໑໓. ເຕວິຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕໑໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ…ເປ… ໂກສເລສູຕິ ເຕວິຊ຺ຊສຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸຕ຺ຕານປທວຓ຺ຓນາ. ມນສາກຏນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ນາມໍ. ອຸຕ຺ຕເຣນ ມນສາກຏສ຺ສາຕິ ມນສາກຏໂຕ ອວິທູເຣ ອຸຕ຺ຕຣປສ຺ເສ. ອມ຺ພວເນຕິ ຕຣຸຓອມ຺ພຣຸກ຺ຂສຓ຺ເຑ, ຣມຓີໂຍ ກິຣ ໂສ ຠູມິຠາໂຄ, ເຫຏ຺ຐາ ຣຊຕປຏ຺ຏສທິສາ ວາລິກາ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓາ, ອຸປຣິ ມຓິວິຕານໍ ວິຍ ຆນສາຂາປຕ຺ຕໍ ອມ຺ພວນໍ. ຕສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸຈ຺ຉວິເກ ປວິເວກສຸເຂ ອມ຺ພວເນ ວິຫຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໑໙. ອຠິຎ຺ຎາຕາ ອຠິຎ຺ຎາຕາຕິ ກຸລຈາຣິຕ຺ຕາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຕາ. ຈງ຺ກີຕິອາທີນິ ເຕສໍ ນາມານິ. ຕຕ຺ຖ ຈງ຺ກີ ໂອປາສາທວາສິໂກ. ຕາຣຸກ຺ໂຂ ອິຈ຺ຉານງ຺ຄລວາສິໂກ. ໂປກ຺ຂຣສາຕີ ອຸກ຺ກຏ຺ຐວາສິໂກ. ຊາຓຸໂສຓີ ສາວຕ຺ຖິວາສິໂກ. ໂຕເທຍ຺ໂຍ ຕຸທິຄາມວາສິໂກ. ອຎ຺ເຎ ຈາຕິ ອຎ຺ເຎ ຈ ພຫຸຊນາ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ນິວາສຏ຺ຐາເນຫິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມນ຺ຕສຊ຺ຌາຍກຣຓຕ຺ຖໍ ຕຕ຺ຖ ປຏິວສນ຺ຕິ. ມນສາກຏສ຺ສ ກິຣ ຣມຓີຍຕາຍ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຕຕ຺ຖ ນທີຕີເຣ ເຄຫານິ ກາເຣຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ພຫູນໍ ປເວສນໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສນ຺ຕິ.

໕໒໐-໕໒໑. ວາເສຏ຺ຐຠາຣທ຺ວາຊານນ຺ຕິ ວາເສຏ຺ຐສ຺ສ ຈ ໂປກ຺ຂຣສາຕິໂນ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ, ຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ຈ ຕາຣຸກ຺ຂນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ. ເອເຕ ກິຣ ທ຺ເວ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນາ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ອເຫສຸໍ. ຊງ຺ຆວິຫາຣນ຺ຕິ ອຕິຈິຣນິສຊ຺ຊປຈ຺ຈຍາ ກິລມຖວິໂນທນຕ຺ຖາຍ ຊງ຺ຆຈາຣໍ. ເຕ ກິຣ ທິວສໍ ສຊ຺ຌາຍໍ ກຕ຺ວາ ສາຍນ຺ເຫ ວຸຏ຺ຐາຍ ນ຺ຫານີຍສມ຺ຠາຣຄນ຺ຘມາລເຕລໂຘຕວຕ຺ຖານິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຊນປຣິວຸຕາ ນ຺ຫາຍິຕຸກາມາ ນທີຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຊຕປຏ຺ຏວຓ຺ເຓ ວາລິກາສຓ຺ເຑ ອປຣາປຣໍ ຈງ຺ກມິໍສຸ. ເອກໍ ຈງ຺ກມນ຺ຕໍ ອິຕໂຣ ອນຸຈງ຺ກມິ, ປຸນ ອິຕຣໍ ອິຕໂຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຸຈງ຺ກມນ຺ຕານໍ ອນຸວິຈຣນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ມຄ຺ຄາມຄ຺ເຄຕິ ມຄ຺ເຄ ຈ ອມຄ຺ເຄ ຈ. ກຕມໍ ນຸ ໂຂ ປຏິປທໍ ປູເຣຕ຺ວາ ກຕເມນ ມຄ຺ເຄນ ສກ຺ກາ ສຸຂໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ເອວໍ ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຊສາຍໂນຕິ ອຸຊຸມຄ຺ຄສ຺ເສຕໍ ເວວຈນໍ, ອຎ຺ຊສາ ວາ ອຸຊຸກເມວ ເອເຕນ ອາຍນ຺ຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຊສາຍໂນ ນິຍ຺ຍານິໂກ ນິຍ຺ຍາຕີຕິ ນິຍ຺ຍາຍນ຺ໂຕ ນິຍ຺ຍາຕິ, ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕກ຺ກຣສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍາຕິ ໂຍ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ກໂຣຕິ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສທ຺ຘິໍ ສຫຠາວາຍ, ເອກຏ຺ຐາເນ ປາຕຸຠາວາຍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍ຺ວາຍນ຺ຕິ ໂຍ ອຍໍ. ອກ຺ຂາໂຕຕິ ກຖິໂຕ ທີປິໂຕ. ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ໂປກ຺ຂຣສາຕິນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍໍ ອປທິສຕິ. ອິຕິ ວາເສຏ຺ໂຐ ສກເມວ ອາຈຣິຍວາທໍ ໂຖເມຕ຺ວາ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ. ຠາຣທ຺ວາໂຊປິ ສກເມວາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເນວ ໂຂ ອສກ຺ຂິ ວາເສຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິ.

