໓. ອມ຺ພຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ອທ຺ຘານຄມນວຓ຺ຓນາ

໒໕໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ…ເປ… ໂກສເລສູຕິ ອມ຺ພຏ຺ຐສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນາ. ໂກສເລສູຕິ ໂກສລາ ນາມ ຊານປທິໂນ ຣາຊກຸມາຣາ. ເຕສໍ ນິວາໂສ ເອໂກປິ ຊນປໂທ ຣູຬ຺ຫີສທ຺ເທນ ໂກສລາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມິໍ ໂກສເລສຸ ຊນປເທ. ໂປຣາຓາ ປນາຫຸ – ຍສ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ມຫາປນາທໍ ຣາຊກຸມາຣໍ ນານານາຏກາທີນິ ທິສ຺ວາ ສິຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ອກໂຣນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ໂຍ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ຫສາເປຕິ, ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣນ ນໍ ອລງ຺ກໂຣມີ’’ຕິ. ຕໂຕ ນງ຺ຄລານິປິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ມຫາຊນກາເຍ ສນ຺ນິປຕິເຕ ມນຸສ຺ສາ ສາຕິເຣການິ ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ ນານາກີຬາໂຍ ທສ຺ເສຕ຺ວາປິ ຕໍ ຫສາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ຕໂຕ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ນາຏກໍ ເປເສສິ, ໂສ ທິພ຺ພນາຏກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຫສາເປສິ. ອຖ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວສໂນກາສາຠິມຸຂາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເຕ ປຏິປເຖ ມິຕ຺ຕສຸຫຊ຺ຊາທໂຍ ທິສ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣນ຺ຕາ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ໂຠ ກຸສລໍ, ກຈ຺ຈິ ໂຠ ກຸສລ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ກຸສລ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ອຸປາທາຍ ໂສ ປເທໂສ ໂກສລາຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນຕິ ອທ຺ຘານຄມນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ຈາຣິກາ ຈ ນາເມສາ ຠຄວໂຕ ທຸວິຘາ ໂຫຕິ – ຕຸຣິຕຈາຣິກາ ຈ, ອຕຸຣິຕຈາຣິກາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ທູເຣປິ ໂພຘເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂພຘນຕ຺ຖາຍ ສຫສາ ຄມນໍ ຕຸຣິຕຈາຣິກາ ນາມ, ສາ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນາທີສຸ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຠຄວາ ຫິ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ຕິຄາວຸຕໍ ມຄ຺ຄໍ ອຄມາສິ. ອາຬວກສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຕິໍສໂຍຊນໍ, ຕຖາ ອງ຺ຄຸລິມາລສ຺ສ. ປກ຺ກຸສາຕິສ຺ສ ປນ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນໍ. ມຫາກປ຺ປິນສ຺ສ ວີສໂຍຊນສຕໍ. ຘນິຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຕໂຍຊນສຕານິ ອຄມາສິ. ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ວນວາສີຕິສ຺ສສາມເຓຣສ຺ສ ຕິຄາວຸຕາຘິກໍ ວີສໂຍຊນສຕໍ.

ເອກທິວສໍ ກິຣ ເຖໂຣ – ‘‘ຕິສ຺ສສາມເຓຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຠຄວາ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອານນ຺ທ, ວີສຕິສຫສ຺ສານໍ ຉຬຠິຎ຺ຎານໍ ອາໂຣເຈຫິ, ຠຄວາ ກິຣ ວນວາສິສ຺ສ ຕິສ຺ສສາມເຓຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ທຸຕິຍທິວເສ ວີສຕິສຫສ຺ສຂີຓາສວປຣິວາໂຣ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ວີສຕິໂຍຊນສຕມຕ຺ຖເກ ຕສ຺ສ ໂຄຈຣຄາມທ຺ວາເຣ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິ. ຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉມານາ ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ໂນ ອາຄໂຕ, ມາ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຄມິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ທຕ຺ວາ ປາຕຣາສຠຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ – ‘‘ກຸຫິໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ອຸປາສກາ ນ ຠຄວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕິ, ອິເຘວ ຕິສ຺ສສາມເຓຣສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍາຄໂຕຕິ. ເຕ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ກຸລູປກສ຺ສ ກິຣ ເຖຣສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ, ໂນ ວຕ ໂນ ເຖໂຣ ໂອຣມຕ຺ຕໂກ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສຊາຕາ ອເຫສຸໍ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ສາມເຓໂຣ ຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ – ‘‘ອຸປາສກາ, ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ເຕ ‘‘ສຕ຺ຖາ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ອາປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ – ‘‘ອລໍ, ຕິສ຺ສ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈມກາສິ. ອຖສ຺ສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ສຕ຺ຖາ ມງ຺ຄລໍ ວຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ – ‘‘ກຕໂຣ ເຕ, ຕິສ຺ສ, ວສນຏ຺ຐານໍ ຄຕມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອາຫ. ອຍໍ ຠຄວາຕິ. ມຄ຺ຄໍ ເທສຍມາໂນ ປຸຣໂຕ ຍາຫິ ຕິສ຺ສາຕິ. ຠຄວາ ກິຣ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ມຄ຺ຄເທສໂກປິ ສມາໂນ ສກເລ ຕິຄາວຸເຕ ມຄ຺ເຄ ‘ສາມເຓຣໍ ທຏ຺ຐຸໍ ລຈ຺ຉາມີ’ຕິ ຕໍ ມຄ຺ຄເທສກໍ ອກາສິ.

ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕມກາສິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ – ‘‘ກຕໂຣ ເຕ, ຕິສ຺ສ, ຈງ຺ກໂມ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາມເຓຣສ຺ສ ນິສີທນປາສາເຓ ນິສີທິຕ຺ວາ – ‘‘ຕິສ຺ສ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສຸຂໍ ວສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສນ຺ຕສ຺ສ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆຫຕ຺ຖິມິຄໂມຣາທີນໍ ສທ຺ທໍ ສຸຓໂຕ ອຣຎ຺ຎສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາຍ ສຸຂໍ ວສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ – ‘‘ຕິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຫິ, ພຸທ຺ຘທາຍຊ຺ຊໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອຸປສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ອຄມາສີຕິ. ອຍໍ ຕຸຣິຕຈາຣິກາ ນາມ. ຍໍ ປນ ຄາມນິຄມປຏິປາຏິຍາ ເທວສິກໍ ໂຍຊນທ຺ວິໂຍຊນວເສນ ປິຓ຺ຑປາຕຈຣິຍາທີຫິ ໂລກໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ຄມນໍ, ອຍໍ ອຕຸຣິຕຈາຣິກາ ນາມ.

ອິມໍ ປນ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຠຄວາ ມຫາມຓ຺ຑລໍ, ມຊ຺ຌິມມຓ຺ຑລໍ, ອນ຺ໂຕມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ມຓ຺ຑລານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຈຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຫາມຓ຺ຑລໍ ນວໂຍຊນສຕິກໍ, ມຊ຺ຌິມມຓ຺ຑລໍ ຉໂຍຊນສຕິກໍ, ອນ຺ໂຕມຓ຺ຑລໍ ຕິໂຍຊນສຕິກໍ. ຍທາ ມຫາມຓ຺ຑເລ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາເຣຕ຺ວາ ປາຏິປທທິວເສ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ນິກ຺ຂມຕິ. ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນສຕໍ ເອກໂກລາຫລໍ ໂຫຕິ. ປຸຣິມໍ ປຸຣິມໍ ອາຄຕາ ນິມນ຺ເຕຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ. ອິຕເຣສຸ ທ຺ວີສຸ ມຓ຺ຑເລສຸ ສກ຺ກາໂຣ ມຫາມຓ຺ຑເລ ໂອສຣຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ເຕສຸ ເຕສຸ ຄາມນິຄເມສຸ ເອກາຫໍ ທ຺ວີຫໍ ວສນ຺ໂຕ ມຫາຊນໍ ອາມິສປ຺ປຏິຄ຺ຄເຫນ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຘມ຺ມທາເນນ ຈສ຺ສ ວິວຏ຺ຏສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຸສລໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ນວຫິ ມາເສຫິ ຈາຣິກໍ ປຣິໂຍສາເປຕິ. ສເຈ ປນ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ຠິກ຺ຂູນໍ ສມຖວິປສ຺ສນາ ຕຣຸຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ມຫາປວາຣຓາຍ ອປວາເຣຕ຺ວາ ປວາຣຓາສງ຺ຄຫໍ ທຕ຺ວາ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍໍ ປວາເຣຕ຺ວາ ມິຄສິຣສ຺ສ ປຐມປາຏິປທທິວເສ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມມຓ຺ຑເລ ໂອສຣຕິ. ອຎ຺ເຎນປິ ກາຣເຓນ ມຊ຺ຌິມມຓ຺ຑເລ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕຸກາໂມ ຈຕຸມາສໍ ວສິຕ຺ວາວ ນິກ຺ຂມຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອິຕເຣສຸ ທ຺ວີສຸ ມຓ຺ຑເລສຸ ສກ຺ກາໂຣ ມຊ຺ຌິມມຓ຺ຑເລ ໂອສຣຕິ. ຠຄວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂລກໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐຫິ ມາເສຫິ ຈາຣິກໍ ປຣິໂຍສາເປຕິ. ສເຈ ປນ ຈຕຸມາສໍ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສສ຺ສາປິ ຠຄວໂຕ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ຕາ ອປຣິປກ຺ກິນ຺ທ຺ຣິຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກໍ ອາຄມຍມາໂນ ອປຣມ຺ປິ ເອກມາສໍ ວາ ທ຺ວິຕິຈຕຸມາສໍ ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສິຕ຺ວາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ນິກ຺ຂມຕິ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອິຕເຣສຸ ທ຺ວີສຸ ມຓ຺ຑເລສຸ ສກ຺ກາໂຣ ອນ຺ໂຕມຓ຺ຑເລ ໂອສຣຕິ. ຠຄວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂລກໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕຫິ ວາ ຉຫິ ວາ ປຎ຺ຈຫິ ວາ ຈຕູຫິ ວາ ມາເສຫິ ຈາຣິກໍ ປຣິໂຍສາເປຕິ. ອິຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ມຓ຺ຑເລສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ນ ຈີວຣາທິເຫຕຸ ຈຣຕິ. ອຖ ໂຂ ເຍ ທຸຄ຺ຄຕພາລຊິຓ຺ຓພ຺ຍາຘິຕາ, ເຕ ກທາ ຕຖາຄຕໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ. ມຍິ ປນ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ເຕ ມຫາຊໂນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ລຠິສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ຈິຕ຺ຕານິ ປສາເທສ຺ສນ຺ຕິ, ເກຈິ ມາລາທີຫິ ປູເຊສ຺ສນ຺ຕິ, ເກຈິ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ເກຈິ ມິຈ຺ຉາທສ຺ສນໍ ປຫາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໍ ເນສໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍາຕິ. ເອວໍ ໂລການຸກມ຺ປກາຍ ຈາຣິກໍ ຈຣຕິ.

ອປິ ຈ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕິ, ຊງ຺ຆວິຫາຣວເສນ ສຣີຣຜາສຸກຕ຺ຖາຍ, ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິກາລາຠິກງ຺ຂນຕ຺ຖາຍ, ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎາປນຕ຺ຖາຍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຣິປາກຄຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ ໂພຘເນຍ຺ຍສຕ຺ເຕ ໂພຘນຕ຺ຖາຍາຕິ. ອປເຣຫິປິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ, ຘມ຺ມໍ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ, ມຫຕາ ຘມ຺ມວສ຺ເສນ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ສນ຺ຕປ຺ເປສ຺ສາມີຕິ ວາ. ອປເຣຫິປິ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ, ອທິນ຺ນາທານາ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ, ມຸສາວາທາ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ວິຣມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ. ອປເຣຫິປິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕິ – ປຐມໍ ຌານໍ ປຏິລຠິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ, ທຸຕິຍໍ ຌານໍ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ. ອປເຣຫິປິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕິ – ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ອຘິຄມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາຕິ. ອຍໍ ອຕຸຣິຕຈາຣິກາ, ອິຘ ຈາຣິກາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ສາ ປເນສາ ທຸວິຘາ ໂຫຕິ – ອນິພທ຺ຘຈາຣິກາ ຈ ນິພທ຺ຘຈາຣິກາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຄາມນິຄມນຄຣປຏິປາຏິວເສນ ຈຣຕິ, ອຍໍ ອນິພທ຺ຘຈາຣິກາ ນາມ. ຍໍ ປເນກສ຺ເສວ ໂພຘເນຍ຺ຍສຕ຺ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ນິພທ຺ຘຈາຣິກາ ນາມ. ເອສາ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ຕທາ ກິຣ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຉິມຍາມກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸຍາ ຎາຓຊາລໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ໂພຘເນຍ຺ຍພນ຺ຘເວ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ໂປກ຺ຂຣສາຕິພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຊາລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ໂຐ. ອຖ ຠຄວາ ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຍ຺ຫໍ ຎາຓຊາເລ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ຂ຺ວສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ’’ຕິ ວີມໍສນ຺ໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ເອໂສ ມຍິ ເອຕໍ ຊນປທໍ ຄເຕ ລກ຺ຂຓປຣິເຍສນຕ຺ຖໍ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ອນ຺ເຕວາສິໍ ປຫິຓິສ຺ສຕິ, ໂສ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ວາທປຏິວາທໍ ກຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາຣໍ ອສພ຺ຠິວາກ຺ຍໍ ວກ຺ຂຕິ, ຕມຫໍ ທເມຕ຺ວາ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ໂສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ກເຖສ຺ສຕິ, ອຖສ຺ສາຈຣິໂຍ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ມມ ລກ຺ຂຓານິ ປຣິເຍສິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສາຫໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ. ໂສ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ. ເທສນາ ມຫາຊນສ຺ສ ສຜລາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຎ຺ຈຠິກ຺ຂຸສຕປຣິວາໂຣ ຕໍ ຊນປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫີ’’ຕິ.

ເຍນ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລນ຺ຕິ ເຍນ ທິສາຠາເຄນ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລໍ ອວສຣິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມິໍ ວາ ປເທເສ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລໍ. ອິຊ຺ຌານງ຺ຄລນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຕທວສຣີຕິ ເຕນ ອວສຣິ, ຕໍ ວາ ອວສຣິ. ເຕນ ທິສາຠາເຄນ ຄໂຕ, ຕໍ ວາ ປເທສໍ ຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຈ຺ຉານງ຺ຄເລ ວິຫຣຕິ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລວນສຓ຺ເຑຕິ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລວນສຓ຺ເຑ ສີລຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສມາຘິໂກນ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສຣໍ ປຣິວຕ຺ຕຍມາໂນ ຘມ຺ມຣາຊາ ຍຖາຠິຣຸຈິເຕນ ວິຫາເຣນ ວິຫຣຕິ.

ໂປກ຺ຂຣສາຕິວຕ຺ຖຸວຓ຺ຓນາ

໒໕໕. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາຕິ ເຍນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣຕິ, ເຕນ ສມເຍນ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມໍ ອຓຕີຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ມນ຺ເຕ ສຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທເມວ ຫິ ຊາຕິພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ນິຣຸຕ຺ຕິວຈນໍ. ອຣິຍາ ປນ ພາຫິຕປາປຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂປກ຺ຂຣສາຕີຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ກສ຺ມາ ໂປກ຺ຂຣສາຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ກາໂຍ ເສຕໂປກ຺ຂຣສທິໂສ, ເທວນຄເຣ ອຸສ຺ສາປິຕຣຊຕໂຕຣຓໍ ວິຍ ໂສຠຕິ. ສີສໍ ປນສ຺ສ ກາຬວຓ຺ຓໍ ອິນ຺ທນີລມຓິມຍໍ ວິຍ. ມສ຺ສຸປິ ຈນ຺ທມຓ຺ຑເລ ກາຬເມຆຣາຊິ ວິຍ ຂາຍຕິ. ອກ຺ຂີນິ ນີລຸປ຺ປລສທິສານິ. ນາສາ ຣຊຕປນາຬິກາ ວິຍ ສຸວຏ຺ຏິຕາ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາ. ຫຕ຺ຖປາທຕລານິ ເຈວ ມຸຂທ຺ວາຣຎ຺ຈ ກຕລາຂາຣສປຣິກມ຺ມໍ ວິຍ ໂສຠຕິ, ອຕິວິຍ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວ. ອຣາຊເກ ຐາເນ ຣາຊານໍ ກາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕມິມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ. ເອວເມສ ສສ຺ສິຣິໂກ. ອິຕິ ນໍ ໂປກ຺ຂຣສທິສຕ຺ຕາ ໂປກ຺ຂຣສາຕີຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ.

