໒. ມຫານິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ນິທານວຓ຺ຓນາ

໙໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ…ເປ… ກຸຣູສູຕິ ມຫານິທານສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນາ. ກຸຣູສຸ ວິຫຣຕີຕິ ກຸຣູ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ, ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣຸຬ຺ຫີສທ຺ເທນ ‘‘ກຸຣູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມິໍ ກຸຣູສຸ ຊນປເທ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ປນາຫຸ – ມນ຺ຘາຕຸກາເລ ຕີສຸ ທີເປສຸ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຊມ຺ພຸທີໂປ ນາມ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘມຫາສາວກຈກ຺ກວຕ຺ຕິປ຺ປຠຸຕີນໍ ອຸຕ຺ຕມມນຸສ຺ສານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຠູມິ ອຸຕ຺ຕມທີໂປ ອຕິຣມຓີໂຍ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ມນ຺ຘາຕຸຈກ຺ກວຕ຺ຕິນາ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທີເປ ອນຸສໍຍາຍນ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄມໍສຸ. ຕໂຕ ຣາຊາ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ມນຸສ຺ສໂລກໂຕ ຣມຓີຍຕຣໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ເທວ ເອວໍ ຠຓສິ? ກິໍ ນ ປສ຺ສສິ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ອານຸຠາວໍ, ນນຸ ເອເຕສໍ ຐານໍ ອິໂຕ ຣມຓີຍຕຣນ຺ຕິ? ຣາຊາ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ – ‘‘ມນ຺ຘາຕຸມຫາຣາຊາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາວ ‘‘ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ ຣາຊາ, ນ ສກ຺ກາ ຍຸທ຺ເຘນ ປຏິພາຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ສກໍ ຣຊ຺ຊໍ ນິຍ຺ຍາເຕສຸໍ. ໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອິໂຕ ຣມຓີຍຕຣໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ?

ອຖສ຺ສ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ກຖຍິໍສຸ. ‘‘ຕາວຕິໍສຠວນໍ, ເທວ, ອິໂຕ ຣມຓີຍຕຣໍ. ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ປຣິຈາຣກາ ໂທວາຣິກຠູມິຍໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ, ຕສ຺ສິມານິ ອຸປໂຠຄຏ຺ຐານານິ – ໂຍຊນສຫສ຺ສຸພ຺ເພໂຘ ເວຊຍນ຺ໂຕ ປາສາໂທ, ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕຸພ຺ເພຘາ ສຸຘມ຺ມາ ເທວສຠາ, ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິໂກ ເວຊຍນ຺ຕຣໂຖ ຕຖາ ເອຣາວໂຓ ຫຕ຺ຖີ, ທິພ຺ພຣຸກ຺ຂສຫສ຺ສປ຺ປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ນນ຺ທນວນໍ, ຈິຕ຺ຕລຕາວນໍ, ຜາຣຸສກວນໍ, ມິສ຺ສກວນໍ, ໂຍຊນສຕຸພ຺ເພໂຘ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ໂກວິຬາໂຣ, ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ສຏ຺ຐິໂຍຊນາຍາມາ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນວິຕ຺ຖຕາ ປຎ຺ຈທສໂຍຊນຸພ຺ເພຘາ ຊຍກຸສຸມປຸປ຺ຜວຓ຺ຓາ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາ, ຍສ຺ສາ ມຸທຸຕາຍ ສກ຺ກສ຺ສ ນິສີທໂຕ ອຸປຑ຺ຒກາໂຍ ອນຸປວິສຕີ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣິ. ຕໍ ອາກາເສ ປຕິຏ຺ຐາສິ ສທ຺ຘິໍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ອຖ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເທວໂລການໍ ເວມຊ຺ຌໂຕ ຈກ຺ກຣຕນໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຓາຍກຣຕນປມຸຂາຍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ. ຣາຊາ ເອກໂກວ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ອຄມາສິ. ສກ຺ໂກ – ‘‘ມນ຺ຘາຕາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາວ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ – ‘‘ສ຺ວາຄຕໍ, ເຕ ມຫາຣາຊ, ສກໍ ເຕ ມຫາຣາຊ, ອນຸສາສ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ນາຏເກຫິ ຣຊ຺ຊໍ ທ຺ເວ ຠາເຄ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ຠາຄມທາສິ. ຣຎ຺ໂຎ ຕາວຕິໍສຠວເນ ປຕິຏ຺ຐິຕມຕ຺ຕສ຺ເສວ ມນຸສ຺ສຠາໂວ ວິຄຈ຺ຉິ, ເທວຠາໂວ ປາຕຸຣໂຫສິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ສກ຺ເກນ ສທ຺ຘິໍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ອກ຺ຂິນິມິສມຕ຺ເຕນ ນານຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕາ ເທວາ ສກ຺ກສ຺ສ ຈ ຕສ຺ສ ຈ ນານຕ຺ເຕ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາໂນ ຍາວ ຉຕ຺ຕິໍສ ສກ຺ກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈຸຕາ, ຕາວ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຕິຕ຺ໂຕວ ກາເມຫິ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຍ຺ຍາເນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ວາຕາຕເປນ ຜຸຏ຺ຐຄຕ຺ໂຕ ກາລມກາສິ.

ຈກ຺ກຣຕເນ ປນ ປຸນ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິເຕ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ມນ຺ຘາຕຸ ອຸປາຫນໍ ລິຂາເປຕ຺ວາ ອິທໍ ມນ຺ຘາຕຸ ຣຊ຺ຊນ຺ຕິ ຣຊ຺ຊມນຸສາສິ. ເຕປິ ຕີຫິ ທີເປຫິ ອາຄຕມນຸສ຺ສາ ປຸນ ຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ – ‘‘ເທວ, ມຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ອານຸຠາເວນ ອາຄຕາ, ອິທານິ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມ, ວສນຏ຺ຐານໍ ໂນ ເທຫີ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ເອກເມກໍ ຊນປທມທາສິ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພວິເທຫໂຕ ອາຄຕມນຸສ຺ເສຫິ ອາວສິຕປເທໂສ ຕາເຍວ ປຸຣິມສຎ຺ຎາຍ – ‘‘ວິເທຫຣຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ນາມໍ ລຠິ, ອປຣໂຄຍານໂຕ ອາຄຕມນຸສ຺ເສຫິ ອາວສິຕປເທໂສ ‘‘ອປຣນ຺ຕຊນປໂທ’’ຕິ ນາມໍ ລຠິ, ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໂຕ ອາຄຕມນຸສ຺ເສຫິ ອາວສິຕປເທໂສ ‘‘ກຸຣຸຣຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ນາມໍ ລຠິ, ພຫຸເກ ປນ ຄາມນິຄມາທໂຍ ອຸປາທາຍ ພຫຸວຈເນນ ໂວຫຣິຍຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ກຸຣູສຸ ວິຫຣຕີ’’ຕິ.

ກມ຺ມາສຘມ຺ມໍ ນາມ ກຸຣູນໍ ນິຄໂມຕິ ກມ຺ມາສຘມ຺ມນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເກຈິ ຘ-ກາຣສ຺ສ ທ-ກາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ກມ຺ມາໂສ ເອຕ຺ຖ ທມິໂຕຕິ ກມ຺ມາສທມ຺ໂມ.ກມ຺ມາໂສຕິ ກມ຺ມາສປາໂທ ໂປຣິສາໂທ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ປາເທ ຂາຓຸເກນ ວິທ຺ຘຏ຺ຐາເນ ວໂຓ ຣຸຫນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕທາຣຸສທິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຣຸຫິ. ຕສ຺ມາ ກມ຺ມາສປາໂທຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ໂສ ຈ ຕສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ທມິໂຕ ໂປຣິສາທຠາວໂຕ ປຏິເສຘິໂຕ. ເກນ? ມຫາສຕ຺ເຕນ. ກຕຣສ຺ມິໍ ຊາຕເກຕິ? ມຫາສຸຕໂສມຊາຕເກຕິ ເອເກ. ອິເມ ປນ ເຖຣາ ຊຍທ຺ທິສຊາຕເກຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕທາ ຫິ ມຫາສຕ຺ເຕນ ກມ຺ມາສປາໂທ ທມິໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ຍທາ ໂຫມິ ຊຍທ຺ທິສສ຺ສ;

ປຎ຺ຈາລຣຏ຺ຐຘິປຕິສ຺ສ ອຕ຺ຣໂຊ.

ຈຊິຕ຺ວານ ປາຓໍ ປິຕຣໍ ປໂມຈຍິໍ;

ກມ຺ມາສປາທມ຺ປິ ຈຫໍ ປສາທຍິ’’ນ຺ຕິ.

ເກຈິ ປນ ຘ-ກາເຣເນວ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ກຸຣູຣຏ຺ຐວາສີນໍ ກິຣ ກຸຣຸວຕ຺ຕຘມ຺ໂມ, ຕສ຺ມິໍ ກມ຺ມາໂສ ຊາໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຐານໍ ກມ຺ມາໂສ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມ ຊາໂຕຕິ ກມ຺ມາສຘມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິວິຏ຺ຐນິຄມສ຺ສາປິ ເອຕເທວ ນາມໍ. ຠຸມ຺ມວຈເນນ ກສ຺ມາ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອວສໂນກາສໂຕ. ຠຄວໂຕ ກິຣ ຕສ຺ມິໍ ນິຄເມ ວສໂນກາໂສ ໂກຈິ ວິຫາໂຣ ນາມ ນາໂຫສິ. ນິຄມໂຕ ປນ ອປກ຺ກມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອຸທກສມ຺ປນ຺ເນ ຣມຓີເຍ ຠູມິຠາເຄ ມຫາວນສຓ຺ໂຑ ອໂຫສິ ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ວິຫາສິ, ຕໍ ນິຄມໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາ. ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ – ‘‘ກຸຣູສຸ ວິຫຣຕິ ກມ຺ມາສຘມ຺ມໍ ນາມ ກຸຣູນໍ ນິຄໂມ, ຕໍ ໂຄຈຣຄາມໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອາຍສ຺ມາຕິ ປິຍວຈນເມຕໍ, ຄາຣວວຈນເມຕໍ. ອານນ຺ໂທຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ. ເອກມນ຺ຕນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ – ‘‘ວິສມໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໗໐) ວິຍ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ນິສິນ຺ໂນ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ນິສີທີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ວາ ເອຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ນິສີທີຕິ ອຸປາວິສິ. ປຓ຺ຑິຕາ ຫິ ຄຣຸຏ຺ຐານິຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາສນກຸສລຕາຍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ, ຕສ຺ມາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ກຖໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ປນ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ? ຉ ນິສຊ຺ຊໂທເສ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຕິທູຣໍ, ອຈ຺ຈາສນ຺ນໍ, ອຸປຣິວາຕໍ, ອຸນ຺ນຕປ຺ປເທສໍ, ອຕິສມ຺ມຸຂໍ, ອຕິປຈ຺ຉາຕິ. ອຕິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ ຫິ ສເຈ ກເຖຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ເທນ ກເຖຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ອຈ຺ຈາສນ຺ເນ ນິສິນ຺ໂນ ສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ກໂຣຕິ. ອຸປຣິວາເຕ ນິສິນ຺ໂນ ສຣີຣຄນ຺ເຘນ ພາຘຕິ. ອຸນ຺ນຕປ຺ປເທເສ ນິສິນ຺ໂນ ອຄາຣວໍ ປກາເສຕິ. ອຕິສມ຺ມຸຂາ ນິສິນ຺ໂນ ສເຈ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຈກ຺ຂຸນາ ຈກ຺ຂຸໍ ອາຫຈ຺ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ອຕິປຈ຺ຉາ ນິສິນ຺ໂນ ສເຈ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຄີວໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອເຕ ຉ ນິສຊ຺ຊໂທເສ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸມຓ຺ຑລສ຺ສ ອຠິມຸຂຏ຺ຐາເນ ຉພ຺ພຓ຺ຓານໍ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມີນໍ ອນ຺ໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ປສນ຺ນລາຂາຣສໍ ວິຄາຫນ຺ໂຕ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓປຏໍ ປາຣຸປນ຺ໂຕ ວິຍ ຣຕ຺ຕຸປ຺ປລມາລາວິຕານມຊ຺ຌໍ ປວິສນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ນິສີທິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທີ’’ຕິ.

ກາຍ ປນ ເວລາຍ, ເກນ ກາຣເຓນ ອຍມາຍສ຺ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕຕິ? ສາຍນ຺ຫເວລາຍໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນກາຣເຓນ. ຕໍ ທິວສໍ ກິຣາຍມາຍສ຺ມາ ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ຆຣທ຺ວາເຣ ຆຣທ຺ວາເຣ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ກມ຺ມາສຘມ຺ມຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ເຐ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທິວາຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕສຸ ທິວາຏ຺ຐານໍ ປຏິສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈມ຺ມກ຺ຂຓ຺ຑໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ອຸທກຕຸມ຺ພໂຕ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທເກນ ຫຕ຺ຖປາເທ ສີຕເລ ກຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ອຖ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣສິ. ໂສ – ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ຕໍ, ອນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາທິໍ, ອຸຠຍນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຊ຺ຌໍ, ມຊ຺ຌໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸໂຠ ອນ຺ເຕ ປາເປນ຺ໂຕ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ທ຺ວາທສປທໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ສມ຺ມສິ. ຕສ຺ເສວໍ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ວິຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕານກຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ.

ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ – ‘ຄມ຺ຠີໂຣ ເຈວ ຄມ຺ຠີຣາວຠາໂສ ຈາ’ຕິ ກຖິໂຕ, ມຍ຺ຫໍ ໂຂ ປນ ປເທສຎາເຓ ຐິຕສ຺ສ ສາວກສ຺ສ ສໂຕ ອຸຕ຺ຕາໂນ ວິຠູໂຕ ປາກໂຏ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ມຍ຺ຫໍເຍວ ນຸ ໂຂ ເອສ ອຸຕ຺ຕານໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ເຎສມ຺ປີ’’ຕິ? ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຫນ຺ທາຫໍ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມິ, ອທ຺ຘາ ເມ ຠຄວາ ອິມໍ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ສາລິນ຺ທໍ ສິເນຣຸໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ເອກໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ທສ຺ເສສ຺ສຕິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ, ຠຸມ຺ມນ຺ຕຣໍ, ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ, ສມຍນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຐານານິ ປຕ຺ວາ ຄຊ຺ຊິຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຎາຓໍ ອນຸປວິສຕິ, ພຸທ຺ຘຎາຓສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເທສນາ ຄມ຺ຠີຣາ ໂຫຕິ ຕິລກ຺ຂຓພ຺ຠາຫຕາ ສຸຎ຺ຎຕປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ໂສ ກິຎ຺ຈາປິ ປກຕິຍາວ ເອກທິວເສ ສຕວາຣມ຺ປິ ສຫສ຺ສວາຣມ຺ປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ນ ອເຫຕຸອກາຣເຓນ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ຕໍ ທິວສໍ ປນ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ – ‘‘ອິມໍ ພຸທ຺ຘຄນ຺ຘຫຕ຺ຖິໍ ອາປຊ຺ຊ ຎາຓໂກຎ຺ຈນາທໍ ໂສສ຺ສາມິ, ພຸທ຺ຘສີຫໍ ອາປຊ຺ຊ ຎາຓສີຫນາທໍ ໂສສ຺ສາມິ, ພຸທ຺ຘສິນ຺ຘວໍ ອາປຊ຺ຊ ຎາຓປທວິກ຺ກມໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທິວາຏ຺ຐານາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຈມ຺ມກ຺ຂຓ຺ຑໍ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອາທາຍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສາຍນ຺ຫເວລາຍໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນກາຣເຓນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ຍາວ ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ຍາວສທ຺ໂທ ປມາຓາຕິກ຺ກເມ, ອຕິກ຺ກມ຺ມ ປມາຓໍ ຄມ຺ຠີໂຣ, ອຕິຄມ຺ຠີໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄມ຺ຠີຣາວຠາໂສຕິ ຄມ຺ຠີໂຣວ ຫຸຕ຺ວາ ອວຠາສຕິ, ທິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກຎ຺ຫິ ອຸຕ຺ຕານເມວ ຄມ຺ຠີຣາວຠາສໍ ໂຫຕິ ປູຕິປຓ຺ຓາທິວເສນ ກາຬວຓ຺ຓປຸຣາຓອຸທກໍ ວິຍ. ຕຎ຺ຫິ ຊາຓຸປ຺ປມາຓມ຺ປິ ສຕໂປຣິສໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ເອກໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ອຸຕ຺ຕານາວຠາສໍ ໂຫຕິ ມຓິຄງ຺ຄາຍ ວິປ຺ປສນ຺ນອຸທກໍ ວິຍ. ຕຎ຺ຫິ ສຕໂປຣິສມ຺ປິ ຊາຓຸປ຺ປມາຓໍ ວິຍ ຂາຍຕິ. ເອກໍ ອຸຕ຺ຕານໍ ອຸຕ຺ຕານາວຠາສໍ ໂຫຕິ ຈາຏິອາທີສຸ ອຸທກໍ ວິຍ. ເອກໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ຄມ຺ຠີຣາວຠາສໍ ໂຫຕິ ສິເນຣຸປາທກມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກໍ ວິຍ. ເອວໍ ອຸທກເມວ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ. ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ປເນຕໍ ນຕ຺ຖິ. ອຍຎ຺ຫິ ຄມ຺ຠີໂຣ ເຈວ ຄມ຺ຠີຣາວຠາໂສ ຈາຕິ ເອກເມວ ນາມໍ ລຠຕິ. ເອວຣູໂປ ສມາໂນປິ ອຖ ຈ ປນ ເມ ອຸຕ຺ຕານກຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອພ຺ຠຸຕໍ ຠນ຺ເຕຕິ. ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິມ຺ຫຍໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ນິສີທິ.

ຠຄວາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ອານນ຺ໂທ ຠວຄ຺ຄຄ຺ຄຫຓາຍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ, ສິເນຣຸໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມິຎ຺ຊໍ ນີຫຣິຕຸໍ ວາຍມມາໂນ ວິຍ, ວິນາ ນາວາຍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ຕຣິຕຸກາໂມ ວິຍ, ປຖວິໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຖໂວຊໍ ຄເຫຕຸໍ ວາຍມມາໂນ ວິຍ ພຸທ຺ຘວິສຍປຎ຺ຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕານໍ ວທຕິ. ຫນ຺ທສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຠາວໍ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມາ ເຫວນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ມາ ເຫວນ຺ຕິ ຫ-ກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ມາ ຠຓີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມາ ເຫວນ຺ຕິ ຈ ອິທໍ ວຈນໍ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຸສ຺ສາເທນ຺ໂຕປິ ຠຓຕິ ອປສາເທນ຺ໂຕປິ.

ອຸສ຺ສາທນາວຓ຺ຓນາ

ຕຕ຺ຖ ອຸສ຺ສາເທນ຺ໂຕ – ອານນ຺ທ, ຕ຺ວໍ ມຫາປຎ຺ໂຎ ວິສທຎາໂຓ, ເຕນ ເຕ ຄມ຺ຠີໂຣປິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ຂາຍຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ປເນສ ອຸຕ຺ຕານໂກຕິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ໂພ, ຄມ຺ຠີໂຣເຍວ ຈ ຄມ຺ຠີຣາວຠາໂສ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຈຕສ຺ໂສ ອຸປມາ ວທນ຺ຕິ. ຉມາເສ ສຸໂຠຊນຣສປຸຏ຺ຐສ຺ສ ກິຣ ກຕໂຍຄສ຺ສ ມຫາມລ຺ລສ຺ສ ສມຊ຺ຊສມເຍ ກຕມລ຺ລປາສາຓປຣິຈຍສ຺ສ ຍຸທ຺ຘຠູມິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ມລ຺ລປາສາຓໍ ທສ຺ເສສຸໍ, ໂສ – ກິໍ ເອຕນ຺ຕິ ອາຫ. ມລ຺ລປາສາໂຓຕິ. ອາຫຣຖ ນນ຺ຕິ. ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸຫິໍ ອິມສ຺ສ ຠາຣິຍຏ຺ຐານນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ທ຺ເວ ປາສາເຓ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກີຬາຄຸເຬ ວິຍ ຂິປິຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ມລ຺ລສ຺ສ ມລ຺ລປາສາໂຓ ລຫຸໂກປິ ນ ອຎ຺ເຎສໍ ລຫຸໂກຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຉມາເສ ສຸໂຠຊນຣສປຸຏ຺ໂຐ ມລ຺ໂລ ວິຍ ຫິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ, ຍຖາ ມລ຺ລສ຺ສ ມຫາພລຕາຍ ມລ຺ລປາສາໂຓ ລຫຸໂກ, ເອວໍ ເຖຣສ຺ສ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອຸຕ຺ຕາໂນ, ໂສ ອຎ຺ເຎສໍ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ມຫາສມຸທ຺ເທ ຈ ຕິມິນາມ ມຈ຺ໂຉ ທ຺ວິໂຍຊນສຕິໂກ ຕິມິງ຺ຄໂລ ຕິໂຍຊນສຕິໂກ, ຕິມິປິງ຺ຄໂລ ຈຕຸໂຍຊນສຕິໂກ ຕິມິຣປິງ຺ຄໂລ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິໂກ, ອານນ຺ໂທ ຕິມິນນ຺ໂທ ອຊ຺ຌາໂຣໂຫ ມຫາຕິມີຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂຍຊນສຫສ຺ສິກາ. ຕຕ຺ຖ ຕິມິຣປິງ຺ຄເລເນວ ທີເປນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ທກ຺ຂິຓກຓ຺ຓໍ ຈາເລນ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈໂຍຊນສເຕ ປເທເສ ອຸທກໍ ຈລຕິ. ຕຖາ ວາມກຓ຺ຓໍ. ຕຖາ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ, ຕຖາ ສີສໍ. ທ຺ເວ ປນ ກຓ຺ເຓ ຈາເລຕ຺ວາ ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ອຸທກໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ສີສໍ ອປຣາປຣໍ ກຕ຺ວາ ກີຬິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘສ຺ສ ສຕ຺ຕຏ຺ຐໂຍຊນສເຕ ປເທເສ ຠາຊເນ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘເນ ອາໂຣປິຕໍ ວິຍ ອຸທກໍ ປກ຺ກຸຖຕິ, ຕິໂຍຊນສຕມຕ຺ເຕ ປເທເສ ອຸທກໍ ປິຏ຺ຐິໍ ຉາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ອຍໍ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ຄມ຺ຠີໂຣ ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ວທນ຺ຕິ ກຸຕສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕາ, ມຍໍ ປິຏ຺ຐິປຏິຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸທກໍ ນ ລຠາມາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຍຸປປນ຺ນສ຺ສ ຕິມິຣປິງ຺ຄລສ຺ສ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ຂຸທ຺ທກມຈ຺ຉານໍ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ເອວເມວ ຎາຓຸປປນ຺ນສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ, ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ສຸປຓ຺ຓຣາຊາ ຈ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິໂກ, ຕສ຺ສ ທກ຺ຂິຓປກ຺ໂຂ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນິໂກ ໂຫຕິ ຕຖາ ວາມປກ຺ໂຂ, ປິຎ຺ຉວຏ຺ຏິ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິກາ, ຄີວາ ຕິໍສໂຍຊນິກາ, ມຸຂໍ ນວໂຍຊນໍ, ປາທາ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກາ. ຕສ຺ມິໍ ສຸປຓ຺ຓວາຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣທ຺ເຘ ສຕ຺ຕຏ຺ຐໂຍຊນສຕໍ ຐານໍ ນປ຺ປໂຫຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ອຍໍ ອາກາໂສ ອນນ຺ໂຕ ອນນ຺ໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ, ກຸຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຕາ, ມຍໍ ປກ຺ຂວາຕປ຺ປສາຣໂຓກາສມ຺ປິ ນ ລຠາມາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຍຸປປນ຺ນສ຺ສ ສຸປຓ຺ຓຣຎ຺ໂຎ ອາກາໂສ ປຣິຕ຺ໂຕຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ຂຸທ຺ທກປກ຺ຂີນໍ ປຣິຕ຺ໂຕຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ເອວເມວ ຎາຓຸປປນ຺ນສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ, ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ຣາຫຸ ອສຸຣິນ຺ໂທ ປນ ປາທນ຺ຕໂຕ ຍາວ ເກສນ຺ຕາ ໂຍຊນານໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຫສ຺ສານິ ອຏ຺ຐ ຈ ສຕານິ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພາຫານໍ ອນ຺ຕຣໍ ທ຺ວາທສໂຍຊນສຕິກໍ. ພຫລຕ຺ເຕນ ຉໂຍຊນສຕິກໍ. ຫຕ຺ຖປາທຕລານິ ຕິໂຍຊນສຕິການິ, ຕຖາ ມຸຂໍ. ເອເກກໍ ອງ຺ຄຸລິປພ຺ພໍ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນໍ, ຕຖາ ຠມຸກນ຺ຕຣໍ. ນລາຏໍ ຕິໂຍຊນສຕິກໍ. ສີສໍ ນວໂຍຊນສຕິກໍ. ຕສ຺ສ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ໂອຕິຓ຺ຓສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣໍ ອຸທກໍ ຊາຓຸປ຺ປມາຓໍ ໂຫຕິ. ໂສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ອຍໍ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ຄມ຺ຠີໂຣ ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ວທນ຺ຕິ, ກຸຕສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕາ, ມຍໍ ຊາຓຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸທກໍ ນ ລຠາມາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາຍຸປປນ຺ນສ຺ສ ຣາຫຸໂນ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ, ອຎ຺ເຎສໍ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ເອວເມວ ຎາຓຸປປນ຺ນສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ, ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວາ – ‘‘ມາ ເຫວໍ, ອານນ຺ທ, ອວຈ; ມາ ເຫວໍ, ອານນ຺ທ ອວຈາ’’ຕິ ອາຫ.

ເຖຣສ຺ສ ຫິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ຄມ຺ຠີໂຣປິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອຸຕ຺ຕາໂນຕິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ປຸພ຺ພູປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ຕິຕ຺ຖວາເສນ, ໂສຕາປນ຺ນຕາຍ, ພຫຸສ຺ສຸຕຠາເວນາຕິ.

ປຸພ຺ພູປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິກຖາ

ອິໂຕ ກິຣ ສຕສຫສ຺ສິເມ ກປ຺ເປ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ສ ຫໍສວຕີ ນາມ ນຄຣໍ ອໂຫສິ, ອານນ຺ໂທ ນາມ ຣາຊາ ປິຕາ, ສຸເມຘາ ນາມ ເທວີ ມາຕາ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕຣກຸມາໂຣ ນາມ ອໂຫສິ. ໂສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕທິວເສ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຘານມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ – ‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣ’’ນ຺ຕິ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ຐເປສ຺ສາມີຕິ ປາທໍ ອຠິນີຫຣິ. ອຖ ປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ປທຸມໍ ອຸຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ສ ຘຸຣປຕ຺ຕານິ ນວຸຕິຫຕ຺ຖານິ, ເກສຣໍ ຕິໍສຫຕ຺ຖໍ, ກຓ຺ຓິກາ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖາ, ນວຆຏປ຺ປມາໂຓ ເຣຓຸ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ປນ ອຸພ຺ເພຘໂຕ ອຏ຺ຐປຓ຺ຓາສຫຕ຺ຖຸພ຺ເພໂຘ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ອຸຠິນ຺ນໍ ພາຫານມນ຺ຕຣໍ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ຖໍ, ນລາຏໍ ປຎ຺ຈຫຕ຺ຖໍ, ຫຕ຺ຖປາທາ ເອກາທສຫຕ຺ຖາ. ຕສ຺ສ ເອກາທສຫຕ຺ເຖນ ປາເທນ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖາຍ ກຓ຺ຓິກາຍ ອກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ຕາຍ ນວຆຏປ຺ປມາໂຓ ເຣຓຸ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ຐປຓ຺ຓາສຫຕ຺ຖໍ ປເທສໍ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອກິຓ຺ຓມໂນສິລາຈຸຓ຺ຓໍ ວິຍ ປຈ຺ໂຈກິຓ຺ໂຓ. ຕທຸປາທາຍ ຠຄວາ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຕສ຺ສ ເທວິໂລ ຈ ສຸຊາໂຕ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ອເຫສຸໍ. ອມິຕາ ຈ ອສມາ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວິກາ. ສຸມໂນ ນາມ ອຸປຏ຺ຐາໂກ. ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ຠຄວາ ປິຕຸສງ຺ຄຫໍ ກຸຣຸມາໂນ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ຫໍສວຕິຍາ ຣາຊຘານິຍາ ວສຕິ.

ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ປນສ຺ສ ສຸມນກຸມາໂຣ ນາມ. ຕສ຺ສ ຣາຊາ ຫໍສວຕິໂຕ ວີສຕິໂຍຊນສເຕ ຐາເນ ໂຠຄຄາມໍ ອທາສິ. ໂສ ກທາຈິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຕຣຎ຺ຈ ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ປສ຺ສຕິ. ອເຖກທິວສໍ ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ. ສຸມໂນ ຣຎ຺ໂຎ ເປເສສິ – ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ມຍາ ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ກສ຺ມາ ຐປິໂຕ’’ຕິ ປຏິເປເສສິ. ໂສ ນິກ຺ຂມ຺ມ ໂຈເຣ ວູປສເມຕ຺ວາ – ‘‘ອຸປສນ຺ໂຕ, ເທວ, ຊນປໂທ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ເປເສສິ. ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ – ‘‘ສີຆໍ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ອມຈ຺ຈາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ຕຸຏ຺ໂຐ, ສເຈ ເມ ວຣໍ ເທຕິ, ກິໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ຫຕ຺ຖິໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫຖ, ຣຖໍ ຄຓ຺ຫຖ, ຊນປທໍ ຄຓ຺ຫຖ, ສຕ຺ຕຣຕນານິ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອປເຣ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປຖວິສ຺ສຣສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘນໍ ນ ທຸລ຺ລຠໍ, ລທ຺ຘມ຺ປິ ເຈຕໍ ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ຄມນີຍໍ, ປຸຎ຺ຎເມວ ເອກໍ ອາທາຍ ຄມນີຍໍ; ຕສ຺ມາ ເຕ ເທເວ ວຣໍ ທທມາເນ ເຕມາສໍ ປທຸມຸຕ຺ຕຣໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ວຣໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ໂສ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມຍ຺ຫໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາ, ນ ມເມຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ປນ ອຸປ຺ປາທິຕໍ, ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປິຕຣາປິ ອາລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຈຸມ຺ພິຕ຺ວາ – ‘‘ວຣໍ ເຕ ປຸຕ຺ຕ, ເທມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ ມຫາຣາຊ, ອິຈ຺ຉາມຫໍ ມຫາຣາຊ ຠຄວນ຺ຕໍ ເຕມາສໍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ຊີວິຕໍ ອວຎ຺ຌໍ ກາຕຸໍ, ອິມເມວ ວຣໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ ຕາຕ, ອຎ຺ຎໍ ວເຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເທວ, ຂຕ຺ຕິຍານໍ ນາມ ທ຺ເວ ກຖາ ນຕ຺ຖິ, ເອຕເມວ ເທຫິ, ນ ເມ ອຎ຺ເຎນຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຕາຕ ພຸທ຺ຘານໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕໍ ທຸຊ຺ຊານໍ, ສເຈ ຠຄວາ ນ ອິຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ມຍາ ທິນ຺ເນປິ ກິໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ? ໂສ – ‘‘ສາຘຸ, ເທວ, ອຫໍ ຠຄວໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ໂສ ມຓ຺ຑລມາເຬ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ເຕ ຕໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຣາຊປຸຕ຺ຕ, ກສ຺ມາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ? ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ທສ຺ເສຖ ເມ ຠຄວນ຺ຕນ຺ຕິ. ນ ມຍໍ, ຣາຊປຸຕ຺ຕ, ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠາມາຕິ. ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ລຠຕີຕິ? ສຸມນຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ຣາຊປຸຕ຺ຕາຕິ. ‘‘ໂສ ກຸຫິໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ’’ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ທສ຺ເສຖ ເມ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ – ‘‘ເອຫິ ຣາຊປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ຐເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ອຠິຣຸຫິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ – ‘‘ສຸມນ, ກສ຺ມາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອາຄໂຕຕິ. ເຕນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຫີຕິ. ເຖໂຣ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສິ, ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ. ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ອກາສິ. ກທາ ອາຄໂຕສິ ຣາຊປຸຕ຺ຕາຕິ? ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫສຸ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ເຐສຸ. ຠິກ຺ຂູ ປນ – ‘‘ນ ມຍໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠາມາ’’ຕິ ມໍ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ປາເຫສຸໍ. ເຖໂຣ ປນ ເອກວຈເນເນວ ທສ຺ເສສິ. ເຖໂຣ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາສເນ ວລ຺ລໂຠ ມຎ຺ເຎຕິ. ອາມ ຣາຊກຸມາຣ, ວລ຺ລໂຠ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ ມຍ຺ຫໍ ສາສເນຕິ. ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘານໍ ສາສເນ ກິໍ ກຕ຺ວາ ວລ຺ລໂຠ ໂຫຕີຕິ? ທານໍ ທຕ຺ວາ ສີລໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ກຸມາຣາຕິ. ຠຄວາ, ອຫໍ ເຖໂຣ ວິຍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ວລ຺ລໂຠ ໂຫຕຸກາໂມ, ເຕມາສໍ ເມ ວສ຺ສາວາສໍ ອຘິວາເສຖາຕິ. ຠຄວາ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ຄເຕນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖີຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ, ໂຂ ຣາຊກຸມາຣ ຕຖາຄຕາ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກຸມາໂຣ ‘‘ອຎ຺ຎາຕໍ ຠຄວາ, ອຎ຺ຎາຕໍ ສຸຄຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິມຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ກາເຣມິ, ມຍາ ເປສິເຕ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຕຸສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ທິນ຺ນາ ເມ, ເທວ, ຠຄວຕາ ປຏິຎ຺ຎາ, ມຍາ ປຫິເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເປເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວີສໂຍຊນສຕໍ ອທ຺ຘານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນຄເຣ ວິຫາຣຏ຺ຐານໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ໂສຠນໍ ນາມ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານໍ ທິສ຺ວາ ສຕສຫສ຺ເສນ ກິຓິຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ກາເຣສິ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ເສສຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ ກຸຏິເລຓມຓ຺ຑເປ ກາຣາເປຕ຺ວາ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂເປ ກຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຎ຺ຈ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປິຕຸສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ – ‘‘ນິຏ຺ຐິຕໍ ມຍ຺ຫໍ ກິຈ຺ຈໍ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປຫິຓຖາ’’ຕິ.

ຣາຊາ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ – ‘‘ຠຄວາ, ສຸມນສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄມນໍ ປຈ຺ຈາສີສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຠຄວາ ສຕສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ວິຫາເຣສຸ ວສມາໂນ ອຄມາສິ. ກຸມາໂຣ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ໂຍຊນໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາລາທີຫິ ປູຊຍມາໂນ ວິຫາຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ –

‘‘ສຕສຫສ຺ເສນ ເມ ກີຕໍ, ສຕສຫສ຺ເສນ ມາປິຕໍ;

ໂສຠນໍ ນາມ ອຸຍ຺ຍານໍ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫ ມຫາມຸນີ’’ຕິ.

ວິຫາຣໍ ນິຍ຺ຍາເຕສິ. ໂສ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕທາເຣ ຈ ອມຈ຺ເຈ ຈ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ຖາ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ທູຣໂຕ ອາຄໂຕ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ນາມ ຘມ຺ມຄຣຸໂນ ນ ອາມິສຄຣຸກາ. ຕສ຺ມາ ອຫໍ ເຕມາສໍ ທ຺ເວ ສາຏເກ ນິວາເສຕ຺ວາ ທສ ສີລານິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອິເຘວ ວສິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ຂີຓາສວສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ອິມິນາວ ນີຫາເຣນ ເຕມາສໍ ທານໍ ທເທຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ.

ໂສ ສຸມນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານສຠາເຄເຍວ ຐາເນ ວສນ຺ໂຕ ຍໍ ເຖໂຣ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອກນ຺ຕວລ຺ລໂຠ ເອສ ເຖໂຣ, ເອຕສ຺ເສວ ເມ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ປວາຣຓາຍ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ປາທມູເລ ຕິຈີວຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍເທຕໍ ມຍາ ມຄ຺ເຄ ໂຍຊນນ຺ຕຣິກໍ ໂຍຊນນ຺ຕຣິກໍ ວິຫາຣໍ ກາຣາປນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕໍ, ຕໍ ເນວ ສກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ນ ມາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປນ ອຸປຏ຺ຐາກຠາວໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ ກຕໍ. ຕສ຺ມາ ອຫມ຺ປິ, ຠຄວາ, ອນາຄເຕ ສຸມນຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ນິປຕິຕ຺ວາ ວນ຺ທິ.

ຠຄວາ – ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ, ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ໂນ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ – ‘‘ອນາຄເຕ ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສິເມ ກປ຺ເປ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ເສວ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ –

‘‘ອິຈ຺ຉິຕໍ ປຕ຺ຖິຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ, ສພ຺ພເມວ ສມິຊ຺ຌຕຸ;

ສພ຺ເພ ປູເຣນ຺ຕຸ ສງ຺ກປ຺ປາ, ຈນ຺ໂທ ປນ຺ນຣໂສ ຍຖາ’’ຕິ.

ອາຫ. ກຸມາໂຣ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ອທ຺ເວຊ຺ຌກຖາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ທຸຕິຍທິວເສເຍວ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລປິ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣໂຕ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກໍ ທຕ຺ວາ ປູຊມກາສິ. ປຸນ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ພາຣາຓສິຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ປຓ຺ຓສາລາໂຍ ກາເຣຕ຺ວາ ມຓິອາຘາຣເກ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ທສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອກາສິ. ເອຕານິ ປາກຏຏ຺ຐານານິ.

ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປນ ທານໍ ທທມາໂນວ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມິໂຕທນສກ຺ກສ຺ສ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ກຕາຠິນິກ຺ຂມໂນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ປຐມຄມເນນ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ຠຄວຕິ ຠຄວໂຕ ປຣິວາຣຕ຺ຖໍ ຣາຊກຸມາເຣສຸ ປພ຺ພຊິເຕສຸ ຠທ຺ທິຍາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອາຍສ຺ມໂຕ ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໓). ເອວເມສ ອາຍສ຺ມາ ປຸພ຺ພູປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ຕສ຺ສິມາຍ ປຸພ຺ພູປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຄມ຺ຠີໂຣປິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ.

ຕິຕ຺ຖວາສາທິວຓ຺ຓນາ

ຕິຕ຺ຖວາໂສຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄຣູນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຫຓສວນປຣິປຸຈ຺ຉນຘາຣຓານິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂສ ເຖຣສ຺ສ ອຕິວິຍ ປຣິສຸທ຺ໂຘ, ເຕນາປິສ຺ສາຍໍ ຄມ຺ຠີໂຣປິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ.

ໂສຕາປນ຺ນານຎ຺ຈ ນາມ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ອຸຕ຺ຕານໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອຍຎ຺ຈ ອາຍສ຺ມາ ໂສຕາປນ຺ໂນ. ພຫຸສ຺ສຸຕານຎ຺ຈ ຈຕຸຫຕ຺ເຖ ໂອວຣເກ ປທີເປ ຊລມາເນ ມຎ຺ຈປີຐໍ ວິຍ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉໂທ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ອຍຎ຺ຈ ອາຍສ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ພາຫຸສຈ຺ຈານຸຠາເວນປິສ຺ສ ຄມ຺ຠີໂຣປິ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ອຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ.

ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທຄມ຺ຠີຣຕາ

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖຄມ຺ຠີຣຕາຍ, ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣຕາຍ, ເທສນາຄມ຺ຠີຣຕາຍ, ປຏິເວຘຄມ຺ຠີຣຕາຍາຕິ ຈຕູຫິ ອາກາເຣຫິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ຄມ຺ຠີໂຣ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ຊາຕິປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕສມຸທາຄຕຏ຺ໂຐ ຄມ຺ຠີໂຣ…ເປ… ສງ຺ຂາຣານໍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕສມຸທາຄຕຏ຺ໂຐ ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ອຍໍ ອຕ຺ຖຄມ຺ຠີຣຕາ.

ອວິຊ຺ຊາຍ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ຄມ຺ຠີໂຣ…ເປ… ຊາຕິຍາ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ອຍໍ ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣຕາ.

ກຕ຺ຖຈິ ສຸຕ຺ເຕ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອນຸໂລມໂຕ ເທສິຍຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ປຏິໂລມໂຕ, ກຕ຺ຖຈິ ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ, ກຕ຺ຖຈິ ມຊ຺ຌໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸໂລມໂຕ ວາ ປຏິໂລມໂຕ ວາ ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ວາ, ກຕ຺ຖຈິ ຕິສນ຺ຘິ ຈຕຸສງ຺ເຂໂປ, ກຕ຺ຖຈິ ທ຺ວິສນ຺ຘິ ຕິສງ຺ເຂໂປ, ກຕ຺ຖຈິ ເອກສນ຺ຘິ ທ຺ວິສງ຺ເຂໂປຕິ ອຍໍ ເທສນາຄມ຺ຠີຣຕາ.

ອວິຊ຺ຊາຍ ປນ ອຎ຺ຎາຓອທສ຺ສນສຈ຺ຈາປຏິເວຘຏ຺ໂຐ ຄມ຺ຠີໂຣ, ສງ຺ຂາຣານໍ ອຠິສງ຺ຂຣຓາຍູຫນສຣາຄວິຣາຄຏ຺ໂຐ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ສຸຎ຺ຎຕອພ຺ຍາປາຣອສງ຺ກນ຺ຕິປຏິສນ຺ຘິປາຕຸຠາວຏ຺ໂຐ, ນາມຣູປສ຺ສ ເອກຸປ຺ປາທວິນິພ຺ໂຠຄາວິນິພ຺ໂຠຄນມນຣຸປ຺ປນຏ຺ໂຐ, ສຬາຍຕນສ຺ສ ອຘິປຕິໂລກທ຺ວາຣກ຺ເຂຕ຺ຕວິສຍິຠາວຏ຺ໂຐ, ຜສ຺ສສ຺ສ ຜຸສນສງ຺ຆຏ຺ຏນສງ຺ຄຕິສນ຺ນິປາຕຏ຺ໂຐ, ເວທນາຍ ອາຣມ຺ມຓຣສານຸຠວນສຸຂທຸກ຺ຂມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວນິຊ຺ຊີວເວທຍິຕຏ຺ໂຐ, ຕຓ຺ຫາຍ ອຠິນນ຺ທິຕອຊ຺ໂຌສານສຣິຕາລຕາຕຓ຺ຫານທີຕຓ຺ຫາສມຸທ຺ທທຸປ຺ປູຣຓຏ຺ໂຐ, ອຸປາທານສ຺ສ ອາທານຄ຺ຄຫຓາຠິນິເວສປຣາມາສທຸຣຕິກ຺ກມຏ຺ໂຐ, ຠວສ຺ສ ອາຍູຫນາຠິສງ຺ຂຣຓໂຍນິຄຕິຐິຕິນິວາເສສຸ ຂິປນຏ຺ໂຐ, ຊາຕິຍາ ຊາຕິສຎ຺ຊາຕິໂອກ຺ກນ຺ຕິນິພ຺ພຕ຺ຕິປາຕຸຠາວຏ຺ໂຐ, ຊຣາມຣຓສ຺ສ ຂຍວຍເຠທວິປຣິຓາມຏ຺ໂຐ ຄມ຺ຠີໂຣຕິ. ເອວໍ ໂຍ ອວິຊ຺ຊາທີນໍ ສຠາໂວ, ເຍນ ປຏິເວເຘນ ອວິຊ຺ຊາທໂຍ ສຣສລກ຺ຂຓໂຕ ປຏິວິທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ; ໂສ ຄມ຺ຠີໂຣຕິ ອຍໍ ປຏິເວຘຄມ຺ຠີຣຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສາ ສພ຺ພາປິ ເຖຣສ຺ສ ອຸຕ຺ຕານກາ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຸສ຺ສາເທນ຺ໂຕ – ‘‘ມາ ເຫວ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອຍຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອານນ຺ທ, ຕ຺ວໍ ມຫາປຎ຺ໂຎ ວິສທຎາໂຓ, ເຕນ ເຕ ຄມ຺ຠີໂຣປິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ອຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ຂາຍຕິ, ຕສ຺ມາ – ‘‘ມຍ຺ຫເມວ ນຸ ໂຂ ເອສ ອຸຕ຺ຕານໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອຸທາຫຸ ອຎ຺ເຎສມ຺ປີ’’ຕິ ມາ ເອວໍ ອວຈາຕິ.

ອປສາທນາວຓ຺ຓນາ

ຍໍ ປນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອປສາເທນ຺ໂຕ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ອຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອານນ຺ທ, ‘‘ອຖ ຈ ປນ ເມ ອຸຕ຺ຕານກຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ຂາຍຕີ’’ຕິ ມາ ເຫວໍ ອວຈ. ຍທິ ຫິ ເຕ ເອສ ອຸຕ຺ຕານກຸຕ຺ຕານໂກ ວິຍ ຂາຍຕິ, ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ໂສຕາປນ຺ໂນ ນາໂຫສິ, ມຍາ ທິນ຺ນນເຍວ ຐຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປຏິວິຊ຺ຌສິ. ອານນ຺ທ, ອິທໍ ນິພ຺ພານເມວ ຄມ຺ຠີຣໍ, ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ປນ ຕວ ອຸຕ຺ຕານໂກ ຊາໂຕ, ອຖ ກສ຺ມາ ໂອຬາຣິກໍ ກາມຣາຄສໍໂຍຊນໍ ປຏິຆສໍໂຍຊນໍ, ໂອຬາຣິກໍ ກາມຣາຄານຸສຍໍ ປຏິຆານຸສຍນ຺ຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິເລເສ ສມຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ສກທາຄາມິຜລໍ ນ ສຈ຺ຉິກໂຣສິ? ເຕເຍວ ອຓຸສຫຄເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິເລເສ ສມຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ອນາຄາມິຜລໍ ນ ສຈ຺ຉິກໂຣສິ? ຣູປຣາຄາທີນິ ປຎ຺ຈ ສໍໂຍຊນານິ, ຠວຣາຄານຸສຍໍ, ມານານຸສຍໍ, ອວິຊ຺ຊານຸສຍນ຺ຕິ ອິເມ ອຏ຺ຐ ກິເລເສ ສມຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນ ສຈ຺ຉິກໂຣສິ?