ຕໂຕ ວາເສຏ຺ໂຐ ‘‘ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ກຖາ ອນິຍ຺ຍານິກາວ, ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ໂລເກ ມຄ຺ຄກຸສໂລ ນາມ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ສທິໂສ ນຕ຺ຖິ, ຠວຎ຺ຈ ໂຄຕໂມ ອວິທູເຣ ວສຕິ, ໂສ ໂນ ຕຸລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນວາຓິໂຊ ວິຍ ກງ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ວາເສຏ຺ໂຐ…ເປ… ຍ຺ວາຍໍ ອກ຺ຂາໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ຕາຣຸກ຺ເຂນາ’’ຕິ.

໕໒໒. ເອຕ຺ຖ ໂຠ ໂຄຕມາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ມຄ຺ຄາມຄ຺ເຄ. ວິຄ຺ຄໂຫ ວິວາໂທຕິອາທີສຸ ປຸພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ວິຄ຺ຄໂຫ. ອປຣຠາເຄ ວິວາໂທ. ທຸວິໂຘປິ ເອໂສ ນານາອາຈຣິຍານໍ ວາທໂຕ ນານາວາໂທ.

໕໒໓. ອຖ ກິສ຺ມິໍ ປນ ໂວຕິ ຕ຺ວມ຺ປິ ອຍເມວ ມຄ຺ໂຄຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍວາທເມວ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐສິ, ຠາຣທ຺ວາໂຊປິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍວາທເມວ, ເອກສ຺ສາປິ ເອກສ຺ມິໍ ສໍສໂຍ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ສຕິ ກິສ຺ມິໍ ໂວ ວິຄ຺ຄໂຫຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

໕໒໔. ມຄ຺ຄາມຄ຺ເຄ, ໂຠ ໂຄຕມາຕິ ມຄ຺ເຄ ໂຠ ໂຄຕມ ອມຄ຺ເຄ ຈ, ອຸຊຸມຄ຺ເຄ ຈ ອນຸຊຸມຄ຺ເຄ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ກິຣ ເອກພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສາປິ ມຄ຺ຄໍ ‘‘ນ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ນ ວທຕິ. ຍຖາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ, ນ ເອວໍ ອຎ຺ເຎສໍ ອນຸຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ຕເມວຕ຺ຖໍ ທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິອາທິມາຫ.