ອຍໍ ປນ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ທສພລສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ຕໂຕ ມນຸສ຺ສໂລກມາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິວາສໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ມຫາສເຣ ປທຸມຄພ຺ເຠ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຈ ສຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ຕາປໂສ ປຓ຺ຓສາລາຍ ວສຕິ. ໂສ ຕີເຣ ຐິໂຕ ຕໍ ປທຸມໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອິທໍ ປທຸມໍ ອວເສສປທຸເມຫິ ມຫນ຺ຕຕຣໍ. ປຸປ຺ຜິຕກາເລ ນໍ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕໍ ສຕ຺ຕາເຫນາປິ ນ ປຸປ຺ຜຕິ. ຕາປໂສ ກສ຺ມາ ນຸ ໂຂ ອິທໍ ສຕ຺ຕາເຫນາປິ ນ ປຸປ຺ຜຕິ. ຫນ຺ທ ນໍ ຄເຫສ຺ສາມີຕິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິ. ຕໍ ເຕນ ນາຬໂຕ ຉິນ຺ນມຕ຺ຕໍເຍວ ປຸປ຺ຜິຕໍ. ອຖສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສຸວຓ຺ຓຈຸຓ຺ຓປິຎ຺ຊຣໍ ວິຍ ຣຊຕພິມ຺ພກໍ ປທຸມເຣຓຸປິຎ຺ຊຣໍ ເສຕວຓ຺ຓໍ ທາຣກໍ ອທ຺ທສ. ໂສ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ເອສ ຠວິສ຺ສຕິ. ຫນ຺ທ ນໍ ປຏິຊຄ຺ຄາມີຕິ ປຓ຺ຓສາລໍ ເນຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕວສ຺ສກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສິ. ທາຣໂກ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ຊມ຺ພຸທີເປ ອຄ຺ຄພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ຣຎ຺ໂຎ ໂກສລສ຺ສ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສສິ. ອຖສ຺ສ ສິປ຺ເປ ປສນ຺ໂນ ຣາຊາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ ນາມ ມຫານຄຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມເທຍ຺ຍໍ ອທາສິ. ອິຕິ ນໍ ໂປກ຺ຂເຣ ສຍິຕຕ຺ຕາ ໂປກ຺ຂຣສາຕີຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ.

ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ ອຊ຺ຌາວສຕີຕິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນາມເກ ນຄເຣ ວສຕິ. ອຠິຠວິຕ຺ວາ ວາ ອາວສຕິ. ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ສາມິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຍາຍ ມຣິຍາທາຍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕພ຺ພໍ, ຕາຍ ມຣິຍາທາຍ ວສິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ນຄຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໍ ອຸກ຺ກາ ຐເປຕ຺ວາ ອຸກ຺ກາສຸ ຊລມານາສຸ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂອກ຺ກຏ຺ຐນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ໂສເຍວຕ຺ໂຖ. ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ປເນຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ອນຸປໂຍຄຕ຺ຕາ ຈ ເສສປເທສຸ. ຕຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ ສທ຺ທສຕ຺ຖໂຕ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ.

ສຕ຺ຕຸສ຺ສທນ຺ຕິ ສຕ຺ເຕຫິ ອຸສ຺ສທໍ, ອຸສ຺ສນ຺ນໍ ພຫຸຊນໍ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສໍ. ໂປສາວນິຍຫຕ຺ຖິອສ຺ສໂມຣມິຄາທິອເນກສຕ຺ຕສມາກິຓ຺ຓຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປເນຕໍ ນຄຣໍ ພຫິ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຊາເຕນ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີນໍ ຆາສຕິເຓນ ເຈວ ເຄຫຈ຺ຉາທນຕິເຓນ ຈ ສມ຺ປນ຺ນໍ. ຕຖາ ທາຣຸກຏ຺ເຐຫິ ເຈວ ເຄຫສມ຺ຠາຣກຏ຺ເຐຫິ ຈ. ຍສ຺ມາ ຈສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວຏ຺ຏຈຕຸຣສ຺ສາທິສຓ຺ຐານາ ພຫູ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ຊລຊກຸສຸມວິຈິຕ຺ຕານິ ຈ ພຫູນິ ອເນການິ ຕຬາການິ ອຸທກສ຺ສ ນິຈ຺ຈຠຣິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຕິຓກຏ຺ໂຐທກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຫ ຘຎ຺ເຎນາຕິ ສຘຎ຺ຎໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓາທິເຠທໍ ພຫຸຘຎ຺ຎສນ຺ນິຈຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຍສ຺ມິໍ ນຄເຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຣາຊລີລາຍ ວສຕິ, ຕສ຺ສ ສມິທ຺ຘິສມ຺ປຕ຺ຕິ ທີປິຕາ ໂຫຕິ.

ຣາຊໂຕ ລທ຺ຘໍ ໂຠຄ຺ຄໍ ຣາຊໂຠຄ຺ຄໍ. ເກນ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ເຈ? ຣຎ຺ຎາ ປເສນທິນາ ໂກສເລນ ທິນ຺ນໍ. ຣາຊທາຍນ຺ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ທາຍຠູຕໍ, ທາຍຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐເທຍ຺ຍໍ, ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຣາຊສງ຺ເຂເປນ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຣາຊໂຠຄ຺ຄນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ເຉຊ຺ຊເຠຊ຺ຊໍ ອນຸສາສນ຺ເຕນ ນທີຕິຕ຺ຖປພ຺ພຕາທີສຸ ສຸງ຺ກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ຫຸຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ຣຎ຺ຎາ ປເສນທິນາ ໂກສເລນ ທິນ຺ນໍ ຣາຊທາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕໍ ນຄຣໍ ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ຣາຊທາຍໍ ທາຍກຣາຊທີປນຕ຺ຖໍ ປນສ຺ສ ‘‘ຣຎ຺ຎາ ປເສນທິນາ ໂກສເລນ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ພ຺ຣຫ຺ມເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐເທຍ຺ຍໍ. ຍຖາ ທິນ຺ນໍ ນ ປຸນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສຏ຺ຐໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອສ຺ໂສສີຕິ ສຸຓິ ອຸປລຠິ, ໂສຕທ຺ວາຣສມ຺ປຕ຺ຕວຈນນິຄ຺ໂຆສານຸສາເຣນ ອຎ຺ຎາສິ. ໂຂຕິ ອວຘາຣຓຕ຺ເຖ ປທປູຣຓມຕ຺ເຕ ວາ ນິປາໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອວຘາຣຓຕ຺ເຖນ ອສ຺ໂສສິ ເອວ, ນາສ຺ສ ໂກຈິ ສວນນ຺ຕຣາໂຍ ອໂຫສີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປທປູຣເຓນ ປນ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາມຕ຺ຕເມວ.

ອິທານິ ຍມຕ຺ຖໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂປກ຺ຂຣສາຕິ ອສ຺ໂສສິ, ຕໍ ປກາເສນ຺ໂຕ – ‘‘ສມໂຓ ຂລຸ ໂຠ ໂຄຕໂມ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມິຕປາປຕ຺ຕາ ສມໂຓຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ສມິຕາສ຺ສ ໂຫນ຺ຕິ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໑.໔໓໔). ຠຄວາ ຈ ອນຸຕ຺ຕເຣນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສມິຕປາໂປ. ເຕນສ຺ສ ຍຖາຠູຕຄຸຓາຘິຄຕເມຕໍ ນາມໍ, ຍທິທໍ ສມໂຓຕິ. ຂລູຕິ ອນຸສ຺ສວນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ໂຠຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊາຕິສມຸທາຄຕໍ ອາລປນມຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ໂຠວາທີ ນາມ ໂສ ໂຫຕິ, ສເຈ ໂຫຕິ ສກິຎ຺ຈໂນ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໕໕). ໂຄຕໂມຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ປຣິກິຕ຺ເຕຕິ. ຕສ຺ມາ ສມໂຓ ຂລຸ ໂຠ ໂຄຕໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ສມໂຓ ກິຣ ໂຠ ໂຄຕມໂຄຕ຺ໂຕຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ປນ ຠຄວໂຕ ອຸຈ຺ຈາກຸລປຣິທີປນໍ. ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕຠາວປຣິທີປນໍ. ເກນຈິ ປາຣິຊຸຎ຺ເຎນ ອນຠິຠູໂຕ ອປຣິກ຺ຂີຓໍເຍວ ຕໍ ກຸລໍ ປຫາຍ ສທ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ຕໍ ໂຂ ປນາຕິອາທິ ສາມຎ຺ຎຜເລ ວຸຕ຺ຕເມວ. ສາຘຸ ໂຂ ປນາຕິ ສຸນ຺ທຣໍ ໂຂ ປນ. ອຕ຺ຖາວຫໍ ສຸຂາວຫນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຖາຣູປານໍ ອຣຫຕນ຺ຕິ ຍຖາຣູໂປ ໂສ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ເອວຣູປານໍ ຍຖາຠູຕຄຸຓາຘິຄເມນ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕຕິ ລທ຺ຘສທ຺ຘານໍ ອຣຫຕໍ. ທສ຺ສນໍ ໂຫຕີຕິ ປສາທໂສມ຺ມານິ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ທສ຺ສນມຕ຺ຕມ຺ປິ ສາຘຸ ໂຫຕີຕິ, ເອວໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ກຕ຺ວາ.

ອມ຺ພຏ຺ຐມາຓວກຖາ

໒໕໖. ອຊ຺ຌາຍໂກຕິ ອິທໍ – ‘‘ນ ທານິເມ ຌາຍນ຺ຕິ, ນ ທານິເມ ຌາຍນ຺ຕີຕິ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ອຊ຺ຌາຍກາ ອຊ຺ຌາຍກາ ຕ຺ເວວ ຕຕິຍໍ ອກ຺ຂຣໍ ອຸປນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ເອວໍ ປຐມກປ຺ປິກກາເລ ຌານວິຣຫິຕານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຄຣຫວຈນໍ. ອິທານິ ປນ ຕໍ ອຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອຊ຺ຌາຍໂກ. ມນ຺ເຕ ປຣິວຕ຺ເຕຕີຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ເຖນ ປສໍສາວຈນໍ ກຕ຺ວາ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ມນ຺ເຕ ຘາເຣຕີຕິ ມນ຺ຕຘໂຣ.

ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານນ຺ຕິ ອິຣຸເວທຍຊຸເວທສາມເວທານໍ. ໂອຏ຺ຐປຫຕກຣຓວເສນ ປາຣໍ ຄໂຕຕິ ປາຣຄູ. ສຫ ນິຆຓ຺ຑຸນາ ຈ ເກຏຸເຠນ ຈ ສນິຆຓ຺ຑຸເກຏຸຠານໍ. ນິຆຓ຺ຑູຕິ ນິຆຓ຺ຑຸຣຸກ຺ຂາທີນໍ ເວວຈນປກາສກໍ ສຕ຺ຖໍ. ເກຏຸຠນ຺ຕິ ກິຣິຍາກປ຺ປວິກປ຺ໂປ ກວີນໍ ອຸປກາຣາວຫໍ ສຕ຺ຖໍ. ສຫ ອກ຺ຂຣປ຺ປເຠເທນ ສາກ຺ຂຣປ຺ປເຠທານໍ. ອກ຺ຂຣປ຺ປເຠໂທຕິ ສິກ຺ຂາ ຈ ນິຣຸຕ຺ຕິ ຈ. ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານນ຺ຕິ ອາຖພ຺ພຓເວທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ອິຕິຫ ອາສ, ອິຕິຫ ອາສາຕິ ອີທິສວຈນປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ປຸຣາຓກຖາສງ຺ຂາໂຕ ອິຕິຫາໂສ ປຎ຺ຈໂມ ເອເຕສນ຺ຕິ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມາ, ເຕສໍ ອິຕິຫາສປຎ຺ຈມານໍ ເວທານໍ.

ປທໍ ຕທວເສສຎ຺ຈ ພ຺ຍາກຣຓໍ ອຘີຍຕິ ເວເທຕິ ຈາຕິ ປທໂກ ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ. ໂລກາຍຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຕຓ຺ຑວາທສຕ຺ຖໍ. ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ມຫາປຸຣິສານໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ລກ຺ຂຓທີປກໍ ທ຺ວາທສສຫສ຺ສຄນ຺ຖປມາຓໍ ສຕ຺ຖໍ. ຍຕ຺ຖ ໂສຬສສຫສ຺ສຄາຖາປຣິມາຓາ ພຸທ຺ຘມນ຺ຕາ ນາມ ອເຫສຸໍ, ເຍສໍ ວເສນ ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາ ພຸທ຺ຘາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ອິມິນາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ, ອິມິນາ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ, ອສີຕິ ມຫາສາວກາ, ພຸທ຺ຘມາຕາ, ພຸທ຺ຘປິຕາ, ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາໂກ, ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາຍິກາ, ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ປຎ຺ຎາຍຕິ.

ອນວໂຍຕິ ອິເມສຸ ໂລກາຍຕມຫາປຸຣິສລກ຺ຂເຓສຸ ອນູໂນ ປຣິປູຣກາຣີ, ອວໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອວໂຍ ນາມ ໂຍ ຕານິ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ຄນ຺ຖໂຕ ຈ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອນຸຎ຺ຎາຕປຏິຎ຺ຎາໂຕຕິ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ເຈວ ປຏິຎ຺ຎາໂຕ ຈ. ອາຈຣິເຍນສ຺ສ ‘‘ຍໍ ອຫໍ ຊານາມິ, ຕໍ ຕ຺ວໍ ຊານາສີ’’ຕິອາທິນາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ. ‘‘ອາມ ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ຕສ຺ສ ປຏິວຈນທານປຏິຎ຺ຎາຍ ປຏິຎ຺ຎາໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕຣສ຺ມິໍ ອຘິກາເຣ? ສເກ ອາຈຣິຍເກ ເຕວິຊ຺ຊເກ ປາວຈເນ. ເອສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ‘ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘ, ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ອຸຄ຺ຄຕສ຺ສ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພຫູ ຊນາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ເມ ອນຸສ຺ສວມຕ຺ເຕເນວ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ເອກຈ຺ຈຎ຺ຫິ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ອປກ຺ກມນມ຺ປິ ຄຣຸ ໂຫຕິ, ອນຕ຺ໂຖປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ມມ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ເປເສຕ຺ວາ – ‘ພຸທ຺ໂຘ ວາ, ໂນ ວາ’ຕິ ຊານິຕ຺ວາວ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ມາຓວໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຍໍ ຕາຕາຕິອາທິມາຫ.

໒໕໗. ຕໍ ຠວນ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ. ຕຖາ ສນ຺ຕໍ ເຍວາຕິ ຕຖາ ສໂຕເຍວ. ອິຘາປິ ຫິ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕາຂ຺ຍານຕ຺ຖວເສເນວ ອຸປໂຍຄວຈນໍ.

໒໕໘. ຍຖາ ກຖໍ ປນາຫໍ, ໂຠ, ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຖໍ ປນາຫໍ ໂຠ ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ຊານິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ສກ຺ກາ ໂສ ຎາຕຸໍ, ຕຖາ ເມ ອາຈິກ຺ຂາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຕິ ວາ ນິປາຕມຕ຺ຕເມເວຕໍ. ກຖນ຺ຕິ ອຍໍ ອາກາຣປຸຈ຺ຉາ. ເກນາກາເຣນາຫໍ ຕໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ຊານິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ກິຣ ນໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ‘‘ກິໍ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ, ປຖວິຍໍ ຐິໂຕ, ປຖວິໍ ນ ປສ຺ສາມີຕິ ວິຍ; ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ໂອຠາເສ ຐິໂຕ, ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ນ ປສ຺ສາມີຕິ ວິຍ ວທສີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຊານນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຄຕານິ ໂຂ, ຕາຕາຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ມນ຺ເຕສູຕິ ເວເທສຸ. ຕຖາຄໂຕ ກິຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ປຏິກຈ຺ເຈວ ສຸທ຺ຘາວາສາ ເທວາ ເວເທສຸ ລກ຺ຂຓານິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘມນ຺ຕາ ນາເມເຕຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓເວເສເນວ ເວເທ ວາເຈນ຺ຕິ. ຕທນຸສາເຣນ ມເຫສກ຺ຂາ ສຕ຺ຕາ ຕຖາຄຕໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ເຕນ ປຸພ຺ເພ ເວເທສຸ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ປນ ຕຖາຄເຕ ອນຸກ຺ກເມນ ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ຕິ. ເຕເນຕຣຫິ ນຕ຺ຖີຕິ. ມຫາປຸຣິສສ຺ສາຕິ ປຓິຘິສມາທານຎາຓກຣຸຓາທິຄຸຓມຫໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ. ທ຺ເວເຍວ ຄຕິໂຍຕິ ທ຺ເວເຍວ ນິຏ຺ຐາ. ກາມຎ຺ຈາຍໍ ຄຕິສທ຺ໂທ ‘‘ປຎ຺ຈ ໂຂ ອິມາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຄຕິໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໓) ຠວເຠເທ ວຕ຺ຕຕິ. ‘‘ຄຕິ ມິຄານໍ ປວນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປຣິ. ໓໙໙) ນິວາສຏ຺ຐາເນ. ‘‘ເອວໍ ອຘິມຕ຺ຕຄຕິມນ຺ໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ປຎ຺ຎາຍໍ. ‘‘ຄຕິຄຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິສຏຠາເວ. ອິຘ ປນ ນິຏ຺ຐາຍໍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ເຍຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ໂຫຕິ, ນ ເຕເຫວ ພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ; ຊາຕິສາມຎ຺ຎໂຕ ປນ ຕານິເຍວ ຕານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສາ’’ຕິ. ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕີຕິ ຍທິ ອຄາເຣ ວສຕິ. ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິ ຈຕູຫິ ອຈ຺ຉຣິຍຘມ຺ເມຫິ, ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ຈ ໂລກໍ ຣຎ຺ຊນໂຕ ຣາຊາ, ຈກ຺ກຣຕນໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ຈຕູຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຈກ຺ເກຫິ ວຕ຺ຕຕິ, ເຕຫິ ຈ ປຣໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ປຣຫິຕາຍ ຈ ອິຣິຍາປຖຈກ຺ການໍ ວຕ຺ໂຕ ເອຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຣາຊາຕິ ສາມຎ຺ຎໍ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິ ວິເສສໍ. ຘມ຺ເມນ ຈຣຕີຕິ ຘມ຺ມິໂກ. ຎາເຍນ ສເມນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ລຠິຕ຺ວາ ຣາຊາ ຊາໂຕຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ປຣຫິຕຘມ຺ມກຣເຓນ ວາ ຘມ຺ມິໂກ. ອຕ຺ຕຫິຕຘມ຺ມກຣເຓນ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຈຕຸຣນ຺ຕາຍ ອິສ຺ສໂຣຕິ ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ, ຈຕຸສມຸທ຺ທອນ຺ຕາຍ, ຈຕຸພ຺ພິຘທີປວິຠູສິຕາຍ ປຖວິຍາ ອິສ຺ສໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂກປາທິປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ສພ຺ພຣາຊາໂນ ວິເຊຕີຕິ ວິຊິຕາວີ. ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ຊນປເທ ຘຸວຠາວໍ ຖາວຣຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ, ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ຈາເລຕຸໍ. ຊນປໂທ ວາ ຕມ຺ຫິ ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ສກມ຺ມນິຣໂຕ ອຈໂລ ອສມ຺ປເວຘີຕິ ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ໂຕ.

