໑. ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

ປຣິພ຺ພາຊກກຖາວຓ຺ຓນາ

ອິມິສ຺ສາ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິຍາ ວຕ຺ຕມານາຍ ວິນຍສງ຺ຄຫາວສາເນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏເກ ອາທິນິກາຍສ຺ສ ອາທິສຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ອາຍສ຺ມຕາ ມຫາກສ຺ສເປນ – ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຊາລໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ກຕ຺ຖ ຠາສິຕ’’ນ຺ຕິ, ເອວມາທິວຸຕ຺ຕວຈນປຣິໂຍສາເນ ຍຕ຺ຖ ຈ ຠາສິຕໍ, ຍຎ຺ຈາຣພ຺ຠ ຠາສິຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສ຺ສາປິ ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິອາທິກໍ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ປຐມມຫາສງ຺ຄີຕິກາເລ ວຸຕ຺ຕໍ ນິທານມາທີ’’ຕິ.

໑. ຕຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ນິປາຕປທໍ. ເມຕິອາທີນິ ນາມປທານິ. ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປຏີຕິ ອຸປສຄ຺ຄປທໍ, ໂຫຕີຕິ ອາຂ຺ຍາຕປທນ຺ຕິ. ອິມິນາ ຕາວ ນເຍນ ປທວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ເອວໍ-ສທ຺ໂທ ຕາວ ອຸປມູປເທສສມ຺ປຫໍສນຄຣຫຓວຈນສມ຺ປຏິຄ຺ຄຫາກາຣນິທສ຺ສນາວຘາຣຓາທິອເນກຕ຺ຖປ຺ປເຠໂທ. ຕຖາເຫສ – ‘‘ເອວໍ ຊາເຕນ ມຈ຺ເຈນ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຸສລໍ ພຫຸ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໕໓) ເອວມາທີສຸ ອຸປມາຍໍ ອາຄໂຕ. ‘‘ເອວໍ ເຕ ອຠິກ຺ກມິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ເຕ ປຏິກ຺ກມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໑໒໒) ອຸປເທເສ. ‘‘ເອວເມຕໍ ຠຄວາ, ເອວເມຕໍ ສຸຄຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໖໖) ສມ຺ປຫໍສເນ. ‘‘ເອວເມວໍ ປນາຍໍ ວສລີ ຍສ຺ມິໍ ວາ ຕສ຺ມິໍ ວາ ຕສ຺ສ ມຸຓ຺ຑກສ຺ສ ສມຓກສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໘໗) ຄຣຫເຓ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑) ວຈນສມ຺ປຏິຄ຺ຄເຫ. ‘‘ເອວໍ ພ຺ຍາ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໙໘) ອາກາເຣ. ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ມາຓວກ, ເຍນ ສມໂຓ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມ, ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ສມຓໍ ອານນ຺ທໍ ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉ. ‘‘ສຸໂຠ ມາຓໂວ ໂຕເທຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ຠວນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ, ສາຘຸ ກິຣ ຠວໍ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ສຸຠສ຺ສ ມາຓວສ຺ສ ໂຕເທຍ຺ຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິເວສນໍ, ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໔໔໕) ນິທສ຺ສເນ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ກາລາມາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ ວາ ອກຸສລາ ວາຕິ? ອກຸສລາ, ຠນ຺ເຕ. ສາວຊ຺ຊາ ວາ ອນວຊ຺ຊາ ວາຕິ? ສາວຊ຺ຊາ, ຠນ຺ເຕ. ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ ວາ ວິຎ຺ຎຸປ຺ປສຕ຺ຖາ ວາຕິ? ວິຎ຺ຎຸຄຣຫິຕາ, ຠນ຺ເຕ. ສມຕ຺ຕາ ສມາທິນ຺ນາ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ວາ, ກຖໍ ໂວ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີຕິ? ສມຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ສມາທິນ຺ນາ ອຫິຕາຍ ທຸກ຺ຂາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂນ ເອຕ຺ຖ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໖໖) ອວຘາຣເຓ. ສ຺ວາຍມິຘ ອາກາຣນິທສ຺ສນາວຘາຣເຓສຸ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ອາກາຣຕ຺ເຖນ ເອວໍ-ສທ຺ເທນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ, ນານານຍນິປຸຓມເນກຊ຺ຌາສຍສມຸຏ຺ຐານໍ, ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນໍ, ວິວິຘປາຏິຫາຣິຍໍ, ຘມ຺ມຕ຺ຖເທສນາປຏິເວຘຄມ຺ຠີຣໍ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ສກສກຠາສານຸຣູປໂຕ ໂສຕປຖມາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນ ໂກ ສມຕ຺ໂຖ ວິຎ຺ຎາຕຸໍ, ສພ຺ພຖາເມນ ປນ ໂສຕຸກາມຕໍ ຊເນຕ຺ວາປິ ‘ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ’ ມຍາປິ ເອເກນາກາເຣນ ສຸຕນ຺ຕິ.

ນິທສ຺ສນຕ຺ເຖນ – ‘‘ນາຫໍ ສຍມ຺ຠູ, ນ ມຍາ ອິທໍ ສຈ຺ຉິກຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິໂມເຈນ຺ໂຕ – ‘ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ’, ‘ມຍາປິ ເອວໍ ສຸຕ’ນ຺ຕິ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສກລໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນິທສ຺ເສຕິ.

ອວຘາຣຓຕ຺ເຖນ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ຍທິທໍ ອານນ຺ໂທ, ຄຕິມນ຺ຕານໍ, ສຕິມນ຺ຕານໍ, ຘິຕິມນ຺ຕານໍ, ອຸປຏ຺ຐາການໍ ຍທິທໍ ອານນ຺ໂທ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໒໓). ເອວໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອຕ຺ຖກຸສໂລ, ຘມ຺ມກຸສໂລ, ພ຺ຍຎ຺ຊນກຸສໂລ, ນິຣຸຕ຺ຕິກຸສໂລ, ປຸພ຺ພາປຣກຸສໂລ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໖໙). ເອວໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ຈ ປສຕ຺ຖຠາວານຸຣູປໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘາຣຓພລໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ໂສຕຸກາມຕໍ ຊເນຕິ – ‘ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ’, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອຕ຺ຖໂຕ ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ວາ ອນູນມນຘິກໍ, ເອວເມວ ນ ອຎ຺ຎຖາ ທຏ຺ຐພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ເມ-ສທ຺ໂທ ຕີສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຖາ ຫິສ຺ສ – ‘‘ຄາຖາຠິຄີຕໍ ເມ ອໂຠຊເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໘໑) ມຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສງ຺ຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕູ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໔.໘໘) ມຍ຺ຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຘມ຺ມທາຍາທາ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠວຖາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໙) ມມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນ ມຍາ ສຸຕນ຺ຕິ ຈ, ມມ ສຸຕນ຺ຕິ ຈ ອຕ຺ຖທ຺ວເຍ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ສຸຕນ຺ຕິ ອຍໍ ສຸຕ-ສທ຺ໂທ ສອຸປສຄ຺ໂຄ ຈ ອນຸປສຄ຺ໂຄ ຈ – ຄມນວິສ຺ສຸຕກິລິນ຺ນ-ອຸປຈິຕານຸໂຍຄ-ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍ-ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາຣ-ວິຎ຺ຎາຕາທິອເນກຕ຺ຖປ຺ປເຠໂທ, ຕຖາ ຫິສ຺ສ ‘‘ເສນາຍ ປສຸໂຕ’’ຕິອາທີສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຸຕຘມ຺ມສ຺ສ ປສ຺ສໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໑໑) ວິສ຺ສຸຕຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອວສ຺ສຸຕາ ອວສ຺ສຸຕສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໖໕໗) ກິລິນ຺ນາກິລິນ຺ນສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຸຎ຺ຎໍ ປສຸຕໍ ອນປ຺ປກ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຂຸ. ປາ. ໗.໑໒) ອຸປຈິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເຍ ຌານປສຸຕາ ຘີຣາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໑໘໑) ຌານານຸຍຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕ’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໑) ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຸຕຘໂຣ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໓໓໙) ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາຣວິຎ຺ຎາຕຘໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ປນສ຺ສ ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ອຸປຘາຣິຕນ຺ຕິ ວາ ອຸປຘາຣຓນ຺ຕິ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘ເມ’ ສທ຺ທສ຺ສ ຫິ ‘ມຍາ’ຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ‘ເອວໍ ມຍາ ສຸຕໍ’ ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ອຸປຘາຣິຕນ຺ຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ‘ມມາ’ຕິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ເອວໍ ມມ ສຸຕໍ ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ອຸປຘາຣຓນ຺ຕິ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ເອວເມເຕສຸ ຕີສຸ ປເທສຸ ເອວນ຺ຕິ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທິວິຎ຺ຎາຓກິຈ຺ຈນິທສ຺ສນໍ. ເມຕິ ວຸຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓສມງ຺ຄິປຸຄ຺ຄລນິທສ຺ສນໍ. ສຸຕນ຺ຕິ ອສ຺ສວນຠາວປຏິກ຺ເຂປໂຕ ອນູນາຘິກາວິປຣີຕຄ຺ຄຫຓນິທສ຺ສນໍ. ຕຖາ ເອວນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ໂສຕທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ປວຕ຺ຕາຍ ວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ນານປ຺ປກາເຣນ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕິຠາວປ຺ປກາສນໍ. ເມຕິ ອຕ຺ຕປ຺ປກາສນໍ. ສຸຕນ຺ຕິ ຘມ຺ມປ຺ປກາສນໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ – ‘‘ນານປ຺ປກາເຣນ ອາຣມ຺ມເຓ ປວຕ຺ຕາຍ ວິຎ຺ຎາຓວີຖິຍາ ມຍາ ນ ອຎ຺ຎໍ ກຕໍ, ອິທໍ ປນ ກຕໍ, ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ສຸໂຕ’’ຕິ.