ກສ຺ມາ ຈ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິກໍ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ປູຣິຕປາຣມິໂນ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ວິຍ ສາວກປາຣມິຎາຓໍ ນປ຺ປຏິວິຊ຺ຌສິ? ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິການິ ທ຺ເວ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປູຣິຕປາຣມິໂນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ວິຍ ຈ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ ນປ຺ປຏິວິຊ຺ຌສິ? ຍທິ ວາ ເຕ ສພ຺ພຖາວ ເອສ ອຸຕ຺ຕານໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ອຖ ກສ຺ມາ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຏ຺ຐ ໂສຬສ ວາ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປູຣິຕປາຣມິໂນ ພຸທ຺ຘາ ວິຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ນ ສຈ຺ຉິກໂຣສິ? ກິໍ ອນຕ຺ຖິໂກສິ ເອເຕຫິ ວິເສສາຘິຄເມຫິ, ປສ຺ສ ຍາວຎ຺ຈ ເຕ ອປຣທ຺ຘໍ, ຕ຺ວໍ ນາມ ສາວໂກ ປເທສຎາເຓ ຐິໂຕ ອຕິຄມ຺ຠີຣໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ – ‘‘ອຸຕ຺ຕານໂກ ເມ ອຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ວທສິ, ຕສ຺ສ ເຕ ອິທໍ ວຈນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ກຖາຍ ປຈ຺ຈນີກໍ ໂຫຕິ, ນ ຕາທິເສນ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນາ ພຸທ຺ຘານໍ ກຖາຍ ປຈ຺ຈນີກໍ ກເຖຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕເມຕໍ.

ນນຸ ມຍ຺ຫໍ, ອານນ຺ທ, ອິທໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ເສວ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕານິ? ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ປຏິວິຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ຈ ປນ ເມ ອທິນ຺ນໍ ທານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອປູຣິຕປາຣມີ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ປຏິວິຊ຺ຌສ຺ສາມີຕິ ປນ ເມ ນິຣຸສ຺ສາຫໍ ວິຍ ມາຣພລໍ ວິຘມນ຺ຕສ຺ສ ອຍໍ ມຫາປຖວີ ທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກມ຺ປິ ຕຖາ ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ສມ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ. ປຈ຺ຉິມຍາເມ ປນ ເມ ພລວປຈ຺ຈູສສມເຍ – ‘‘ອວິຊ຺ຊາ ສງ຺ຂາຣານໍ ນວຫິ ອາກາເຣຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕວ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ອຍທຓ຺ຑເກນ ອາໂກຏິຕກໍສຕາລໍ ວິຍ ວິຣວສຕໍ ວິຣວສຫສ຺ສໍ ມຸຎ຺ຈມານາ ວາຕາຫເຕ ປທຸມິນິປຓ຺ເຓ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ກມ຺ປິຕ຺ຖ. ເອວໍ ຄມ຺ຠີໂຣ ຈາຍໍ, ອານນ຺ທ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ, ຄມ຺ຠີຣາວຠາໂສ ຈ. ເອຕສ຺ສ ອານນ຺ທ, ຘມ຺ມສ຺ສ ອນນຸໂພຘາ…ເປ… ນາຕິວຕ຺ຕຕີຕິ.

ເອຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ເອຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ມສ຺ສ. ອນນຸໂພຘາຕິ ຎາຕປຣິຎ຺ຎາວເສນ ອນນຸພຸຊ຺ຌນາ. ອປ຺ປຏິເວຘາຕິ ຕີຣຓປ຺ປຫານປຣິຎ຺ຎາວເສນ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນາ. ຕນ຺ຕາກຸລກຊາຕາຕິ ຕນ຺ຕໍ ວິຍ ອາກຸລກຊາຕາ. ຍຖາ ນາມ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ມູສິກຈ຺ຉິນ຺ນໍ ເປສກາຣານໍ ຕນ຺ຕໍ ຕຫິໍ ຕຫິໍ ອາກຸລໍ ໂຫຕິ, ອິທໍ ອຄ຺ຄໍ ອິທໍ ມູລນ຺ຕິ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ທຸກ຺ກຣໍ ໂຫຕິ; ເອວເມວ ສຕ຺ຕາ ອິມສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ຂລິຕາ ອາກຸລາ ພ຺ຍາກຸລາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຕໍປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣ ຐຕ຺ວາ ສກ຺ກາປິ ຠເວຍ຺ຍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ, ຐເປຕ຺ວາ ປນ ທ຺ເວ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຖາ ປນ ອາກຸລໍ ຕນ຺ຕໍ ກຎ຺ຊິຍໍ ທຕ຺ວາ ໂກຈ຺ເຉນ ປຫຕໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄຸຬກຊາຕໍ ໂຫຕິ ຄຓ຺ຐິພທ຺ຘໍ, ເອວມິເມ ສຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈເຍສຸ ປກ຺ຂລິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເຍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ທ຺ວາສຏ຺ຐິທິຏ຺ຐິຄຕວເສນ ອາກຸລກຊາຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຄຓ຺ຐິພທ຺ຘາ. ເຍ ຫິ ເກຈິ ທິຏ຺ຐິຄຕນິສ຺ສິຕາ, ສພ຺ເພ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາເຍວ.

ກຸລາຄຓ຺ຐິກຊາຕາຕິ ກຸລາຄຓ຺ຐິກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເປສກາຣກຎ຺ຊິຍສຸຕ຺ຕໍ. ກຸລາ ນາມ ສກຸຓິກາ, ຕສ຺ສາ ກຸລາວໂກຕິປິ ເອເກ. ຍຖາ ຫິ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອາກຸລໍ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ທຸກ຺ກຣນ຺ຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊຠູຕາຕິ ມຸຎ຺ຊຕິຓໍ ວິຍ ປພ຺ພຊຕິຓໍ ວິຍ ຈ ຠູຕາ. ຍຖາ ຕານິ ຕິຓານິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຕຣຊ຺ຊຸ ຊິຓ຺ຓກາເລ ກຕ຺ຖຈິ ປຕິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ຕິຓານໍ ອິທໍ ອຄ຺ຄໍ, ອິທໍ ມູລນ຺ຕິ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ທຸກ຺ກຣນ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣ ຐຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ, ຐເປຕ຺ວາ ປນ ທ຺ເວ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອວມຍໍ ປຊາ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ທິຏ຺ຐິຄຕວເສນ ຄຓ຺ຐິກຊາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປາໂຍຕິ ນິຣຍຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິເປຕ຺ຕິວິສຍອສຸຣກາຍາ. ສພ຺ເພປິ ຫິ ເຕ ວຑ຺ຒິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ – ‘‘ອປາໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຖາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິຠາວໂຕ ທຸຄ຺ຄຕິ. ສຸຂສມຸສ຺ສຍໂຕ ວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ ວິນິປາໂຕ. ອິຕໂຣ ປນ –

‘‘ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ປຏິປາຏິ, ຘາຕຸອາຍຕນານ ຈ;

ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວຕ຺ຕມານາ, ສໍສາໂຣຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ ນາຕິກ຺ກມຕິ. ອຖ ໂຂ ຈຸຕິໂຕ ປຏິສນ຺ຘິໍ, ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ຈຸຕິນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໂຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ຕີສຸ ຠເວສຸ ຈຕູສຸ ໂຍນີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຄຕີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸ ນວສຸ ສຕ຺ຕາວາເສສຸ ມຫາສມຸທ຺ເທ ວາຕຸກ຺ຂິຕ຺ຕນາວາ ວິຍ ຍນ຺ເຕສຸ ຍຸຕ຺ຕໂຄໂຓ ວິຍ ຈ ປຣິພ຺ຠມຕິເຍວ. ອິຕິ ສພ຺ພໍ ເປຕໍ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອປສາເທນ຺ໂຕ ອາຫາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວຓ຺ຓນາ

໙໖. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຄມ຺ຠີໂຣ ຈາຍໍ, ອານນ຺ທ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ຈ ‘‘ຕນ຺ຕາກຸລກຊາຕາ’’ຕິ ຈ ທ຺ວີຫິເຍວ ປເທຫິ ອາພທ຺ຘໍ, ຕສ຺ມາ – ‘‘ຄມ຺ຠີໂຣ ຈາຍໍ, ອານນ຺ທ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ອິມິນາ ຕາວ ອນຸສນ຺ຘິນາ ປຈ຺ຈຍາກາຣສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເທສນໍ ອາຣຠນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍມຕ຺ໂຖ – ອິມສ຺ສ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ອິທປ຺ປຈ຺ຈໂຍ, ຕສ຺ມາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອຕ຺ຖິ ຊຣາມຣຓໍ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ຍມ຺ຫາ ປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ປຸຏ຺ເຐນ ສຕາ, ອານນ຺ທ, ປຓ຺ຑິເຕນ ປຸຄ຺ຄເລນ ຍຖາ – ‘‘ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຐປນີຍຕ຺ຕາ ປຎ຺ຫສ຺ສ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ‘‘ອພ຺ຍາກຕເມຕໍ ຕຖາຄເຕນາ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ຍຖາ – ‘‘ຈກ຺ຂຸ ສສ຺ສຕໍ ອສສ຺ສຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອສສ຺ສຕນ຺ຕິ ເອກໍເສເນວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ເອກໍເສເນວ ອຕ຺ຖີຕິສ຺ສ ວຈນີຍໍ. ປຸນ ກິໍ ປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓໍ, ໂກ ນາມ ໂສ ປຈ຺ຈໂຍ, ຍໂຕ ຊຣາມຣຓໍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ວຈນີຍໍ, ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພປເທສຸ.

ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສຕິ ອິທໍ ປນ ຍສ຺ມາ ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສາທີນໍ ຉນ຺ນໍ ວິປາກສມ຺ຜສ຺ສານໍເຍວ ຄຫຓໍ ໂຫຕິ, ອິຘ ຈ ‘‘ສຬາຍຕນປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ຄຫິຕມ຺ປິ ອຄຫິຕມ຺ປິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນວິເສສໍ ຜສ຺ສສ຺ສ ຈ ສຬາຍຕນໂຕ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວິເສສປຈ຺ຈຍໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມິນາ ປນ ວາເຣນ ຠຄວຕາ ກິໍ ກຖິຕນ຺ຕິ? ປຈ຺ຈຍານໍ ນິທານໍ ກຖິຕໍ. ອິທຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເຍ ນິຊ຺ຊເຏ ນິຄ຺ຄຸມ຺ເພ ກຕ຺ວາ ກຖິຕຕ຺ຕາ ມຫານິທານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໙໘. ອິທານິ ເຕສໍ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ຕຖໍ ອວິຕຖໍ ອນຎ຺ຎຖໍ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຍາເຍນາຕິ ກາຣເຓນ. ສພ຺ເພນສພ຺ພໍ ສພ຺ພຖາສພ຺ພນ຺ຕິ ນິປາຕທ຺ວຍເມຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ສພ຺ພາກາເຣນ ສພ຺ພາ ສພ຺ເພນ ສຠາເວນ ສພ຺ພາ ຊາຕິ ນາມ ຍທິ ນ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຠວາທີສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກສ຺ສຈີຕິ ອນິຍມວຈນເມຕໍ, ເທວາທີສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ. ກິມ຺ຫິຈີຕິ ອິທມ຺ປິ ອນິຍມວຈນເມວ, ກາມຠວາທີສຸ ນວສຸ ຠເວສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ. ເສຍ຺ຍຖິທນ຺ຕິ ອນິຍມິຕນິກ຺ຂິຕ຺ຕອຕ຺ຖວິຠຊນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ກສ຺ສຈິ ກິມ຺ຫິຈີ’ຕິ, ຕສ຺ສ ເຕ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ – ‘‘ເທວານໍ ວາ ເທວຕ຺ຕາຍາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເທວານໍ ວາ ເທວຕ຺ຕາຍາຕິ ຍາ ອຍໍ ເທວານໍ ເທວຠາວາຍ ຂນ຺ຘຊາຕິ, ຍາຍ ຂນ຺ຘຊາຕິຍາ ເທວາ ‘‘ເທວາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສເຈ ຫິ ຊາຕິ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ນາຠວິສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເທວາຕິ ອຸປປຕ຺ຕິເທວາ. ຄນ຺ຘພ຺ພາຕິ ມູລຂນ຺ຘາທີສຸ ອຘິວຕ຺ຖເທວຕາວ. ຍກ຺ຂາຕິ ອມນຸສ຺ສາ. ຠູຕາຕິ ເຍ ເກຈິ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕາ. ປກ຺ຂິໂນຕິ ເຍ ເກຈິ ອຏ຺ຐິປກ຺ຂາ ວາ ຈມ຺ມປກ຺ຂາ ວາ ໂລມປກ຺ຂາ ວາ. ສຣີສປາຕິ ເຍ ເກຈິ ຠູມິຍໍ ສຣນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕສໍ ເຕສນ຺ຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ເທວຄນ຺ຘພ຺ພາທີນໍ. ຕທຕ຺ຖາຍາຕິ ເທວຄນ຺ຘພ຺ພາທິຠາວາຍ. ຊາຕິນິໂຣຘາຕິ ຊາຕິວິຄມາ, ຊາຕິອຠາວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຫຕູຕິອາທີນິ ສພ຺ພານິປິ ກາຣຓເວວຈນານິ ເອວ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ຜລຕ຺ຖາຍ ຫິໂນຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເຫຕູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍສ຺ມາ ຕໍ ຜລໍ ນິເທຕິ – ‘‘ຫນ຺ທ, ນໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອປ຺ເປຕິ ວິຍ ຕສ຺ມາ ນິທານໍ. ຍສ຺ມາ ຜລໍ ຕໂຕ ສມຸເທຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ເອຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ສມຸທໂຍຕິ ຈ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອປິ ຈ ຍທິທໍ ຊາຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ. ຕສ຺ສ ສພ຺ພປເທສຸ ລິງ຺ຄານຸຣູປໂຕ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຘ ປນ – ‘‘ຍາ ເອສາ ຊາຕີ’’ຕິ ອຍມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ. ຊຣາມຣຓສ຺ສ ຫິ ຊາຕິ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

໙໙. ຠວປເທ – ‘‘ກິມ຺ຫິຈີ’’ຕິ ອິມິນາ ໂອກາສປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ. ຕຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິເທເວ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ກາມຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ນໂຍ ອຸປປຕ຺ຕິຠເວ. ອິຘ ປນ ກມ຺ມຠເວ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຫິ ຊາຕິຍາ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອຸປາທານປທາທີສຸປິ – ‘‘ກິມ຺ຫິຈີ’’ຕິ ອິມິນາ ໂອກາສປຣິຄ຺ຄໂຫວ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໐໐. ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຠໂວຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມຸປາທານໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ກມ຺ມຠວານໍ ຕິຓ຺ຓຎ຺ຈ ອຸປປຕ຺ຕິຠວານໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕຖາ ເສສານິປີຕິ ອຸປາທານປຈ຺ຈຍາ ຈຕຸວີສຕິຠວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍເນຕ຺ຖ ທ຺ວາທສ ກມ຺ມຠວາ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອຸປາທານານິ ສຫຊາຕໂກຏິຍາປິ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາປິ ປຈ຺ຈໂຍ.