ເສຍ຺ຍຖິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ສ ເຈຕານິ ກຕມານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈກ຺ກຣຕນນ຺ຕິອາທີສຸ ຈກ຺ກຎ຺ຈ, ຕໍ ຣຕິຊນນຏ຺ເຐນ ຣຕນຎ຺ຈາຕິ ຈກ຺ກຣຕນໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອິເມສຸ ປນ ຣຕເນສຸ ອຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ຈກ຺ກຣຕເນນ ອຊິຕໍ ຊິນາຕິ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຕເນຫິ ວິຊິເຕ ຍຖາສຸຂໍ ອນຸຈຣຕິ, ປຣິຓາຍກຣຕເນນ ວິຊິຕມນຸຣກ຺ຂຕິ, ອວເສເສຫິ ອຸປໂຠຄສຸຂມນຸຠວຕິ. ປຐເມນ ຈສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫສຕ຺ຕິໂຍໂຄ, ປຈ຺ຉິເມນ ມນ຺ຕສຕ຺ຕິໂຍໂຄ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຄຫປຕິຣຕເນຫິ ປຠຸສຕ຺ຕິໂຍໂຄ ສຸປຣິປຸຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖິມຓິຣຕເນຫິ ຕິວິຘສຕ຺ຕິໂຍຄຜລໍ. ໂສ ອິຕ຺ຖິມຓິຣຕເນຫິ ໂຠຄສຸຂມນຸຠວຕິ, ເສເສຫິ ອິສ຺ສຣິຍສຸຂໍ. ວິເສສໂຕ ຈສ຺ສ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ອໂທສກຸສລມູລຊນິຕກມ຺ມານຸຠາເວນ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ມຊ຺ຌິມານິ ອໂລຠກຸສລມູລຊນິຕກມ຺ມານຸຠາເວນ, ປຈ຺ຉິມເມກໍ ອໂມຫກຸສລມູລຊນິຕກມ຺ມານຸຠາເວນາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສໍຍຸຕ຺ເຕ ຣຕນສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປເທສໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ປໂຣສຫສ຺ສນ຺ຕິ ອຕິເຣກສຫສ຺ສໍ. ສູຣາຕິ ອຠີຣຸກຊາຕິກາ. ວີຣງ຺ຄຣູປາຕິ ເທວປຸຕ຺ຕສທິສກາຍາ. ເອວໍ ຕາວ ເອເກ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສພ຺ຠາໂວ. ວີຣາຕິ ອຸຕ຺ຕມສູຣາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ວີຣານໍ ອງ຺ຄໍ ວີຣງ຺ຄໍ, ວີຣກາຣຓໍ ວີຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວີຣງ຺ຄຣູປໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ວີຣງ຺ຄຣູປາ, ວີຣິຍມຍສຣີຣາ ວິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຣເສນປ຺ປມທ຺ທນາຕິ ສເຈ ປຏິມຸຂໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ປຣເສນາ ຕໍ ປຣິມທ຺ທິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຘມ຺ເມນາຕິ ‘‘ປາໂຓ ນ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ ປຎ຺ຈສີລຘມ຺ເມນ. ອຣຫໍ ໂຫຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທຕິ ເອຕ຺ຖ ຣາຄໂທສໂມຫມານທິຏ຺ຐິອວິຊ຺ຊາທຸຈ຺ຈຣິຕຉທເນຫິ ສຕ຺ຕຫິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ກິເລສນ຺ຘກາເຣ ໂລເກ ຕໍ ຉທນໍ ວິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ສຎ຺ຊາຕາໂລໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ. ຕຕ຺ຖ ປຐເມນ ປເທນ ປູຊາຣຫຕາ. ທຸຕິເຍນ ຕສ຺ສາ ເຫຕຸ, ຍສ຺ມາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ, ຕຕິເຍນ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕເຫຕຸຠູຕາ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉທຕາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຖ ວາ ວິວຏ຺ໂຏ ຈ ວິຈ຺ຉໂທ ຈາຕິ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ, ວຏ຺ຏຣຫິໂຕ ຉທນຣຫິໂຕ ຈາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ອຣຫໍ ວຏ຺ຏາຠາເວນ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຉທນາຠາເວນາຕິ ເອວໍ ປຸຣິມປທທ຺ວຍສ຺ເສວ ເຫຕຸທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ທຸຕິເຍນ ເວສາຣຊ຺ເຊນ ເຈຕ຺ຖ ປຸຣິມສິທ຺ຘິ, ປຐເມນ ທຸຕິຍສິທ຺ຘິ, ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ເຖຫິ ຕຕິຍສິທ຺ຘິ ໂຫຕິ. ປຸຣິມຎ຺ຈ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ, ທຸຕິຍໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸໍ, ຕຕິຍໍ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸໍ ສາເຘຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕ຺ວໍ ມນ຺ຕານໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕາຕິ ອິມິນາ’ສ຺ສ ມນ຺ເຕສຸ ສູຣຠາວໍ ຊເນຕິ.

໒໕໙. ໂສປິ ຕາຍ ອາຈຣິຍກຖາຍ ລກ຺ຂເຓສຸ ວິຄຕສມ຺ໂມໂຫ ເອໂກຠາສຊາເຕ ວິຍ ພຸທ຺ຘມນ຺ເຕ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ເອວໍ ໂຠຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘ຍຖາ, ໂຠ, ຕ຺ວໍ ວທສິ, ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ວຬວາຣຖມາຣຸຍ຺ຫາຕິ ວຬວາຍຸຕ຺ຕໍ ຣຖໍ ອຠິຣູຫິຕ຺ວາ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກິຣ ເຍນ ຣເຖນ ສຍໍ ວິຈຣຕິ, ຕເມວ ຣຖໍ ທຕ຺ວາ ມາຓວໍ ເປເສສິ. ມາຓວາປິ ໂປກ຺ຂຣສາຕິສ຺ເສວ ອນ຺ເຕວາສິກາ. ໂສ ກິຣ ເຕສໍ – ‘‘ອມ຺ພຏ຺ເຐນ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ.

ຍາວຕິກາ ຍານສ຺ສ ຠູມີຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ຍາເນນ ຄນ຺ຕຸໍ, ອຍໍ ຍານສ຺ສ ຠູມິ ນາມ. ຍານາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫິຕ຺ວາຕິ ອຍານຠູມິໍ, ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍານໂຕ ປຏິໂອໂຣຫິຕ຺ວາ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ອາຣາມໍ ປາວິສິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ສມເຍ, ຐິຕມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມເຍ. ກສ຺ມາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈງ຺ກມນ຺ຕີຕິ? ປຓີຕໂຠຊນປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ວິໂນທນຕ຺ຖໍ, ທິວາປຘານິກາ ວາ ເຕ. ຕາທິສານຎ຺ຫິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ອຸຕຸໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ນິສຊ຺ຊ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂສ ກິຣ – ‘‘ກຸຫິໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’ຕິ ປຣິເວຓໂຕ ປຣິເວຓໍ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ປວິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິໂລເກນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎຫຕ຺ຖີ ວິຍ ມຫາຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມມາເນ ປໍສຸກູລິເກ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເຍນ ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທສ຺ສນາຍາຕິ ທຏ຺ຐຸໍ, ປສ຺ສິຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໖໐. ອຠິຎ຺ຎາຕໂກລຎ຺ໂຎຕິ ປາກຏກຸລໂຊ. ຕທາ ກິຣ ຊມ຺ພຸທີເປ ອມ຺ພຏ຺ຐກຸລໍ ນາມ ປາກຏກຸລມໂຫສິ. ອຠິຎ຺ຎາຕສ຺ສາຕິ ຣູປຊາຕິມນ຺ຕກຸລາປເທເສຫິ ປາກຏສ຺ສ. ອຄຣູຕິ ອຠາຣິໂກ. ໂຍ ຫິ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ຎາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາໂປ ຄຣຸ ຠເວຍ຺ຍ. ຠຄວໂຕ ປນ ຕາທິສານໍ ມາຓວານໍ ສເຕນາປິ ສຫສ຺ເສນາປິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ ທນ຺ຘາຍິຕຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ມຎ຺ຎມານາ – ‘‘ອຄຣຸ ໂຂ ປນາ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ. ວິຫາໂຣຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ສນ຺ຘາຍ ອາຫໍສຸ.

ອຕຣມາໂນຕິ ອຕຸຣິໂຕ, ສຓິກໍ ປທປ຺ປມາຓຏ຺ຐາເນ ປທໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສຸສມ຺ມຏ຺ຐໍ ມຸຕ຺ຕາທລສິນ຺ທຸວາຣສນ຺ຖຣສທິສໍ ວາລິກໍ ອວິນາເສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຬິນ຺ທນ຺ຕິ ປມຸຂໍ. ອຸກ຺ກາສິຕ຺ວາຕິ ອຸກ຺ກາສິຕສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ. ອຄ຺ຄຬນ຺ຕິ ທ຺ວາຣກວາຏໍ. ອາໂກເຏຫີຕິ ອຄ຺ຄນເຂຫິ ສຓິກໍ ກຸຎ຺ຈິກຈ຺ຉິທ຺ທສມີເປ ອາໂກເຏຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທ຺ວາຣໍ ກິຣ ອຕິອຸປຣິ ອມນຸສ຺ສາ, ອຕິເຫຏ຺ຐາ ທີຆຊາຕິກາ ໂກເຏນ຺ຕິ. ຕຖາ ອນາໂກເຏຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຉິທ຺ທສມີເປ ໂກເຏຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ທ຺ວາຣາໂກຏນວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທີເປນ຺ຕາ ວທນ຺ຕິ.

໒໖໑. ວິວຣິ ຠຄວາ ທ຺ວາຣນ຺ຕິ ນ ຠຄວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິ. ວິວຣິຍຕູຕິ ປນ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ຕໂຕ ‘‘ຠຄວາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອເນກາສຸ ກປ຺ປໂກຏີສຸ ທານໍ ທທມາເນຫິ ນ ສຫຕ຺ຖາ ທ຺ວາຣວິວຣຓກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ສຍເມວ ທ຺ວາຣໍ ວິວຏໍ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ມເນນ ວິວຏໍ, ຕສ຺ມາ ວິວຣິ ຠຄວາ ທ຺ວາຣນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສູຕິ ຍຖາ ຂມນີຍາທີນິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຄວາ ເຕຫິ, ເອວໍ ເຕປິ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມທາ ອເຫສຸໍ. ສີໂຕທກໍ ວິຍ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ສມ຺ໂມທິຕໍ ເອກີຠາວໍ ອຄມໍສຸ. ຍາຍ ຈ ‘‘ກຈ຺ຈິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຂມນີຍໍ; ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ໂຠໂຕ ຈ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວການຎ຺ຈ ອປ຺ປາພາຘໍ, ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ, ລຫຸຏ຺ຐານໍ, ພລໍ, ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິອາທິກາຍ ກຖາຍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ, ຕໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊສງ຺ຂາຕສມ຺ໂມທຊນນໂຕ ສມ຺ໂມທິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຠາວໂຕ ຈ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນມຘຸຣຕາຍ ສຸຈິຣມ຺ປິ ກາລໍ ສາເຣຕຸໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ອຣຫຠາວໂຕ ສຣິຕພ຺ພຠາວໂຕ ຈ ສາຣຓີຍໍ. ສຸຍ຺ຍມານສຸຂໂຕ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອນຸສ຺ສຣິຍມານສຸຂໂຕ ຈ ສາຣຓີຍໍ. ຕຖາ ພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອຕ຺ຖປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ສາຣຓີຍໍ. ເອວໍ ອເນເກຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ປຣິໂຍສາເປຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ.

ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ປນ ມາຓໂວຕິ ໂສ ກິຣ ຠຄວໂຕ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາທມຕ຺ຕມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ‘‘ທສພລໍ ອປສາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸທເຣ ພທ຺ຘສາຏກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ກຓ຺ເຐ ໂອລມ຺ເພຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ທຸສ຺ສກຓ຺ຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈງ຺ກມໍ ອຠິຣູຫິຕ຺ວາ ກາເລນ ພາຫຸໍ, ກາເລນ ອຸທຣໍ, ກາເລນ ປິຏ຺ຐິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ກາເລນ ຫຕ຺ຖວິກາຣໍ, ກາເລນ ຠມຸກວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ, ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ ໂຠ, ໂຄຕມ, ຘາຕຸສມຕາ, ກຈ຺ຈິ ຠິກ຺ຂາຫາເຣນ ນ ກິລມຖ, ອກິລມຖາກາໂຣເຍວ ປນ ເຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ; ຖູລານິ ຫິ ເຕ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ, ປາສາທິກຕ຺ຖ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ. ‘ເຕ ພຫຸຊນາ ຣາຊປພ຺ພຊິໂຕຕິ ຈ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນພຫຸມານາ ປຓີຕໍ ໂອຊວນ຺ຕມາຫາຣໍ ເທນ຺ຕິ. ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ເຄຫໍ, ຈິຕ຺ຕສາລາ ວິຍ, ທິພ຺ພປາສາໂທ ວິຍ. ອິມໍ ມຎ຺ຈໍ ປສ຺ສຖ, ພິມ຺ໂພຫນໍ ປສ຺ສຖ, ກິໍ ເອວຣູເປ ຐາເນ ວສນ຺ຕສ຺ສ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ທຸກ຺ກຣ’’ນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ອຸປ຺ປຓ຺ຑນກຖໍ ອນາຈາຣຠາວສາຣຓີຍໍ ກເຖຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ປນ ມາຓໂວ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕປິ ນິສິນ຺ເນນ ຠຄວຕາ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕິ, ຐິໂຕປິ ນິສິນ຺ເນນ ຠຄວຕາ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕີ’’ຕິ.

໒໖໒. ອຖ ໂຂ ຠຄວາຕິ ອຖ ຠຄວາ – ‘‘ອຍໍ ມາຓໂວ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ຠວຄ຺ຄໍ ຄເຫຕຸກາໂມ ວິຍ, ປາທໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ອວີຈິໍ ວິຈຣິຕຸກາໂມ ວິຍ, ມຫາສມຸທ຺ທໍ ຕຣິຕຸກາໂມ ວິຍ, ສິເນຣຸໍ ອາໂຣຫິຕຸກາໂມ ວິຍ ຈ ອຏ຺ຐາເນ ວາຍມຕິ, ຫນ຺ທ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕມີ’’ຕິ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ມາຓວໍ ເອຕທໂວຈ. ອາຈຣິຍປາຈຣິເຍຫີຕິ ອາຈຣິເຍຫິ ຈ ເຕສໍ ອາຈຣິເຍຫິ ຈ.

ປຐມອິພ຺ຠວາທວຓ຺ຓນາ

໒໖໓. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມໍ ຕີສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຈຣິຍພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕຸມຣຫຕິ. ອຍໍ ປນ ມາຓໂວ ມານຖທ຺ຘຕາຍ ກຖາສລ຺ລາປໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອິຣິຍາປເຖ ໂຍເຊສ຺ສາມີຕິ ‘‘ສຍາໂນ ວາ ຫິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ສຍາເນນາ’’ຕິ ອາຫ.