ຕຖາ ເອວນ຺ຕິ ນິທ຺ທິສິຕພ຺ພຘມ຺ມປ຺ປກາສນໍ. ເມຕິ ປຸຄ຺ຄລປ຺ປກາສນໍ. ສຸຕນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລກິຈ຺ຈປ຺ປກາສນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ‘‘ຍໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນິທ຺ທິສິສ຺ສາມິ, ຕໍ ມຍາ ເອວໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຖາ ເອວນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ນານາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ນານຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ນານາກາຣນິທ຺ເທໂສ. ເອວນ຺ຕິ ຫິ ອຍມາກາຣປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ເມຕິ ກຕ຺ຕຸນິທ຺ເທໂສ. ສຸຕນ຺ຕິ ວິສຍນິທ຺ເທໂສ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນານາກາຣປ຺ປວຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນນ ຕໍ ສມງ຺ຄິໂນ ກຕ຺ຕຸ ວິສຍຄ຺ຄຫຓສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕໍ ໂຫຕິ.

ອຖວາ ເອວນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລກິຈ຺ຈນິທ຺ເທໂສ. ສຸຕນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາຓກິຈ຺ຈນິທ຺ເທໂສ. ເມຕິ ອຸຠຍກິຈ຺ຈຍຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລນິທ຺ເທໂສ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ‘‘ມຍາ ສວນກິຈ຺ຈວິຎ຺ຎາຓສມງ຺ຄິນາ ປຸຄ຺ຄເລນ ວິຎ຺ຎາຓວເສນ ລທ຺ຘສວນກິຈ຺ຈໂວຫາເຣນ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອວນ຺ຕິ ຈ ເມຕິ ຈ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖວເສນ ອວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ກິຎ຺ເຫຕ຺ຖ ຕໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຍໍ ເອວນ຺ຕິ ວາ ເມຕິ ວາ ນິທ຺ເທສໍ ລເຠຖ? ສຸຕນ຺ຕິ ວິຊ຺ຊມານປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ຍຎ຺ຫິ ຕໍ ເອຕ຺ຖ ໂສເຕນ ອຸປລທ຺ຘໍ, ຕໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ວິຊ຺ຊມານນ຺ຕິ. ຕຖາ ‘ເອວ’ນ຺ຕິ ຈ, ເມຕິ ຈ, ຕໍ ຕໍ ອຸປາທາຍ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ‘ສຸຕ’ນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐາທີນິ ອຸປນິຘາຍ ວຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ອຸປນິຘາປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເອວນ຺ຕິ ວຈເນນ ອສມ຺ໂມຫໍ ທີເປຕິ. ນ ຫິ ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ນານປ຺ປກາຣປຏິເວຘສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ‘ສຸຕ’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ສຸຕສ຺ສ ອສມ຺ໂມສໍ ທີເປຕິ. ຍສ຺ສ ຫິ ສຸຕໍ ສມ຺ມຸຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ນ ໂສ ກາລນ຺ຕເຣນ ມຍາ ສຸຕນ຺ຕິ ປຏິຊານາຕິ. ອິຈ຺ຈສ຺ສ ອສມ຺ໂມເຫນ ປຎ຺ຎາສິທ຺ຘິ, ອສມ຺ໂມເສນ ປນ ສຕິສິທ຺ຘິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ສຕິຍາ ພ຺ຍຎ຺ຊນາວຘາຣຓສມຕ຺ຖຕາ, ສຕິປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຖປຏິເວຘສມຕ຺ຖຕາ. ຕທຸຠຍສມຕ຺ຖຕາໂຍເຄນ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຘມ຺ມໂກສສ຺ສ ອນຸປາລນສມຕ຺ຖໂຕ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກຕ຺ຕສິທ຺ຘິ.

ອປໂຣ ນໂຍ, ເອວນ຺ຕິ ວຈເນນ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣໍ ທີເປຕິ. ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ຫິ ນານປ຺ປກາຣປຏິເວຘາຠາວໂຕ. ສຸຕນ຺ຕິ ວຈເນນ ອວິກ຺ເຂປໍ ທີເປຕິ, ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສວນາຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ‘‘ນ ມຍາ ສຸຕໍ, ປຸນ ຠຓຖາ’’ຕິ ຠຓຕິ. ໂຍນິໂສ ມນສິກາເຣນ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ຕສມ຺ມາປຓິຘິໍ ປຸພ຺ເພ ຈ ກຕປຸຎ຺ຎຕໍ ສາເຘຕິ, ສມ຺ມາ ອປ຺ປຓິຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ອກຕປຸຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ຕທຠາວໂຕ. ອວິກ຺ເຂເປນ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍຎ຺ຈ ສາເຘຕິ. ນ ຫິ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ໂສຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ຈ ສປ຺ປຸຣິເສ ອນຸປສ຺ສຍມານສ຺ສ ສວນໍ ອຕ຺ຖີຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ, ຍສ຺ມາ ເອວນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານສ຺ສ ນານາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ນານຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນຄ຺ຄຫຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ນານາກາຣນິທ຺ເທໂສຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂສ ຈ ເອວໍ ຠທ຺ທໂກ ອາກາໂຣ ນ ສມ຺ມາອປ຺ປຓິຫິຕຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ເພ ອກຕປຸຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວນ຺ຕິ ອິມິນາ ຠທ຺ທເກນາກາເຣນ ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກທ຺ວຍສມ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕໂນ ທີເປຕິ. ສຸຕນ຺ຕິ ສວນໂຍເຄນ ປຸຣິມຈກ຺ກທ຺ວຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ນ ຫິ ອປ຺ປຕິຣູປເທເສ ວສໂຕ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍວິຣຫິຕສ຺ສ ວາ ສວນໍ ອຕ຺ຖິ. ອິຈ຺ຈສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກທ຺ວຍສິທ຺ຘິຍາ ອາສຍສຸທ຺ຘິສິທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ປຸຣິມຈກ຺ກທ຺ວຍສິທ຺ຘິຍາ ປໂຍຄສຸທ຺ຘິ, ຕາຍ ຈ ອາສຍສຸທ຺ຘິຍາ ອຘິຄມພ຺ຍຕ຺ຕິສິທ຺ຘິ, ປໂຍຄສຸທ຺ຘິຍາ ອາຄມພ຺ຍຕ຺ຕິສິທ຺ຘິ. ອິຕິ ປໂຍຄາສຍສຸທ຺ຘສ຺ສ ອາຄມາຘິຄມສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວຈນໍ ອຣຸຓຸຄ຺ຄໍ ວິຍ ສູຣິຍສ຺ສ ອຸທຍໂຕ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ວິຍ ຈ ກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ອຣຫຕິ ຠຄວໂຕ ວຈນສ຺ສ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ຠວິຕຸນ຺ຕິ ຐາເນ ນິທານໍ ຐເປນ຺ໂຕ – ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ອປໂຣ ນໂຍ, ‘ເອວ’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນານປ຺ປກາຣປຏິເວຘທີປເກນ ວຈເນນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາສມ຺ປຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໍ ທີເປຕິ. ‘ສຸຕ’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ໂສຕພ຺ພປ຺ປເຠທປຏິເວຘທີປເກນ ຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາສມ຺ປຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໍ. ‘ເອວ’ນ຺ຕິ ຈ ອິທໍ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣທີປກໍ ວຈນໍ ຠາສມາໂນ – ‘‘ເອເຕ ມຍາ ຘມ຺ມາ ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາ, ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ’’ຕິ ທີເປຕິ. ‘ສຸຕ’ນ຺ຕິ ອິທໍ ສວນໂຍຄທີປກໍ ວຈນໍ ຠາສມາໂນ – ‘‘ພຫູ ມຍາ ຘມ຺ມາ ສຸຕາ ຘາຕາ ວຈສາ ປຣິຈິຕາ’’ຕິ ທີເປຕິ. ຕທຸຠເຍນາປິ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນປາຣິປູຣິໍ ທີເປນ຺ໂຕ ສວເນ ອາທຣໍ ຊເນຕິ. ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິປຸຓ຺ຓຎ຺ຫິ ຘມ຺ມໍ ອາທເຣນ ອສ຺ສຸຓນ຺ໂຕ ມຫຕາ ຫິຕາ ປຣິພາຫິໂຣ ໂຫຕີຕິ, ຕສ຺ມາ ອາທຣໍ ຊເນຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ໂສຕພ຺ໂພຕິ.

‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ສກເລນ ວຈເນນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕໍ ຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕໂນ ອທຫນ຺ໂຕ ອສປ຺ປຸຣິສຠູມິໍ ອຕິກ຺ກມຕິ. ສາວກຕ຺ຕໍ ປຏິຊານນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສຠູມິໍ ໂອກ຺ກມຕິ. ຕຖາ ອສທ຺ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ວຸຏ຺ຐາເປຕິ, ສທ຺ຘມ຺ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ‘‘ເກວລໍ ສຸຕເມເວຕໍ ມຍາ, ຕສ຺ເສວ ຠຄວໂຕ ວຈນ’’ນ຺ຕິ ທີເປນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິໂມເຈຕິ, ສຕ຺ຖາຣໍ ອປທິສຕິ, ຊິນວຈນໍ ອປ຺ເປຕິ, ຘມ຺ມເນຕ຺ຕິໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ.

ອປິຈ ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ອຸປ຺ປາທິຕຠາວໍ ອປ຺ປຏິຊານນ຺ໂຕ ປຸຣິມວຈນໍ ວິວຣນ຺ໂຕ – ‘‘ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕມິທໍ ມຍາ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊວິສາຣທສ຺ສ ທສພລຘຣສ຺ສ ອາສຠຏ຺ຐານຏ຺ຐາຍິໂນ ສີຫນາທນາທິໂນ ສພ຺ພສຕ຺ຕຸຕ຺ຕມສ຺ສ ຘມ຺ມິສ຺ສຣສ຺ສ ຘມ຺ມຣາຊສ຺ສ ຘມ຺ມາຘິປຕິໂນ ຘມ຺ມທີປສ຺ສ ຘມ຺ມສຣຓສ຺ສ ສທ຺ຘມ຺ມວຣຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຈນໍ, ນ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ເຖ ວາ ຘມ຺ເມ ວາ ປເທ ວາ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ວາ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ ກາຕພ຺ພາ’’ຕິ ສພ຺ເພສໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອິມສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ອສ຺ສທ຺ຘິຍໍ ວິນາເສຕິ, ສທ຺ຘາສມ຺ປທໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ວິນາສຍຕິ ອສ຺ສທ຺ຘໍ, ສທ຺ຘໍ ວຑ຺ເຒຕິ ສາສເນ;

ເອວໍ ເມ ສຸຕມິຈ຺ເຈວໍ, ວທໍ ໂຄຕມສາວໂກ’’ຕິ.

ເອກນ຺ຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉທນິທ຺ເທໂສ. ສມຍນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນນິທ຺ເທໂສ. ເອກໍ ສມຍນ຺ຕິ ອນິຍມິຕປຣິທີປນໍ. ຕຕ຺ຖ ສມຍສທ຺ໂທ –

‘‘ສມວາເຍ ຂເຓ ກາເລ, ສມູເຫ ເຫຕຸທິຏ຺ຐິສຸ;

ປຏິລາເຠ ປຫາເນ ຈ, ປຏິເວເຘ ຈ ທິສ຺ສຕິ’’.

ຕຖາ ຫິສ຺ສ – ‘‘ອປ຺ເປວນາມ ສ຺ເວປິ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍາມ ກາລຎ຺ຈ ສມຍຎ຺ຈ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໔໔໗) ສມວາໂຍ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເອໂກວ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ, ຂໂຓ ຈ ສມໂຍ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໘.໒໙) ຂໂຓ. ‘‘ອຸຓ຺ຫສມໂຍ ປຣິຬາຫສມໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຈິ. ໓໕໘) ກາໂລ. ‘‘ມຫາສມໂຍ ປວນສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໓໒) ສມູໂຫ. ‘‘ສມໂຍປິ ໂຂ ເຕ, ຠທ຺ທາລິ, ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສິ, ຠຄວາ ໂຂ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ, ຠຄວາປິ ມໍ ຊານິສ຺ສຕິ, ຠທ຺ທາລິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ສິກ຺ຂາຍ ອປຣິປູຣກາຣີ’ຕິ. ອຍມ຺ປິ ໂຂ, ເຕ ຠທ຺ທາລິ, ສມໂຍ ອປ຺ປຏິວິທ຺ໂຘ ອໂຫສີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໓໕) ເຫຕຸ. ‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຸຄ຺ຄຫມາໂນ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ສມຓມຸຓ຺ຑິກາປຸຕ຺ໂຕ ສມຍປ຺ປວາທເກ ຕິນ຺ທຸກາຈີເຣ ເອກສາລເກ ມລ຺ລິກາຍ ອາຣາເມ ປຏິວສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໒໖໐) ທິຏ຺ຐິ.

‘‘ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ຈ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ, ໂຍ ຈຕ຺ໂຖ ສມ຺ປຣາຍິໂກ;