ສພ຺ພານິ ຕານີຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວທຕິ, ສພ຺ເພ ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ພຫູນີຕິ ອຏ຺ຐ ວາ ທສ ວາ. ນານາມຄ຺ຄານີຕິ ມຫນ຺ຕາມຫນ຺ຕຊງ຺ຆມຄ຺ຄສກຏມຄ຺ຄາທິວເສນ ນານາວິຘານິ ສາມນ຺ຕາ ຄາມນທີຕຬາກເຂຕ຺ຕາທີຫິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄາມໍ ປວິສນມຄ຺ຄານິ.

໕໒໕-໕໒໖. ‘‘ນິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ ວາເສຏ຺ຐ ວເທສີ’’ຕິ ຠຄວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ປຏິຎ຺ຎໍ ກາຣາເປສິ. ກສ຺ມາ? ຕິຕ຺ຖິຍາ ຫິ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫມານາ ອວຊານນ຺ຕິ. ໂສ ຕຖາ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີຕິ.

໕໒໗-໕໒໙. ເຕວ ເຕວິຊ຺ຊາຕິ ເຕ ເຕວິຊ຺ຊາ. ວກາໂຣ ອາຄມສນ຺ຘິມຕ຺ຕໍ. ອນ຺ຘເວຓີຕິ ອນ຺ຘປເວຓີ, ເອເກນ ຈກ຺ຂຸມຕາ ຄຫິຕຍຏ຺ຐິຍາ ໂກຏິໍ ເອໂກ ອນ຺ໂຘ ຄຓ຺ຫຕິ, ຕໍ ອນ຺ຘໍ ອຎ຺ໂຎ ຕໍ ອຎ຺ໂຎຕິ ເອວໍ ປຓ຺ຓາສສຏ຺ຐິ ອນ຺ຘາ ປຏິປາຏິຍາ ຆຏິຕາ ອນ຺ຘເວຓີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣມ຺ປຣສໍສຕ຺ຕາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ລຄ຺ຄາ, ຍຏ຺ຐິຄາຫເກນປິ ຈກ຺ຂຸມຕາ ວິຣຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂກ ກິຣ ຘຸຕ຺ໂຕ ອນ຺ຘຄຓໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຄາເມ ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊໍ ສຸລຠ’’ນ຺ຕິ ອຸສ຺ສາເຫຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ໂນ ສາມິ ເນຫິ, ອິທໍ ນາມ ເຕ ເທມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ມຫນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉໍ ອນຸປຣິຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣິມສ຺ສ ຫຕ຺ເຖນ ປຈ຺ຉິມສ຺ສ ກຈ຺ຉໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ, ຄຈ຺ຉຖ ຕາວ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປລາຍິ, ເຕ ທິວສມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ອວິນ຺ທມານາ ‘‘ກຸຫິໍ ໂນ ຈກ຺ຂຸມາ, ກຸຫິໍ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ປຣິເທວິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ອວິນ຺ທມານາ ຕຕ຺ເຖວ ມຣິໍສຸ. ເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣມ຺ປຣສໍສຕ຺ຕາ’’ຕິ. ປຸຣິໂມປີຕິ ປຸຣິເມສຸ ທສສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ເອໂກປິ. ມຊ຺ຌິໂມປີຕິ ມຊ຺ຌິເມສຸ ອາຈຣິຍປາຈຣິເຍສຸ ເອໂກປິ. ປຈ຺ຉິໂມປີຕິ ອິທານິ ເຕວິຊ຺ເຊສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ເອໂກປິ. ຫສ຺ສກຎ຺ເຎວາຕິ ຫສິຕພ຺ພເມວ. ນາມກຎ຺ເຎວາຕິ ລາມກໍເຍວ. ຕເທຕໍ ອຕ຺ຖາຠາເວນ ຣິຕ຺ຕກໍ, ຣິຕ຺ຕກຕ຺ຕາເຍວ ຕຸຈ຺ຉກໍ. ອິທານິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ ຕາວ ຕິຏ຺ຐຕຸ, ໂຍ ເຕວິຊ຺ເຊຫິ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພວ. ເຍປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ເຕວິຊ຺ຊາ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສມ຺ປິ ສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ຄໍ ເທເສຕຸໍ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິອາທິມາຫ.