໑໐໑. ຣູປຕຓ຺ຫາຕິ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ຕຓ຺ຫາ. ເອສ ນໂຍ ສທ຺ທຕຓ຺ຫາທີສຸ. ສາ ປເນສາ ຕຓ຺ຫາ ອຸປາທານສ຺ສ ສຫຊາຕໂກຏິຍາປິ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາປິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

໑໐໒. ເອສ ປຈ຺ຈໂຍ ຕຓ຺ຫາຍ, ຍທິທໍ ເວທນາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິປາກເວທນາ ຕຓ຺ຫາຍ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎາ ອຎ຺ຎຖາປີຕິ.

໑໐໓. ເອຕ຺ຕາວຕາ ປນ ຠຄວາ ວຏ຺ຏມູລຠູຕໍ ປຸຣິມຕຓ຺ຫໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເທສນໍ, ປິຏ຺ຐິຍໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ເກເສສຸ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຣວນ຺ຕໍ ວິຣວນ຺ຕໍ ມຄ຺ຄໂຕ ໂອກ຺ກເມນ຺ໂຕ ວິຍ ນວຫິ ປເທຫິ ສມຸທາຈາຣຕຓ຺ຫໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ – ‘‘ອິຕິ ໂຂ ປເນຕໍ, ອານນ຺ທ, ເວທນໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫາຕິ ທ຺ເວ ຕຓ຺ຫາ ເອສນຕຓ຺ຫາ ຈ, ເອສິຕຕຓ຺ຫາ ຈ. ຍາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອຊປຖສງ຺ກຸປຖາທີນິ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ເອສຕິ ຄເວສຕິ, ອຍໍ ເອສນຕຓ຺ຫາ ນາມ. ຍາ ເຕສຸ ເອສິເຕສຸ ຄເວສິເຕສຸ ປຏິລທ຺ເຘສຸ ຕຓ຺ຫາ, ອຍໍ ເອສິຕຕຓ຺ຫາ ນາມ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ສມຸທາຈາຣຕຓ຺ຫາຍ ເອວ ອຘິວຈນໍ. ຕສ຺ມາ ທຸວິຘາເປສາ ເວທນໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕຓ຺ຫາ ນາມ. ປຣິເຍສນາ ນາມ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓປຣິເຍສນາ, ສາ ຫິ ຕຓ຺ຫາຍ ສຕິ ໂຫຕິ. ລາໂຠຕິ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓປຏິລາໂຠ, ໂສ ຫິ ປຣິເຍສນາຍ ສຕິ ໂຫຕິ. ວິນິຈ຺ຉໂຍ ປນ ຎາຓຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິວິຕກ຺ກວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ. ຕຕ຺ຖ – ‘‘ສຸຂວິນິຈ຺ຉຍໍ ຊຎ຺ຎາ, ສຸຂວິນິຈ຺ຉຍໍ ຎຕ຺ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸຂມນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໒໓) ອຍໍ ຎາຓວິນິຈ຺ຉໂຍ. ‘‘ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ທ຺ເວ ວິນິຈ຺ຉຍາ – ຕຓ຺ຫາວິນິຈ຺ຉໂຍ ຈ ທິຏ຺ຐິວິນິຈ຺ຉໂຍ ຈາ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑໐໒). ເອວໍ ອາຄຕານິ ອຏ຺ຐສຕຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ ຕຓ຺ຫາວິນິຈ຺ຉໂຍ. ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ທິຏ຺ຐິວິນິຈ຺ຉໂຍ. ‘‘ຉນ຺ໂທ ໂຂ, ເທວານມິນ຺ທ, ວິຕກ຺ກນິທາໂນ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໕໘) ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ອິຘ ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກເຍວ ອາຄໂຕ. ລາຠໍ ລຠິຕ຺ວາ ຫິ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ ສຸນ຺ທຣາສຸນ຺ທຣຎ຺ຈ ວິຕກ຺ເກເນວ ວິນິຈ຺ຉິນາຕິ – ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ເມ ຣູປາຣມ຺ມຓຕ຺ຖາຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ສທ຺ທາທິອາຣມ຺ມຓຕ຺ຖາຍ, ເອຕ຺ຕກໍ ມຍ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ປຣສ຺ສ, ເອຕ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຕກໍ ນິທຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ລາຠໍ ປຏິຈ຺ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ’’ຕິ.

ຉນ຺ທຣາໂຄຕິ ເອວໍ ອກຸສລວິຕກ຺ເກນ ວິຕກ຺ກິຕວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ທຸພ຺ພລຣາໂຄ ຈ ພລວຣາໂຄ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິທຎ຺ຫິ ອິຘ ຕຓ຺ຫາ. ຉນ຺ໂທຕິ ທຸພ຺ພລຣາຄສ຺ສາຘິວຈນໍ. ອຊ຺ໂຌສານນ຺ຕິ ອຫໍ ມມນ຺ຕິ ພລວສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ. ປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐວເສນ ປຣິຄ຺ຄຫຓກຣຓໍ. ມຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ປເຣຫິ ສາຘາຣຓຠາວສ຺ສ ອສຫນຕາ. ເຕເນວສ຺ສ ໂປຣາຓາ ເອວໍ ວຈນຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ອິທໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ມຍ຺ຫເມວ ໂຫຕຸ, ມາ ອຎ຺ເຎສໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຫຕູຕິ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ມຈ຺ຉຣິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ອາຣກ຺ໂຂຕິ ທ຺ວາຣປິທຫນມຎ຺ຊູສໂຄປນາທິວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ຣກ຺ຂຓໍ. ອຘິກໂຣຕີຕິ ອຘິກຣຓໍ, ກາຣຓສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ອາຣກ຺ຂາຘິກຣຓນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກໍ, ອາຣກ຺ຂເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຓ຺ຑາທານາທີສຸ ປຣນິເສຘນຕ຺ຖໍ ທຓ຺ຑສ຺ສ ອາທານໍ ທຓ຺ຑາທານໍ. ເອກໂຕ ຘາຣາທິໂນ ສຕ຺ຖສ຺ສ ອາທານໍ ສຕ຺ຖາທານໍ. ກລໂຫຕິ ກາຍກລໂຫປິ ວາຈາກລໂຫປິ. ປຸຣິໂມ ປຸຣິໂມ ວິໂຣໂຘ ວິຄ຺ຄໂຫ. ປຈ຺ຉິໂມ ປຈ຺ຉິໂມ ວິວາໂທ. ຕຸວໍຕຸວນ຺ຕິ ອຄາຣວວຈນໍ ຕຸວໍຕຸວໍ.

໑໑໒. ອິທານິ ປຏິໂລມນເຍນາປິ ຕໍສມຸທາຈາຣຕຓ຺ຫໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ – ‘‘ອາຣກ຺ຂາຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາຣຠນ຺ໂຕ ເທສນໍ ນິວຕ຺ເຕສິ. ຕຕ຺ຖ ກາມຕຓ຺ຫາຕິ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຣູປາທິຕຓ຺ຫາ. ຠວຕຓ຺ຫາຕິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຣາໂຄ. ວິຠວຕຓ຺ຫາຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຣາໂຄ. ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາຕິ ວຏ຺ຏມູລຕຓ຺ຫາ ຈ ສມຸທາຈາຣຕຓ຺ຫາ ຈາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ. ທ຺ວເຍນາຕິ ຕຓ຺ຫາລກ຺ຂຓວເສນ ເອກຠາວໍ ຄຕາປິ ວຏ຺ຏມູລສມຸທາຈາຣວເສນ ທ຺ວີຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ ເວທນາຍ ເອກສໂມສຣຓາ ຠວນ຺ຕິ, ເວທນາປຈ຺ຈເຍນ ເອກປຈ຺ຈຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິວິຘຎ຺ຫິ ສໂມສຣຓໍ ໂອສຣຓສໂມສຣຓໍ, ສຫຊາຕສໂມສຣຓໍ, ປຈ຺ຈຍສໂມສຣຓຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສພ຺ພານິ ຕານິ ກາມສໂມສຣຓານິ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທໍ ໂອສຣຓສໂມສຣຓໍ ນາມ. ‘‘ຉນ຺ທມູລກາ, ອາວຸໂສ, ເອເຕ ຘມ຺ມາ ຜສ຺ສສມຸທຍາ ເວທນາສໂມສຣຓາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໘໓) ອິທໍ ສຫຊາຕສໂມສຣຓໍ ນາມ. ‘‘ທ຺ວເຍນ ເວທນາຍ ເອກສໂມສຣຓາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ປຈ຺ຈຍສໂມສຣຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໑໓. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ອາທໂຍ ສພ຺ເພ ວິປາກຜສ຺ສາເຍວ. ເຕສຸ ຐເປຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂລກຸຕ຺ຕຣວິປາກຜສ຺ເສ ອວເສສາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ຜສ຺ສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍທິທໍ ຜສ຺ໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຜສ຺ໂສ ພຫຸຘາ ເວທນາຍ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

໑໑໔. ເຍຫິ, ອານນ຺ທ, ອາກາເຣຫີຕິອາທີສຸ ອາກາຣາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ເວທນາທີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສທິສສຠາວາ. ເຕເຍວ ສາຘຸກໍ ທສ຺ສິຍມານາ ຕໍ ຕໍ ລີນມຕ຺ຖໍ ຄເມນ຺ຕີຕິ ລິງ຺ຄານິ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສຎ຺ຊານນເຫຕຸໂຕ ນິມິຕ຺ຕານິ. ຕຖາ ຕຖາ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພໂຕ ອຸທ຺ເທສາ. ຕສ຺ມາ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ‘‘ອານນ຺ທ, ເຍຫິ ອາກາເຣຫິ…ເປ… ເຍຫິ ອຸທ຺ເທເສຫິ ນາມກາຍສ຺ສ ນາມສມູຫສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຍາ ເອສາ ຈ ເວທນາຍ ເວທຍິຕາກາເຣ ເວທຍິຕລິງ຺ເຄ ເວທຍິຕນິມິຕ຺ເຕ ເວທນາຕິ ອຸທ຺ເທເສ ສຕິ, ສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຊານນາກາເຣ ສຎ຺ຊານນລິງ຺ເຄ ສຎ຺ຊານນນິມິຕ຺ເຕ ສຎ຺ຎາຕິ ອຸທ຺ເທເສ ສຕິ, ສງ຺ຂາຣານໍ ເຈຕນາກາເຣ ເຈຕນາລິງ຺ເຄ ເຈຕນານິມິຕ຺ເຕ ເຈຕນາຕິ ອຸທ຺ເທເສ ສຕິ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຊານນາກາເຣ ວິຊານນລິງ຺ເຄ ວິຊານນນິມິຕ຺ເຕ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທເສ ສຕິ – ‘ອຍໍ ນາມກາໂຍ’ຕິ ນາມກາຍສ຺ສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ເຕສຸ ນາມກາຍປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຫຕູສຸ ເວທນາທີສຸ ອາກາຣາທີສຸ ອສຕິ ອປິ ນຸ ໂຂ ຣູປກາເຍ ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ໂສ ປຎ຺ຎາເຍຖ? ຍ຺ວາຍໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ເຘ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ມໂນທ຺ວາເຣ ອຘິວຈນສມ຺ຜສ຺ສເວວຈໂນ ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ ຣູປກາເຍ ປຎ຺ຎາເຍຖ, ປຎ຺ຈ ປສາເທ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຖ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອມ຺ພຣຸກ຺ເຂ ອສຕິ ຊມ຺ພຸຣຸກ຺ຂໂຕ ອມ຺ພປກ຺ກສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວິຍ ຣູປກາຍໂຕ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂນ ເຫຕໍ ຠນ຺ເຕຕິ ອາຫ.

ທຸຕິຍປຎ຺ເຫ ຣຸປ຺ປນາກາຣຣຸປ຺ປນລິງ຺ຄຣຸປ຺ປນນິມິຕ຺ຕວເສນ ຣູປນ຺ຕິ ອຸທ຺ເທສວເສນ ຈ ອາກາຣາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຏິຆສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ສປ຺ປຏິຆໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສມ຺ຜສ຺ໂສ. ອິຘາປິ ເຖໂຣ ຊມ຺ພຸຣຸກ຺ເຂ ອສຕິ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໂຕ ຊມ຺ພຸປກ຺ກສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວິຍ ນາມກາຍໂຕ ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ໂນ ເຫຕໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ.

ຕຕິຍປຎ຺ໂຫ ອຸຠຍວເສເນວ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຣ ເຖໂຣ ອາກາເສ ອມ຺ພຊມ຺ພຸປກ຺ການໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ວິຍ ນາມຣູປາຠາເວ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຜສ຺ສານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ໂນ ເຫຕໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ.

ເອວໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຜສ຺ສານໍ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ປຈ຺ຈຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເຕສໍ ອວິເສສໂຕ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ເຍຫິ ອານນ຺ທ ອາກາເຣຫີ’’ຕິ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຫໍ ອາຣຠິ. ຍທິທໍ ນາມຣູປນ຺ຕິ ຍໍ ອິທໍ ນາມຣູປໍ, ຍໍ ອິທໍ ຉສຸປິ ທ຺ວາເຣສຸ ນາມຣູປໍ, ເອເສວ ເຫຕຸ ເອເສວ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີສຸ ຫິ ຈກ຺ຂາທີນິ ເຈວ ຣູປາຣມ຺ມຓາທີນິ ຈ ຣູປໍ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຂນ຺ຘາ ນາມນ຺ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈວິໂຘປິ ໂສ ຜສ຺ໂສ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາວ ຜສ຺ໂສ. ມໂນທ຺ວາເຣປິ ຫທຍວຕ຺ຖຸຎ຺ເຈວ ຍຎ຺ຈ ຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ອິທໍ ຣູປໍ. ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາ ເຈວ ຍຎ຺ຈ ອຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ອິທໍ ອຣູປໍ ນາມ. ເອວໍ ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສປິ ນາມຣູປປຈ຺ຈຍາ ຜສ຺ໂສຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນາມຣູປໍ ປນສ຺ສ ພຫຸຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

