໖. ມຫາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ພ຺ຣາຫ຺ມຓທູຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໓໕໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍນ຺ຕິ ມຫາລິສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ. ເວສາລິຍນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິສາລຠາວູປຄມນໂຕ ເວສາລີຕິ ລທ຺ຘນາມເກ ນຄເຣ. ມຫາວເນຕິ ພຫິນຄເຣ ຫິມວນ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ຘໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕໍ ສຍໍ ຊາຕວນໍ ອຕ຺ຖິ, ຍໍ ມຫນ຺ຕຠາເວເນວ ມຫາວນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ມຫາວເນ. ກູຏາຄາຣສາລາຍນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ສງ຺ຆາຣາມໍ ປຕິຏ຺ຐເປສຸໍ. ຕຕ຺ຖ ກຓ຺ຓິກໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຖມ຺ຠານໍ ອຸປຣິ ກູຏາຄາຣສາລາສງ຺ເຂເປນ ເທວວິມານສທິສໍ ປາສາທໍ ອກໍສຸ, ຕໍ ອຸປາທາຍ ສກໂລປິ ສງ຺ຆາຣາໂມ ‘‘ກູຏາຄາຣສາລາ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຠຄວາ ຕໍ ເວສາລິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ຆາຣາເມ ວິຫຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍ’’ນ຺ຕິ. ໂກສລກາຕິ ໂກສລຣຏ຺ຐວາສິໂນ. ມາຄຘກາຕິ ມຄຘຣຏ຺ຐວາສິໂນ. ກຣຓີເຍນາຕິ ອວສ຺ສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ເມນ. ຍຎ຺ຫິ ອກາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍໍ ອວສ຺ສໍ ກາຕພ຺ພເມວ, ຕໍ ກຣຓີຍໍ ນາມ.

໓໖໐. ປຏິສລ຺ລີໂນ ຠຄວາຕິ ນານາຣມ຺ມຓຈາຣໂຕ ປຏິກ຺ກມ຺ມ ສລ຺ລີໂນ ນິລີໂນ, ເອກີຠາວໍ ອຸປຄມ຺ມ ເອກຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ຌານຣຕິໍ ອນຸຠວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ເຖວາຕິ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ວິຫາເຣ. ເອກມນ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມາ ຐານາ ອປກ຺ກມ຺ມ ຕາສຸ ຕາສຸ ຣຸກ຺ຂຈ຺ຉາຍາສຸ ນິສີທິໍສຸ.

ໂອຏ຺ຐທ຺ຘລິຈ຺ຉວີວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໓໖໑. ໂອຏ຺ຐທ຺ໂຘຕິ ອທ຺ໂຘຏ຺ຐຕາຍ ເອວໍລທ຺ຘນາໂມ. ມຫຕິຍາ ລິຈ຺ຉວີປຣິສາຍາຕິ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີນິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຸຄ຺ໂຆສນາຍ ມຫຕິໍ ລິຈ຺ຉວິຣາຊປຣິສໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຕາຍ ນີລປີຕາທິວຓ຺ຓວຕ຺ຖາຠຣຓວິເລປນປຏິມຓ຺ຑິຕາຍ ຕາວຕິໍສປຣິສສປ຺ປຏິຠາຄາຍ ມຫຕິຍາ ລິຈ຺ຉວິປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ອກາໂລ ໂຂ ມຫາລີຕິ ຕສ຺ສ ໂອຏ຺ຐທ຺ຘສ຺ສ ມຫາລີຕິ ມູລນາມໍ, ເຕນ ມູລນາມມຕ຺ເຕນ ນໍ ເຖໂຣ ມຫາລີຕິ ອາລປຕິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທີຕິ ປຕິຣູປາສຸ ຣຸກ຺ຂຈ຺ຉາຍາສຸ ຕາຍ ລິຈ຺ຉວິປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກຖຍນ຺ໂຕ ນິສີທິ.