ອຕ຺ຖາຠິສມຍາ ຘີໂຣ, ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໘) –

ອາທີສຸ ປຏິລາໂຠ. ‘‘ສມ຺ມາ ມານາຠິສມຍາ ອນ຺ຕມກາສິ ທຸກ຺ຂສ຺ສາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໗.໙) ປຫານໍ. ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປີຬນຏ຺ໂຐ ສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ ສນ຺ຕາປຏ຺ໂຐ ວິປຣິຓາມຏ຺ໂຐ ອຠິສມຍຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທີສຸ (ປຏິ. ໑໐໘) ປຏິເວໂຘ. ອິຘ ປນສ຺ສ ກາໂລ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ສໍວຈ຺ຉຣອຸຕຸມາສຑ຺ຒມາສຣຕ຺ຕິທິວປຸພ຺ພຓ຺ຫມຊ຺ຌນ຺ຫິກສາຍນ຺ຫປຐມມຊ຺ຌິ-ມປຈ຺ຉິມຍາມມຸຫຸຕ຺ຕາທີສຸ ກາລປ຺ປເຠທຠູເຕສຸ ສມເຍສຸ ເອກໍ ສມຍນ຺ຕິ ທີເປຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ເອເຕສຸ ສໍວຈ຺ຉຣາທີສຸ ສມເຍສຸ ຍໍ ຍໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ສໍວຈ຺ຉເຣ ອຸຕຸມ຺ຫິ ມາເສ ປກ຺ເຂ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ວາ ທິວສຠາເຄ ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເຖຣສ຺ສ ສຸວິທິຕໍ ສຸວວຕ຺ຖາປິຕໍ ປຎ຺ຎາຍ. ຍສ຺ມາ ປນ – ‘‘ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ’’ ອສຸກສໍວຈ຺ຉເຣ ອສຸກອຸຕຸມ຺ຫິ ອສຸກມາເສ ອສຸກປກ຺ເຂ ອສຸກຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອສຸກທິວສຠາເຄ ວາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ນ ສກ຺ກາ ສຸເຂນ ຘາເຣຕຸໍ ວາ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ວາ ອຸທ຺ທິສາເປຕຸໍ ວາ, ພຫຸ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເອເກເນວ ປເທນ ຕມຕ຺ຖໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ‘‘ເອກໍ ສມຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຍ ວາ ອິເມ ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິສມໂຍ, ຊາຕິສມໂຍ, ສໍເວຄສມໂຍ, ອຠິນິກ຺ຂມນສມໂຍ, ທຸກ຺ກຣກາຣິກສມໂຍ, ມາຣວິຊຍສມໂຍ, ອຠິສມ຺ໂພຘິສມໂຍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣສມໂຍ, ເທສນາສມໂຍ, ປຣິນິພ຺ພານສມໂຍຕິ, ເອວມາທໂຍ ຠຄວໂຕ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ອຕິວິຍ ປກາສາ ອເນກກາລປ຺ປເຠທາ ເອວ ສມຍາ. ເຕສຸ ສມເຍສຸ ເທສນາສມຍສງ຺ຂາຕໍ ເອກໍ ສມຍນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ໂຍ ຈາຍໍ ຎາຓກຣຸຓາກິຈ຺ຈສມເຍສຸ ກຣຸຓາກິຈ຺ຈສມໂຍ, ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິສມເຍສຸ ປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິສມໂຍ, ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ກຣຓີຍທ຺ວຍສມເຍສຸ ຘມ຺ມິກຖາສມໂຍ ເທສນາປຏິປຕ຺ຕິສມເຍສຸ ເທສນາສມໂຍ, ເຕສຸປິ ສມເຍສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມຍໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອກໍ ສມຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຍຖາ ອຠິຘມ຺ເມ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑) ຈ, ອິໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ສຸຕ຺ຕປເທສຸ – ‘‘ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີ’’ຕິ ຈ ຠຸມ຺ມວຈນນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ວິນເຍ ຈ – ‘‘ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ’’ຕິ ກຣຓວຈເນນ, ຕຖາ ອກຕ຺ວາ ‘‘ເອກໍ ສມຍ’’ນ຺ຕິ ອຸປໂຍຄວຈນນິທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ? ຕຕ຺ຖ ຕຖາ ອິຘ ຈ ອຎ຺ຎຖາ ອຕ຺ຖສມ຺ຠວໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຠິຘມ຺ເມ ອິໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ສຸຕ຺ຕປເທສຸ ຈ ອຘິກຣຓຕ຺ໂຖ ຠາເວນ ຠາວລກ຺ຂຓຕ຺ໂຖ ຈ ສມ຺ຠວຕິ. ອຘິກຣຓຎ຺ຫິ ກາລຕ຺ໂຖ, ສມູຫຕ຺ໂຖ ຈ ສມໂຍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕານໍ ຜສ຺ສາທິຘມ຺ມານໍ ຂຓສມວາຍເຫຕຸສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຈ ສມຍສ຺ສ ຠາເວນ ເຕສໍ ຠາໂວ ລກ຺ຂີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທຕ຺ຖໂຊຕນຕ຺ຖໍ ຕຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມວຈນນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ.

ວິນເຍ ຈ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ ກຣຓຕ຺ໂຖ ຈ ສມ຺ຠວຕິ. ໂຍ ຫິ ໂສ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິສມໂຍ ສາຣິປຸຕ຺ຕາທີຫິປິ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ເຕນ ສມເຍນ ເຫຕຸຠູເຕນ ກຣຓຠູເຕນ ຈ ສິກ຺ຂາປທານິ ປຎ຺ຎາປຍນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິເຫຕຸຎ຺ຈ ອເປກ຺ຂມາໂນ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຫາສິ, ຕສ຺ມາ ຕທຕ຺ຖໂຊຕນຕ຺ຖໍ ຕຕ຺ຖ ກຣຓວຈເນນ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ.

ອິຘ ປນ ອຎ຺ຎສ຺ມິຎ຺ຈ ເອວໍ ຊາຕິເກ ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ. ຍຎ຺ຫິ ສມຍໍ ຠຄວາ ອິມໍ ອຎ຺ຎໍ ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ເທເສສິ, ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ຕໍ ສມຍໍ ກຣຸຓາວິຫາເຣນ ວິຫາສິ, ຕສ຺ມາ ຕທຕ຺ຖໂຊຕນຕ຺ຖໍ ອິຘ ອຸປໂຍຄວຈນນິທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ.

ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ຕໍ ຕໍ ອຕ຺ຖມເປກ຺ຂິຕ຺ວາ, ຠຸມ຺ເມນ ກຣເຓນ ຈ;

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຸປໂຍເຄນ ໂສ ອິຘາ’’ຕິ.

ໂປຣາຓາ ປນ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ – ‘‘ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ ວາ, ‘‘ເຕນ ສມເຍນາ’’ຕິ ວາ, ‘‘ເອກໍ ສມຍ’’ນ຺ຕິ ວາ, ອຠິລາປມຕ຺ຕເຠໂທ ເອສ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ຠຸມ຺ມເມວຕ຺ໂຖຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ເອກໍ ສມຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຠຄວາຕິ ຄຣຸ. ຄຣຸຎ຺ຫິ ໂລເກ ຠຄວາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ສພ຺ພຄຸຓວິສິຏ຺ຐຕາຍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ຄຣຸ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂປຣາເຓຫິປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຠຄວາຕິ ວຈນໍ ເສຏ຺ຐໍ, ຠຄວາຕິ ວຈນມຸຕ຺ຕມໍ;

ຄຣຸ ຄາຣວຍຸຕ຺ໂຕ ໂສ, ຠຄວາ ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ອປິ ຈ –

‘‘ຠາຄ຺ຍວາ ຠຄ຺ຄວາ ຍຸຕ຺ໂຕ, ຠເຄຫິ ຈ ວິຠຕ຺ຕວາ;

ຠຕ຺ຕວາ ວນ຺ຕຄມໂນ, ຠເວສຸ ຠຄວາ ຕໂຕ’’ຕິ.

ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ວເສນສ຺ສ ປທສ຺ສ ວິຕ຺ຖາຣອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຈຕ຺ຖ ເອວໍ ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ວຈເນນ ຍຖາສຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມກາຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກໂຣຕິ. ເຕນ ‘‘ນຍິທໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສຕ຺ຖຸກໍ ປາວຈນໍ, ອຍໍ ໂວ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ອທສ຺ສເນນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕໍ ຊນໍ ສມສ຺ສາເສຕິ.

ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາຕິ ວຈເນນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຠຄວໂຕ ອວິຊ຺ຊມານຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຣູປກາຍປຣິນິພ຺ພານໍ ສາເຘຕິ. ເຕນ ‘‘ເອວໍວິຘສ຺ສ ນາມ ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ເທສໂກ ທສພລຘໂຣ ວຊິຣສງ຺ຆາຕ ສມານກາໂຍ ໂສປິ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ເກນ ອຎ຺ເຎນ ຊີວິເຕ ອາສາ ຊເນຕພ຺ພາ’’ຕິ ຊີວິຕມທມຕ຺ຕໍ ຊນໍ ສໍເວເຊຕິ, ສທ຺ຘມ຺ເມ ຈສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນຕິ.

ເອວນ຺ຕິ ຈ ຠຓນ຺ໂຕ ເທສນາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ເມ ສຸຕນ຺ຕິ ສາວກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ເອກໍ ສມຍນ຺ຕິ ກາລສມ຺ປຕ຺ຕິໍ. ຠຄວາຕິ ເທສກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ.