໕໓໐. ຕຕ຺ຖ ຍໂຕ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ຈ ໂອຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ອຕ຺ຖເມນ຺ຕິ, ອຸຄ຺ຄມນກາເລ ຈ ອຕ຺ຖງ຺ຄມນກາເລ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຍາຈນ຺ຕີຕິ ‘‘ອຸເທຫິ ຠວໍ ຈນ຺ທ, ອຸເທຫິ ຠວໍ ສູຣິຍາ’’ຕິ ເອວໍ ອາຍາຈນ຺ຕິ. ໂຖມຍນ຺ຕີຕິ ‘‘ໂສມ຺ໂມ ຈນ຺ໂທ, ປຣິມຓ຺ຑໂລ ຈນ຺ໂທ, ສປ຺ປໂຠ ຈນ຺ໂທ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕາ ປສໍສນ຺ຕິ. ປຎ຺ຊລິກາຕິ ປຄ຺ຄຫິຕອຎ຺ຊລິກາ. ນມສ຺ສມານາຕິ ‘‘ນໂມ ນໂມ’’ຕິ ວທມານາ.

໕໓໑-໕໓໒. ຍໍ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ກິໍ ປນ ນ ກິຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຘ ປນ ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ກິຣ ເຕວິຊ຺ເຊຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ນ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສກ຺ຂິທິຏ຺ໂຐຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ອຈິຣວຕີນທີອຸປມາກຖາ

໕໔໒. ສມຕິຕ຺ຕິກາຕິ ສມຠຣິຕາ. ກາກເປຍ຺ຍາຕິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຕີເຣ ຐິເຕນ ກາເກນ ສກ຺ກາ ປາຕຸນ຺ຕິ ກາກເປຍ຺ຍາ. ປາຣໍ ຕຣິຕຸກາໂມຕິ ນທິໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣຕີຣໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ. ອວ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ປກ຺ໂກເສຍ຺ຍ. ເອຫິ ປາຣາປາຣນ຺ຕິ ອມ຺ໂຠ ປາຣ ອປາຣໍ ເອຫິ, ອຖ ມໍ ສຫສາວ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສສິ, ອຕ຺ຖິ ເມ ອຈ຺ຈາຍິກກມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໔໔. ເຍ ຘມ຺ມາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກາຣກາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈສີລທສກຸສລກມ຺ມປຖເຠທາ ຘມ຺ມາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກາຣກາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ຕພ຺ພິປຣີຕາ ອພ຺ຣາຫ຺ມຓກາຣກາ. ອິນ຺ທມວ຺ຫາຍາມາຕິ ອິນ຺ທໍ ອວ຺ຫາຍາມ ປກ຺ໂກສາມ. ເອວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອວ຺ຫາຍນສ຺ສ ນິຣຕ຺ຖກຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນປິ ຠຄວາ ອຓ຺ຓວກຸຈ຺ຉິຍໍ ສູຣິໂຍ ວິຍ ຊລມາໂນ ປຎ຺ຈສຕຠິກ຺ຂຸປຣິວຸໂຕ ອຈິຣວຕິຍາ ຕີເຣ ນິສິນ຺ໂນ ອປຣມ຺ປິ ນທີອຸປມໍເຍວ ອາຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປີ’’ຕິອາທິມາຫ.