໓໖໒. ສີໂຫ ສມຓຸທ຺ເທໂສຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ນາຄິຕສ຺ສ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ສຕ຺ຕວສ຺ສກາເລ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສາສເນ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ໂຕ ‘‘ສີໂຫ’’ຕິ ເອວໍນາມໂກ ສາມເຓໂຣ, ໂສ ກິຣ ຕໍ ມຫາປຣິສໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ ປຣິສາ ມຫຕີ, ສກລໍ ວິຫາຣໍ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ, ອທ຺ຘາ ຠຄວາ ອຊ຺ຊ ອິມິສ຺ສາ ປຣິສາຍ ມຫນ຺ເຕນ ອຸສ຺ສາເຫນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ມຫາປຣິສາຍ ສນ຺ນິປຕິຕຠາວໍ ອາໂຣຈາເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ນາຄິໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ຠນ຺ເຕ ກສ຺ສປາຕິ ເຖຣໍ ໂຄຕ຺ເຕນ ອາລປຕິ. ເອສາ ຊນຕາຕິ ເອໂສ ຊນສມູໂຫ.

ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈຫີຕິ ສີໂຫ ກິຣ ຠຄວໂຕ ວິສ຺ສາສິໂກ, ອຍຎ຺ຫິ ເຖໂຣ ຖູລສຣີໂຣ, ເຕນສ຺ສ ສຣີຣຄຣຸຕາຍ ອຸຏ຺ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ອາລສິຍຠາໂວ ອີສກໍ ອປ຺ປຫີໂນ ວິຍ ໂຫຕິ. ອຖາຍໍ ສາມເຓໂຣ ຠຄວໂຕ ກາເລນ ກາລໍ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ເຕນ ນໍ ເຖໂຣ ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ທສພລສ຺ສ ວິສ຺ສາສິໂກ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວຎ຺ເຎວາໂຣເຈຫີຕິ ອາຫ. ວິຫາຣປຈ຺ຉາຍາຍນ຺ຕິ ວິຫາຣຉາຍາຍໍ, ກູຏາຄາຣມຫາເຄຫຈ຺ຉາຍາຍ ຜຣິໂຕກາເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ກິຣ ກູຏາຄາຣສາລາ ທກ຺ຂິຓຸຕ຺ຕຣໂຕ ທີຆາ ປາຈີນມຸຂາ, ເຕນສ຺ສາ ປຸຣໂຕ ມຫຕີ ຉາຍາ ປຕ຺ຖຏາ ໂຫຕິ, ສີໂຫ ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປສິ.

໓໖໓. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣຫິ ເຈວ ວາຕປານນ຺ຕເຣຫິ ຈ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຘາວນ຺ຕາຫິ ວິປ຺ຜຣນ຺ຕີຫິ ຉພ຺ພຓ຺ຓາຫິ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມີຫິ ສໍສູຈິຕນິກ຺ຂມໂນ ວລາຫກນ຺ຕຣໂຕ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ກູຏາຄາຣສາລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ວິຫາຣປຈ຺ຉາຍາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທີ’’ຕິ.