ຕໂຕ ກິຣ ຕໍ ຠຄວາ – ‘‘ອມ຺ພຏ຺ຐ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ, ຐິຕສ຺ສ ວາ ຐິເຕນ, ນິສິນ຺ນສ຺ສ ວາ ນິສິນ຺ເນນາຈຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ກຖາ ນາມ ສພ຺ພາຈຣິເຍສຸ ລພ຺ຠຕິ. ຕ຺ວໍ ປນ ສຍາໂນ ສຍາເນນາຈຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖສິ, ກິໍ ເຕ ອາຈຣິໂຍ ໂຄຣູປໍ, ອຸທາຫຸ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ – ‘‘ເຍ ຈ ໂຂ ເຕ, ໂຠ ໂຄຕມ, ມຸຓ຺ຑກາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມຸຓ຺ເຑ ມຸຓ຺ຑາຕິ ສມເຓ ຈ ສມຓາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ເຏຍ຺ຍ. ອຍໍ ປນ ຫີເຬນ຺ໂຕ ມຸຓ຺ຑກາ ສມຓກາຕິ ອາຫ. ອິພ຺ຠາຕິ ຄຫປຕິກາ. ກຓ຺ຫາຕິ ກຓ຺ຫາ, ກາຬກາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພນ຺ຘຸປາທາປຈ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ພນ຺ຘູຕິ ພ຺ຣຫ຺ມາ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕຎ຺ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປິຕາມໂຫຕິ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ປາທານໍ ອປຈ຺ຈາ ປາທາປຈ຺ຈາ, ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ປິຏ຺ຐິປາທໂຕ ຊາຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ອຍໍ ລທ຺ຘິ – ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ມຸຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ຂຕ຺ຕິຍາ ອຸຣໂຕ, ເວສ຺ສາ ນາຠິໂຕ, ສຸທ຺ທາ ຊາຓຸໂຕ, ສມຓາ ປິຏ຺ຐິປາທໂຕຕິ. ເອວໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຈ ປເນສ ກິຎ຺ຈາປິ ອນິຍເມຕ຺ວາ ກເຖຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວນ຺ຕເມວ ວທາມີຕິ ກເຖຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ – ‘‘ອຍໍ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ອາຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ກຖຍມາໂນ ມານເມວ ນິສ຺ສາຍ ກເຖສິ, ອາສີວິສໍ ຄີວາຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ, ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ອາລິງ຺ຄນ຺ໂຕ ວິຍ, ມຕ຺ຕວາຣຓໍ ໂສຓ຺ຑາຍ ປຣາມສນ຺ໂຕ ວິຍ, ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ນ ຊານາຕິ. ຫນ຺ທ ນໍ ຊານາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິກວໂຕ ໂຂ ປນ ເຕ, ອມ຺ພຏ຺ຐາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ໂຖ, ເອຕສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ຖິກໍ, ຕສ຺ສ ມາຓວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ. ອຕ຺ຖິກມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ຖິກວາ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິກວໂຕ ຕວ ອິຘາຄມນໍ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂຂ ປນາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຍາເຍວ ໂຂ ປນຕ຺ຖາຍາຕິ ເຍເນວ ໂຂ ປນຕ຺ເຖນ. ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາຕິ ມມ ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ສນ຺ຕິກໍ ຍທາ ກທາຈິ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ. ຕເມວ ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິທໍ ປຸຣິສລິງ຺ຄວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ມນສິ ກເຣຍ຺ຍາຖາຕິ ຈິຕ຺ເຕ ກເຣຍ຺ຍາຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕ຺ວໍ ອາຈຣິເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ກຣຓີເຍນ ເປສິໂຕ, ນ ອມ຺ຫາກໍ ປຣິຠວນຕ຺ຖາຍ, ຕສ຺ມາ ຕເມວ ກິຈ຺ຈໍ ມນສິ ກໂຣຫີຕິ. ເອວມສ຺ສ ອຎ຺ເຎສໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕານໍ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມານນິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ‘‘ອວຸສິຕວາເຍວ ໂຂ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ປສ຺ສຖ ໂຠ ອຍໍ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ ອາຈຣິຍກຸເລ ອວຸສິຕວາ ອສິກ຺ຂິໂຕ ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕວ ສມາໂນ. ວຸສິຕມານີຕິ ‘‘ອຫໍ ວຸສິຕວາ ສິກ຺ຂິໂຕ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ມຎ຺ຎຕິ. ເອຕສ຺ສ ຫິ ເອວໍ ຜຣຸສວຈນສມຸທາຈາເຣ ກາຣຓໍ ກິມຎ຺ຎຕ຺ຣ ອວຸສິຕຕ຺ຕາຕິ ອາຈຣິຍກຸເລ ອສໍວຸທ຺ຘາ ອສິກ຺ຂິຕາ ອປ຺ປສ຺ສຸຕາເຍວ ຫິ ເອວໍ ວທນ຺ຕີຕິ.

໒໖໔. ກຸປິໂຕຕິ ກຸທ຺ໂຘ. ອນຕ຺ຕມໂນຕິ ອສກມໂນ, ກິໍ ປນ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເອວມາຫ ອຸທາຫຸ ອຎຕ຺ວາຕິ? ຎຕ຺ວາ ອາຫາຕິ. ກສ຺ມາ ຎຕ຺ວາ ອາຫາຕິ? ຕສ຺ສ ມານນິມ຺ມທນຕ຺ຖໍ. ຠຄວາ ຫິ ອຎ຺ຎາສິ – ‘‘ອຍໍ ມຍາ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມມ ຎາຕເກ ອກ຺ໂກສິສ຺ສຕິ. ອຖສ຺ສາຫໍ ຍຖາ ນາມ ກຸສໂລ ຠິສກ຺ໂກ ໂທສໍ ອຸຄ຺ຄິເລຕ຺ວາ ນີຫຣຕິ, ເອວເມວ ໂຄຕ຺ເຕນ ໂຄຕ຺ຕໍ, ກຸລາປເທເສນ ກຸລາປເທສໍ, ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຠວຄ຺ຄປ຺ປມາເຓນ ວິຍ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ມານທ຺ຘຊໍ ມູເລ ເຉຕ຺ວາ ນິປາເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຂຸໍເສນ຺ໂຕຕິ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ. ວມ຺ເຠນ຺ໂຕຕິ ຫີເຬນ຺ໂຕ. ປາປິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຈຓ຺ຑຠາວາທິໂທສໍ ປາປິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ.

ຈຓ຺ຑາຕິ ມານນິສ຺ສິຕໂກຘຍຸຕ຺ຕາ. ຜຣຸສາຕິ ຂຣາ. ລຫຸສາຕິ ລຫຸກາ. ອປ຺ປເກເນວ ຕຸສ຺ສນ຺ຕິ ວາ ທຸສ຺ສນ຺ຕິ ວາ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ອລາພຸກຏາຫໍ ວິຍ ອປ຺ປເກເນວ ອຸປ຺ລວນ຺ຕິ. ຠສ຺ສາຕິ ພຫຸຠາຓິໂນ. ສກ຺ຍານໍ ມຸເຂ ວິວເຏ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວຈໂນກາໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍເນວ ວທຕິ. ສມານາຕິ ອິທໍ ສນ຺ຕາຕິ ປຸຣິມປທສ຺ສ ເວວຈນໍ. ນ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕີຕິ ນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຸນ຺ທເຣນາກາເຣນ ກໂຣນ຺ຕິ. ນ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ຄາຣວໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ນ ມາເນນ຺ຕີຕິ ນ ມເນນ ປິຍາຍນ຺ຕິ. ນ ປູເຊນ຺ຕີຕິ ມາລາທີຫິ ເນສໍ ປູຊໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ນ ອປຈາຍນ຺ຕີຕິ ອຠິວາທນາທີຫິ ເນສໍ ອປຈິຕິກມ຺ມໍ ນີຈວຸຕ຺ຕິໍ ນ ທສ຺ເສນ຺ຕິ ຕຍິທນ຺ຕິ ຕໍ ອິທໍ. ຍທິເມ ສກ຺ຍາຕິ ຍໍ ອິເມ ສກ຺ຍາ ນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິ…ເປ… ນ ອປຈາຍນ຺ຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ອສກ຺ກາຣກຣຓາທິ ສພ຺ພໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນານຸໂລມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທຸຕິຍອິພ຺ຠວາທວຓ຺ຓນາ

໒໖໕. ອປຣທ຺ຘຸນ຺ຕິ ອປຣຊ຺ຌິໍສຸ. ເອກມິທາຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ເອກໍ ອຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຘາຄາຣນ຺ຕິ ຣຊ຺ຊອນຸສາສນສາລາ. ສກ຺ຍາຕິ ອຠິສິຕ຺ຕຣາຊາໂນ. ສກ຺ຍກຸມາຣາຕິ ອນຠິສິຕ຺ຕາ. ອຸຈ຺ເຈສູຕິ ຍຖານຸຣູເປສຸ ປລ຺ລງ຺ກປີຐກເວຕ຺ຕາສນຜລກຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣຓາທິເຠເທສຸ. ສຎ຺ຊຄ຺ຆນ຺ຕາຕິ ອຸປ຺ປຓ຺ຑນວເສນ ມຫາຫສິຕໍ ຫສນ຺ຕາ. ສໍກີຬນ຺ຕາຕິ ຫສິຕມຕ຺ຕ ກຣຓອງ຺ຄຸລິສງ຺ຆຏ຺ຏນປາຓິປ຺ປຫາຣທານາທີນິ ກໂຣນ຺ຕາ. ມມຎ຺ເຎວ ມຎ຺ເຎຕິ ເອວມຫໍ ມຎ຺ຎາມິ, ມມຎ຺ເຎວ ອນຸຫສນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ເຕ ເອວມກໍສູຕິ? ເຕ ກິຣ ອມ຺ພຏ຺ຐສ຺ສ ກຸລວໍສໍ ຊານນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຍາວ ປາທນ຺ຕາ ໂອລມ຺ເພຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຖສາຏກສ຺ສ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ທຸສ຺ສກຓ຺ຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂນ຺ຘຏ຺ຐິກໍ ນາເມຕ຺ວາ ມານມເທນ ມຕ຺ໂຕ ວິຍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຕໂຕ – ‘‘ປສ຺ສຖ ໂຠ ອມ຺ຫາກໍ ທາສສ຺ສ ກຓ຺ຫາຍນໂຄຕ຺ຕສ຺ສ ອມ຺ພຏ຺ຐສ຺ສ ອາຄມນກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕາ ເອວມກໍສຸ. ໂສປິ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລວໍສໍ ຊານາຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ມມຎ຺ເຎວ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ຕກ຺ກຍິຕ຺ຖ.

ອາສເນນາຕິ ‘‘ອິທມາສນໍ, ເອຕ຺ຖ ນິສີທາຫີ’’ຕິ ເອວໍ ອາສເນນ ນິມນ຺ຕນໍ ນາມ ໂຫຕິ, ຕຖາ ນ ໂກຈິ ອກາສິ.

ຕຕິຍອິພ຺ຠວາທວຓ຺ຓນາ

໒໖໖. ລຏຸກິກາຕິ ເຂຕ຺ຕເລຑ຺ຑູນໍ ອນ຺ຕເຣນິວາສິນີ ຂຸທ຺ທກສກຸຓິກາ. ກຸລາວເກຕິ ນິວາສນຏ຺ຐາເນ. ກາມລາປິນີຕິ ຍທິຈ຺ຉກຠາຓິນີ, ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ ຕໍ ຕໍ ລປຕິ, ນ ຕໍ ໂກຈິ ຫໍໂສ ວາ ໂກຎ຺ໂຈ ວາ ໂມໂຣ ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຕ຺ວໍ ລປສີ’ຕິ ນິເສເຘຕິ. ອຠິສຊ຺ຊິຕຸນ຺ຕິ ໂກຘວເສນ ລຄ຺ຄິຕຸໍ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ມາຓໂວ – ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕເກ ລຏຸກິກສທິເສ ກຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ຫໍສໂກຎ຺ຈໂມຣສທິເສ ກໂຣຕິ, ນິມ຺ມາໂນ ທານິ ຊາໂຕ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ອຸຕ຺ຕຣິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ເຓ ທສ຺ເສຕິ.

ທາສິປຸຕ຺ຕວາທວຓ຺ຓນາ

໒໖໗. ນິມ຺ມາເທຕີຕິ ນິມ຺ມເທຕິ ນິມ຺ມາເນ ກໂຣຕິ. ຍໍນູນາຫນ຺ຕິ ຍທິ ປນາຫໍ. ‘‘ກຓ຺ຫາຍໂນຫມສ຺ມິ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ ອິທໍ ກິຣ ວຈນໍ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຫາສທ຺ເທນ ອໂວຈ. ກສ຺ມາ ອໂວຈ? ກິໍ ອສຸທ຺ຘຠາວໍ ນ ຊານາຕີຕິ? ອາມ ຊານາຕິ. ຊານນ຺ໂຕປິ ຠວປຏິຈ຺ຉນ຺ນເມຕໍ ກາຣຓໍ, ຕໍ ອເນນ ນ ທິຏ຺ຐໍ. ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ມຫາສມໂຓ ກິໍ ວກ຺ຂຕີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ມານຖທ຺ຘຕາຍ ອໂວຈ. ມາຕາເປຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕກໍ. ນາມໂຄຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວເສນ ນາມໍ, ປເວຓີວເສນ ໂຄຕ຺ຕໍ. ອນຸສ຺ສຣໂຕຕິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ກຸລໂກຏິໍ ໂສເຘນ຺ຕສ຺ສ. ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕາຕິ ສາມິໂນ ປຸຕ຺ຕາ. ທາສິປຸຕ຺ໂຕຕິ ຆຣທາສິຍາວ ປຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ທາເສນ ສາມິໂນ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພາ, ເອວໍ ອນຸປສງ຺ກມນ຺ຕໍ ຕໍ ທິສ຺ວາ ສກ຺ຍາ ອນຸຊຄ຺ຆິໍສູຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ອິໂຕ ປຣໍ ຕສ຺ສ ທາສຠາວໍ ສກ຺ຍານຎ຺ຈ ສາມິຠາວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ອມ຺ພຏ຺ຐສ຺ສ ຈ ກຸລວໍສໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ສກ຺ຍາ ໂຂ ປນາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທຫນ຺ຕີຕິ ຐເປນ຺ຕິ, ໂອກ຺ກາໂກ ໂນ ປຸພ຺ພປຸຣິໂສຕິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ກິຣ ຣຎ຺ໂຎ ກຖນກາເລ ອຸກ຺ກາ ວິຍ ມຸຂໂຕ ປຠາ ນິຈ຺ຉຣຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ໂອກ຺ກາໂກ’’ຕິ ສຎ຺ຊານິໍສູຕິ. ປພ຺ພາເຊສີຕິ ນີຫຣິ.

ອິທານິ ເຕ ນາມວເສນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ – ‘‘ໂອກ຺ກາມຸຂ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພີ ກຖາ – ປຐມກປ຺ປິການໍ ກິຣ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາສມ຺ມຕສ຺ສ ໂຣໂຊ ນາມ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ໂຣຊສ຺ສ ວຣໂຣໂຊ, ວຣໂຣຊສ຺ສ ກລ຺ຍາໂຓ, ກລ຺ຍາຓສ຺ສ ວຣກລ຺ຍາໂຓ, ວຣກລ຺ຍາຓສ຺ສ ມນ຺ຘາຕາ, ມນ຺ຘາຕຸສ຺ສ ວຣມນ຺ຘາຕາ, ວຣມນ຺ຘາຕຸສ຺ສ ອຸໂປສໂຖ, ອຸໂປສຖສ຺ສ ວໂຣ, ວຣສ຺ສ ອຸປວໂຣ, ອຸປວຣສ຺ສ ມຆເທໂວ, ມຆເທວສ຺ສ ປຣມ຺ປຣາຍ ຈຕຸຣາສີຕິຂຕ຺ຕິຍສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ. ເຕສໍ ປຈ຺ຉໂຕ ຕໂຍ ໂອກ຺ກາກວໍສາ ອເຫສຸໍ. ເຕສຸ ຕຕິຍໂອກ຺ກາກສ຺ສ ປຎ຺ຈ ມເຫສິໂຍ ອເຫສຸໍ – ຫຕ຺ຖາ, ຈິຕ຺ຕາ, ຊນ຺ຕຸ, ຊາລິນີ, ວິສາຂາຕິ. ເອເກກິສ຺ສາ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈອິຕ຺ຖິສຕປຣິວາຣາ. ສພ຺ພເຊຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຕ຺ຕາ – ໂອກ຺ກາມຸໂຂ, ກຣກຓ຺ຑຸ, ຫຕ຺ຖິນິໂກ, ສິນິສູໂຣຕິ. ປຎ຺ຈ ຘີຕໂຣ – ປິຍາ, ສຸປ຺ປິຍາ, ອານນ຺ທາ, ວິຊິຕາ, ວິຊິຕເສນາຕິ. ອິຕິ ສາ ນວ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ກາລມກາສິ.