໕໔໖. ກາມຄຸຓາຕິ ກາມຍິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ກາມາ, ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ຄຸຓາ. ‘‘ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ, ອຫຕານໍ ວຕ຺ຖານໍ ທິຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔໘) ເອຕ຺ຖ ຫິ ປຏລຏ຺ໂຐ ຄຸຓຏ຺ໂຐ. ‘‘ອຈ຺ເຈນ຺ຕິ ກາລາ ຕຣຍນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິໂຍ, ວໂຍຄຸຓາ ອນຸປຸພ຺ພໍ ຊຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຣາສຏ຺ໂຐ ຄຸຓຏ຺ໂຐ. ‘‘ສຕຄຸຓາ ທກ຺ຂິຓາ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໗໙) ເອຕ຺ຖ ອານິສໍສຏ຺ໂຐ ຄຸຓຏ຺ໂຐ. ‘‘ອນ຺ຕໍ ອນ຺ຕຄຸຓໍ (ຂຸ. ປາ. ໓.໑) ກຍິຣາ ມາລາຄຸເຓ ພຫູ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໕໓) ຈ ເອຕ຺ຖ ພນ຺ຘນຏ຺ໂຐ ຄຸຓຏ຺ໂຐ. ອິຘາປິ ເອເສວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ຄຸຓາ’’ຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ປສ຺ສິຕພ຺ພາ. ເອເຕນຸປາເຍນ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທີສຸປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຏ຺ຐາຕິ ປຣິຍິຏ຺ຐາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ, ມາ ວາ, ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກນ຺ຕາຕິ ກາມນີຍາ. ມນາປາຕິ ມນວຑ຺ຒນກາ. ປິຍຣູປາຕິ ປິຍຊາຕິກາ. ກາມູປສຎ຺ຫິຕາຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນນ ກາເມນ ອຸປສຎ຺ຫິຕາ. ຣຊນີຍາຕິ ຣຎ຺ຊນີຍາ, ຣາຄຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຄຘິຕາຕິ ເຄເຘນ ອຠິຠູຕາ ຫຸຕ຺ວາ. ມຸຈ຺ຉິຕາຕິ ມຸຈ຺ຉາກາຣປ຺ປຕ຺ຕາຍ ອຘິມຕ຺ຕກາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ອຠິຠູຕາ. ອຊ຺ໂຌປນ຺ນາຕິ ອຘິໂອປນ຺ນາ ໂອຄາຬ຺ຫາ ‘‘ອິທໍ ສາຣ’’ນ຺ຕິ ປຣິນິຏ຺ຐານປ຺ປຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ. ອນາທີນວທສ຺ສາວິໂນຕິ ອາທີນວໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ. ອນິສ຺ສຣຓປຎ຺ຎາຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ, ເອວໍ ປຣິຊານນປຎ຺ຎາວິຣຫິຕາ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຣິໂຠຄວິຣຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໔໘. ອາວຣຓາຕິອາທີສຸ ອາວຣນ຺ຕີຕິ ອາວຣຓາ. ນິວາເຣນ຺ຕີຕິ ນີວຣຓາ. ໂອນນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ໂອນາຫນາ. ປຣິໂຍນນ຺ຘນ຺ຕີຕິ ປຣິໂຍນາຫນາ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂຕ ຄເຫຕພ຺ພາ.

໕໔໙-໕໕໐. ອາວຸຕາ ນິວຸຕາ ໂອນທ຺ຘາ ປຣິໂຍນທ຺ຘາຕິ ປທານິ ອາວຣຓາທີນໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ສປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ອິຕ຺ຖິປຣິຄ຺ຄເຫນ ສປຣິຄ຺ຄໂຫຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອປຣິຄ຺ຄໂຫ ໂຠ ໂຄຕມາຕິອາທີສຸປິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອິຕ຺ຖິປຣິຄ຺ຄເຫນ ອປຣິຄ຺ຄໂຫ. ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ອຠາວໂຕ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ເວຣຈິຕ຺ເຕນ ອເວໂຣ. ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ອຠາວໂຕ ຈິຕ຺ຕເຄລຎ຺ຎສງ຺ຂາເຕນ ພ຺ຍາປຊ຺ເຊນ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຠາວໂຕ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາທີຫິ ສໍກິເລເສຫິ ອສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ສຸປຣິສຸທ຺ຘມານໂສ. ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອຠາວໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວເສ ວຕ຺ເຕຕິ. ຍຖາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈິຕ຺ຕຄຕິກາ ໂຫນ຺ຕີຕິ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ຕາທິໂສຕິ ວສວຕ຺ຕີ.