໓໖໔-໓໖໕. ປຸຣິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ທິວສານິ ປຸຣິມຕຣານີຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິຍ຺ໂຍ ທິວສໍ ປຸຣິມໍ ນາມ, ຕໂຕ ປຣໍ ປຸຣິມຕຣໍ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ສພ຺ພານິ ປຸຣິມານິ ເຈວ ປຸຣິມຕຣານິ ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ຍທຄ຺ເຄຕິ ມູລທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍໍ ທິວສໍ ອຄ຺ຄໍ ປຣໂກຏິໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຍາວ ວິຫາສິນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທານິ ຕສ຺ສ ປຣິມາຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນຈິຣໍ ຕີຓິ ວສ຺ສານີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ວາ ຍທຄ຺ເຄຕິ ຍໍ ທິວສໍ ອຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ນຈິຣໍ ຕີຓິ ວສ຺ສານິ ວິຫຣາມີຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ຍໍ ທິວສໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ນຈິຣໍ ວິຫາສິໍ ຕີຓິເຍວ ວສ຺ສານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍໍ ກິຣ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາສິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວໍ ວທຕິ. ປິຍຣູປານີຕິ ປິຍຊາຕິການິ ສາຕຊາຕິການິ. ກາມູປສໍຫິຕານີຕິ ກາມສ຺ສາທຍຸຕ຺ຕານິ. ຣຊນີຍານີຕິ ຣາຄຊນການິ. ໂນ ຈ ໂຂ ທິພ຺ພານິ ສທ຺ທານີຕິ ກສ຺ມາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ຕານິ ນ ສຸຓາຕິ? ໂສ ກິຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸປຣິກມ຺ມໍ ຍາຈິ, ຕສ຺ສ ຠຄວາ ອາຈິກ຺ຂິ, ໂສ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປນ຺ໂນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເທວຕານໍ ຣູປານິ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສຣີຣສຓ຺ຐາເນ ສທ຺ເທນ ມຘຸເຣນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ນໍ ສຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ທິພ຺ພໂສຕປຣິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຍຎ຺ຈ ອຕີເຕ ເອກໍ ສີລວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ກຓ຺ຓສກ຺ຂລິຍໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ພຘິຣມກາສິ. ຕສ຺ມາ ປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ອຠພ຺ໂພ ທິພ຺ພໂສຕາຘິຄມາຍ. ເຕນສ຺ສ ນ ຠຄວາ ປຣິກມ຺ມໍ ກເຖສິ. ໂສ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຠຄວຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອທ຺ຘາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫມ຺ປິ ຂຕ຺ຕິໂຍ ອຍມ຺ປິ ຂຕ຺ຕິໂຍ, ສຈສ຺ສ ຎາຓໍ ວຑ຺ຒິສ຺ສຕິ, ອຍມ຺ປິ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ອຸສູຍາຍ ມຍ຺ຫໍ ນ ກເຖສີ’’ຕິ. ໂສ ອນຸກ຺ກເມນ ຄິຫິຠາວໍ ປຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ມຫາລິລິຈ຺ຉວິໂນ ກເຖນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

໓໖໖-໓໗໑. ເອກໍສຠາວິໂຕຕິ ເອກໍສາຍ ເອກໂກຏ຺ຐາສາຍ ຠາວິໂຕ, ທິພ຺ພານໍ ວາ ຣູປານໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ທິພ຺ພານໍ ວາ ສທ຺ທານໍ ສວນຕ຺ຖາຍ ຠາວິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິຣິຍນ຺ຕິ ອນຸທິສາຍ. ອຸຠຍໍສຠາວິໂຕຕິ ອຸຠຍໍສາຍ ອຸຠຍໂກຏ຺ຐາສາຍ ຠາວິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ໂຂ ມຫາລິ ເຫຕູຕິ ອຍໍ ທິພ຺ພານໍເຍວ ຣູປານໍ ທສ຺ສນາຍ ເອກໍສຠາວິໂຕ ສມາຘິ ເຫຕຸ. ອິມມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສ ລິຈ຺ຉວີ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທໍ ທິພ຺ພໂສເຕນ ສທ຺ທສຸຓນໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖຠູຕໍ ມຎ຺ເຎ ອິມສ຺ສ ນູນ ອຕ຺ຖາຍ ເອເຕ ຠິກ຺ຂູ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ສຏ຺ຐິປິ ວສ຺ສານິ ອປຓ຺ຓກໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ທສພລໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ.