ອນ຺ຕຣາ ຈ ຣາຊຄຫໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ນາຬນ຺ທນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣາ-ສທ຺ໂທ ກາຣຓຂຓຈິຕ຺ຕເວມຊ຺ຌວິວຣາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ຕທນ຺ຕຣໍ ໂກ ຊາເນຍ຺ຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄຕາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໔໔) ຈ, ‘‘ຊນາ ສງ຺ຄມ຺ມ ມນ຺ເຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຈ ຕຎ຺ຈ ກິມນ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໒໘) ຈ ອາທີສຸ ຫິ ກາຣເຓ ອນ຺ຕຣາ-ສທ຺ໂທ. ‘‘ອທ຺ທສ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ວິຊ຺ຊນ຺ຕຣິກາຍ ຠາຊນໍ ໂຘວນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໔໙) ຂເຓ. ‘‘ຍສ຺ສນ຺ຕຣໂຕ ນ ສນ຺ຕິ ໂກປາ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໒໐) ຈິຕ຺ເຕ. ‘‘ອນ຺ຕຣາ ໂວສານມາປາທີ’’ຕິອາທີສຸ (ຈູຬວ. ໓໕໐) ເວມຊ຺ເຌ. ‘‘ອປິ ຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕໂປທາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫານິຣຍານໍ ອນ຺ຕຣິກາຍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໒໓໑) ວິວເຣ. ສ຺ວາຍມິຘ ວິວເຣ ວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ຣາຊຄຫສ຺ສ ຈ ນາຬນ຺ທາຍ ຈ ວິວເຣຕິ ເອວເມຕ຺ຖຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອນ຺ຕຣາ-ສທ຺ເທນ ປນ ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ກຕໍ. ອີທິເສສຸ ຈ ຐາເນສຸ ອກ຺ຂຣຈິນ຺ຕກາ ‘‘ອນ຺ຕຣາ ຄາມຎ຺ຈ ນທິຎ຺ຈ ຍາຕີ’’ຕິ ເອວໍ ເອກເມວ ອນ຺ຕຣາສທ຺ທໍ ປຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ທຸຕິຍປເທນປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ອໂຍຊິຍມາເນ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ອິຘ ປນ ໂຍເຊຕ຺ວາເຍວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ.

ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ‘‘ທີຆມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອທ຺ຘານຄມນສມຍສ຺ສ ຫິ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ປາຈິ. ໒໑໘) ອຑ຺ຒໂຍຊນມ຺ປິ ອທ຺ຘານມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ. ຣາຊຄຫໂຕ ປນ ນາຬນ຺ທາ ໂຍຊນເມວ.

ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ‘ມຫຕາ’ຕິ ຄຸຓມຫຕ຺ເຕນປິ ມຫຕາ, ສງ຺ຂ຺ຍາມຫຕ຺ເຕນປິ ມຫຕາ. ໂສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຄຸເຓຫິປິ ມຫາ ອໂຫສິ, ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຄຸຓສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ. ສງ຺ຂ຺ຍາຍປິ ມຫາ, ປຎ຺ຈສຕສງ຺ຂ຺ຍຕ຺ຕາ. ຠິກ຺ຂູນໍ ສງ຺ໂຆ ‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’, ເຕນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ທິຏ຺ຐິສີລສາມຎ຺ຎສງ຺ຆາຕສງ຺ຂາເຕນ ສມຓຄເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເອກໂຕ.

ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫີຕິ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕາ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ. ມຕ຺ຕາຕິ ປມາຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ‘‘ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ, ປມາຓໍ ຊານາຕີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ເອວມິຘາປິ – ‘‘ເຕສໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈປມາຓ’’ນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂູນໍ ສຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ, ເຕຫິ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ.

ສຸປ຺ປິໂຍປິ ໂຂ ປຣິພ຺ພາຊໂກຕິ ສຸປ຺ປິໂຍຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ປິ-ກາໂຣ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສຠາຄຕາຍ ປຸຄ຺ຄລສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ໂຂ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຣິພ຺ພາຊໂກຕິ ສຎ຺ຊຍສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສີ ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊໂກ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຍທາ ຠຄວາ ຕໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ, ຕທາ ສຸປ຺ປິໂຍປິ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ປຏິປນ຺ໂນ ອໂຫສີ’’ຕິ. ອຕີຕກາລຕ຺ໂຖ ເຫຕ຺ຖ ໂຫຕິ-ສທ຺ໂທ.

ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ເຕວາສິນາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕນ ມາຓເວນາຕິ – ເອຕ຺ຖ ອນ຺ເຕ ວສຕີຕິ ອນ຺ເຕວາສີ. ສມີປຈາໂຣ ສນ຺ຕິກາວຈໂຣ ສິສ຺ໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ. ມາຓໂວຕິ ສຕ຺ໂຕປິ ໂຈໂຣປິ ຕຣຸໂຓປິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ໂຈທິຕາ ເທວທູເຕຫິ, ເຍ ປມຊ຺ຊນ຺ຕິ ມາຓວາ;

ເຕ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂສຈນ຺ຕິ, ຫີນກາຍູປຄາ ນຣາ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໓.໒໗໑) –

ອາທີສຸ ຫິ ສຕ຺ໂຕ ມາຓໂວຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ມາຓເວຫິປິ ສມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ກຕກມ຺ເມຫິປິ ອກຕກມ຺ເມຫິປີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໔໙) ໂຈໂຣ. ‘‘ອມ຺ພຏ຺ໂຐ ມາຓໂວ, ອງ຺ຄໂກ ມາຓໂວ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໓໑໖) ຕຣຸໂຓ ‘ມາຓໂວ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຘາປິ ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕນ ນາມ ຕຣຸຓນ຺ເຕວາສິນາ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ເຄ, ເຕສຸ ວາ ທ຺ວີສຸ ຊເນສຸ. ສຸທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອເນກປຣິຍາເຍນາຕິ ປຣິຍາຍ-ສທ຺ໂທ ຕາວ ວາຣເທສນາກາຣເຓສຸ ວຕ຺ຕຕິ. ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອຊ຺ຊ ປຣິຍາໂຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທິຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໓໙໘) ຫິ ວາເຣ ປຣິຍາຍສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕຕິ. ‘‘ມຘຸປິຓ຺ຑິກປຣິຍາໂຍຕ຺ເວວ ນໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໒໐໕) ເທສນາຍໍ. ‘‘ອິມິນາປິ ໂຂ, ເຕ ຣາຊຎ຺ຎ, ປຣິຍາເຍນ ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໔໑໑) ກາຣເຓ. ສ຺ວາຍມິຘາປິ ກາຣເຓ ວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ‘‘ອເນກວິເຘນ ກາຣເຓນາ’’ຕິ, ‘‘ພຫູຫິ ກາຣເຓຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີຕິ ອວຓ຺ຓວິຣຫິຕສ຺ສ ອປຣິມາຓວຓ຺ຓສມນ຺ນາຄຕສ຺ສາປິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ – ‘‘ຍໍ ໂລເກ ຊາຕິວຸຑ຺ເຒສຸ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຠິວາທນາທິສາມີຈິກມ຺ມໍ ‘ສາມຄ຺ຄິຣໂສ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ມາ ອຣສຣູໂປ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ, ນິພ຺ໂຠໂຄ, ອກິຣິຍວາໂທ, ອຸຈ຺ເຉທວາໂທ, ເຊຄຸຈ຺ຉີ, ເວນຍິໂກ, ຕປສ຺ສີ, ອປຄພ຺ໂຠ. ນຕ຺ຖິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ. ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ວີມໍສານຸຈຣິຕໍ, ສຍໍປຏິຠານໍ. ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ນ ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ນ ໂລກວິທູ, ນ ອນຸຕ຺ຕໂຣ, ນ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ. ເອວໍ ຕໍ ຕໍ ອກາຣຓເມວ ກາຣຓນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຖາ ຕຖາ ອວຓ຺ຓໍ ໂທສໍ ນິນ຺ທໍ ຠາສຕິ.

ຍຖາ ຈ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ເອວໍ ຘມ຺ມສ຺ສາປິ ຕໍ ຕໍ ອກາຣຓເມວ ກາຣຓໂຕ ວຕ຺ວາ – ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ຘມ຺ໂມ ທຸຣກ຺ຂາໂຕ, ທຸປ຺ປຏິເວທິໂຕ, ອນິຍ຺ຍານິໂກ, ອນຸປສມສໍວຕ຺ຕນິໂກ’’ຕິ ຕຖາ ຕຖາ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ.