໑໑໕. ນ ໂອກ຺ກມິສ຺ສຖາຕິ ປວິສິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານໍ ວິຍ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ນ ວຕ຺ຕິສ຺ສຖ. ສມຸຈ຺ຈິສ຺ສຖາຕິ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາເຓ ອສຕິ ອປິ ນຸ ໂຂ ສຸທ຺ຘໍ ອວເສສໍ ນາມຣູປໍ ອນ຺ໂຕມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ກລລາທິຠາເວນ ສມຸຈ຺ຈິຕໍ ມິສ຺ສກຠູຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ວຕ຺ຕິສ຺ສຖ. ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂວກ຺ກມິສ຺ສຖາຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຈຸຕິວເສນ ໂວກ຺ກມິສ຺ສຖ, ນິຣຸຊ຺ຌິສ຺ສຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ປນສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ນ ຕສ຺ເສວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິໂຣເຘນ, ນ ຕໂຕ ທຸຕິຍຕຕິຍານໍ ນິໂຣເຘນ ໂຫຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐິຕານິ ສມຕິໍສ ກມ຺ມຊຣູປານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປນ ຐິເຕສຸເຍວ ໂສຬສ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ວາ ມາຕຸຍາ ວາ ປນສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ ນຕ຺ຖິ. ອຍຎ຺ຫິ ອໂນກາໂສ ນາມ. ສເຈ ປນ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐິຕຣູປານິ ສຕ຺ຕຣສມສ຺ສ ຠວງ຺ຄສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ທາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ປວຕ຺ຕິ ປວຕ຺ຕຕິ, ປເວຓີ ຆຏິຍຕິ. ສເຈ ປນ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ປວຕ຺ຕິ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ປເວຓີ ນ ຆຏິຍຕິ, ໂວກ຺ກມຕິ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂວກ຺ກມິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອິຕ຺ຖຠາວາຍ, ເອວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຠາວາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຫຣສ຺ເສວ ສໂຕຕິ ມນ຺ທສ຺ສ ພາລສ຺ເສວ ສນ຺ຕສ຺ສ. ໂວຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຖາຕິ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສຖ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາເຓ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ເນ ສຸທ຺ຘໍ ນາມຣູປເມວ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຐມວຍວເສນ ວຸຑ຺ຒິໍ, ມຊ຺ຌິມວຍວເສນ ວິຣູຬ຺ຫິໍ, ປຈ຺ຉິມວຍວເສນ ເວປຸລ຺ລໍ ອປິ ນຸ ໂຂ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຖາຕິ. ທສວສ຺ສວີສຕິວສ຺ສວສ຺ສສຕວສ຺ສສຫສ຺ສສມ຺ປາປເນນ ວາ ອປິ ນຸ ໂຂ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທາຕິ ຍສ຺ມາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓປິ ກຸຈ຺ຉິວາເສປິ ກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມເນປິ, ປວຕ຺ຕິຍໍ ທສວສ຺ສາທິກາເລປິ ວິຎ຺ຎາຓເມວສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ, ຕສ຺ມາ ເອເສວ ເຫຕຸ ເອສ ປຈ຺ຈໂຍ ນາມຣູປສ຺ສ, ຍທິທໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ຍຖາ ຫິ ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ອຸປຣາຊາ, ຕ຺ວໍ ເສນາປຕີຕິ ເກນ ກໂຕ ນນຸ ມຍາ ກໂຕ, ສເຈ ຫິ ມຍິ ອກໂຣນ຺ເຕ ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ອຸປຣາຊາ ວາ ເສນາປຕິ ວາ ຠເວຍ຺ຍາສິ, ຊາເນຍ຺ຍາມ ໂວ ພລ’’ນ຺ຕິ; ເອວເມວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ນາມຣູປໍ ວທຕິ ວິຍ ‘‘ຕ຺ວໍ ນາມໍ, ຕ຺ວໍ ຣູປໍ, ຕ຺ວໍ ນາມຣູປໍ ນາມາຕິ ເກນ ກຕໍ, ນນຸ ມຍາ ກຕໍ, ສເຈ ຫິ ມຍິ ປຸເຣຈາຣິເກ ຫຸຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ຕ຺ວໍ ນາມໍ ວາ ຣູປໍ ວາ ນາມຣູປໍ ວາ ຠເວຍ຺ຍາສິ, ຊາເນຍ຺ຍາມ ໂວ ພລ’’ນ຺ຕິ. ຕໍ ປເນຕໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມຣູປສ຺ສ ພຫຸຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

໑໑໖. ທຸກ຺ຂສມຸທຍສມ຺ຠໂວຕິ ທຸກ຺ຂຣາສິສມ຺ຠໂວ. ຍທິທໍ ນາມຣູປນ຺ຕິ ຍໍ ອິທໍ ນາມຣູປໍ, ເອເສວ ເຫຕຸ ເອສ ປຈ຺ຈໂຍ. ຍຖາ ຫິ ຣາຊປຸຣິສາ ຣາຊານໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘‘ຕ຺ວໍ ຣາຊາຕິ ເກນ ກໂຕ, ນນຸ ມຍາ ກໂຕ, ສເຈ ຫິ ມຍິ ອຸປຣາຊຏ຺ຐາເນ, ມຍິ ເສນາປຕິຏ຺ຐາເນ ອຕິຏ຺ຐນ຺ເຕ ຕ຺ວໍ ເອກໂກວ ຣາຊາ ຠເວຍ຺ຍາສິ, ປສ຺ເສຍ຺ຍາມ ເຕ ຣາຊຠາວ’’ນ຺ຕິ; ເອວເມວ ນາມຣູປມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ວທຕິ ວິຍ ‘‘ຕ຺ວໍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເກນ ກຕໍ, ນນຸ ອມ຺ເຫຫິ ກຕໍ, ສເຈ ຫິ ຕ຺ວໍ ຕໂຍ ຂນ຺ເຘ ຫທຍວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ອນິສ຺ສາຍ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມ ຠເວຍ຺ຍາສິ, ປສ຺ເສຍ຺ຍາມ ເຕ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາຓຠາວ’’ນ຺ຕິ. ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ນາມຣູປໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ພຫຸຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂຕິ ວິຎ຺ຎາເຓ ນາມຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈເຍ ໂຫນ຺ເຕ, ນາມຣູເປ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈເຍ ໂຫນ຺ເຕ, ທ຺ວີສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍວເສນ ປວຕ຺ເຕສຸ ເອຕ຺ຕເກນ ຊາເຍຖ ວາ…ເປ… ອຸປປຊ຺ເຊຖ ວາ, ຊາຕິອາທໂຍ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍຸໍ ອປຣາປຣໍ ວາ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໂຍຕິ.

ອຘິວຈນປໂຖຕິ ‘‘ສິຣິວຑ຺ຒໂກ ຘນວຑ຺ຒໂກ’’ຕິອາທິກສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອທິສ຺ວາ ວຈນມຕ຺ຕເມວ ອຘິກິຈ຺ຈ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ໂວຫາຣສ຺ສ ປໂຖ. ນິຣຸຕ຺ຕິປໂຖຕິ ສຣຕີຕິ ສໂຕ, ສມ຺ປຊານາຕີຕິ ສມ຺ປຊາໂນຕິອາທິກສ຺ສ ກາຣຓາປເທສວເສນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ໂວຫາຣສ຺ສ ປໂຖ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປໂຖຕິ – ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ນິປຸໂຓ ກຕປຣປ຺ປວາໂທ’’ຕິອາທິກສ຺ສ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ຎາປນວເສນ ປວຕ຺ຕສ຺ສ ໂວຫາຣສ຺ສ ປໂຖ. ອິຕິ ຕີຫິ ປເທຫິ ອຘິວຈນາທີນໍ ວຕ຺ຖຸຠູຕາ ຂນ຺ຘາວ ກຖິຕາ. ປຎ຺ຎາວຈຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ອວຈຣິຕພ຺ພໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ວຏ຺ຏໍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສໍສາຣວຏ຺ຏໍ ວຕ຺ຕຕິ. ອິຕ຺ຖຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖໍຠາໂວ, ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ປຎ຺ຎາປນາຍາຕິ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ. ‘‘ເວທນາ ສຎ຺ຎາ’’ຕິອາທິນາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ, ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກມ຺ປິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທິທໍ ນາມຣູປໍ ສຫ ວິຎ຺ຎາເຓນາຕິ ຍໍ ອິທໍ ນາມຣູປໍ ສຫ ວິຎ຺ຎາເຓນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຈ຺ຈຍຕາຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ເຫຕ຺ຖ ນິຍ຺ຍາຕິຕວຈນໍ.

ອຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິວຓ຺ຓນາ

໑໑໗. ອິຕິ ຠຄວາ – ‘‘ຄມ຺ຠີໂຣ ຈາຍໍ, ອານນ຺ທ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ, ຄມ຺ຠີຣາວຠາໂສ ຈາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ຕນ຺ຕາກຸລກຊາຕາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ຈາ’’ຕິອາທິກໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ຣູປິໍ ວາ ຫິ, ອານນ຺ທ, ປຣິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິອາທີສຸ ໂຍ ອວຑ຺ຒິຕໍ ກສິຓນິມິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ຣູປິໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ໂຍ ປນ ນານາກສິຓລາຠີ ໂຫຕິ, ໂສ ຕໍ ກທາຈິ ນີໂລ, ກທາຈິ ປີຕໂກຕິ ປຎ຺ຎເປຕິ. ໂຍ ວຑ຺ຒິຕໍ ກສິຓນິມິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ຣູປິໍ ອນນ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ໂຍ ວາ ປນ ອວຑ຺ຒິຕໍ ກສິຓນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕຜຸຏ຺ໂຐກາສໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ເຘ ວາ ເຕສຸ ວິຎ຺ຎາຓມຕ຺ຕເມວ ວາ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ອຣູປິໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ໂຍ ວຑ຺ຒິຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ນິມິຕ຺ຕຜຸຏ຺ໂຐກາສໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ເຘ ວາ ເຕສຸ ວິຎ຺ຎາຓມຕ຺ຕເມວ ວາ ອຕ຺ຕາຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ອຣູປິໍ ອນນ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕິ.

໑໑໘. ຕຕ຺ຣານນ຺ທາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ຈຕູສຸ ທິຏ຺ຐິຄຕິເກສຸ. ເອຕຣຫິ ວາຕິ ອິທາເນວ, ນ ອິໂຕ ປຣໍ. ອຸຈ຺ເຉທວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖຠາວິໍ ວາຕິ ຕຕ຺ຖ ວາ ປຣໂລເກ ຠາວິໍ. ສສ຺ສຕວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຕຖໍ ວາ ປນ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕຖສຠາວໍ ສມານໍ. ຕຖຕ຺ຕາຍາຕິ ຕຖຠາວາຍ. ອຸປກປ຺ເປສ຺ສາມີຕິ ສມ຺ປາເທສ຺ສາມິ. ອິມິນາ ວິວາທໍ ທສ຺ເສຕິ. ອຸຈ຺ເຉທວາທີ ຫິ ‘‘ສສ຺ສຕວາທິໂນ ອຕ຺ຕານໍ ອຕຖໍ ອນຸຈ຺ເຉທສຠາວມ຺ປິ ສມານໍ ຕຖຕ຺ຖາຍ ອຸຈ຺ເຉທສຠາວາຍ ອຸປກປ຺ເປສ຺ສາມິ, ສສ຺ສຕວາທຎ຺ຈ ຊານາເປຕ຺ວາ ອຸຈ຺ເຉທວາທເມວ ນໍ ຄາເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ. ສສ຺ສຕວາທີປິ ‘‘ອຸຈ຺ເຉທວາທິໂນ ອຕ຺ຕານໍ ອຕຖໍ ອສສ຺ສຕສຠາວມ຺ປິ ສມານໍ ຕຖຕ຺ຖາຍ ສສ຺ສຕຠາວາຍ ອຸປກປ຺ເປສ຺ສາມິ, ອຸຈ຺ເຉທວາທຎ຺ຈ ຊານາເປຕ຺ວາ ສສ຺ສຕວາທເມວ ນໍ ຄາເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ.

ເອວໍ ສນ຺ຕໍ ໂຂຕິ ເອວໍ ສມານໍ ຣູປິໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປິນ຺ຕິ ຣູປກສິຓລາຠິໍ. ປຣິຕ຺ຕຕ຺ຕານຸທິຏ຺ຐິ ອນຸເສຕີຕິ ປຣິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕາຕິ ອຍໍ ທິຏ຺ຐິ ອນຸເສຕິ, ສາ ປນ ນ ວລ຺ລິ ວິຍ ຈ ລຕາ ວິຍ ຈ ອນຸເສຕິ. ອປ຺ປຫີນຏ຺ເຐນ ອນຸເສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຈ຺ຈາລໍ ວຈນາຍາຕິ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອວຣູປາ ທິຏ຺ຐິ ອນຸເສຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ອຣູປິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຣູປກສິຓລາຠິໍ, ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘໂຄຈຣໍ ວາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ລາຠິໂນ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ເຕສໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ຕກ຺ກິກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ເຕສໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ອຕ຺ຕໂຕ ໂສຬສ ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ທສ຺ສິຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

ນອຕ຺ຕປຎ຺ຎຕ຺ຕິວຓ຺ຓນາ

໑໑໙. ເອວໍ ເຍ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ເຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຍ ນ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ກິຕ຺ຕາວຕາ ຈ ອານນ຺ທາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເກ ປນ ນ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ? ສພ຺ເພ ຕາວ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລາ ນ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຕິປິຏກຘຣາ ທ຺ວິປິຏກຘຣາ ເອກປິຏກຘຣາ, ອນ຺ຕມໂສ ເອກນິກາຍມ຺ປິ ສາຘຸກໍ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຫິຕຘມ຺ມກຖິໂກປິ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສໂກປິ ປຸຄ຺ຄໂລ, ເຕ ນ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິເຍວ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ປຏິຠາຄກສິເຓ ປຏິຠາຄກສິຓມິຈ຺ເຈວ ຎາຓໍ ໂຫຕິ. ອຣູປກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ຈ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ ອິຈ຺ເຈວ.

ອຕ຺ຕສມນຸປສ຺ສນາວຓ຺ຓນາ

໑໒໑. ເອວໍ ເຍ ນ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ເຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ເຍ ເຕ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ເຕ ຍສ຺ມາ ທິຏ຺ຐິວເສນ ສມນຸປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປນ຺ຕິ, ສາ ຈ ເນສໍ ສມນຸປສ຺ສນາ ວີສຕິວຕ຺ຖຸກາຍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ວີສຕິວຕ຺ຖຸກໍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸນ ກິຕ຺ຕາວຕາ ຈ ອານນ຺ທາຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ເວທນໍ ວາ ຫີຕິ ອິມິນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘວຕ຺ຖຸກາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ກຖິຕາ. ອປ຺ປຏິສໍເວທໂນ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘວຕ຺ຖຸກາ. ອຕ຺ຕາ ເມ ເວທິຍຕິ, ເວທນາຘມ຺ໂມ ຫິ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘວຕ຺ຖຸກາ. ອິທຎ຺ຫິ ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍໍ ເວທນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເວທິຍຕິ. ເອຕສ຺ສ ຈ ເວທນາຘມ຺ໂມ ອວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕສຠາໂວ.