໕໕໒. ອິຘ ໂຂ ປນາຕິ ອິຘ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມຄ຺ເຄ. ອາສີທິຕ຺ວາຕິ ອມຄ຺ຄເມວ ‘‘ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ. ສໍສີທນ຺ຕີຕິ ‘‘ສມຕລ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ປງ຺ກໍ ໂອຕິຓ຺ຓາ ວິຍ ອນຸປ຺ປວິສນ຺ຕິ. ສໍສີທິຕ຺ວາ ວິສາຣໍ ປາປຸຓນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ປງ຺ເກ ວິຍ ສໍສີທິຕ຺ວາ ວິສາຣໍ ອງ຺ຄມງ຺ຄສໍຠຎ຺ຊນໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ສຸກ຺ຂຕຣໍ ມຎ຺ເຎ ຕຣນ຺ຕີຕິ ມຣີຈິກາຍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ‘‘ກາກເປຍ຺ຍາ ນທີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ‘‘ຕຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ວາຍມມານາ ສຸກ຺ຂຕຣຓໍ ມຎ຺ເຎ ຕຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ຫຕ຺ຖປາທາທີນໍ ສໍຠຎ຺ຊນໍ ປຣິຠຎ຺ຊນໍ, ເອວໍ ອປາເຍສຸ ສໍຠຎ຺ຊນໍ ປຣິຠຎ຺ຊນໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ອິເຘວ ຈ ສຸຂໍ ວາ ສາຕໍ ວາ ນ ລຠນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອິທໍ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານນ຺ຕິ ຕສ຺ມາ ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕາຍ ມຄ຺ຄທີປກໍ ເຕວິຊ຺ຊກໍ ປາວຈນໍ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ. ເຕວິຊ຺ຊາອິຣິຓນ຺ຕິ ເຕວິຊ຺ຊາອຣຎ຺ຎໍ ອິຣິຓນ຺ຕິ ຫິ ອຄາມກໍ ມຫາອຣຎ຺ຎໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕວິຊ຺ຊາວິວນນ຺ຕິ ປຸປ຺ຜຜເລຫິ ອປຣິໂຠຄຣຸກ຺ເຂຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນໍ ນິຣຸທກໍ ອຣຎ຺ຎໍ. ຍຕ຺ຖ ມຄ຺ຄໂຕ ອຸກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕິຕຸມ຺ປິ ນ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ເຕວິຊ຺ຊາວິວນນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ເຕວິຊ຺ຊາພ຺ຍສນນ຺ຕິ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ປຎ຺ຈວິຘພ຺ຍສນສທິສເມຕໍ. ຍຖາ ຫິ ຎາຕິໂຣຄໂຠຄ ທິຏ຺ຐິ ສີລພ຺ຍສນປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ເຕວິຊ຺ຊກໍ ປາວຈນໍ ອາຄມ຺ມ ສຸຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

໕໕໔. ຊາຕສໍວຑ຺ໂຒຕິ ຊາໂຕ ຈ ວຑ຺ຒິໂຕ ຈ, ໂຍ ຫິ ເກວລໍ ຕຕ຺ຖ ຊາໂຕວ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວຑ຺ຒິໂຕ, ຕສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ຄາມມຄ຺ຄາ ນ ສພ຺ພໂສ ປຈ຺ຈກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຊາຕສໍວຑ຺ໂຒຕິ ອາຫ. ຊາຕສໍວຑ຺ໂຒປິ ໂຍ ຈິຣນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ນ ສພ຺ພໂສ ປຈ຺ຈກ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ຕາວເທວ ອວສຏ’’ນ຺ຕິ ອາຫ, ຕງ຺ຂຓເມວ ນິກ຺ຂນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທນ຺ຘາຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຍໍ ນຸ ໂຂ ມຄ຺ໂຄ, ອຍໍ ນ ນຸໂຂຕິ ກງ຺ຂາວເສນ ຈິຣາຍິຕຕ຺ຕໍ. ວິຕ຺ຖາຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍຖາ ສຸຂຸມໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ ສຫສາ ປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສຣີຣໍ ຖທ຺ຘຠາວໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວໍ ຖທ຺ຘຠາວຄ຺ຄຫຓໍ. ນ ຕ຺ເວວາຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອປ຺ປຏິຫຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ປຸຣິສສ຺ສ ມາຣາວຏ຺ຏນາທິວເສນ ສິຍາ ຎາຓສ຺ສ ປຏິຆາໂຕ. ເຕນ ໂສ ທນ຺ຘາເຍຍ຺ຍ ວາ ວິຕ຺ຖາເຍຍ຺ຍ ວາ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປນ ອປ຺ປຏິຫຕໍ, ນ ສກ຺ກາ ຕສ຺ສ ເກນຈິ ອນ຺ຕຣາໂຍ ກາຕຸນ຺ຕິ ທີເປຕິ.