ຍຖາ ຈ ຘມ຺ມສ຺ສ, ເອວໍ ສງ຺ຆສ຺ສາປິ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອກາຣຓເມວ ກາຣຓໂຕ ວຕ຺ວາ – ‘‘ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ໂນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວກສງ຺ໂຆ, ກຸຏິລປຏິປນ຺ໂນ, ປຈ຺ຈນີກປຏິປທໍ ອນນຸໂລມປຏິປທໍ ອຘມ຺ມານຸໂລມປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ ຕຖາ ຕຖາ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ.

ອນ຺ເຕວາສີ ປນສ຺ສ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ອປຣາມສິຕພ຺ພໍ ປຣາມສຕິ, ອນກ຺ກມິຕພ຺ພໍ ອກ຺ກມຕິ, ສ຺ວາຍໍ ອຄ຺ຄິໍ ຄິລນ຺ໂຕ ວິຍ, ຫຕ຺ເຖນ ອສິຘາຣໍ ປຣາມສນ຺ໂຕ ວິຍ, ມຸຏ຺ຐິນາ ສິເນຣຸໍ ປທາເລຕຸກາໂມ ວິຍ, ກກຈທນ຺ຕປນ຺ຕິຍໍ ກີຬມາໂນ ວິຍ, ປຠິນ຺ນມທໍ ຈຓ຺ຑຫຕ຺ຖິໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ວຓ຺ຓາຣຫສ຺ເສວ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສມາໂນ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ. ອາຈຣິເຍ ໂຂ ປນ ຄູຖໍ ວາ ອຄ຺ຄິໍ ວາ ກຓ຺ຏກໍ ວາ ກຓ຺ຫສປ຺ປໍ ວາ ອກ຺ກມນ຺ເຕ, ສູລໍ ວາ ອຠິຣູຫນ຺ເຕ, ຫລາຫລໍ ວາ ວິສໍ ຂາທນ຺ເຕ, ຂາໂຣທກໍ ວາ ປກ຺ຂລນ຺ເຕ, ນຣກປປາຕໍ ວາ ປປຕນ຺ເຕ, ນ ອນ຺ເຕວາສິນາ ຕໍ ສພ຺ພມນຸກາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ກມ຺ມສ຺ສກາ ຫິ ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມານຸຣູປເມວ ຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເນວ ປິຕາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ເມນ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ປຸຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ກມ຺ເມນ, ນ ມາຕາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ, ນ ປຸຕ຺ໂຕ ມາຕຸຍາ, ນ ຠາຕາ ຠຄິນິຍາ, ນ ຠຄິນີ ຠາຕຸ, ນ ອາຈຣິໂຍ ອນ຺ເຕວາສິໂນ, ນ ອນ຺ເຕວາສີ ອາຈຣິຍສ຺ສ ກມ຺ເມນ ຄຈ຺ຉຕິ. ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ອາຈຣິໂຍ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ມຫາສາວຊ຺ໂຊ ໂຂ ປນາຣິຍູປວາໂທຕິ. ເອວໍ ໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຈຣິຍວາທໍ ມທ຺ທມາໂນ ສມ຺ມາກາຣຓເມວ ກາຣຓໂຕ ອປທິສນ຺ໂຕ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສິຕຸມາຣທ຺ໂຘ, ຍຖາ ຕໍ ປຓ຺ຑິຕຊາຕິໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ’’. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສຸປ຺ປິຍສ຺ສ ປນ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສີ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ມາຓໂວ ອເນກປຣິຍາເຍນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວຓ຺ຓນ຺ຕິ ວຓ຺ຓ-ສທ຺ໂທ ສຓ຺ຐານ-ຊາຕິ-ຣູປາຍຕນ-ກາຣຓ-ປມາຓ-ຄຸຓ-ປສໍສາທີສຸ ທິສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ສປ຺ປຣາຊວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໔໒) ສຓ຺ຐານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ເສຏ຺ໂຐ ວຓ຺ໂຓ, ຫີໂນ ອຎ຺ໂຎ ວຓ຺ໂຓ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໔໐໒) ຊາຕິ. ‘‘ປຣມາຍ ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໓໐໓) ຣູປາຍຕນໍ.

‘‘ນ ຫຣາມິ ນ ຠຎ຺ຊາມິ, ອາຣາ ສິງ຺ຆາມິ ວາຣິຊໍ;

ອຖ ເກນ ນຸ ວຓ຺ເຓນ, ຄນ຺ຘຕ຺ເຖໂນຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໔) –

ອາທີສຸ ກາຣຓໍ. ‘‘ຕໂຍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓາ’’ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໖໐໒) ປມາຓໍ. ‘‘ກທາ ສຎ຺ຎູຬ຺ຫາ ປນ, ເຕ ຄຫປຕິ, ອິເມ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວຓ຺ຓາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໗໗) ຄຸໂຓ. ‘‘ວຓ຺ຓາຣຫສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໒.໑໓໕) ປສໍສາ. ອິຘ ຄຸໂຓປິ ປສໍສາປິ. ອຍໍ ກິຣ ຕໍ ຕໍ ຠູຕເມວ ກາຣຓໍ ອປທິສນ຺ໂຕ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ຄຸຓູປສຎ຺ຫິຕໍ ປສໍສໍ ອຠາສິ. ຕຕ຺ຖ – ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໑) ນເຍນ, ‘‘ເຍ ຠິກ຺ຂເວ, ພຸທ຺ເຘ ປສນ຺ນາ ອຄ຺ເຄ ເຕ ປສນ຺ນາ’’ຕິອາທິນາ ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄໂລ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ອສໂມ ອສມສໂມ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໑.໑໗໔) ຈ ນເຍນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໙) ຈ ‘‘ອາລຍສມຸຄ຺ຆາໂຕ ວຏ຺ຏຸປຈ຺ເຉໂທ’’ຕິ (ອິຕິ. ໙໐, ອ. ນິ. ໔.໓໔) ຈ, ‘‘ເຍ ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິເຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກ ມຄ຺ເຄ ປສນ຺ນາ, ອຄ຺ເຄ ເຕ ປສນ຺ນາ’’ຕິ ຈ ເອວມາທີຫິ ນເຍຫິ ຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໙) ຈ, ‘‘ເຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ເຆ ປສນ຺ນາ, ອຄ຺ເຄ ເຕ ປສນ຺ນາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໔) ຈ ເອວມາທີຫິ ປນ ນເຍຫິ ສງ຺ຆສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປໂຫນ຺ເຕນ ປນ ຘມ຺ມກຖິເກນ ປຎ຺ຈນິກາເຍ ນວງ຺ຄໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ຈຕຸຣາສີຕິຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ສານິ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ວຓ຺ໂຓ ປກາເສຕພ຺ໂພ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ຐາເນ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຄຸເຓ ປກາເສນ຺ໂຕ ອຕິຕ຺ເຖນ ປກ຺ຂນ຺ໂທ ຘມ຺ມກຖິໂກຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ອີທິເສສຸ ຫິ ຐາເນສຸ ຘມ຺ມກຖິກສ຺ສ ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ປນ ມາຓໂວ ອນຸສ຺ສວາທິມຕ຺ຕສມ຺ພນ຺ຘິເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ຖາເມນ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ.

ອິຕິຫ ເຕ ອຸໂຠ ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສີຕິ ເອວໍ ເຕ ທ຺ເວ ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສິກາ. ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອຎ຺ໂຎ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກວາທາຕິ ອີສກມ຺ປິ ອປຣິຫຣິຕ຺ວາ ອຸຊຸເມວ ວິວິຘປຈ຺ຈນີກວາທາ, ອເນກວາຣໍ ວິຣຸທ຺ຘວາທາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຈຣິເຍນ ຫິ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ອວຓ຺ເຓ ຠາສິເຕ ອນ຺ເຕວາສີ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ປຸນ ອິຕໂຣ ອວຓ຺ຓໍ, ອິຕໂຣ ວຓ຺ຓນ຺ຕິ ເອວໍ ອາຈຣິໂຍ ສາຣຜລເກ ວິສຣຸກ຺ຂອາຓິໍ ອາໂກຏຍມາໂນ ວິຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ອນ຺ເຕວາສີ ປນ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິມຍາຍ ອາຓິຍາ ຕໍ ອາຓິໍ ປຏິພາຫຍມາໂນ ວິຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກວາທາ’’ຕິ.