໑໒໒. ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ – ‘‘ຕຕ຺ຣານນ຺ທາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ຕີສຸ ທິຏ຺ຐິຄຕິເກສຸ. ຍສ຺ມິໍ, ອານນ຺ທ, ສມເຍຕິອາທິ ໂຍ ໂຍ ຍໍ ຍໍ ເວທນໍ ອຕ຺ຕາຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກທາຈິ ຠາວໍ, ກທາຈິ ອຠາວນ຺ຕິ ເອວມາທິໂທສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໒໓. ອນິຈ຺ຈາທີສຸ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕ ອນິຈ຺ຈາ. ເຕຫິ ເຕຫິ ກາຣເຓຫິ ສງ຺ຄມ຺ມ ສມາຄມ຺ມ ກຕາຕິ ສງ຺ຂຕາ. ຕໍ ຕໍ ປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ສມ຺ມາ ກາຣເຓເນວ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ. ຂໂຍຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ຠງ຺ຄສ຺ສ ເວວຈນໍ. ຍຎ຺ຫິ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ຂິຍຕິປິ ວຍຕິປິ ວິຣຊ຺ຌຕິປິ ນິຣຸຊ຺ຌຕິປິ, ຕສ຺ມາ ຂຍຘມ຺ມາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ພ຺ຍຄາ ເມຕິ ວິອຄາຕິ ພ຺ຍຄາ, ວິຄໂຕ ນິຣຸທ຺ໂຘ ເມ ອຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ປນ ເອກສ຺ເສວ ຕີສຸປິ ກາເລສຸ – ‘‘ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ໂຫຕີຕິ, ກິໍ ປນ ນ ຠວິສ຺ສຕິ? ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ ຫິ ຖຸສຣາສິມ຺ຫິ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຂາຓຸກສ຺ເສວ ນິຈ຺ຈລຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ວນມກ຺ກໂຏ ວິຍ ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຎ຺ຎໍ ມຸຎ຺ຈຕິ. ອນິຈ຺ຈສຸຂທຸກ຺ຂໂວກິຓ຺ຓນ຺ຕິ ວິເສເສນ ຕໍ ຕໍ ເວທນໍ ອຕ຺ຕາຕິ ສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ອນິຈ຺ຈຎ຺ເຈວ ສຸຂຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ ອວິເສເສນ ເວທນໍ ອຕ຺ຕາຕິ ສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ໂວກິຓ຺ຓໍ ອຸປ຺ປາທວຍຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເວທນາ ຫິ ຕິວິຘາ ເຈວ ອຸປ຺ປາທວຍຘມ຺ມາ ຈ, ຕຎ຺ເຈສ ອຕ຺ຕາຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ອິຈ຺ຈສ຺ສ ອນິຈ຺ໂຈ ເຈວ ອຕ຺ຕາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອກກ຺ຂເຓ ຈ ພຫູນໍ ເວທນານໍ ອຸປ຺ປາໂທ. ຕໍ ໂຂ ປເນສ ອນິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸຊານາຕິ, ນ ເອກກ຺ຂເຓ ພຫູນໍ ເວທນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ. ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ – ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທ, ເອເຕນເປຕໍ ນກ຺ຂມຕິ ‘ເວທນາ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ສມນຸປສ຺ສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໒໔. ຍຕ຺ຖ ປນາວຸໂສຕິ ຍຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘຣູປກ຺ຂນ຺ເຘ ສພ຺ພໂສ ເວທຍິຕໍ ນຕ຺ຖິ. ອປິ ນຸ ໂຂ ຕຕ຺ຖາຕິ ອປິ ນຸ ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ເວທນາວິຣຫິເຕ ຕາລວຓ຺ເຏ ວາ ວາຕປາເນ ວາ ອສ຺ມີຕິ ເອວໍ ອຫໍກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທາຕິ ຍສ຺ມາ ສຸທ຺ຘຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຫມສ຺ມີຕິ ນ ວທຕິ, ຕສ຺ມາ ເອເຕນປິ ເອຕໍ ນກ຺ຂມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິ ນຸ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ອຍມຫມສ຺ມີຕິ ສິຍາຕິ ອປິ ນຸ ໂຂ ເຕສຸ ເວທນາຘມ຺ເມສຸ ຕີສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ເອກຘມ຺ໂມປິ ອຍໍ ນາມ ອຫມສ຺ມີຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ສິຍາ. ອຖ ວາ ເວທນານິໂຣຘາ ສເຫວ ເວທນາຍ ນິຣຸທ຺ເຘສຸ ເຕສຸ ຕີສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອປິ ນຸ ໂຂ ອຍມຫມສ຺ມີຕິ ວາ ອຫມສ຺ມີຕິ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສສວິສາຓສ຺ສ ຕິຂິຓຠາວໍ ວິຍ ຕໍ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂນ ເຫຕໍ ຠນ຺ເຕຕິ ອາຫ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ກິໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ? ວຏ຺ຏກຖາ ກຖິຕາ ໂຫຕິ. ຠຄວາ ຫິ ວຏ຺ຏກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ກຕ຺ຖຈິ ອວິຊ຺ຊາສີເສນ ກເຖສິ, ກຕ຺ຖຈິ ຕຓ຺ຫາສີເສນ, ກຕ຺ຖຈິ ທິຏ຺ຐິສີເສນ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸຣິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏິ ນປ຺ປຎ຺ຎາຍຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ, ‘ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອວິຊ຺ຊາ ນາໂຫສິ, ອຖ ປຈ຺ຉາ ສມຠວີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ຈ ປນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອວິຊ຺ຊາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໑) ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາສີເສນ ກຖິຕາ. ‘‘ປຸຣິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏິ ນປ຺ປຎ຺ຎາຍຕິ ຠວຕຓ຺ຫາຍ, ‘ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຠວຕຓ຺ຫາ ນາໂຫສິ, ອຖ ປຈ຺ຉາ ສມຠວີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ຈ ປນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຠວຕຓ຺ຫາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໒) ເອວໍ ຕຓ຺ຫາສີເສນ ກຖິຕາ. ‘‘ປຸຣິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏິ ນປ຺ປຎ຺ຎາຍຕິ ຠວທິຏ຺ຐິຍາ, ‘ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຠວທິຏ຺ຐິ ນາໂຫສິ, ອຖ ປຈ຺ຉາ ສມຠວີ’ຕິ, ເອວຎ຺ຈິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ຈ ປນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຠວທິຏ຺ຐີ’’ຕິ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິສີເສນ ກຖິຕາ. ອິຘາປິ ທິຏ຺ຐິສີເສເນວ ກຖິຕາ.

ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ຫິ ສຸຂາທິເວທນໍ ອຕ຺ຕາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຫງ຺ກາຣມມງ຺ກາຣປຣາມາສວເສນ ສພ຺ພຠວໂຍນິຄຕິ – ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິສຕ຺ຕາວາເສສຸ ຕໂຕ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ມຫາສມຸທ຺ເທ ວາຕຸກ຺ຂິຕ຺ຕນາວາ ວິຍ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ປຣິພ຺ຠມຕິ, ວຏ຺ຏໂຕ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍເຍວ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

໑໒໖. ອິຕິ ຠຄວາ ປຈ຺ຈຍາກາຣມູຬ຺ຫສ຺ສ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ ເອຕ຺ຕເກນ ກຖາມຄ຺ເຄນ ວຏ຺ຏໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ວິວຏ຺ຏໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຍໂຕ ໂຂ ປນ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູຕິອາທິມາຫ.

ຕຎ຺ຈ ປນ ວິວຏ຺ຏກຖໍ ຠຄວາ ເທສນາສຸ ກຸສລຕ຺ຕາ ວິສ຺ສຏ຺ຐກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນວກມ຺ມາທິວເສນ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ກາຣກສ຺ສ ສຕິປຏ຺ຐານວິຫາຣິໂນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ອາຣຠນ຺ໂຕ ເນວ ເວທນໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິອາທິມາຫ. ເອວຣູໂປ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ – ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ພຫິທ຺ຘາ ວາ ໂອຬາຣິກໍ ວາ ສຸຂຸມໍ ວາ ຫີນໍ ວາ ປຓີຕໍ ວາ ຍໍ ທູເຣ ວາ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕິ, ເອກໍ ສມ຺ມສນໍ. ທຸກ຺ຂໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕິ, ເອກໍ ສມ຺ມສນໍ. ອນຕ຺ຕໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕິ, ເອກໍ ສມ຺ມສນ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມສນຎາຓສ຺ສ ວເສນ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເນວ ເວທນໍ ອຕ຺ຕາຕິ ສມນຸປສ຺ສຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ, ໂສ ເອວໍ ອສມນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ໂລເກ ອຸປາທິຍຕີຕິ ຂນ຺ຘໂລກາທິເຠເທ ໂລເກ ຣູປາທີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກິຎ຺ຈິ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ອຕ຺ຕາຕິ ວາ ອຕ຺ຕນິຍນ຺ຕິ ວາ ນ ອຸປາທິຍຕິ.

ອນຸປາທິຍໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕີຕິ ອນຸປາທິຍນ຺ໂຕ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິມານປຣິຕສ຺ສນາຍາປິ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ. ອປຣິຕສ຺ສນ຺ຕິ ອປຣິຕສ຺ສມາໂນ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ປຣິນິພ຺ພາຍຕີຕິ ອຕ຺ຕນາວ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ເອວໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ປນສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາປວຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຂີຓາ ຊາຕີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອິຕິ ສາ ທິຏ຺ຐີຕິ ຍາ ຕຖາວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຣຫໂຕ ທິຏ຺ຐິ, ສາ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິ. ‘‘ອິຕິສ຺ສ ທິຏ຺ຐີ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ໂຍ ຕຖາວິມຸຕ຺ໂຕ ອຣຫາ, ເອວມສ຺ສ ທິຏ຺ຐີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທກລ຺ລນ຺ຕິ ຕໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ – ‘‘ອຣຫາ ນ ກິຎ຺ຈິ ຊານາຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ຠເວຍ຺ຍ, ເອວໍ ຎຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຣຫນ຺ຕໍ ‘‘ນ ກິຎ຺ຈິ ຊານາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ເຕເນວ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ນຍານໍ ອວສາເນ – ‘‘ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕູ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາ ອານນ຺ທ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ຍຕ຺ຕໂກ ອຘິວຈນສງ຺ຂາໂຕ ໂວຫາໂຣ ອຕ຺ຖິ. ຍາວຕາ ອຘິວຈນປໂຖຕິ ຍຕ຺ຕໂກ ອຘິວຈນສ຺ສ ປໂຖ, ຂນ຺ຘາ ອາຍຕນານິ ຘາຕຸໂຍ ວາ ອຕ຺ຖິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ປຎ຺ຎາວຈຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ອວຈຣິຕພ຺ພໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ຕທຠິຎ຺ຎາຕິ ຕໍ ອຠິຊານິຕ຺ວາ. ເອຕ຺ຕເກນ ຠຄວຕາ ກິໍ ທສ຺ສິຕໍ? ຕນ຺ຕາກຸລປທສ຺ເສວ ອນຸສນ຺ຘິ ທສ຺ສິໂຕ.

ສຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິວຓ຺ຓນາ

໑໒໗. ອິທານິ ໂຍ – ‘‘ນ ປຎ຺ຎເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຍສ຺ມາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍ ຈ – ‘‘ນ ສມນຸປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຍສ຺ມາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິຄມນຎ຺ຈ ນາມຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ສຕ຺ຕ ໂຂ ອິມານນ຺ທ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໂຍຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ຕາ, ອາຣມ຺ມຓວເສນ ສງ຺ຄີຕິສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໓.໓໑໑) ວຸຕ຺ຕາ ຈຕສ຺ໂສ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິ, ວິຎ຺ຎາຓປຕິຏ຺ຐານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ທ຺ເວ ຈ ອາຍຕນານີຕິ ທ຺ເວ ນິວາສຏ຺ຐານານິ. ນິວາສຏ຺ຐານຎ຺ຫິ ອິຘາຍຕນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕເນວ ວກ຺ຂຕິ – ‘‘ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາຍຕນໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນເມວ ທຸຕິຍ’’ນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ປເນຕໍ ສພ຺ພໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ? ວຏ຺ຏປຣິຍາທານຕ຺ຖໍ. ວຏ຺ຏຎ຺ຫິ ນ ສຸທ຺ຘວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິວເສນ ສຸທ຺ຘາຍຕນວເສນ ວາ ປຣິຍາທານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຠວໂຍນິຄຕິສຕ຺ຕາວາສວເສນ ປນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພເມຕໍ ຄຫິຕໍ.

ອິທານິ ອນຸກ຺ກເມນ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ກຕມາ ສຕ຺ຕາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເສຍ຺ຍຖາປີຕິ ນິທສ຺ສນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ຍຖາ ມນຸສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປຣິມາເຓສຸ ຫິ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ອປຣິມາຓານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານາທິວເສນ ທ຺ເວປິ ເອກສທິສາ ນຕ຺ຖິ. ເຍປິ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ຍມກຠາຕໂຣ ວຓ຺ເຓນ ວາ ສຓ຺ຐາເນນ ວາ ເອກສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ອາໂລກິຕວິໂລກິຕກຖິຕຫສິຕຄມນຐານາທີຫິ ວິເສໂສ ໂຫຕິເຍວ. ຕສ຺ມາ ນານຕ຺ຕກາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຏິສນ຺ຘິສຎ຺ຎາ ປນ ເນສໍ ຕິເຫຕຸກາປິ ທ຺ວິເຫຕຸກາປິ ອເຫຕຸກາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເອກຈ຺ເຈ ຈ ເທວາຕິ ຉ ກາມາວຈຣເທວາ. ເຕສຸ ຫິ ເກສຎ຺ຈິ ກາໂຍ ນີໂລ ໂຫຕິ, ເກສຎ຺ຈິ ປີຕກາທິວຓ຺ໂຓ. ສຎ຺ຎາ ປນ ເນສໍ ທ຺ວິເຫຕຸກາປິ ຕິເຫຕຸກາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ອເຫຕຸກາ ນຕ຺ຖິ. ເອກຈ຺ເຈ ຈ ວິນິປາຕິກາຕິ ຈຕຸອປາຍວິນິມຸຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕຣມາຕາ ຍກ຺ຂິນີ, ປິຍງ຺ກຣມາຕາ, ຜຸສ຺ສມິຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມຄຸຕ຺ຕາຕິ ເອວມາທິກາ ອຎ຺ເຎ ຈ ເວມານິກາ ເປຕາ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ປີຕໂອທາຕກາຬມງ຺ຄຸຣຈ຺ຉວິສາມວຓ຺ຓາທິວເສນ ເຈວ ກິສຖູລຣສ຺ສທີຆວເສນ ຈ ກາໂຍ ນານາ ໂຫຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ວິຍ ທ຺ວິເຫຕຸກຕິເຫຕຸກອເຫຕຸກວເສນ ສຎ຺ຎາປິ. ເຕ ປນ ເທວາ ວິຍ ນ ມເຫສກ຺ຂາ, ກປຓມນຸສ຺ສາ ວິຍ ອປ຺ເປສກ຺ຂາ, ທຸລ຺ລຠຆາສຈ຺ຉາທນາ ທຸກ຺ຂປີຬິຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ກາຬປກ຺ເຂ ທຸກ຺ຂິຕາ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ເຂ ສຸຂິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸຂສມຸສ຺ສຍໂຕ ວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ ວິນິປາຕິກາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເຍ ປເນຕ຺ຖ ຕິເຫຕຸກາ ເຕສໍ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍປິ ໂຫຕິ, ປິຍງ຺ກຣມາຕາ ຫິ ຍກ຺ຂິນີ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຊ຺ຌາຍໂຕ ສຸຕ຺ວາ –

‘‘ມາ ສທ຺ທມກຣິ ປິຍງ຺ກຣ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມປທານິ ຠາສຕິ;

ອປິ ຘມ຺ມປທໍ ວິຊານິຍ, ປຏິປຊ຺ເຊມ ຫິຕາຍ ໂນ ສິຍາ;

ປາເຓສຸ ຈ ສໍຍມາມເສ, ສມ຺ປຊານມຸສາ ນ ຠຓາມເສ;

ສິກ຺ເຂມ ສຸສີລ຺ຍມຕ຺ຕໂນ, ອປິ ມຸຈ຺ເຈມ ປິສາຈໂຍນິຍາ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໒.໔໐);

ເອວໍ ປຸຕ຺ຕກໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ຕາ. ອຸຕ຺ຕຣມາຕາ ປນ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາວ ໂສຕາປນ຺ນາ ຊາຕາ.