໓໗໒. ຕໂຕ ຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕາສໍ ນູນ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ສມາຘິຠາວນານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສມາຘິເຍວ ສມາຘິຠາວນາ, ອຸຠຍໍສຠາວິຕານໍ ສມາຘີນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ຍສ຺ມາ ສາສນໂຕ ພາຫິຣາ ເອຕາ ສມາຘິຠາວນາ, ນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາ. ຕສ຺ມາ ຕາ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍທຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ‘‘ນ ໂຂ ມຫາລີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຈຕຸອຣິຍຜລວຓ຺ຓນາ

໓໗໓. ຕິຓ຺ຓໍ ສໍໂຍຊນານນ຺ຕິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ພນ຺ຘນານໍ. ຕານິ ຫິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂມເຍ ຣເຖ ສຕ຺ເຕ ສໍໂຍເຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສໍໂຍຊນານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂສຕາປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ມຄ຺ຄໂສຕໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອວິນິປາຕຘມ຺ໂມຕິ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ອປຕນຘມ຺ໂມ. ນິຍໂຕຕິ ຘມ຺ມນິຍາເມນ ນິຍໂຕ. ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓຕິ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕາ ສມ຺ໂພຘິ ປຣໍ ອຍນໍ ອສ຺ສ, ອເນນ ວາ ປຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ.

ຕນຸຕ຺ຕາຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານມນ຺ທຕາຍ ຈ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ຕນຸຠາວາ. ໂອຣມ຺ຠາຄິຍານນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາຠາຄິຍານໍ, ເຍ ຫິ ພທ຺ໂຘ ອຸປຣິ ສຸທ຺ຘາວາສຠູມິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂອປປາຕິໂກຕິ ເສສໂຍນິປຏິກ຺ເຂປວຈນເມຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຸປຣິຠເວເຍວ ປຣິນິພ຺ພານຘມ຺ໂມ. ອນາວຕ຺ຕິຘມ຺ໂມຕິ ຕໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ປຸນ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ອນາວຕ຺ຕນຘມ຺ໂມ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິໍ, ສພ຺ພກິເລສພນ຺ຘນວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕຜລຈິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ສພ຺ພກິເລສພນ຺ຘນວິມຸຕ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕຜລປຎ຺ຎາວ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ສຍນ຺ຕິ ສາມໍ. ອຠິຎ຺ຎາຕິ ອຠິຊານິຕ຺ວາ. ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ. ອຖ ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ອຠິຎ຺ຎາຍ ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນ ສຈ຺ຉິກຣິຕ຺ວາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊາຕິ ປຕ຺ວາ ປຏິລຠິຕ຺ວາ. ອິທໍ ສຸຕ຺ວາ ລິຈ຺ຉວິຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ປນ ຘມ຺ໂມ ນ ສກຸເຓນ ວິຍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ, ນາປິ ໂຄຘາຍ ວິຍ ອຸເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ, ອທ຺ຘາ ປນ ອິມໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປ຺ປຏິປທາຍ ຠວິຕພ຺ພໍ, ປຸຈ຺ຉາມິ ຕາວ ນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣິຍອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໓໗໔-໓໗໕. ຕໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກຕິ ປຎ຺ຈງ຺ຄິກໍ ຕຸຣິຍໍ ວິຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ຄາໂມ ວິຍ ຈ ອຏ຺ຐງ຺ຄມຕ຺ໂຕເຍວ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ, ນ ອງ຺ຄໂຕ ອຎ຺ໂຎ ມຄ຺ໂຄ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ…ເປ… ສມ຺ມາສມາຘີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາທສ຺ສນລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ສມ຺ມາ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ. ສມ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາວາຈາ. ສມ຺ມາ ສມຸຏ຺ຐາປນລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ. ສມ຺ມາ ໂວທາປນລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາອາຊີໂວ. ສມ຺ມາ ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ສມ຺ມາ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາສຕິ. ສມ຺ມາ ສມາຘານລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາສມາຘິ. ເອເຕສຸ ເອເກກສ຺ສ ຕີຓິ ຕີຓິ ກິຈ຺ຈານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຕາວ ອຎ຺ເຎຫິປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈນີກກິເລເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ, ນິໂຣຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ປສ຺ສຕິ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫວິຘມນວເສນ ອສມ຺ໂມຫໂຕ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍປິ ຕເຖວ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາທີນິ ປຊຫນ຺ຕິ, ນິໂຣຘຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ວິເສສໂຕ ປເນຕ຺ຖ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ສຫຊາຕຘມ຺ເມ ອຠິນິໂຣເປຕິ. ສມ຺ມາວາຈາ ສມ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫຕິ. ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ສມ຺ມາ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ສມ຺ມາອາຊີໂວ ສມ຺ມາ ໂວທາເປຕິ. ສມ຺ມາວາຍາໂມ ສມ຺ມາ ປຄ຺ຄຓ຺ຫຕິ. ສມ຺ມາສຕິ ສມ຺ມາ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ. ສມ຺ມາສມາຘິ ສມ຺ມາ ປທຫຕິ.