ຠຄວນ຺ຕໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈາຕິ ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ທສ຺ສນໍ ອວິຊຫນ຺ຕາ ອິຣິຍາປຖານຸພນ຺ຘເນນ ອນຸພນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ສີສານຸໂລກິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ຕໍ ອທ຺ຘານໍ ປຏິປນ຺ໂນ? ກສ຺ມາ ຈ ສຸປ຺ປິໂຍ ອນຸພນ຺ໂຘ? ກສ຺ມາ ຈ ໂສ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີຕິ? ຠຄວາ ຕາວ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຣາຊຄຫປຣິວຕ຺ຕເກສຸ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ມຫາວິຫາເຣສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວສິຕ຺ວາ ປາໂຕວ ສຣີຣປ຺ປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕິ. ໂສ ຕໍ ທິວສໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສຸລຠປິຓ຺ຑປາຕໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ – ‘‘ນາຬນ຺ທໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ຣາຊຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕໍ ອທ຺ຘານໍ ປຏິປນ຺ໂນ. ສຸປ຺ປິໂຍປິ ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຣາຊຄຫປຣິວຕ຺ຕເກ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາເມ ວສິຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄເຫ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣຕິ. ໂສປິ ຕໍ ທິວສໍ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິສາຍ ສຸລຠຠິກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ປຣິພ຺ພາຊເກ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິກ຺ຂາຣໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ – ນາຬນ຺ທໍ ຄມິສ຺ສາມິຈ຺ເຈວ ຠຄວໂຕ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ນຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕວ ອນຸພນ຺ໂຘ. ສເຈ ປນ ຊາເນຍ຺ຍ ນານຸພນ຺ເຘຍ຺ຍ. ໂສ ອຊານິຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄີວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂອໂລກຍມາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອທ຺ທສ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ໂສຠມານໍ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕມິວ ຊງ຺ຄມກນກຄິຣິສິຂຣໍ.

ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ສມເຍ ທສພລສ຺ສ ສຣີຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ສມນ຺ຕາ ອສີຕິຫຕ຺ຖປ຺ປມາເຓ ປເທເສ ອາຘາວນ຺ຕິ ວິຘາວນ຺ຕິ ຣຕນາເວຬຣຕນທາມຣຕນຈຸຓ຺ຓວິປ຺ປກິຓ຺ຓໍ ວິຍ, ປສາຣິຕຣຕນຈິຕ຺ຕກຎ຺ຈນປຏມິວ, ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓຣສນິສິຎ຺ຈມານມິວ, ອຸກ຺ກາສຕນິປາຕສມາກຸລມິວ, ນິຣນ຺ຕຣວິປ຺ປກິຓ຺ຓກຓິກາຣປຸປ຺ຜມິວ ວາຍຸເວຄກ຺ຂິຕ຺ຕຈີນປິຏ຺ຐຈຸຓ຺ຓມິວ, ອິນ຺ທຘນຸວິຊ຺ຊຸລຕາຕາຣາຄຓປ຺ປຠາວິສຣວິປ຺ຜຸຣິຕວິຈ຺ຉຣິຕມິວ ຈ ຕໍ ວນນ຺ຕຣໍ ໂຫຕິ.

ອສີຕິ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນານຸຣຎ຺ຊິຕຎ຺ຈ ປນ ຠຄວໂຕ ສຣີຣໍ ວິກສິຕກມລຸປ຺ປລມິວ, ສຣໍ ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ລມິວ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກໍ, ຕາຣາມຣີຈິວິກສິຕມິວ, ຄຄນຕລໍ ສິຣິຍາ ອວຫສນ຺ຕມິວ, ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ເຂປວິລາສິນີ ຈສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂຓມາລາ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ຐປິຕທ຺ວຕ຺ຕິໍສຈນ຺ທມາລາຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສສູຣິຍມາລາຍ ປຏິປາຏິຍາ ຐປິຕທ຺ວຕ຺ຕິໍສຈກ຺ກວຕ຺ຕິທ຺ວຕ຺ຕິໍສສກ຺ກເທວຣາຊທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສິຣິໍ ສິຣິຍາ ອຠິຠວນ຺ຕິມິວ. ຕຎ຺ຈ ປນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ ສພ຺ເພວ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ປວິວິຕ຺ຕາ ອສໍສຏ຺ຐາ ໂຈທກາ ປາປຄຣຫິໂນ ວຕ຺ຕາໂຣ ວຈນກ຺ຂມາ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ ສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິວິມຸຕ຺ຕິຎ຺ຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນາ. ເຕສໍ ມຊ຺ເຌ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ກຎ຺ຈນຖມ຺ໂຠ, ຣຕ຺ຕປທຸມສຓ຺ຑມຊ຺ຌຄຕາ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓນາວາ, ປວາຬເວທິກາປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຕາຣາຄຓປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ມິຄປກ຺ຂີນມ຺ປິ ຈກ຺ຂູນິ ປີຓຍຕິ, ປເຄວ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ປນ ທິວເສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອສີຕິມຫາເຖຣາ ເມຆວຓ຺ຓໍ ປໍສຸກູລໍ ເອກໍສໍ ກຣິຕ຺ວາ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ຑໍ ອາທາຍ ສຸວມ຺ມວມ຺ມິຕາ ວິຍ ຄນ຺ຘຫຕ຺ຖິໂນ ວິຄຕໂທສາ ວນ຺ຕໂທສາ ຠິນ຺ນກິເລສາ ວິຊຏິຕຊຏາ ຉິນ຺ນພນ຺ຘນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາຣຍິໍສຸ. ໂສ ສຍໍ ວີຕຣາໂຄ ວີຕຣາເຄຫິ, ສຍໍ ວີຕໂທໂສ ວີຕໂທເສຫິ, ສຍໍ ວີຕໂມໂຫ ວີຕໂມເຫຫິ, ສຍໍ ວີຕຕຓ຺ໂຫ ວີຕຕຓ຺ເຫຫິ, ສຍໍ ນິກ຺ກິເລໂສ ນິກ຺ກິເລເສຫິ, ສຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ອນຸພຸທ຺ເຘຫິ ປຣິວາຣິໂຕ; ປຕ຺ຕປຣິວາຣິຕໍ ວິຍ ເກສຣໍ, ເກສຣປຣິວາຣິຕາ ວິຍ ກຓ຺ຓິກາ, ອຏ຺ຐນາຄສຫສ຺ສປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຉທ຺ທນ຺ໂຕ ນາຄຣາຊາ, ນວຸຕິຫໍສສຫສ຺ສປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຘຕຣຏ຺ໂຐ ຫໍສຣາຊາ, ເສນງ຺ຄປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ, ເທວຄຓປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ, ພ຺ຣຫ຺ມຄຓປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຫາຣິໂຕ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ, ອປຣິມິຕກາລສຎ຺ຈິຕປຸຎ຺ຎພລນິພ຺ພຕ຺ຕາຍ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ຍາຍ ອໂນປມາຍ ພຸທ຺ຘລີລາຍ ຈນ຺ໂທ ວິຍ ຄຄນຕລໍ ຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

ອເຖວໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອໂນປມາຍ ພຸທ຺ຘລີລາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ຈ ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂູ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສນ຺ຕມານເສ ອຸປຣິນເຠ ຐິຕໍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທໍ ວິຍ ຠຄວນ຺ຕໍເຍວ ນມສ຺ສມາເນ ທິສ຺ວາວ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສໍ ອວໂລເກສິ. ສາ ໂຫຕິ ກາຊທຓ຺ຑເກ ໂອລມ຺ເພຕ຺ວາ ຄຫິໂຕລຸຄ຺ຄວິລຸຄ຺ຄປິຏ຺ຐກຕິທຓ຺ຑໂມຣປິຎ຺ຉມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕປສິພ຺ພກກຸຓ຺ຑິກາທິອເນກປຣິກ຺ຂາຣຠາຣຠຣິຕາ. ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຫຕ຺ຖາ ໂສຠຓາ, ອສຸກສ຺ສ ປາທາ’’ຕິ ເອວມາທິນິຣຕ຺ຖກວຈນາ ມຸຂຣາ ວິກິຓ຺ຓວາຈາ ອທສ຺ສນີຍາ ອປາສາທິກາ. ຕສ຺ສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ອຸທປາທິ.