ອຖ ຣາຊາ ອຎ຺ຎໍ ທຫຣິໍ ອຠິຣູປໍ ຣາຊຘີຕຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ສາ ຊນ຺ຕຸໍ ນາມ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ອຖ ນໍ ປຎ຺ຈມທິວເສ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສິ. ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ຕສ຺ສາ ວຣໍ ອທາສິ. ສາ ຎາຕເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ຣາຊາ – ‘‘ນສ຺ສ, ວສລິ, ມມ ປຸຕ຺ຕານໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ອິຈ຺ຉສີ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊສິ. ສາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຣໂຫ ຣາຊານໍ ປຣິໂຕເສຕ຺ວາ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ມຸສາວາໂທ ນາມ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຍາຈຕິເຍວ. ອຖ ຣາຊາ ປຸຕ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ຕາຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກນິຏ຺ຐໍ ຊນ຺ຕຸກຸມາຣໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ມາຕຸຍາ ສຫສາ ວຣໍ ອທາສິໍ, ສາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ປຣິຓາເມຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ຐເປຕ຺ວາ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິໍ ມງ຺ຄລອສ຺ສໍ ມງ຺ຄລຣຖຎ຺ຈ ຍຕ຺ຕເກ ອິຈ຺ຉຖ, ຕຕ຺ຕເກ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖ. ມມຈ຺ຈເຍນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ, ອຏ຺ຐຫິ ອມຈ຺ເຈຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ເຕ ນານປ຺ປກາຣໍ ໂຣທິຕ຺ວາ ກນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ຕາຕ, ອມ຺ຫາກໍ ໂທສໍ ຂມຖາ’’ຕິ ຣາຊານຎ຺ເຈວ ຣາໂຊໂຣເຘ ຈ ຂມາເປຕ຺ວາ, ‘‘ມຍມ຺ປິ ຠາຕູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ຣາຊານໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ຠຄິນິໂຍ ອາທາຍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ປຣິວຸຕາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ‘‘ກຸມາຣາ ປິຕຸອຈ຺ຈເຍນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉາມ ເນ ອຸປຏ຺ຐຫາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸ. ປຐມທິວເສ ໂຍຊນມຕ຺ຕາ ເສນາ ອໂຫສິ, ທຸຕິເຍ ທ຺ວິໂຍຊນມຕ຺ຕາ, ຕຕິເຍ ຕິໂຍຊນມຕ຺ຕາ. ກຸມາຣາ ມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ມຫາ ພລກາໂຍ, ສເຈ ມຍໍ ກຎ຺ຈິ ສາມນ຺ຕຣາຊານໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຊນປທໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາມ, ໂສປິ ໂນ ນປ຺ປສເຫຍ຺ຍ. ກິໍ ປເຣສໍ ປີຬາຍ ກຕາຍ, ມຫາ ອຍໍ ຊມ຺ພຸທີໂປ, ອຣຎ຺ເຎ ນຄຣໍ ມາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ຫິມວນ຺ຕາຠິມຸຂາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣວຕ຺ຖຸໍ ປຣິເຍສິໍສຸ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກປິລພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປສ຺ເສ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ ສາກວນສຓ຺ເຑ ປຓ຺ຓສາລໍ ມາເປຕ຺ວາ ວສຕິ. ໂສ ກິຣ ຠຸມ຺ມຊາລໍ ນາມ ວິຊ຺ຊໍ ຊານາຕິ, ຍາຍ ອຸທ຺ຘໍ ອສີຕິຫຕ຺ເຖ ອາກາເສ, ເຫຏ຺ຐາ ຈ ຠູມິຍມ຺ປິ ຄຸຓໂທສໍ ປສ຺ສຕິ. ເອຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ຕິຓຄຸມ຺ພລຕາ ທກ຺ຂິຓາວຏ຺ຏາ ປາຈີນາຠິມຸຂາ ຊາຍນ຺ຕິ. ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ ມິຄສູກເຣ ສປ຺ປພິຬາຣາ ຈ ມຓ຺ຑູກມູສິເກ ອນຸພນ຺ຘມານາ ຕໍ ປເທສໍ ປຕ຺ວາ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ເຕ ອນຸພນ຺ຘິຕຸໍ. ເຕຫິ ເຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕຊ຺ຊິຕາ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕິເຍວ. ໂສ – ‘‘ອຍໍ ປຖວິຍາ ອຄ຺ຄປເທໂສ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຓສາລໍ ມາເປສິ.

ອຖ ເຕ ກຸມາເຣ ນຄຣວຕ຺ຖຸໍ ປຣິເຍສມາເນ ອຕ຺ຕໂນ ວສໂນກາສໍ ອາຄເຕ ທິສ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ເຕສຸ ອນຸກມ຺ປໍ ຊເນຕ຺ວາ ອໂວຈ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ປຓ຺ຓສາລຏ຺ຐາເນ ມາປິຕໍ ນຄຣໍ ຊມ຺ພຸທີເປ ອຄ຺ຄນຄຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຊາຕປຸຣິເສສຸ ເອເກໂກ ປຸຣິສສຕມ຺ປິ ປຸຣິສສຫສ຺ສມ຺ປິ ອຠິຠວິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ເອຕ຺ຖ ນຄຣໍ ມາເປຖ, ປຓ຺ຓສາລຏ຺ຐາເນ ຣຎ຺ໂຎ ຆຣໍ ກໂຣຖ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ໂອກາເສ ຐຕ຺ວາ ຈຓ຺ຑາລປຸຕ຺ໂຕປິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິພເລນ ອຕິເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ. ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ວສໂນກາໂສຕິ? ‘‘ມມ ວສໂນກາໂສ’’ຕິ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ. ມຍ຺ຫໍ ເອກປສ຺ເສ ປຓ຺ຓສາລໍ ກຕ຺ວາ ນຄຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ກປິລວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ນາມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິວາສໍ ກປ຺ເປສຸໍ.

ອຖາມຈ຺ຈາ – ‘‘ອິເມ ທາຣກາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ, ສເຈ ເນສໍ ປິຕາ ສນ຺ຕິເກ ຠເວຍ຺ຍ, ໂສ ອາວາຫວິວາຫໍ ກເຣຍ຺ຍ. ອິທານິ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ຠາໂຣ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຸມາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍິໍສຸ. ກຸມາຣາ ອມ຺ຫາກໍ ສທິສາ ຂຕ຺ຕິຍຘີຕໂຣ ນາມ ນ ປສ຺ສາມ, ນາປິ ຠຄິນີນໍ ສທິເສ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາຣເກ, ອສທິສສໍໂຍເຄ ຈ ໂນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປຸຕ຺ຕາ ມາຕິໂຕ ວາ ປິຕິໂຕ ວາ ອປຣິສຸທ຺ຘາ ຊາຕິສມ຺ເຠທໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ມຍໍ ຠຄິນີຫິເຍວ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ໂຣເຈມາຕິ. ເຕ ຊາຕິສມ຺ເຠທຠເຍນ ເຊຏ຺ຐກຠຄິນິໍ ມາຕຸຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາຫິ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສຸໍ.

ເຕສໍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ຈ ຘີຕາຫິ ຈ ວຑ຺ຒມານານໍ ອປເຣນ ສມເຍນ ເຊຏ຺ຐກຠຄິນິຍາ ກຸຏ຺ຐໂຣໂຄ ອຸທປາທິ, ໂກວິຬາຣປຸປ຺ຜສທິສານິ ຄຕ຺ຕານິ ອເຫສຸໍ. ຣາຊກຸມາຣາ ອິມາຍ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ນິສຊ຺ຊຏ຺ຐານໂຠຊນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕານມ຺ປິ ອຸປຣິ ອຍໍ ໂຣໂຄ ສງ຺ກມຕີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ອຸຍ຺ຍານກີຬໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ວິຍ ຕໍ ຍາເນ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຂາທນີຍໂຠຊນີເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຆຣສງ຺ເຂເປນ ອຸປຣິ ປທຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປໍສຸໍ ທຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຣາໂມ ນາມ ພາຣາຓສິຣາຊາ ກຸຏ຺ຐໂຣໂຄ ນາຏກິຕ຺ຖີຫິ ຈ ໂອໂຣເຘຫິ ຈ ຊິຄຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ເຕນ ສໍເວເຄນ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຓສາລໍ ມາເປຕ຺ວາ ມູລຜລານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອໂຣໂຄ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຈຣນ຺ໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ສຸສິຣຣຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ໂສຬສຫຕ຺ຖປ຺ປມາຓໍ ໂອກາສໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ທ຺ວາຣຎ຺ຈ ວາຕປານຎ຺ຈ ໂຍເຊຕ຺ວາ ນິສ຺ເສຓິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ອງ຺ຄາຣກຏາເຫ ອຄ຺ຄິໍ ກຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ມິຄສູກຣາທີນໍ ສທ຺ເທ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຍຕິ. ໂສ – ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ປເທເສ ສີໂຫ ສທ຺ທມກາສິ, ອສຸກສ຺ມິໍ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຠາເຕ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຆາສມໍສໍ ອາທາຍ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ຣາຊຘີຕາຍ ສຣີຣຄນ຺ເຘນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ປໍສຸໍ ວິຍູຫນ຺ໂຕ ປທເຣ ວິວຣມກາສິ, ເຕນ ຈ ວິວເຣນ ສາ ພ຺ຍຄ຺ຆໍ ທິສ຺ວາ ຠີຕາ ວິສ຺ສຣມກາສິ. ໂສ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ອິຕ຺ຖິສທ຺ໂທ ເອໂສ’’ຕິ ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປາໂຕວ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ມາຕຸຄາໂມ ສາມີຕິ. ກິໍ ຊາຕິກາສີຕິ? ໂອກ຺ກາກມຫາຣາຊສ຺ສ ຘີຕາ ສາມີຕິ. ນິກ຺ຂມາຕິ? ນ ສກ຺ກາ ສາມີຕິ. ກິໍ ກາຣຓາຕິ? ຉວິໂຣໂຄ ເມ ອຕ຺ຖີຕິ. ໂສ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຂຕ຺ຕິຍມາເນນ ອນິກ຺ຂມນ຺ຕິໍ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ຂຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຂຕ຺ຕິຍຠາວໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ນິສ຺ເສຓິໍ ທຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສໂນກາສໍ ເນຕ຺ວາ ສຍໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕເຠສຊ຺ຊານິເຍວ ທຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອໂຣຄໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ສາ ປຐມສໍວາເສເນວ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊາຍິ, ປຸນປິ ທ຺ເວຕິ, ເອວໍ ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ວິຊາຍິ. ເອວໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ຠາຕໂຣ ອເຫສຸໍ. ເຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ເຕ ປິຕາ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ສິກ຺ຂາເປສິ.

ອເຖກທິວສໍ ເອໂກ ຣາມຣຎ຺ໂຎ ນຄຣວາສີ ວນຈຣໂກ ປພ຺ພເຕ ຣຕນານິ ຄເວສນ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຊານາມຫໍ, ເທວ, ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ຣາຊາ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ຈ ຂເຓ ເຕ ທາຣກາ ອາຄມິໍສຸ. ໂສ ເຕ ທິສ຺ວາ – ‘‘ເກ ອິເມ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ປຸຕ຺ຕາ ເມ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ເຕສໍ ມາຕິກວໍສໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ – ‘‘ລທ຺ຘໍ ທານິ ເມ ປາຠຕ’’ນ຺ຕິ ນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ໂສ ‘ປິຕຣໍ ອານຍິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ຣຊ຺ຊໍ, ເທວ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາ’’ຕິ ຍາຈິ. ໂສ – ‘‘ອລໍ, ຕາຕ, ນ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມິ, ອິເຘວ ເມ ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອປເນຕ຺ວາ ນຄຣໍ ມາເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ໂກລຣຸກ຺ຂໍ ອປເນຕ຺ວາ ກຕຕ຺ຕາ ໂກລນຄຣນ຺ຕິ ຈ ພ຺ຍຄ຺ຆປເຖ ກຕຕ຺ຕາ ພ຺ຍຄ຺ຆປຖນ຺ຕິ ຈາຕິ ທ຺ເວ ນາມານິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣໍ ອຄມາສິ.

ຕໂຕ ວຍປ຺ປຕ຺ເຕ ກຸມາເຣ ມາຕາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກປິລວຕ຺ຖຸວາສິໂນ ສກ຺ຍາ ມາຕຸລາ ສນ຺ຕິ. ມາຕຸລຘີຕານໍ ປນ ໂວ ເອວຣູປໍ ນາມ ເກສຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ, ເອວຣູປໍ ທຸສ຺ສຄຫຓໍ. ຍທາ ຕາ ນ຺ຫານຕິຕ຺ຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕທາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍສ຺ສ ຍາ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ຕໍ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ. ເຕ ຕເຖວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາສຸ ນ຺ຫຕ຺ວາ ສີສໍ ສຸກ຺ຂາປຍມານາສຸ ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉິໍສຸ, ຕໍ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນາມໍ ສາເວຕ຺ວາ ອຄມິໍສຸ. ສກ຺ຍຣາຊາໂນ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ໂຫຕຸ, ຠເຓ, ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາ ເອວ ເຕ’’ຕິ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ອຍໍ ສກ຺ຍໂກລິຍານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ເອວໍ ເຕສໍ ສກ຺ຍໂກລິຍານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາວາຫວິວາຫໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ຍາວ ພຸທ຺ຘກາລາ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ໂນວ ວໍໂສ ອາຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ສກ຺ຍວໍສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ເຕ ຣຏ຺ຐສ຺ມາ ປພ຺ພາຊິຕາ ຫິມວນ຺ຕປສ຺ເສ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຕີເຣ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມນ຺ຕີຕິ ວສນ຺ຕິ. ສກ຺ຍາ ວຕ ໂຠຕິ ຣຏ຺ຐສ຺ມາ ປພ຺ພາຊິຕາ ອຣຎ຺ເຎ ວສນ຺ຕາປິ ຊາຕິສມ຺ເຠທມກຕ຺ວາ ກຸລວໍສໍ ອນຸຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ຍາ, ສມຕ຺ຖາ, ປຏິພລາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທຄ຺ເຄຕິ ຕໍ ອຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ຈ ເນສໍ ປຸພ຺ພປຸຣິໂສຕິ ໂສ ໂອກ຺ກາໂກ ຣາຊາ ເອເຕສໍ ປຸພ຺ພປຸຣິໂສ. ນຕ຺ຖິ ເອເຕສໍ ຄຫປຕິວໍເສນ ສມ຺ເຠທມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ.

ເອວໍ ສກ຺ຍວໍສໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອມ຺ພຏ຺ຐວໍສໍ ປກາເສນ຺ໂຕ – ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ໂຂ ປນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ກຓ຺ຫໍ ນາມ ຊເນສີຕິ ກາຬວຓ຺ຓໍ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຍໍເຍວ ສຎ຺ຊາຕທນ຺ຕໍ ປຣູຬ຺ຫມສ຺ສຸທາຐິກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ປພ຺ຍາຫາສີຕິ ຍກ຺ໂຂ ຊາໂຕຕິ ຠເຍນ ປລາຍິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ຐິເຕສຸ ຆຣມານຸສເກສຸ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຈຣນ຺ໂຕ ໂຘວຖ ມນ຺ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມກາສິ.

໒໖໘. ເຕ ມາຓວກາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປາຣມ຺ຠໂມຈນຕ຺ຖາຍ – ‘‘ເອຕໍ ມາ ຠວ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈຸໍ. ເຕສໍ ກິຣ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສີ, ສເຈ ມຍໍ ເອວຣູເປ ຐາເນ ເອກທ຺ເວວຈນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ວກ຺ຂາມ, ອຍໍ ໂນ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອມ຺ເຫ ປຣິຠິນ຺ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປາຣມ຺ຠໂມຈນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ອໂວຈຸໍ. ຈິຕ຺ເຕນ ປນສ຺ສ ນິມ຺ມທຠາວໍ ອາກງ຺ຂນ຺ຕິ. ອຍໍ ກິຣ ມານນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ເຕສມ຺ປິ ອປ຺ປິໂຍວ. ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓຕິ ມຘຸຣວຈໂນ. ອສ຺ມິໍ ວຈເນຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຸຄ຺ຄຫິເຕ ເວທຕ຺ຕຍວຈເນ. ປຏິມນ຺ເຕຕຸນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຏິກເຖຕຸໍ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕສ຺ມິໍ ວາ ທາສິປຸຕ຺ຕວຈເນ. ປຏິມນ຺ເຕຕຸນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣໍ ກເຖຕຸໍ.

໒໖໙. ອຖ ໂຂ ຠຄວາຕິ ອຖ ໂຂ ຠຄວາ – ‘‘ສເຈ ອິເມ ມາຓວກາ ເອຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນາ ເອວໍ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຍໍ ກຖາ ປຣິໂຍສານໍ ນ ຄມິສ຺ສຕິ. ຫນ຺ທ, ເນ ນິສ຺ສທ຺ເທ ກຕ຺ວາ ອມ຺ພຏ຺ເຐເນວ ສທ຺ຘິໍ ກເຖມີ’’ຕິ ເຕ ມາຓວເກ ເອຕທໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ມນ຺ຕວ຺ໂຫຕິ ມນ຺ຕຍຖ. ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ປຏິມນ຺ເຕຕູຕິ ມຍາ ສຫ ກເຖຕຸ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ມາຓວກາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ຕາວ ທາສິປຸຕ຺ໂຕສີຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຍໍ ໂຂ ຊາຕິ ນາມ ທຸຊ຺ຊານາ, ສເຈ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ‘ຕ຺ວໍ ທາໂສ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ໂກ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຑ຺ຑໍ ກຣິສ຺ສຕິ. ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ອຕ຺ຕນາ ພທ຺ຘໍ ປຸຏກໍ ອຕ຺ຕນາວ ໂມເຈຕູ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິໂມເຈຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ອຸປຣິ ຂິປນ຺ຕາ – ‘‘ສຸຊາໂຕ ຈ ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິອາທິມາຫໍສຸ.

໒໗໐. ສຫຘມ຺ມິໂກຕິ ສເຫຕຸໂກ ສກາຣໂຓ. ອກາມາ ພ຺ຍາກາຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ຕນາ ອນິຈ຺ຉນ຺ເຕນປິ ພ຺ຍາກຣິຕພ຺ໂພ, ອວສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ເຎນ ວາ ອຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣິສ຺ສສີຕິ ອຎ຺ເຎນ ວຈເນນ ອຎ຺ຎໍ ວຈນໍ ປຏິຈຣິສ຺ສສິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິສ຺ສສິ, ປຏິຈ຺ຉາເທສ຺ສສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຫິ ‘‘ກິໍ ໂຄຕ຺ໂຕ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ – ‘‘ອຫໍ ຕໂຍ ເວເທ ຊານາມີ’’ຕິອາທີນິ ວທຕິ, ອຍໍ ອຎ຺ເຎນ ອຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕິ ນາມ. ປກ຺ກມິສ຺ສສິ ວາຕິ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຎ຺ຫໍ ຊານນ຺ໂຕວ ອກເຖຕຸກາມຕາຍ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກມິສ຺ສສິ ວາ.

ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສີຕິ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມໍ ສາມໍເຍວ ທາສິປຸຕ຺ຕຠາວໍ ກຖາເປຕຸກາໂມ, ສາມໍ ກຖິເຕ ຈ ທາໂສ ນາມ ຊາໂຕເຍວ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນ ທ຺ວຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຈເທຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ອຫໍ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

໒໗໑. ວຊິຣໍ ປາຓິມ຺ຫິ ອສ຺ສາຕິ ວຊິຣປາຓິ. ຍກ຺ໂຂຕິ ນ ໂຍ ວາ ໂສ ວາ ຍກ຺ໂຂ, ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາທິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິວຓ຺ຓໍ. ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປຊ຺ຊລິຕໍ. ສໂຊຕິຠູຕນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ໂຊຕິຠູຕໍ, ເອກຄ຺ຄິຊາລຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຐິໂຕ ໂຫຕີຕິ ມຫນ຺ຕໍ ສີສໍ, ກນ຺ທລມກຸຬສທິສາ ທາຐາ ຠຍານການິ ອກ຺ຂິນາສາທີນິ ເອວໍ ວິຣູປຣູປໍ ມາເປຕ຺ວາ ຐິໂຕ.

ກສ຺ມາ ປເນສ ອາຄໂຕຕິ? ທິຏ຺ຐິວິສ຺ສຊ຺ຊາປນຕ຺ຖໍ. ອປິ ຈ – ‘‘ອຫຎ຺ເຈວ ໂຂ ປນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍໍ, ປເຣ ຈ ເມ ນ ອາຊາເນຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຠາວໍ ອາປນ຺ເນ ຠຄວຕິ ສກ຺ໂກ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສທ຺ຘິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຖ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຓາຍ ອວຕ຺ຕມາເນ ມຍໍ ວຕ຺ຕາເປສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ໂຫຕຸ, ອມ຺ຫາກໍ ອາຓາຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ອກາສິ. ຕສ຺ມາ – ‘‘ອຊ຺ຊ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ຕາເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄໂຕ.

ຠຄວາ ເຈວ ປສ຺ສຕິ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ຈາຕິ ຍທິ ຫິ ຕໍ ອຎ຺ເຎປິ ປສ຺ເສຍ຺ຍຸໍ, ຕໍ ກາຣຓໍ ອຄຣຸ ອສ຺ສ, ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ອຕ຺ຕໂນ ວາເທ ອໂນຕຣນ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຍກ຺ຂໍ ອາວາເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ, ຕໂຕ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ຠເຍນ ກເຖສີ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ເຈວ ປສ຺ສຕິ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ຈ. ຕສ຺ສ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ສກລສຣີຣໂຕ ເສທາ ມຸຈ຺ຈິໍສຸ. ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິ ວິປຣິວຕ຺ຕມານາ ມຫາຣວໍ ວິຣວິ. ໂສ ‘‘ອຎ຺ເຎປິ ນຸ ໂຂ ປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກສ຺ສຈິ ໂລມຫໍສມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາທ຺ທສ. ຕໂຕ – ‘‘ອິທໍ ຠຍໍ ມເມວ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ສຈາຫໍ ຍກ຺ໂຂຕິ ວກ຺ຂາມິ, ‘ກິໍ ຕວເມວ ອກ຺ຂີນິ ອຕ຺ຖິ, ຕ຺ວເມວ ຍກ຺ຂໍ ປສ຺ສສິ, ປຐມໍ ຍກ຺ຂໍ ອທິສ຺ວາ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ວາທສງ຺ຆຏ຺ເຏ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕວ ຍກ຺ຂໍ ປສ຺ສສີ’ຕິ ວເທຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ນ ທານິ ເມ ອິຘ ອຎ຺ຎໍ ປຏິສຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຓາ ໂຄຕມາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ອຖ ໂຂ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ…ເປ… ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ.

໒໗໒. ຕາຓໍ ຄເວສີຕິ ຕາຓໍ ຄເວສມາໂນ. ເລຓໍ ຄເວສີຕິ ເລຓໍ ຄເວສມາໂນ. ສຣຓໍ ຄເວສີຕິ ສຣຓໍ ຄເວສມາໂນ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຕາຍຕິ ຣກ຺ຂຕີຕິ ຕາຓໍ. ນິລີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເລຓໍ. ສຣຕີຕິ ສຣຓໍ, ຠຍໍ ຫິໍສຕິ, ວິທ຺ຘໍເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປນິສີທິຕ຺ວາຕິ ອຸປຄມ຺ມ ເຫຏ຺ຐາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ. ພ຺ຣວິຕູຕິ ວທຕຸ.

ອມ຺ພຏ຺ຐວໍສກຖາ

໒໗໓-໒໗໔. ທກ຺ຂິຓຊນປທນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓາປໂຖຕິ ປາກຏໍ. ຄງ຺ຄາຍ ທກ຺ຂິຓໂຕ ປາກຏຊນປທໍ. ຕທາ ກິຣ ທກ຺ຂິຓາປເຖ ພຫູ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຕາປສາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ຕາປສໍ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອາຣາເຘສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ອຸປກາຣໍ ທິສ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ໂຠ, ປຸຣິສ, ມນ຺ຕໍ ເຕ ເທມິ, ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ມນ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ນ ເມ ອາຈຣິຍ, ອຎ຺ເຎນ ມນ຺ເຕນ, ກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ຍສ຺ສານຸຠາເວນ ອາວຸຘໍ ນ ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ເມ ມນ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິ. ໂສ – ‘‘ຠທ຺ຣໍ, ໂຠ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຘນຸອຄມນີຍໍ ອມ຺ພຏ຺ຐໍ ນາມ ວິຊ຺ຊໍ ອທາສິ, ໂສ ຕໍ ວິຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວີມໍສິຕ຺ວາ – ‘‘ອິທານິ ເມ ມໂນຣຖໍ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິສິເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອກ຺ກາກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ທກ຺ຂິຓຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມມນ຺ເຕ ອຘີຍິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ໂອກ຺ກາກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມມນ຺ເຕຕິ ອານຸຠາວສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ເສຏ຺ຐມນ຺ເຕ. ໂກ ເນວໍ’ເຣ ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ທາສິປຸຕ຺ໂຕຕິ ໂກ ນຸ ເອວໍ ອເຣ ອຍໍ ມມ ທາສິປຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ຕໍ ຂຸຣປ຺ປນ຺ຕິ ໂສ ຣາຊາ ຕໍ ມາເຣຕຸກາມຕາຍ ສນ຺ນຫິຕໍ ສຣໍ ຕສ຺ສ ມນ຺ຕານຸຠາເວນ ເນວ ຂິປິຕຸໍ ນ ອປເນຕຸໍ ສກ຺ຂິ, ຕາວເທວ ສກລສຣີເຣ ສຎ຺ຊາຕເສໂທ ຠເຍນ ເວຘມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ.

ອມຈ຺ຈາຕິ ມຫາມຈ຺ຈາ. ປາຣິສຊ຺ຊາຕິ ອິຕເຣ ປຣິສາວຈຣາ. ເອຕທໂວຈຸນ຺ຕິ – ‘‘ທຓ຺ຑກີຣຎ຺ໂຎ ກິສວຈ຺ຉຕາປເສ ອປຣທ຺ຘສ຺ສ ອາວຸຘວຸຏ຺ຐິຍາ ສກລຣຏ຺ຐໍ ວິນຏ຺ຐໍ. ນາຬິເກໂຣ ປຎ຺ຈສຸ ຕາປສສເຕສຸ ອຊ຺ຊຸໂນ ຈ ອງ຺ຄີຣເສ ອປຣທ຺ໂຘ ປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິຣຍໍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍນ຺ຕາ ຠເຍນ ເອຕໍ ໂສຕ຺ຖິ, ຠທ຺ທນ຺ເຕຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈຸໍ.

ໂສຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕິ ຣຎ຺ໂຎຕິ ອິທໍ ວຈນໍ ກຓ຺ໂຫ ຈິຣໍ ຕຸຓ຺ຫີ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ຍາຈີຍມາໂນ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ຎາ ມາທິສສ຺ສ ອິສິໂນ ຂຸຣປ຺ປໍ ສນ຺ນຍ຺ຫນ຺ເຕນ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ຈ ວຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຠາສິ. ອຸນ຺ທ຺ຣິຍິສ຺ສຕີຕິ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຖຸສມຸຏ຺ຐິ ວິຍ ວິປ຺ປກິຣິຍິສ຺ສຕີຕິ. ອິທໍ ໂສ ‘‘ຊນໍ ຕາເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຸສາ ຠຓຕິ. ສຣສນ຺ຖມ຺ຠນມຕ຺ເຕເຍວ ຫິສ຺ສ ວິຊ຺ຊາຍ ອານຸຠາໂວ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ. ອິໂຕ ປເຣສຸປິ ວຈເນສຸ ເອເສວ ນໂຍ.

ປລ຺ໂລໂມຕິ ປນ຺ນໂລໂມ. ໂລມຫໍສນມຕ຺ຕມ຺ປິສ຺ສ ນ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິທໍ ກິຣ ໂສ ‘‘ສເຈ ເມ ຣາຊາ ຕໍ ທາຣິກໍ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອວຈ. ກຸມາເຣ ຂຸຣປ຺ປໍ ປຕິຏ຺ຐເປສີຕິ ເຕນ ‘‘ສໂຣ ໂອຕຣຕູ’’ຕິ ມນ຺ເຕ ປຣິວຕ຺ຕິ, ເຕ ກຸມາຣສ຺ສ ນາຠິຍໍ ປຕິຏ຺ຐເປສິ. ຘີຕຣໍ ອທາສີຕິ ສີສໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອທາສໍ ຠຸຊິສ຺ສໍ ກຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ອທາສິ, ອຸຬາເຣ ຈ ຕໍ ຐາເນ ຐເປສິ. ມາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ມາຓວກາຕິ ອິທໍ ປນ ຠຄວາ – ‘‘ເອເກນ ປກ຺ເຂນ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ສກ຺ຍານໍ ຎາຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ ປກາເສນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສມສ຺ສາສນຕ຺ຖໍ ອາຫ. ຕໂຕ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ຆຏສເຕນ ອຠິສິຕ຺ໂຕ ວິຍ ປສ຺ສທ຺ຘທຣໂຖ ຫຸຕ຺ວາ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມໍ ‘‘ໂຕເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອເກນ ປກ຺ເຂນ ຎາຕິໍ ກໂຣຕິ, ຂຕ຺ຕິໂຍ ກິຣາຫມສ຺ມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ.

ຂຕ຺ຕິຍເສຏ຺ຐຠາວວຓ຺ຓນາ

໒໗໕. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ – ‘‘ອຍໍ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ຂຕ຺ຕິໂຍສ຺ມີ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ກໂຣຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຂຕ຺ຕິຍຠາວໍ ນ ຊານາຕິ, ຫນ຺ທ ນໍ ຊານາເປສ຺ສາມີຕິ ຂຕ຺ຕິຍວໍສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຸຕ຺ຕຣິເທສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ – ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ ອມ຺ພຏ຺ຐາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ. ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສູຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອນ຺ຕເຣ. ອາສນໍ ວາ ອຸທກໍ ວາຕິ ອຄ຺ຄາສນໍ ວາ ອຄ຺ໂຄທກໍ ວາ. ສທ຺ເຘຕິ ມຕເກ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕຠຕ຺ເຕ. ຖາລິປາເກຕິ ມງ຺ຄລາທິຠຕ຺ເຕ. ຍຎ຺ເຎຕິ ຍຎ຺ຎຠຕ຺ເຕ. ປາຫຸເນຕິ ປາຫຸນການໍ ກຕຠຕ຺ເຕ ປຓ຺ຓາກາຣຠຕ຺ເຕ ວາ. ອປິ ນຸສ຺ສາຕິ ອປິ ນຸ ອສ຺ສ ຂຕ຺ຕິຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ. ອາວຏໍ ວາ ອສ຺ສ ອນາວຏໍ ວາຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຎ຺ຎາສຸ ນິວາຣຓໍ ຠເວຍ຺ຍ ວາ ໂນ ວາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓທາຣິກໍ ລເຠຍ຺ຍ ວາ ນ ວາ ລເຠຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸປປນ຺ໂນຕິ ຂຕ຺ຕິຍຠາວໍ ອປຕ຺ໂຕ, ອປຣິສຸທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໗໖. ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ອິຕ຺ຖິໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ອິຕ຺ຖິຍາ ວາ ອິຕ຺ຖິໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ. ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປກຣເຓຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ໂທເສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຍຸຕ຺ເຕ ອກຕ຺ຕພ຺ພກຣເຓ. ຠສ຺ສປຸເຏນາຕິ ຠສ຺ມປຸເຏນ, ສີເສ ຉາຣິກໍ ໂອກິຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໗໗. ຊເນຕສ຺ມິນ຺ຕິ ຊນິຕສ຺ມິໍ, ປຊາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ໂຄຕ຺ຕປຏິສາຣິໂນຕິ ເຍ ຊເນຕສ຺ມິໍ ໂຄຕ຺ຕໍ ປຏິສຣນ຺ຕິ – ‘‘ອຫໍ ໂຄຕໂມ, ອຫໍ ກສ຺ສໂປ’’ຕິ, ເຕສຸ ໂລເກ ໂຄຕ຺ຕປຏິສາຣີສຸ ຂຕ຺ຕິໂຍ ເສຏ຺ໂຐ. ອນຸມຕາ ມຍາຕິ ມມ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ເທສິຕາ ມຍາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ.

ປຐມຠາຓວາຣວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ວິຊ຺ຊາຈຣຓກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໗໘. ອິມາຍ ປນ ຄາຖາຍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອິທໍ ປທໍ ສຸຕ຺ວາ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ວິຊ຺ຊາ ນາມ ຕໂຍ ເວທາ, ຈຣຓໍ ປຎ຺ຈ ສີລານິ, ຕຍິທໍ ອມ຺ຫາກໍເຍວ ອຕ຺ຖິ, ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນ ເຈ ເສຏ຺ໂຐ, ມຍເມວ ເສຏ຺ຐາ’’ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊາຈຣຓໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ – ‘‘ກຕມໍ ປນ ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຈຣຓໍ, ກຕມາ ຈ ປນ ສາ ວິຊ຺ຊາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສມເຍ ສິທ຺ຘໍ ຊາຕິວາທາທິປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິຊ຺ຊາຈຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ – ‘‘ນ ໂຂ ອມ຺ພຏ຺ຐາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕິວາໂທຕິ ຊາຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ວາໂທ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ເສວິທໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ສຸທ຺ທສ຺ສາຕິອາທິ ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຊາຕິວາທວິນິພທ຺ຘາຕິ ຊາຕິວາເທ ວິນິພທ຺ຘາ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ຕໂຕ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ – ‘‘ຍຕ຺ຖ ທານິ ມຍໍ ລຄ຺ຄິສ຺ສາມາຕິ ຈິນ຺ຕຍິມ຺ຫ, ຕໂຕ ໂນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຫາວາເຕ ຖຸສໍ ຘຸນນ຺ໂຕ ວິຍ ທູຣເມວ ອວກ຺ຂິປິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ມຍໍ ນ ລຄ຺ຄາມ, ຕຕ຺ຖ ໂນ ນິໂຍເຊສິ. ອຍໍ ໂນ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາ ຎາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ສມຸທາຄມໂຕ ປຠຸຕິ ວິຊ຺ຊາຈຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ອິຘ ອມ຺ພຏ຺ຐ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ.