໕໕໕. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມຕິ ອຸທ຺ຘຣຕຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊນ຺ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓທາຣກໍ, ຠວໍ ໂຄຕໂມ ມມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຸຕ຺ຕໍ ອປາຍມຄ຺ຄໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມຄ຺ເຄ ປຕິຏ຺ຐເປຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາຍ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣາທິພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄາມິມຄ຺ຄໍ ເທເສຕຸກາໂມ ‘‘ເຕນ ຫິ ວາເສຏ຺ຐາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິອາທິ ສາມຎ຺ຎຜເລ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ. ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນາຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣກມ຺ມຏ຺ຐານກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ວາເສຏ຺ຐ ພລວາ ສງ຺ຂຘໂມຕິອາທິ ປນ ອິຘ ອປຸພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ພລວາຕິ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ. ສງ຺ຂຘໂມຕິ ສງ຺ຂຘມໂກ. ອປ຺ປກສິເຣນາຕິ ອກິຈ຺ເຉນ ອທຸກ຺ເຂນ. ທຸພ຺ພໂລ ຫິ ສງ຺ຂຘໂມ ສງ຺ຂໍ ຘມນ຺ໂຕປິ ນ ສກ຺ໂກຕິ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ ສເຣນ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ, ນາສ຺ສ ສງ຺ຂສທ຺ໂທ ສພ຺ພໂຕ ຜຣຕິ. ພລວໂຕ ປນ ວິປ຺ຜາຣິໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ພລວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເມຕ຺ຕາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ເມຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸປຈາໂຣປິ ອປ຺ປນາປິ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ເຈຕ຺ໂຕວິມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ອປ຺ປນາວ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ປມາຓກຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ ປມາຓກຕໍ ກມ຺ມໍ ນາມ ກາມາວຈຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອປ຺ປມາຓກຕໍ ກມ຺ມໍ ນາມ ຣູປາຣູປາວຈຣໍ. ຕຎ຺ຫິ ປມາຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂອທິສ຺ສກອໂນທິສ຺ສກທິສາຜຣຓວເສນ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ກຕຕ຺ຕາ ອປ຺ປມາຓກຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນ ຕໍ ຕຕ຺ຣາວສິສ຺ສຕິ ນ ຕໍ ຕຕ຺ຣາວຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຕໍ ກາມາວຈຣກມ຺ມໍ ຕສ຺ມິໍ ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣກມ຺ເມ ນ ໂອຫີຍຕິ, ນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕໍ ກາມາວຈຣກມ຺ມໍ ຕສ຺ສ ຣູປາຣູປາວຈຣກມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ລຄ຺ຄິຕຸໍ ວາ ຐາຕຸໍ ວາ ຣູປາຣູປາວຈຣກມ຺ມໍ ຜຣິຕ຺ວາ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂອກາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຖ ໂຂ ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣກມ຺ມເມວ ກາມາວຈຣໍ ມໂຫໂຆ ວິຍ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຸທກໍ ຜຣິຕ຺ວາ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂອກາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ສຍເມວ ພ຺ຣຫ຺ມສຫພ຺ຍຕໍ ອຸປເນຕີຕິ. ເອວໍວິຫາຣີຕິ ເອວໍ ເມຕ຺ຕາທິວິຫາຣີ.

໕໕໙. ເອເຕ ມຍໍ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມນ຺ຕິ ອິທໍ ເຕສໍ ທຸຕິຍໍ ສຣຓຄມນໍ. ປຐມເມວ ເຫເຕ ມຊ຺ຌິມປຓ຺ຓາສເກ ວາເສຏ຺ຐສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຣຓໍ ຄຕາ, ອິມໍ ປນ ເຕວິຊ຺ຊສຸຕ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ສຣຓໍ ຄຕາ. ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຎ຺ຎສຸຕ຺ເຕ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ເຈວ ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຈ ອລຕ຺ຖຸໍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ອິຕິ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍໍ

ເຕວິຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.