ພ຺ຣຫ຺ມກາຍິກາຕິ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ. ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ເຕ ສພ຺ເພປິ ປຐເມນ ຌາເນນ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ເຕສຸ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາ ປນ ປຣິຕ຺ເຕນ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ກປ຺ປສ຺ສ ຕຕິໂຍ ຠາໂຄ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕາ ມຊ຺ຌິເມນ, ເຕສໍ ອຸປຑ຺ຒກປ຺ໂປ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ກາໂຍ ຈ ເຕສໍ ວິປ຺ຜາຣິກຕໂຣ ໂຫຕິ. ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ປຓີເຕນ, ເຕສໍ ກປ຺ໂປ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ, ກາໂຍ ປນ ເຕສໍ ອຕິວິປ຺ຜາຣິໂກ ໂຫຕິ. ອິຕິ ເຕ ກາຍສ຺ສ ນານຕ຺ຕາ, ປຐມຊ຺ຌານວເສນ ສຎ຺ຎາຍ ເອກຕ຺ຕາ ນານຕ຺ຕກາຍາ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍຖາ ຈ ເຕ, ເອວໍ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ສຕ຺ຕາ. ນິຣເຍສຸ ຫິ ເກສຎ຺ຈິ ຄາວຸຕໍ, ເກສຎ຺ຈິ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ, ເກສຎ຺ຈິ ໂຍຊນໍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ໂຫຕິ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ໂຍຊນສຕິໂກ ຊາໂຕ. ຕິຣຈ຺ຉາເນສຸປິ ເກຈິ ຂຸທ຺ທກາ, ເກຈິ ມຫນ຺ຕາ. ເປຕ຺ຕິວິສເຍປິ ເກຈິ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖາ, ເກຈິ ສຕ຺ຕຕິຫຕ຺ຖາ, ເກຈິ ອສີຕິຫຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ສຸວຓ຺ຓາ, ເກຈິ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຖາ ກາລກຎ຺ຊິກາ ອສຸຣາ. ອປິ ເຈຕ຺ຖ ທີຆປິຏ຺ຐິກເປຕາ ນາມ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິກາປິ ໂຫນ຺ຕິ. ສຎ຺ຎາ ປນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອກຸສລວິປາກອເຫຕຸກາວ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອາປາຍິກາປິ ນານຕ຺ຕກາຍາ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ອາຠສ຺ສຣາຕິ ທຓ຺ຑອຸກ຺ກາຍ ອຈ຺ຈິ ວິຍ ເອເຕສໍ ສຣີຣໂຕ ອາຠາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕນ຺ຕີ ວິຍ ສຣຕິ ວິສ຺ສຣຕີຕິ ອາຠສ຺ສຣາ. ເຕສຸ ປຎ຺ຈກນເຍນ ທຸຕິຍຕຕິຍຊ຺ຌານທ຺ວຍໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ອຸປປນ຺ນາ ປຣິຕ຺ຕາຠາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ທ຺ເວ ກປ຺ປາ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ມຊ຺ຌິມໍ ຠາເວຕ຺ວາ ອຸປປນ຺ນາ ອປ຺ປມາຓາຠາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກປ຺ປາ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ປຓີຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ ອຸປປນ຺ນາ ອາຠສ຺ສຣາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຏ຺ຐ ກປ຺ປາ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ. ອິຘ ປນ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຄຫິຕາ. ສພ຺ເພສຎ຺ຫິ ເຕສໍ ກາໂຍ ເອກວິປ຺ຜາໂຣວ ໂຫຕິ, ສຎ຺ຎາ ປນ ອວິຕກ຺ກວິຈາຣມຕ຺ຕາ ວາ ອວິຕກ຺ກອວິຈາຣາ ວາຕິ ນານາ.

ສຸຠກິຓ຺ຫາຕິ ສຸເຠນ ໂອກິຓ຺ຓາ ວິກິຓ຺ຓາ, ສຸເຠນ ສຣີຣປ຺ປຠາວຓ຺ເຓນ ເອກຄ຺ຆນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ອາຠສ຺ສຣານໍ ວິຍ ນ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຠາ ຄຈ຺ຉຕິ. ປຎ຺ຈກນເຍ ປນ ປຣິຕ຺ຕມຊ຺ຌິມປຓີຕສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສ຺ສ ວເສນ ໂສຬສທ຺ວຕ຺ຕິໍສຈຕຸສຏ຺ຐິກປ຺ປາຍຸກາ ປຣິຕ຺ຕສຸຠອປ຺ປມາຓສຸຠສຸຠກິຓ຺ຫາ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອິຕິ ສພ຺ເພປິ ເຕ ເອກຕ຺ຕກາຍາ ເຈວ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສຎ຺ຎາຍ ເອກຕ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເວຫປ຺ຜລາປິ ຈຕຸຕ຺ຖວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິເມວ ຠຊນ຺ຕິ. ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຓາຠາວາ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຄຫໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕາວາເສສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ສຸທ຺ຘາວາສາ ວິວຏ຺ຏປກ຺ເຂ ຐິຕາ ນ ສພ຺ພກາລິກາ, ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍມ຺ປິ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ເຎ ໂລເກ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂສຬສກປ຺ປສຫສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ພຸທ຺ເຘສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຂນ຺ຘວາຣຏ຺ຐານສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເນວ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໍ ນ ສຕ຺ຕາວາສໍ ຠຊນ຺ຕິ. ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນ – ‘‘ນ ໂຂ ປນ ໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ ສຕ຺ຕາວາໂສ ສຸລຠຣູໂປ ໂຍ ມຍາ ອນິວຸຕ຺ຖປຸພ຺ໂພ ອິມິນາ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸທ຺ຘາວາເສຫິ ເທເວຫີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໖໐) ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ສຸທ຺ຘາວາສາປິ ຈຕຸຕ຺ຖວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໍ ຈຕຸຕ຺ຖສຕ຺ຕາວາສໍເຍວ ຠຊນ຺ຕີຕິ ວທຕິ, ຕໍ ອປ຺ປຏິພາຫິຍຕ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ.

ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານນ຺ຕິອາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ໂຕ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນໍ ປນ ຍເຖວ ສຎ຺ຎາຍ, ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສປິ ສຸຂຸມຕ຺ຕາ ເນວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕສ຺ມາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸ ອວຕ຺ວາ ອາຍຕເນສຸ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໒໘. ຕຕ຺ຣາຕິ ຕາສຸ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸ. ຕຎ຺ຈ ປຊານາຕີຕິ ຕຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໍ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສາ ຈ ສມຸທຍນ຺ຕິ ‘‘ອວິຊ຺ຊາສມຸທຍາ ຣູປສມຸທໂຍ’’ຕິອາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໙) ນເຍນ ຕສ຺ສາ ສມຸທຍຎ຺ຈ ປຊານາຕິ. ຕສ຺ສາ ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມນ຺ຕິ – ‘‘ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາ ຣູປນິໂຣໂຘ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຕສ຺ສາ ອຕ຺ຖງ຺ຄມຎ຺ຈ ປຊານາຕິ. ອສ຺ສາທນ຺ຕິ ຍໍ ຣູປໍ ປຏິຈ຺ຈ…ເປ… ຍໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ສຸຂໍ ໂສມນສ຺ສໍ, ອຍໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອສ຺ສາໂທຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສາ ອສ຺ສາທຎ຺ຈ ປຊານາຕິ. ອາທີນວນ຺ຕິ ຍໍ ຣູປໍ…ເປ… ຍໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ອຍໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາທີນໂວຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ສາ ອາທີນວຎ຺ຈ ປຊານາຕິ. ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ ໂຍ ຣູປສ຺ມິໍ…ເປ… ໂຍ ວິຎ຺ຎາເຓ ຉນ຺ທຣາຄວິນໂຍ, ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານໍ, ອິທໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໖) ເອວໍ ຕສ຺ສາ ນິສ຺ສຣຓຎ຺ຈ ປຊານາຕິ. ກລ຺ລໍ ນຸ ເຕນາຕິ ຍຸຕ຺ຕໍ ນຸ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕິໍ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐີນໍ ວເສນ ອຫນ຺ຕິ ວາ ມມນ຺ຕິ ວາ ອຠິນນ຺ທິຕຸນ຺ຕິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຣູປໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຈຕຸນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ວເສນ, ຍຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ເອກສ຺ສ ຂນ຺ຘສ຺ສ ວເສນ ສມຸທໂຍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອາຫາຣສມຸທຍາ ອາຫາຣນິໂຣຘາຕິ ອິທຎ຺ເຈຕ຺ຖ ປທໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຍໂຕ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູຕິ ຍທາ ໂຂ ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ. ອນຸປາທາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ຈຕູຫິ ອຸປາທາເນຫິ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຎາຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ອສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາພເລເນວ ນາມກາຍສ຺ສ ຈ ຣູປກາຍສ຺ສ ຈ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ ຈ ປຐມຊ຺ຌານາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຐຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ເຫວ ໂຂ ອຏ຺ຐ ວິໂມກ຺ເຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໑໕).

ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ຂວຓ຺ຓນາ

໑໒໙. ເອວໍ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິຄມນຎ຺ຈ ນາມຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິຕຣສ຺ສ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຏ຺ຐ ໂຂ ອິເມຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ວິໂມກ຺ໂຂ? ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ເຐນ. ໂກ ປນາຍໍ ອຘິມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ ນາມ? ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມຫິ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ, ອາຣມ຺ມເຓ ຈ ອຠິຣຕິວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ມຸຈ຺ຈນຏ຺ໂຐ, ປິຕຸອງ຺ເກ ວິສ຺ສຏ຺ຐງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ສຍນໍ ວິຍ ອນິຄ຺ຄຫິຕຠາເວນ ນິຣາສງ຺ກຕາຍ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຉິເມ ວິໂມກ຺ເຂ ນຕ຺ຖິ, ປຸຣິເມສຸ ສພ຺ເພສຸ ອຕ຺ຖິ.

ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເກສາທີສຸ ນີລກສິຓາທີສຸ ນີລກສິຓາທິວເສນ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ຣູປຊ຺ຌານໍ ຣູປໍ, ຕທສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ຣູປີ. ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີຕິ ພຫິທ຺ຘາປິ ນີລກສິຓາທີນິ ຣູປານິ ຌານຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕິ. ອິມິນາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາວຕ຺ຖຸເກສຸ ກສິເຓສຸ ອຸປ຺ປາທິຕຊ຺ຌານສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ທສ຺ສິຕານິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນ ຣູປສຎ຺ຎີ, ອຕ຺ຕໂນ ເກສາທີສຸ ອນຸປ຺ປາທິຕຣູປາວຈຣຊ຺ຌາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ພຫິທ຺ຘາ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາວ ອຸປ຺ປາທິຕຊ຺ຌານສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ທສ຺ສິຕານິ.

ສຸຠນ຺ຕ຺ເວວ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ສຸວິສຸທ຺ເຘສຸ ນີລາທີສຸ ວຓ຺ຓກສິເຓສຸ ຌານານິ ທສ຺ສິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ໂຕອປ຺ປນາຍໍ ສຸຠນ຺ຕິ ອາໂຠໂຄ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ປນ ວິສຸທ຺ຘໍ ສຸຠໍ ກສິຓມາຣມ຺ມຓໍ ກຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ໂສ ຍສ຺ມາ ສຸຠນ຺ຕິ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ເທສນາ ກຕາ. ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ປນ – ‘‘ກຖໍ ສຸຠນ຺ຕ຺ເວວ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ວິໂມກ຺ໂຂ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ…ເປ… ເມຕ຺ຕາຍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິກູລາ ໂຫນ຺ຕິ. ກຣຸຓາ, ມຸທິຕາ, ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາຍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິກູລາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ສຸຠໍ ຕ຺ເວວ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໑໒) ວຸຕ຺ຕໍ.

ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານນ຺ຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຍໍ ອຏ຺ຐໂມ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ອຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ສພ຺ພໂສ ວິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐໂມ ອຸຕ຺ຕໂມ ວິໂມກ຺ໂຂ ນາມ.

໑໓໐. ອນຸໂລມນ຺ຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຣິໂຍສານາ. ປຏິໂລມນ຺ຕິ ປຣິໂຍສານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອາທິໂຕ. ອນຸໂລມປຏິໂລມນ຺ຕິ ອິທໍ ອຕິປຄຸຓຕ຺ຕາ ສມາປຕ຺ຕີນໍ ອຏ຺ຐຕ຺ວາວ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຎ຺ຈຣຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຖິຈ຺ຉກນ຺ຕິ ໂອກາສປຣິທີປນໍ, ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ໂອກາເສ ອິຈ຺ຉຕິ. ຍທິຈ຺ຉກນ຺ຕິ ສມາປຕ຺ຕິທີປນໍ, ຍໍ ຍໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ຍາວຕິຈ຺ຉກນ຺ຕິ ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທທີປນໍ, ຍາວຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ຕໍ ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ປວິສຕິ. ວຸຏ຺ຐາຕີຕິ ຕໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ທ຺ວີຫິ ຠາເຄຫິ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ອຣູປສມາປຕ຺ຕິຍາ ຣູປກາຍໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕ, ມຄ຺ເຄນ ນາມກາຍໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ອຈ຺ຈີ ຍຖາ ວາຕເວເຄນ ຂິຕ຺ຕາ, (ອຸປສິວາຕິ ຠຄວາ)

ອຕ຺ຖໍ ປເລຕິ ນ ອຸເປຕິ ສງ຺ຂໍ;

ເອວໍ ມຸນີ ນາມກາຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕ,

ອຕ຺ຖໍ ປເລຕິ ນ ອຸເປຕິ ສງ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໘໐);

ໂສ ປເນສ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຈ ອນາຄາມີ ຫຸຕ຺ວາ ນິໂຣຘາ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຈາຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ. ເກຈິ ປນ – ‘‘ຍສ຺ມາ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານມ຺ປິ ທຸວງ຺ຄິກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໍ, ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານມ຺ປິ ຕາທິສເມວ. ຕສ຺ມາ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕປິ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ອຍໍ ປນ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕປຎ຺ໂຫ ເຫຏ຺ຐາ ໂລຫປາສາເທ ສມຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕິປິຏກຈູຬສຸມນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຓ຺ຓນໍ ນິສ຺ສາຍ ຈິເຣນ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ປຕ຺ໂຕ. ຄິຣິວິຫາເຣ ກິຣ ເຖຣສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ເອກສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕິກສ຺ສ ມຸຂໂຕ ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ເຫຏ຺ຐາໂລຫປາສາເທ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ວຓ຺ຓຍໂຕ ນ ເກນຈິ ສຸຕປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ອວຈາຕິ? ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ກິຎ຺ຈາປິ ທຸວງ຺ຄິກໍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕໍ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ກິເລສານໍ ປນ ອາສນ຺ນປກ຺ເຂ ວິຣູຫນຏ຺ຐາເນ ສມຸທາຈຣຕິ. ອິເມ ຫິ ກິເລສາ ນາມ ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ນີລາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ສມຸທາຈຣນ຺ຕິ, ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານຎ຺ຈ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ສມຕິກ຺ກມຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພໂສ ຣູປໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຣູປຊ຺ຌານວເສນ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕວ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕຕິ, ອິທໍ ອາວຸໂສ ເຖໂຣ ອວຈ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິ – ‘‘ກຕໂມ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ. ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຏ຺ຐວິໂມກ຺ເຂ ກາເຍນ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ປຎ຺ຎາຍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ອາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໒໔).

ອິມາຍ ຈ ອານນ຺ທ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ອານນ຺ທ ອິໂຕ ອຸຠໂຕຠາຄວິມຸຕ຺ຕິໂຕ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ອິຕິ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ

ມຫານິທານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.