຣກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ເຊວ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຕສຸ ຄຕມຕ຺ເຕສຸເຍວ ເຖຣສ຺ສ ຂໂຣ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ໂລຫິຕປກ຺ຂນ຺ທິກາ ມາຣຓນ຺ຕິກາ ເວທນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອກໍ ຠາຊນໍ ປວິສຕິ, ເອກໍ ນິກ຺ຂມຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ – ‘‘ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ມຍ຺ຫໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຄພ຺ຠທ຺ວາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ອຏ຺ຐາສິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ‘‘ຘມ຺ມເສນາປຕິ ກຸຫິໍ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ‘‘ນາຬກຄາເມ ຊາໂຕວຣເກ ປຣິນິພ຺ພານມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ໂນ, ປຈ຺ຉິມທສ຺ສນໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຄມ຺ມ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເຖໂຣ – ເກ ຕຸມ຺ເຫຕິ? ມຫາຣາຊາໂນ, ຠນ຺ເຕຕິ. ກສ຺ມາ ອາຄຕຕ຺ຖາຕິ? ຄິລານຸປຏ຺ຐາກາ ຠວິສ຺ສາມາຕິ. ໂຫຕຸ, ອຕ຺ຖິ ຄິລານຸປຏ຺ຐາໂກ, ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຕສໍ ຄຕາວສາເນ ເຕເນວ ນເຍນ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ, ຕສ຺ມິໍ ຄເຕ ສຸຍາມາທໂຍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ອາຄມິໍສຸ. ເຕປິ ຕເຖວ ເຖໂຣ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ເທວຕານໍ ອາຄມນຎ຺ຈ ຄມນຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ – ‘‘ເກ ນຸ ໂຂ ເອເຕ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ຄພ຺ຠທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ຕາຕ, ຈຸນ຺ທ, ກາ ປວຕ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ – ‘‘ມຫາອຸປາສິກາ, ຠນ຺ເຕ ອາຄຕາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ກສ຺ມາ ອເວລາຍ ອາຄຕຕ຺ຖາຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ຕຸຍ຺ຫໍ ຕາຕ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍາຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ ເກ ປຐມໍ ອາຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ, ອຸປາສິເກຕິ. ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ຈຕູຫິ ມຫາຣາເຊຫິ ມຫນ຺ຕຕໂຣຕິ? ອາຣາມິກສທິສາ ເອເຕ ອຸປາສິເກ, ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຂຄ຺ຄຫຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂໍ ອກໍສູຕິ. ເຕສໍ ຕາຕ, ຄຕາວສາເນ ໂກ ອາຄໂຕຕິ? ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທຕິ. ເທວຣາຊໂຕປິ ຕ຺ວໍ ຕາຕ, ມຫນ຺ຕຕໂຣຕິ? ຠຓ຺ຑຄາຫກສາມເຓຣສທິໂສ ເອສ ອຸປາສິເກ, ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ຕາວຕິໍສໂຕ ໂອຕຣຓກາເລ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອຕິຓ຺ໂຓຕິ. ຕສ຺ສ ຕາຕ ຄຕາວສາເນ ໂຊຕມາໂນ ວິຍ ໂກ ອາຄໂຕຕິ? ອຸປາສິເກ ຕຸຍ຺ຫໍ ຠຄວາ ຈ ສຕ຺ຖາ ຈ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ນາມ ເອໂສຕິ. ມຍ຺ຫໍ ຠຄວໂຕ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມໂຕປິ ຕ຺ວໍ ຕາຕ ມຫນ຺ຕຕໂຣຕິ? ອາມ ອຸປາສິເກ, ເອເຕ ນາມ ກິຣ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ຊາຕທິວເສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ມຫາປຸຣິສໍ ສຸວຓ຺ຓຊາເລນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສູຕິ.

ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ – ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕາວ ເມ ອຍໍ ອານຸຠາໂວ, ກີທິໂສ ວຕ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຕ຺ຖຸ ອານຸຠາໂວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍນ຺ຕິຍາ ສຫສາ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສກລສຣີເຣ ຜຣິ. ເຖໂຣ – ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ເມ ມາຕຸ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ທານິ ກາໂລ ຘມ຺ມເທສນາຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ຈິນ຺ເຕສິ ມຫາອຸປາສິເກ’’ຕິ ອາຫ. ສາ – ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕາວ ເມ ອຍໍ ຄຸໂຓ, ສຕ຺ຖຸ ປນສ຺ສ ກີທິໂສ ຄຸໂຓ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິທໍ, ຕາຕ, ຈິນ຺ເຕມີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາອຸປາສິເກ, ມຍ຺ຫໍ ສຕ຺ຖຸ ຊາຕກ຺ຂເຓ, ມຫາຠິນິກ຺ຂມເນ, ສມ຺ໂພຘິຍໍ, ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕເນ ຈ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ກມ຺ປິຕ຺ຖ, ສີເລນ ສມາຘິນາ ປຎ຺ຎາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສເນນ ສໂມ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາຕິ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຄຸຓປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ກເຖສິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປິຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ອຸປຕິສ຺ສ, ກສ຺ມາ ເອວມກາສິ, ເອວຣູປໍ ນາມ ອມຕໍ ມຍ຺ຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ນ ອທາສີ’’ຕິ. ເຖໂຣ – ‘‘ທິນ຺ນໍ ທານິ ເມ ມາຕຸ ຣູປສາຣິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ໂປສາວນິກມູລໍ, ເອຕ຺ຕເກນ ວຏ຺ຏິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ມຫາອຸປາສິເກ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ຈຸນ຺ທ ກາ ເວລາ’’ຕິ ອາຫ. ພລວປຈ຺ຈູສກາໂລ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເຕນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຫີຕິ. ສນ຺ນິປຕິໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆຕິ. ມໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິສີທາເປຫິ ຈຸນ຺ທາຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິສີທາເປສິ. ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສໍ ໂວ ວສ຺ສານິ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ຍໍ ເມ ກາຍິກໍ ວາ ວາຈສິກໍ ວາ ນ ໂຣເຈຖ, ຂມຖ ຕໍ ອາວຸໂສຕິ. ເອຕ຺ຕກໍ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຉາຍາ ວິຍ ຕຸມ຺ເຫ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ອຣຸຈ຺ຈນກໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ຂມຖາຕິ. ອຖ ເຖໂຣ ອຣຸຓສິຂາຍ ປຎ຺ຎາຍມານາຍ ມຫາປຖວິໍ ອຸນ຺ນາທຍນ຺ໂຕ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ພຫູ ເທວມນຸສ຺ສາ ເຖຣສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພາເນ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິໍສຸ.

ອາຍສ຺ມາ ຈຸນ຺ໂທ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣຎ຺ຈ ຘາຕຸປຣິສ຺ສາວນຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ຠຄວາ ຘາຕຸປຣິສ຺ສາວນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ຄາຖາສເຕຫິ ເຖຣສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ຘາຕຸເຈຕິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຣາຊຄຫຄມນຕ຺ຖາຍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈສິ. ຠຄວາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄຫໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຄຕກາເລ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ຘາຕຸໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ຣາຊຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຄງ຺ຄາຠິມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸກ຺ກເຈລໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານານໍ ປຣິນິພ຺ພານປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເທເສຕ຺ວາ ອຸກ຺ກເຈລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເວສາລິໍ ອຄມາສິ. ເອວໍ ຄເຕ ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເວສາລິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອນຸປຸພ຺ພີ ກຖາ.

ນິສີທນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈມ຺ມກ຺ຂຓ຺ຑໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອຸເທນເຈຕິຍນ຺ຕິ ອຸເທນຍກ຺ຂສ຺ສ ເຈຕິຍຏ຺ຐາເນ ກຕວິຫາໂຣ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂຄຕມກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຠາວິຕາຕິ ວຑ຺ຒິຕາ. ພຫຸລີກຕາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຕາ. ຍານີກຕາຕິ ຍຸຕ຺ຕຍານໍ ວິຍ ກຕາ. ວຕ຺ຖຸກຕາຕິ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ກຕາ. ອນຸຏ຺ຐິຕາຕິ ອຘິຏ຺ຐິຕາ. ປຣິຈິຕາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ຈິຕາ ສຸວຑ຺ຒິຕາ. ສຸສມາຣທ຺ຘາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຣທ຺ຘາ.

ອິຕິ ອນິຍເມນ ກເຖຕ຺ວາ ປຸນ ນິຍເມຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກປ຺ປນ຺ຕິ ອາຍຸກປ຺ປໍ. ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຍໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ກປ຺ປາວເສສໍ ວາຕິ – ‘‘ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໗; ອ. ນິ. ໖.໗໔) ວຸຕ຺ຕວສ຺ສສຕໂຕ ອຕິເຣກໍ ວາ. ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ອຏ຺ຐາເນ ຄຊ຺ຊິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍເຖວ ຫິ ເວຬຸວຄາມເກ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ມາຣຓນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ທສ ມາເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທສ ທສ ມາເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ໂຕ ອິມໍ ຠທ຺ທກປ຺ປເມວ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ກສ຺ມາ ປນ ນ ຐິໂຕຕິ? ອຸປາທິນ຺ນກສຣີຣໍ ນາມ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທີຫິ ອຠິຠຸຍ຺ຍຕິ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິຠາວໍ ອປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈເມ ອາຍຸໂກຏ຺ຐາເສ ພຫຸຊນສ຺ສ ປິຍມນາປກາເລເຍວ ປຣິນິພ຺ພາຍນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘານຸພຸທ຺ເຘສຸ ຈ ມຫາສາວເກສຸ ປຣິນິພ຺ພຸເຕສຸ ເອກເກເນວ ຂາຓຸເກນ ວິຍ ຐາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ທຫຣສາມເຓຣປຣິວາຣິເຕນ ວາ. ຕໂຕ – ‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ປຣິສາ’ຕິ ຫີເຬຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ນ ຐິໂຕ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂສ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ອາຍຸກປ຺ໂປ’’ຕິ ອິທເມວ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນິຍມິຕໍ.

໑໖໗. ຍຖາ ຕໍ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ມາເຣນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຈິຕ຺ໂຕ ອຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ເອວເມວ ນາສກ຺ຂິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ກາຣຓາ? ມາໂຣ ຫິ ຍສ຺ສ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ທ຺ວາທສ ວິປລ຺ລາສາ ອປ຺ປຫີນາ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐາຕິ. ເຖຣສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິປລ຺ລາສາ ອປ຺ປຫີນາ, ເຕນສ຺ສ ມາໂຣ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐາຕິ. ໂສ ປນ ຈິຕ຺ຕປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກິໍ ກໂຣຕີຕິ? ເຠຣວໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ວາ ສາເວຕິ, ຕໂຕ ສຕ຺ຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ສຕິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິວຏມຸຂາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ມຸເຂນ ຫຕ຺ຖໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຫທຍໍ ມທ຺ທຕິ. ຕໂຕ ວິສຎ຺ຎາວ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ປເນສ ມຸເຂນ ຫຕ຺ຖໍ ປເວເສຕຸໍ ກິໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ? ເຠຣວາຣມ຺ມຓໍ ປນ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຖໂຣ ນິມິຕ຺ໂຕຠາສໍ ນ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ຠຄວາ ຊານນ຺ໂຕເຍວ – ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ຍາວຕຕິຍໍ ອາມນ຺ເຕສີ’’ຕິ? ປຣໂຕ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ’’ຕິ ຍາຈິເຕ ‘‘ຕຸຍ຺ເຫເວຕໍ ທຸກ຺ກຏໍ, ຕຸຍ຺ເຫເວຕໍ ອປຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ໂທສາໂຣປເນນ ໂສກຕນຸກຣຓຕ຺ຖໍ.