໒໗໙. ເອຕ຺ຖ ຈ ຠຄວາ ຈຣຓປຣິຍາປນ຺ນມ຺ປິ ຕິວິຘໍ ສີລໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ‘‘ອິທມສ຺ສ ໂຫຕິ ຈຣຓສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ອນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ‘‘ອິທມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕິ ສີລສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ສີລວເສເນວ ນິຍ຺ຍາເຕສິ. ກສ຺ມາ? ຕສ຺ສປິ ຫິ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ສີລໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຈຣຓວເສນ ນິຍ຺ຍາຕິຍມາເນ ‘‘ມຍມ຺ປິ ຈຣຓສມ຺ປນ຺ນາ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ລຄ຺ເຄຍ຺ຍ. ຍໍ ປນ ເຕນ ສຸປິເນປິ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ, ຕສ຺ເສວ ວເສນ ນິຍ຺ຍາເຕນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ອິທມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕິ ຈຣຓສ຺ມິໍ…ເປ… ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ອິທມ຺ປິສ຺ສ ໂຫຕິ ຈຣຓສ຺ມິນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ອຏ຺ຐປິ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈຣຓນ຺ຕິ ນິຍ຺ຍາຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວິປສ຺ສນາ ຎາຓໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ອຏ຺ຐວິຘາປິ ປຎ຺ຎາ ວິຊ຺ຊາຕິ ນິຍ຺ຍາຕິຕາ.

ຈຕຸອປາຍມຸຂກຖາວຓ຺ຓນາ

໒໘໐. ອປາຍມຸຂານີຕິ ວິນາສມຸຂານິ. ອນຠິສມ຺ຠຸຓມາໂນຕິ ອສມ຺ປາປຸຓນ຺ໂຕ, ອວິສຫມາໂນ ວາ. ຂາຣິວິຘມາທາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຂາຣີຕິ ອຣຓີ ກມຓ຺ຑລຸ ສຸຊາທໂຍ ຕາປສປຣິກ຺ຂາຣາ. ວິໂຘຕິ ກາໂຊ. ຕສ຺ມາ ຂາຣິຠຣິຕໍ ກາຊມາທາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍ ປນ ຂາຣິວິວິຘນ຺ຕິ ປຐນ຺ຕິ, ເຕ ‘‘ຂາຣີຕິ ກາຊສ຺ສ ນາມໍ, ວິວິຘນ຺ຕິ ພຫຸກມຓ຺ຑລຸອາທິປຣິກ຺ຂາຣ’’ນ຺ຕິ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊໂນຕິ ປຕິຕຜລໂຠຊໂນ. ປຣິຈາຣໂກຕິ ກປ຺ປິຍກຣຓປຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓປາທໂຘວນາທິວຕ຺ຕກຣຓວເສນ ປຣິຈາຣໂກ. ກາມຎ຺ຈ ຄຸຓາຘິໂກປິ ຂີຓາສວສາມເຓໂຣ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂຸໂນ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຣິຈາຣໂກ ໂຫຕິ, ອຍໍ ປນ ນ ຕາທິໂສ ຄຸຓວເສນປິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣຓວເສນປິ ລາມໂກເຍວ.

ກສ຺ມາ ປນ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊາ ສາສນສ຺ສ ວິນາສມຸຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ຍສ຺ມາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ສາສນໍ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊາວເສນ ໂອສກ຺ກິສ຺ສຕິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ປູເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ລຊ຺ຊິໂນ ສິກ຺ຂາກາມາ – ‘‘ນຕ຺ຖິ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສໂຖ ວາ ປວາຣຓາ ວາ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ວາ’’ຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ຂຸຣຘາຣູປມໍ ສາສເນ ປຏິປຕ຺ຕິປູຣຓໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊາ ປນ ສຸກຣາ ເຈວ ພຫຸຊນສມ຺ມຕາ ຈາ’’ຕິ ວິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ຕາປໂສ ໂຫຕິ. ອຎ຺ເຎ ຕໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ຕຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ – ‘‘ຠາຣິຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາສເນ ກມ຺ມໍ, ອິຘ ປນ ສຉນ຺ທຈາຣິໂນ ມຍ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ໂສປິ, ຍທິ ເອວໍ ອຫມ຺ປິ ເອຕ຺ເຖວ ປພ຺ພຊາມີຕິ ຕສ຺ສ ອນຸສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຕາປໂສ ໂຫຕິ. ເອວມຎ຺ເຎປິ ອຎ຺ເຎປີຕິ ກເມນ ຕາປສາວ ພຫຸກາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອຸປ຺ປນ຺ນກາເລ ສາສນໍ ໂອສກ຺ກິຕໍ ນາມ ຠວິສ຺ສຕິ. ໂລເກ ເອວຣູໂປ ພຸທ຺ໂຘ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຕສ຺ສ ອີທິສໍ ນາມ ສາສນໍ ອໂຫສີຕິ ສຸຕມຕ຺ຕເມວ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວາ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ສາສນສ຺ສ ວິນາສມຸຂນ຺ຕິ ອາຫ.

ກຸທາລປິຏກນ຺ຕິ ກນ຺ທມູລຜລຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ກຸທາລຎ຺ເຈວ ປິຏກຎ຺ຈ. ຄາມສາມນ຺ຕໍ ວາຕິ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາທີນິ ອນຠິສມ຺ຠຸຓນ຺ໂຕ, ກສິກມ຺ມາທີຫິ ຈ ຊີວິຕໍ ນິປ຺ຜາເທຕຸໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ພຫຸຊນກຸຫາປນຕ຺ຖໍ ຄາມສາມນ຺ເຕ ວາ ນິຄມສາມນ຺ເຕ ວາ ອຄ຺ຄິສາລໍ ກຕ຺ວາ ສປ຺ປິເຕລທຘິມຘຸຜາຓິຕຕິລຕຓ຺ຑຸລາທີຫິ ເຈວ ນານາທາຣູຫິ ຈ ໂຫມກຣຓວເສນ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣນ຺ໂຕ ອຈ຺ຉຕິ.

ຈຕຸທ຺ວາຣໍ ອຄາຣໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ຈຕຸມຸຂໍ ປານາຄາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອາຄຕາຄເຕ ປານີເຍນ ອາປຸຈ຺ຉຕິ. ຍມ຺ປິສ຺ສ ອທ຺ຘິກາ ກິລນ຺ຕາ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ປຣິຕຸຏ຺ຐາ ຠຕ຺ຕປຸຏໍ ວາ ຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ວາ ເທນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອມ຺ພິລຍາຄຸອາທີນິ ກຕ຺ວາ ພຫຸຕຣໍ ອາມິສຄຫຓຕ຺ຖໍ ເກສຎ຺ຈິ ອນ຺ນໍ ເທຕິ, ເກສຎ຺ຈິ ຠຕ຺ຕປຈນຠາຊນາທີນິ. ເຕຫິປິ ທິນ຺ນໍ ອາມິສໍ ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາທີນິ ວາ ຄຓ຺ຫຕິ, ຕານິ ວຑ຺ຒິຍາ ປໂຍເຊຕິ. ເອວໍ ວຑ຺ຒມານວິຠໂວ ໂຄມຫິໍສທາສີທາສປຣິຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕິ, ມຫນ຺ຕໍ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຕິ. ອິມໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຈຕຸທ຺ວາຣໍ ອຄາຣໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕມຫໍ ຍຖາສຕ຺ຕິ ຍຖາພລໍ ປຏິປູເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິທໍ ປນສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິມຸຂໍ. ອິມິນາ ຫິ ມຸເຂນ ໂສ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ຠຄວຕາ ສພ຺ພາປິ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ.

ກຖໍ? ອຏ຺ຐວິຘາ ຫິ ຕາປສາ – ສປຸຕ຺ຕຠຣິຍາ, ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາ, ອນຄ຺ຄິປກ຺ກິກາ, ອສາມປາກາ, ອສ຺ມມຸຏ຺ຐິກາ, ທນ຺ຕວກ຺ກລິກາ, ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊນາ, ປຓ຺ຑຸປລາສິກາຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ເກຓິຍຊຏິໂລ ວິຍ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ວສນ຺ຕິ, ເຕ ສປຸຕ຺ຕຠຣິຍາ ນາມ.

ເຍ ປນ ‘‘ສປຸຕ຺ຕທາຣຠາໂວ ນາມ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ອຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ລາຍນມທ຺ທນຏ຺ຐາເນສຸ ວີຫິມຸຄ຺ຄມາສຕິລາທີນິ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາ ນາມ.

ເຍ ‘‘ຂເລນ ຂລໍ ວິຈຣິຕ຺ວາ ວີຫິໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໍ ນາມ ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຄາມນິຄເມສຸ ຕຓ຺ຑຸລຠິກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕ ອນຄ຺ຄິປກ຺ກິກາ ນາມ.

ເຍ ປນ ‘‘ກິໍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ສາມປາເກນາ’’ຕິ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປກ຺ກຠິກ຺ຂເມວ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕ ອສາມປາກາ ນາມ.

ເຍ ‘‘ທິວເສ ທິວເສ ຠິກ຺ຂາປຣິເຍຏ຺ຐິ ນາມ ທຸກ຺ຂາ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສາ’’ຕິ ມຸຏ຺ຐິປາສາເຓນ ອມ຺ພາຏກາທີນໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ຕຈໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ, ເຕ ອສ຺ມມຸຏ຺ຐິກາ ນາມ.

ເຍ ປນ ‘‘ປາສາເຓນ ຕຈໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວິຈຣຓໍ ນາມ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ທນ຺ເຕເຫວ ອຸພ຺ພາເຏຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ, ເຕ ທນ຺ຕວກ຺ກລິກາ ນາມ.

ເຍ ‘‘ທນ຺ເຕຫິ ອຸພ຺ພາເຏຕ຺ວາ ຂາທນໍ ນາມ ທຸກ຺ຂໍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສາ’’ຕິ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຕິຕານິ ຜລານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊນາ ນາມ.

ເຍ ປນ ‘‘ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ປາເຕຕ຺ວາ ປຣິໂຠໂຄ ນາມ ອສາຣຸປ຺ໂປ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສາ’’ຕິ ສຍໍ ປຕິຕາເນວ ປຸປ຺ຜຜລປຓ຺ຑຸປລາສາທີນິ ຂາທນ຺ຕາ ຍາເປນ຺ຕິ, ເຕ ປຓ຺ຑຸປລາສິກາ ນາມ.

ເຕ ຕິວິຘາ – ອຸກ຺ກຏ຺ຐມຊ຺ຌິມມຸທຸກວເສນ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໂຕ ອນຸຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ເຖນ ປາປຸຓນຏ຺ຐາເນວ ປຕິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ, ເຕ ອຸກ຺ກຏ຺ຐາ. ເຍ ເອກຣຸກ຺ຂໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ມຊ຺ຌິມາ. ເຍ ຕໍ ຕໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ, ເຕ ມຸທຸກາ.

ອິມາ ປນ ອຏ຺ຐປິ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊາ ອິມາຫິ ຈຕູຫິເຍວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ກຖໍ? ເອຕາສຸ ຫິ ສປຸຕ຺ຕຠຣິຍາ ຈ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາ ຈ ອຄາຣໍ ຠຊນ຺ຕິ. ອນຄ຺ຄິປກ຺ກິກາ ຈ ອສາມປາກາ ຈ ອຄ຺ຍາຄາຣໍ ຠຊນ຺ຕິ. ອສ຺ມມຸຏ຺ຐິກາ ຈ ທນ຺ຕວກ຺ກລິກາ ຈ ກນ຺ທມູລຜລໂຠຊນໍ ຠຊນ຺ຕິ. ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊນາ ຈ ປຓ຺ຑຸປລາສິກາ ຈ ປວຕ຺ຕຜລໂຠຊນໍ ຠຊນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ຠຄວຕາ ສພ຺ພາປິ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.

໒໘໑-໒໘໒. ອິທານິ ຠຄວາ ສາຈຣິຍກສ຺ສ ອມ຺ພຏ຺ຐສ຺ສ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ ອປາຍມຸຂມ຺ປິ ອປ຺ປຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ ອມ຺ພຏ຺ຐາຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ອຕ຺ຕນາ ອາປາຍິໂກປິ ອປຣິປູຣມາໂນຕິ ອຕ຺ຕນາ ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປທາຍ ອາປາຍິເກນາປິ ອປຣິປູຣມາເນນ.

ປຸພ຺ພກອິສິຠາວານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ

໒໘໓. ທຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ທິນ຺ນກໍ. ສມ຺ມຸຂີຠາວມ຺ປິ ນ ທທາຕີຕິ ກສ຺ມາ ນ ທທາຕິ? ໂສ ກິຣ ສມ຺ມຸຂາ ອາວຏ຺ຏນິໍ ນາມ ວິຊ຺ຊໍ ຊານາຕິ. ຍທາ ຣາຊາ ມຫາຣເຫນ ອລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກໂຕ ໂຫຕິ, ຕທາ ຣຎ຺ໂຎ ສມີເປ ຐຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອລງ຺ກາຣສ຺ສ ນາມໍ ຄຓ຺ຫຕິ. ຕສ຺ສ ຣາຊາ ນາເມ ຄຫິເຕ ນ ເທມີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ທຕ຺ວາ ປຸນ ຉຓທິວເສ ອລງ຺ກາຣໍ ອາຫຣຖາຕິ ວຕ຺ວາ, ນຕ຺ຖິ, ເທວ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທິນ຺ໂນຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ກສ຺ມາ ເມ ທິນ຺ໂນ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ອມຈ຺ຈາ ‘ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສມ຺ມຸຂາ ອາວຏ຺ຏນິມາຍໍ ຊານາຕິ. ຕາຍ ຕຸມ຺ເຫ ອາວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕີ’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອປເຣ ຣຎ຺ຎາ ສຫ ຕສ຺ສ ອຕິສຫາຍຠາວໍ ອສຫນ຺ຕາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ເທວ, ເອຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສຣີເຣ ສງ຺ຂຜລິຕກຸຏ຺ຐໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຕຸມ຺ເຫ ເອຕໍ ທິສ຺ວາວ ອາລິງ຺ຄຖ ປຣາມສຖ, ອິທຎ຺ຈ ກຸຏ຺ຐໍ ນາມ ກາຍສໍສຄ຺ຄວເສນ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ, ມາ ເອວໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສ ຣາຊາ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ນ ເທຕິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຓ຺ຑິໂຕ ຂຕ຺ຕວິຊ຺ຊາຍ ກຸສໂລ, ເຕນ ສຫ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຕກມ຺ມໍ ນາມ ນ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມາ ສາຓິປາກາຣສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຐຕ຺ວາ ພຫິ ຐິເຕນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕິໂຣ ທຸສ຺ສນ຺ເຕນ ມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕິໂຣທຸສ຺ສນ຺ເຕນາຕິ ຕິໂຣທຸສ຺ເສນ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ຘມ຺ມິກນ຺ຕິ ອນວຊ຺ຊໍ. ປຍາຕນ຺ຕິ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ. ກຖໍ ຕສ຺ສ ຣາຊາຕິ ຍສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອີທິສໍ ຠິກ຺ຂໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ກຖໍ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂສ ຣາຊາ ສມ຺ມຸຂີຠາວມ຺ປິ ນ ທເທຍ຺ຍ. ອຍໍ ປນ ອທິນ຺ນກໍ ມາຍາຍ ຄຓ຺ຫຕິ, ເຕນສ຺ສ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຣາຊາ ນ ເທຕີຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ‘‘ອິທໍ ປນ ກາຣຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ຣາຊານຎ຺ເຈວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຎ຺ຈ ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ຊານາຕິ. ຕເທຕໍ ເອວໍ ຣຫສ຺ສມ຺ປິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນມ຺ປິ ອທ຺ຘາ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສມໂຓ ໂຄຕໂມຕິ ນິຏ຺ຐໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຠຄວາ ປກາເສສິ.

໒໘໔. ອິທານິ ອຍຎ຺ຈ ອມ຺ພຏ຺ໂຐ, ອາຈຣິໂຍ ຈສ຺ສ ມນ຺ເຕ ນິສ຺ສາຍ ອຕິມານິໂນ. ເຕນ ເຕສໍ ມນ຺ຕນິສ຺ສິຕມານນິມ຺ມທນຕ຺ຖໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ເທສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອມ຺ພຏ຺ຐ, ອິຘ ຣາຊາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຣຖູປຕ຺ຖເຣຕິ ຣຖມ຺ຫິ ຣຎ຺ໂຎ ຐານຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສຊ຺ຊິຕປເທເສ. ອຸຄ຺ເຄຫິ ວາຕິ ອຸຄ຺ຄຕຸຄ຺ຄເຕຫິ ວາ ອມຈ຺ເຈຫິ. ຣາຊຎ຺ເຎຫີຕິ ອນຠິສິຕ຺ຕກຸມາເຣຫິ. ກິຎ຺ຈິເທວ ມນ຺ຕນນ຺ຕິ ອສຸກສ຺ມິໍ ເທເສ ຕຬາກໍ ວາ ມາຕິກໍ ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອສຸກສ຺ມິໍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ນຄຣໍ ວາ ນິເວເສຕຸນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ປາກຏມນ຺ຕນໍ. ຕເທວ ມນ຺ຕນນ຺ຕິ ຍໍ ຣຎ຺ຎາ ມນ຺ຕິຕໍ ຕເທວ. ຕາທິເສຫິເຍວ ສີສຸກ຺ເຂປຠມຸກ຺ເຂປາທີຫິ ອາກາເຣຫິ ມນ຺ເຕຍ຺ຍ. ຣາຊຠຓິຕນ຺ຕິ ຍຖາ ຣຎ຺ຎາ ຠຓິຕໍ, ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘນສມຕ຺ຖໍ. ໂສປິ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘນສມຕ຺ຖເມວ ຠຓິຕໍ ຠຓຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໘໕. ປວຕ຺ຕາໂຣຕິ ປວຕ຺ຕຍິຕາໂຣ. ເຍສນ຺ຕິ ເຍສໍ ສນ຺ຕກໍ. ມນ຺ຕປທນ຺ຕິ ເວທສງ຺ຂາຕໍ ມນ຺ຕເມວ. ຄີຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກາທີຫິ ທສຫິ ໂປຣາຓກພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ສຣສມ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ສຊ຺ຌາຍິຕໍ. ປວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ວາຈິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມິຫິຕນ຺ຕິ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ຫໍ ຣາສິກຕໍ, ປິຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທນຸຄາຍນ຺ຕີຕິ ເອຕຣຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕໍ ເຕຫິ ປຸພ຺ເພ ຄີຕໍ ອນຸຄາຍນ຺ຕິ ອນຸສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ຕທນຸຠາສນ຺ຕີຕິ ຕໍ ອນຸຠາສນ຺ຕິ, ອິທໍ ປຸຣິມສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ຠາສິຕມນຸຠາສນ຺ຕີຕິ ເຕຫິ ຠາສິຕໍ ສຊ຺ຌາຍິຕໍ ອນຸສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ວາຈິຕມນຸວາເຈນ຺ຕີຕິ ເຕຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ວາຈິຕໍ ອນຸວາເຈນ຺ຕິ.