ອປິ ເຈສາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ນາມ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາກ຺ຂຓາ ນານາຣມ຺ມຓາ ໂຫຕິ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ເອກກ຺ຂຓາ ເອກາຣມ຺ມຓາ. ກິຈ຺ຈໂຕ ປນ ‘‘ທຸກ຺ເຂ ຎາຓ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍປິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາກ຺ຂຓາ ນານາຣມ຺ມຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ເອກກ຺ຂຓາ ເອກາຣມ຺ມຓາ. ເຕສຸ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ກິຈ຺ຈໂຕ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິອາທີນິ ຕີຓິ ນາມານິ ລຠຕິ. ສມ຺ມາ ວາຈາທໂຍ ຕິສ຺ໂສ ວິຣຕິໂຍປິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຈຕນາທໂຍປິ ໂຫນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ວິຣຕິເຍວ. ສມ຺ມາວາຍາໂມ ສມ຺ມາສຕີຕິ ອິທມ຺ປິ ທ຺ວຍໍ ກິຈ຺ຈໂຕ ສມ຺ມປ຺ປຘານສຕິປຏ຺ຐານວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ. ສມ຺ມາສມາຘິ ປນ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ສມ຺ມາສມາຘິເຍວ.

ອິຕິ ອິເມສຸ ອຏ຺ຐສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຠຄວຕາ ນິພ຺ພານາຘິຄມາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ພຫຸກາຣຕ຺ຕາ ປຐມໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ເທສິຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ‘‘ປຎ຺ຎາປຊ຺ໂຊໂຕ ປຎ຺ຎາສຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໒໐) ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ເອຕາຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວິປສ຺ສນາຎາຓສງ຺ຂາຕາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ກິເລສໂຈເຣ ຆາເຕນ຺ໂຕ ເຂເມນ ໂຍຄາວຈໂຣ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ນິພ຺ພານາຘິຄມາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ພຫຸກາຣຕ຺ຕາ ປຐມໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ເທສິຕາ’’ຕິ.

ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ປນ ຕສ຺ສາ ພຫຸກາໂຣ, ຕສ຺ມາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຫິ ເຫຣຎ຺ຎິໂກ ຫຕ຺ເຖນ ປຣິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປຣິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸນາ ກຫາປຓໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ – ‘‘ອຍໍ ເຉໂກ, ອຍໍ ກູໂຏ’’ຕິ ຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຍຄາວຈໂຣປິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວິຕກ຺ເກນ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ໂອໂລກຍມາໂນ – ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກາມາວຈຣາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ຣູປາວຈຣາທໂຍ’’ຕິ ປຊານາຕິ. ຍຖາ ວາ ປນ ປຸຣິເສນ ໂກຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປຣິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ມຫາຣຸກ຺ຂໍ ຕຈ຺ຉໂກ ວາສິຍາ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ກມ຺ເມ ອຸປເນຕິ, ເອວໍ ວິຕກ຺ເກນ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ ຘມ຺ເມ ໂຍຄາວຈໂຣ ປຎ຺ຎາຍ – ‘‘ອິເມ ກາມາວຈຣາ, ອິເມ ຣູປາວຈຣາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກມ຺ເມ ອຸປເນຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ປນ ຕສ຺ສາ ພຫຸກາໂຣ, ຕສ຺ມາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສ຺ວາຍໍ ຍຖາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ເອວໍ ສມ຺ມາວາຈາຍປິ ອຸປກາຣໂກ. ຍຖາຫ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ໂຂ, ວິສາຂ, ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວາຈໍ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ, (ມ. ນິ. ໑.໔໖໓) ຕສ຺ມາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາວາຈາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຍສ຺ມາ ປນ – ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຐມໍ ວາຈາຍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ໂລເກ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປໂຍເຊນ຺ຕິ; ຕສ຺ມາ ວາຈາ ກາຍກມ຺ມສ຺ສ ອຸປກາຣິກາຕິ ສມ຺ມາວາຈາຍ ອນນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ປນ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຕິວິຘຎ຺ຈ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ອຸຠຍໍ ສຸຈຣິຕໍ ປູເຣນ຺ຕສ຺ເສວ ຍສ຺ມາ ອາຊີວຏ຺ຐມກໍ ສີລໍ ປູເຣຕິ, ນ ອິຕຣສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍານນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາອາຊີໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ວິສຸທ຺ຘາຊີເວນ ປນ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ເມ ອາຊີໂວ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ປຣິໂຕສໍ ກຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕປມຕ຺ເຕນ ວິຫຣິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ‘‘ສພ຺ພິຣິຍາປເຖສຸ ອິທໍ ວີຣິຍໍ ສມາຣຠິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕທນນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາວາຍາໂມ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ‘‘ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍນປິ ກາຍາທີສຸ ຈຕູສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ສຕິ ສູປຏ຺ຐິຕາ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕທນນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສຕິ ເທສິຕາ. ຍສ຺ມາ ປເນວໍ ສູປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ສມາຘິສ຺ສຸປກາຣານຸປກາຣານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເນສິຕ຺ວາ ປໂຫຕິ ເອກຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘາຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາສຕິຍາ ອນນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມາຘິ ເທສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍາຕິ ເອເຕສໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາທີນໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂກິຣິຍຕ຺ຖາຍ.

ທ຺ເວ ປພ຺ພຊິຕວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໓໗໖-໓໗໗. ເອກມິທາຫນ຺ຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘໍ? ອຍໍ ກິຣ ຣາຊາ – ‘‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍລທ຺ຘິໂກ, ເຕນສ຺ສ ເທສນາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາຘິມຸຈ຺ຈຕິ. ອຖ ຠຄວຕາ ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິຍາ ອາວິກຣຓຕ຺ຖໍ ເອກໍ ກາຣຓໍ ອາຫຣິຕຸໍ ອິທມາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ‘‘ອຫໍ ເອກໍ ສມຍໍ ໂຆສິຕາຣາເມ ວິຫຣາມິ, ຕຕ຺ຣ ວສນ຺ຕໍ ມໍ ເຕ ທ຺ເວ ປພ຺ພຊິຕາ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ອຖາຫໍ ເຕສໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕນ຺ຕິຘມ຺ມໍ ນາມ ກເຖນ຺ໂຕ ອິທມໂວຈໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເອວຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ປພ຺ພຊິໂຕ, ເອວໍ ຕິວິຘໍ ສີລໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານາທີນິ ປຕ຺ວາ ຐິໂຕ ‘ຕໍ ຊີວ’ນ຺ຕິອາທີນິ ວເທຍ຺ຍ, ຍຸຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ເອຕມສ຺ສາ’’ຕິ? ຕໂຕ ເຕຫິ ‘‘ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ອາວຸໂສ, ເອວໍ ຊານາມິ, ເອວໍ ປສ຺ສາມິ, ອຖ ຈ ປນາຫໍ ນ ວທາມີ’’ຕິ ຕໍ ວາທໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ຂີຓາສວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ເອວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອໂວຈໍ. ເຕ ມມ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມນາ ອເຫສຸນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂສປິ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ໂອຏ຺ຐທ຺ໂຘ ລິຈ຺ຉວີ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີ’’ຕິ.

ອິຕິ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ

ມຫາລິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.