ເສຍ຺ຍຖິທນ຺ຕິ ເຕ ກຕເມຫິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐໂກຕິອາທີນິ ເຕສໍ ນາມານິ. ເຕ ກິຣ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຣູປຆາຕໍ ອກຕ຺ວາ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປາວຈເນນ ສຫ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ມນ຺ເຕ ຄນ຺ຖິໍສຸ. ອປຣາປເຣ ປນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໂຍ ເວເທ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘວຈເນນ ສທ຺ຘິໍ ວິຣຸທ຺ເຘ ອກໍສຸ. ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ເຍນ ຕ຺ວໍ ອິສິ ຠເວຍ຺ຍາສິ, ເອຕໍ ກາຣຓໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ອິຘ ຠຄວາ ຍສ຺ມາ – ‘‘ເອສ ປຸຈ຺ຉິຍມາໂນປິ, ອຕ຺ຕໂນ ອວຕ຺ຖຣຓຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຏິວຈນໍ ນ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ປຏິຎ຺ຎໍ ອຄເຫຕ຺ວາວ ຕໍ ອິສິຠາວໍ ປຏິກ຺ຂິປິ.

໒໘໖. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເຕ ໂປຣາຓາ ທສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນິຣາມຄນ຺ຘາ ອນິຕ຺ຖິຄນ຺ຘາ ຣໂຊຊລ຺ລຘຣາ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ປພ຺ພຕປາເທສຸ ວນມູລຜລາຫາຣາ ວສິໍສຸ. ຍທາ ກຕ຺ຖຈິ ຄນ຺ຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິທ຺ຘິຍາ ອາກາເສເນວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ຍາເນນ ກິຈ຺ຈໍ. ສພ຺ພທິສາສຸ ຈ ເນສໍ ເມຕ຺ຕາທິພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນາວ ອາຣກ຺ຂາ ໂຫຕິ, ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ປາກາຣປຸຣິສຄຸຕ຺ຕີຫິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ຈ ອມ຺ພຏ຺ເຐນ ສຸຕປຸພ຺ພາ ເຕສໍ ປຏິປຕ຺ຕິ; ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ສ ສາຈຣິຍກສ຺ສ ເຕສໍ ປຏິປຕ຺ຕິໂຕ ອາຣກຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ – ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອມ຺ພຏ຺ຐາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ວິຈິຕກາຬກນ຺ຕິ ວິຈິນິຕ຺ວາ ອປນີຕກາຬກໍ. ເວຐກນຕປສ຺ສາຫີຕິ ທຸສ຺ສປຏ຺ຏທຸສ຺ສເວຓິ ອາທີຫິ ເວຐເກຫິ ນມິຕຜາສຸກາຫິ. ກຸຕ຺ຕວາເລຫີຕິ ໂສຠາກຣຓຕ຺ຖໍ ກປ຺ເປຕຸໍ, ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນສຸ ກປ຺ປິຕວາເລຫິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວຬວານໍເຍວ ວາລາ ກປ຺ປິຕາ, ນ ຣຖານໍ, ວຬວປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ຣຖາປິ ‘‘ກຸຕ຺ຕວາລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອຸກ຺ກິຓ຺ຓປຣິຂາສູຕິ ຂຕປຣິຂາສຸ. ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕປລິຆາສູຕິ ຐປິຕປລິຆາສຸ. ນຄຣູປກາຣິກາສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປກາຣິກາຕິ ປເຣສໍ ອາໂຣຫນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ສມນ຺ຕາ ນຄຣໍ ປາກາຣສ຺ສ ອໂຘຠາເຄ ກຕສຸຘາກມ຺ມໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ຕາຫິ ອຸປກາຣິກາຫິ ຍຸຕ຺ຕານິ ນຄຣາເນວ ‘‘ນຄຣູປກາຣິກາໂຍ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕານິ. ຣກ຺ຂາເປນ຺ຕີຕິ ຕາທິເສສຸ ນຄເຣສຸ ວສນ຺ຕາປິ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂາເປນ຺ຕິ. ກງ຺ຂາຕິ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ນ ສພ຺ພຎ຺ຎູ’’ຕິ ເອວໍ ສໍສໂຍ. ວິມຕີຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ວິຣູປາ ມຕິ, ວິນິຈ຺ຉິນິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ຠຄວາ ‘‘ອມ຺ພຏ຺ຐສ຺ສ ອິມິນາ ອຕ຺ຕຠາເວນ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາໂວ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ທິວໂສ ວີຕິວຕ຺ຕຕິ, ອຍໍ ໂຂ ປນ ລກ຺ຂຓປຣິເຍສນຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕ, ຕມ຺ປິ ກິຈ຺ຈໍ ນສ຺ສຣຕິ. ຫນ຺ທສ຺ສ ສຕິຊນນຕ຺ຖໍ ນຍໍ ເທມີ’’ຕິ ອາຫ.

ທ຺ເວລກ຺ຂຓທສ຺ສນວຓ຺ຓນາ

໒໘໗. ເອວໍ ວຕ຺ວາ ປນ ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘານໍ ນິສິນ຺ນານໍ ວາ ນິປນ຺ນານໍ ວາ ໂກຈິ ລກ຺ຂຓໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຐິຕານໍ ປນ ຈງ຺ກມນ຺ຕານໍ ວາ ສກ຺ໂກຕິ. ອາຈິຓ຺ຓຎ຺ເຈຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ລກ຺ຂຓປຣິເຍສນຕ຺ຖໍ ອາຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຈງ຺ກມາຘິຏ຺ຐານໍ ນາມ, ເຕນ ຠຄວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ອຖ ໂຂ ຠຄວາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສມນ຺ເນສີຕິ ຄເວສິ, ເອກໍ ທ຺ເວຕິ ວາ ຄຓຍນ຺ໂຕ ສມານຍິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນາຕິ ປາເຍນ, ພຫຸການິ ອທ຺ທສ, ອປ຺ປານິ ນ ອທ຺ທສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ຍານິ ນ ອທ຺ທສ ເຕສໍ ທີປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ’’ຕິ. ກງ຺ຂຕີຕິ ‘‘ອໂຫ ວຕ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ວິຈິກິຈ຺ຉຕີຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ຕານິ ວິຈິນນ຺ໂຕ ກິຈ຺ຉຕິ ນ ສກ຺ໂກຕິ ທຏ຺ຐຸໍ. ນາຘິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕາຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ນ ສມ຺ປສີທຕີຕິ ຕໂຕ – ‘‘ປຣິປຸຓ຺ຓລກ຺ຂໂຓ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຠຄວຕິ ປສາທໍ ນາປຊ຺ຊຕິ. ກງ຺ຂາຍ ວາ ທຸພ຺ພລາ ວິມຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ມຊ຺ຌິມາ, ອນຘິມຸຈ຺ຈນຕາຍ ພລວຕີ, ອສມ຺ປສາເທນ ເຕຫິ ຕີຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກາລຸສິຍຠາໂວ. ໂກໂສຫິເຕຕິ ວຕ຺ຖິໂກເສນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ. ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ເຫຕິ ອງ຺ຄຊາເຕ ຠຄວໂຕ ຫິ ວຣວາຣຓສ຺ເສວ ໂກໂສຫິຕໍ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ປທຸມຄພ຺ຠສມານໍ. ຕໍ ໂສ ວຕ຺ຖປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ, ອນ຺ໂຕມຸຂຄຕາຍ ຈ ຊິວ຺ຫາຍ ປຫູຕຠາວໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ລກ຺ຂເຓສຸ ກງ຺ຂີ ອໂຫສິ ວິຈິກິຈ຺ຉີ.

໒໘໘. ຕຖາຣູປນ຺ຕິ ຕໍ ຣູປໍ. ກິເມຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ? ວຸຕ຺ຕເມຕໍ ນາຄເສນຕ຺ເຖເຣເນວ ມິລິນ຺ທຣຎ຺ຎາ ປຸຏ຺ເຐນ – ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ກຕນ຺ຕິ. ກິໍ ມຫາຣາຊາຕິ? ມຫາຊເນນ ຫິຣິກຣໂຓກາສໍ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈ ອນ຺ເຕວາສິ ອຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຈ, ພາວຣິສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສີນໍ ໂສຬສພ຺ຣາຫ຺ມຓານຎ຺ຈ, ເສລສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈ ອນ຺ເຕວາສີນໍ ຕິສຕມາຓວານຎ຺ຈ ທສ຺ເສສິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ນ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ຄຸຍ຺ຫໍ ທສ຺ເສສິ. ຉາຍໍ ຠຄວາ ທສ຺ເສສິ. ອິທ຺ຘິຍາ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ນິວາສນນິວຕ຺ຖໍ ກາຍພນ຺ຘນພທ຺ຘໍ ຈີວຣປາຣຸຕໍ ຉາຍາຣູປກມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສສິ ມຫາຣາຊາຕິ. ຉາຍໍ ທິຏ຺ເຐ ສຕິ ທິຏ຺ຐໍເຍວ ນນຸ, ຠນ຺ເຕຕິ? ຕິຏ຺ຐເຕຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຫທຍຣູປໍ ທິສ຺ວາ ພຸຊ຺ຌນກສຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ຫທຍມໍສໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຍ຺ຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ. ກລ຺ໂລສິ, ຠນ຺ເຕ, ນາຄເສນາ’’ຕິ.

ນິນ຺ນາເມຕ຺ວາຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ. ອນຸມສີຕິ ກຖິນສູຈິໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ອນຸມຊ຺ຊິ, ຕຖາກຣເຓນ ເຈຕ຺ຖ ມຸທຸຠາໂວ, ກຓ຺ຓໂສຕານຸມສເນນ ທີຆຠາໂວ, ນາສິກໂສຕານຸມສເນນ ຕນຸຠາໂວ, ນລາຏຈ຺ຉາທເນນ ປຸຖຸລຠາໂວ ປກາສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໘໙. ປຏິມາເນນ຺ໂຕຕິ ອາຄເມນ຺ໂຕ, ອາຄມນມສ຺ສ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ອຸທິກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໙໐. ກຖາສລ຺ລາໂປຕິ ກຖາ ຈ ສລ຺ລາໂປ ຈ, ກຖນໍ ປຏິກຖນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໙໑. ອໂຫ ວຕາຕິ ຄຣຫວຈນເມຕໍ. ເຣຕິ ອິທໍ ຫີຬນວເສນ ອາມນ຺ຕນໍ. ປຓ຺ຑິຕກາຕິ ຕເມວ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຫ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວຣູເປນ ກິຣ ໂຠ ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຖຈຣເກນາຕິ ອິທໍ ຍາທິໂສ ຕ຺ວໍ, ເອທິເສ ອຕ຺ຖຈຣເກ ຫິຕກາຣເກ ສຕິ ປຸຣິໂສ ນິຣຍໍເຍວ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອາສຊ຺ຊ ອາສຊ຺ຊາຕິ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ. ອມ຺ເຫປິ ເອວໍ ອຸປເນຍ຺ຍ ອຸປເນຍ຺ຍາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຂ ປນ ອມ຺ພຏ຺ຐ ໂປກ຺ຂຣສາຕີຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ເອວໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ອຸປເນຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກາຣຓໍ ອາວິກຣິຕ຺ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ທາສາທິຠາວໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອວຈ, ຕຍາ ອມ຺ເຫ ອກ຺ໂກສາປິຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປທສາເຍວ ປວຕ຺ເຕສີຕິ ປາເທນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປາເຕສິ. ຍຎ຺ຈ ໂສ ປຸພ຺ເພ ອາຈຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຣຖໍ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ສາຣຖິ ຫຸຕ຺ວາ ອຄມາສິ, ຕມ຺ປິສ຺ສ ຐານໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣຖສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປທສາ ເຍວສ຺ສ ຄມນໍ ອກາສິ.

ໂປກ຺ຂຣສາຕິພຸທ຺ຘູປສງ຺ກມນວຓ຺ຓນາ

໒໙໒-໒໙໖. ອຕິວິກາໂລຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິກາໂລ, ສມ຺ໂມທນີຍກຖາຍປິ ກາໂລ ນຕ຺ຖິ. ອາຄມາ ນຸ ຂ຺ວິຘ ໂຠຕິ ອາຄມາ ນຸ ໂຂ ອິຘ ໂຠ. ອຘິວາເສຕູຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕຸ. ອຊ຺ຊຕນາຍາຕິ ຍໍ ເມ ຕຸມ຺ເຫສຸ ກາຣໍ ກໂຣໂຕ ອຊ຺ຊ ຠວິສ຺ສຕິ ປຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊຎ຺ຈ ຕທຕ຺ຖາຍ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນາຕິ ຠຄວາ ກາຍງ຺ຄໍ ວາ ວາຈງ຺ຄໍ ວາ ອໂຈເປຕ຺ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣເຍວ ຂນ຺ຕິໍ ຘາເຣນ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ອຘິວາເສສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ມນສາວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໒໙໗. ປຓີເຕນາຕິ ອຸຕ຺ຕເມນ. ສຫຕ຺ຖາຕິ ສຫຕ຺ເຖນ. ສນ຺ຕປ຺ເປສີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຕປ຺ເປສິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ສຸຫິຕໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ອກາສິ. ສມ຺ປວາເຣສີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປວາເຣສິ, ອລໍ ອລນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖສຎ຺ຎາຍ ປຏິກ຺ຂິປາເປສິ. ຠຸຕ຺ຕາວິນ຺ຕິ ຠຸຕ຺ຕວນ຺ຕໍ. ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໂຕ ໂອນີຕປາຓິໍ, ອປນີຕຫຕ຺ຖນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂອນິຕ຺ຕປຕ຺ຕປາຓິນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂອນິຕ຺ຕໍ ນານາຠູຕໍ ວິນາຠູຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປາຓິໂຕ ອສ຺ສາຕິ ໂອນິຕ຺ຕປຕ຺ຕປາຓິ, ຕໍ ໂອນິຕ຺ຕປຕ຺ຕປາຓິໍ. ຫຕ຺ເຖ ຈ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຘວິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທີຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອວໍ ຠູຕໍ ຎຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ນິສີທີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໒໙໘. ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖນ຺ຕິ ອນຸປຏິປາຏິກຖໍ. ອານຸປຸພ຺ພິກຖາ ນາມ ທານານນ຺ຕຣໍ ສີລໍ, ສີລານນ຺ຕຣໍ ສຄ຺ໂຄ, ສຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ມຄ຺ໂຄຕິ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖານໍ ທີປນກຖາ. ເຕເນວ – ‘‘ເສຍ຺ຍຖິທໍ ທານກຖ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ໂອກາຣນ຺ຕິ ອວກາຣໍ ລາມກຠາວໍ. ສາມຸກ຺ກໍສິກາຕິ ສາມໍ ອຸກ຺ກໍສິກາ, ອຕ຺ຕນາເຍວ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຫິຕາ, ສຍມ຺ຠູຎາເຓນ ທິຏ຺ຐາ, ອສາຘາຣຓາ ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາ ປນ ສາຕິ? ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນາ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ສມຸທຍໍ, ນິໂຣຘໍ, ມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ – ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຎ຺ຫິ ນິໂຣຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈວເສນ ເອວໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ໂປກ຺ຂຣສາຕິອຸປາສກຕ຺ຕປຏິເວທນາວຓ຺ຓນາ

໒໙໙. ທິຏ຺ໂຐ ອຣິຍສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ເອເຕນາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ. ເອສ ນໂຍ ເສສປເທສຸປິ. ຕິຓ຺ຓາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອເນນາຕິ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ. ວິຄຕາ ກຖໍກຖາ ອສ຺ສາຕິ ວິຄຕກຖໍກໂຖ. ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ວິສາຣທຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ. ກຕ຺ຖ? ສຕ຺ຖຸສາສເນ. ນາສ຺ສ ປໂຣ ປຈ຺ຈໂຍ, ນ ປຣສ຺ສ ສທ຺ຘາຍ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຈ ປາກຏເມວາຕິ.

ອິຕິ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ

ອມ຺ພຏ຺ຐສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.