ອິທານິ ເຕນ ຠຄວໂຕ ວຓ຺ໂຓ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປເນສ ລາຠສກ຺ກາຣຫານິຍາ ເຈວ ປກ຺ຂຫານິຍາ ຈ ນິຈ຺ຈມ຺ປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸສູຍຕິ. ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານຎ຺ຫິ ຍາວ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາວເທວ ລາຠສກ຺ກາຣາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຫີນລາຠສກ຺ກາຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ສູຣິຍຸຄ຺ຄມເນ ຂຊ຺ໂຊປນກາ ວິຍ ນິສ຺ສິຣີກຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຸປຕິສ຺ສໂກລິຕານຎ຺ຈ ສຎ຺ຊຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕກາເລເຍວ ປຣິພ຺ພາຊກາ ມຫາປຣິສາ ອເຫສຸໍ, ເຕສຸ ປນ ປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ສາປິ ເຕສໍ ປຣິສາ ຠິນ຺ນາ. ອິຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ອຍໍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຍສ຺ມາ ນິຈ຺ຈມ຺ປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸສູຍຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຸສູຍວິສຸຄ຺ຄາຣໍ ອຸຄ຺ຄິຣນ຺ໂຕ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ອວຓ຺ຓເມວ ຠາສຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຍໍ ຣາຊາຄາຣເກ ເອກຣຕ຺ຕິວາສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາຕິ ຠຄວາ ຕາຍ ພຸທ຺ຘລີລາຍ ຄຈ຺ຉມາໂນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາທ຺ວາຣໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ສູຣິຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ອກາໂລ ທານິ ຄນ຺ຕຸໍ, ອຕ຺ຖສມີປໍ ຄໂຕ ສູຣິໂຍ’’ຕິ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຍໍ ຣາຊາຄາຣເກ ເອກຣຕ຺ຕິວາສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ.

ຕຕ຺ຖ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍານໍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ທ຺ວາຣສມີເປ ຕຣຸຓອມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ‘‘ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ຠວຕ຺ຕາ ອຸຍ຺ຍານມ຺ປິ ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາ ຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕໍ. ຕໍ ຉາຍູທກສມ຺ປນ຺ນໍ ປາກາຣປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສຸໂຍຊິຕທ຺ວາຣໍ ມຎ຺ຊຸສາ ວິຍ ສຸຄຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣຎ຺ໂຎ ກີຬນຕ຺ຖໍ ປຏິຠານຈິຕ຺ຕວິຈິຕ຺ຕໍ ອຄາຣໍ ອກໍສຸ. ຕໍ ‘‘ຣາຊາຄາຣກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສຸປ຺ປິໂຍປິ ໂຂຕິ ສຸປ຺ປິໂຍປິ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ສູຣິຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ອກາໂລ ທານິ ຄນ຺ຕຸໍ, ພຫູ ຂຸທ຺ທກມຫລ຺ລກາ ປຣິພ຺ພາຊກາ, ພຫຸປຣິສ຺ສໂຍ ຈ ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ ໂຈເຣຫິປິ ວາຬຍກ຺ເຂຫິປິ ວາຬມິເຄຫິປິ. ອຍໍ ໂຂ ປນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຸຍ຺ຍານໍ ປວິຏ຺ໂຐ, ສມຓສ຺ສ ຈ ໂຄຕມສ຺ສ ວສນຏ຺ຐາເນ ເທວຕາ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຫນ຺ທາຫມ຺ປິ ອິຘ ເອກຣຕ຺ຕິວາສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສ຺ເວວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕເທວຸຍ຺ຍານໍ ປາວິສິ. ຕໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ. ປຣິພ຺ພາຊໂກປິ ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ເອກປສ຺ເສ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິກ຺ຂາເຣ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ວາສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາຍ. ປາຬິຍມາຣູຬ຺ຫວເສເນວ ປນ – ‘‘ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ເຕວາສິນາ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕນ ມາຓເວນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອວໍ ວາສໍ ອຸປຄໂຕ ປນ ໂສ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ທສພລໍ ໂອໂລເກສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ສມນ຺ຕາ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາຣກາ ວິຍ ປທີປາ ຊລນ຺ຕິ, ມຊ຺ເຌ ຠຄວາ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ. ຕຕ຺ຖ ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ສປິ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວາ ປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວາ ອຸກ຺ກາສິຕສທ຺ໂທ ວາ ຂິປິຕສທ຺ໂທ ວາ ນຕ຺ຖິ. ສາ ຫິ ປຣິສາ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ສິກ຺ຂິຕສິກ຺ຂຕາຍ ສຕ຺ຖຣິ ຈ ຄາຣເວນາຕິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ນິວາເຕ ປທີປສິຂາ ວິຍ ນິຈ຺ຈລາ ສນ຺ນິສິນ຺ນາວ ອໂຫສິ. ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕໍ ວິຠູຕິໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສໍ ໂອໂລເກສິ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ຫຕ຺ຖໍ ຂິປນ຺ຕິ, ເກຈິ ປາທໍ, ເກຈິ ວິປ຺ປລປນ຺ຕິ, ເກຈິ ນິລ຺ລາລິຕຊິວ຺ຫາ ປຄ຺ຆຣິຕເຂຬາ, ທນ຺ເຕ ຂາທນ຺ຕາ ກາກຈ຺ຉມານາ ຆຣຸຆຣຸປສ຺ສາສິໂນ ສຍນ຺ຕິ. ໂສ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ຄຸຓວຓ຺ເຓ ວຕ຺ຕພ຺ເພປິ ອິສ຺ສາວເສນ ປຸນ ອວຓ຺ຓເມວ ອາຣຠິ. ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ປນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວຓ຺ຓໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຣາປິ ສຸທໍ ສຸປ຺ປິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຣາປີຕິ ຕສ຺ມິມ຺ປິ, ອມ຺ພລຏ຺ຐິກາຍໍ ອຸຍ຺ຍາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓. ສມ຺ພຫຸລານນ຺ຕິ ພຫຸການໍ. ຕຕ຺ຖ ວິນຍປຣິຍາເຍນ ຕໂຍ ຊນາ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຣໍ ສງ຺ໂຆ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ປນ ຕໂຍ ຕໂຍວ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມ຺ພຫຸລາ. ອິຘ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ‘‘ສມ຺ພຫຸລາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ມຓ຺ຑລມາເຬຕິ ກຕ຺ຖຈິ ທ຺ເວ ກຓ຺ຓິກາ ຄເຫຕ຺ວາ ຫໍສວຏ຺ຏກຈ຺ຉນ຺ເນນ ກຕາ ກູຏາຄາຣສາລາປິ ‘‘ມຓ຺ຑລມາໂຬ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ເອກໍ ກຓ຺ຓິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຖມ຺ຠປນ຺ຕິໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຕາ ອຸປຏ຺ຐານສາລາປິ ‘‘ມຓ຺ຑລມາໂຬ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຘ ປນ ນິສີທນສາລາ ‘‘ມຓ຺ຑລມາໂຬ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສນ຺ນິສິນ຺ນານນ຺ຕິ ນິສຊ຺ຊນວເສນ. ສນ຺ນິປຕິຕານນ຺ຕິ ສໂມຘານວເສນ. ອຍໍ ສງ຺ຂິຍຘມ຺ໂມຕິ ສງ຺ຂິຍາ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຖາ, ກຖາຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸທປາທີຕິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ກຕໂມ ປນ ໂສຕິ? ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອາວຸໂສຕິ ເອວມາທິ. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຘສ຺ສ ປພ຺ພຕາໂຣຫຓໍ ວິຍ ນິຈ຺ຈໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຈ຺ຉຣິຍໍ. ອຍໍ ຕາວ ສທ຺ທນໂຍ. ອຍໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖານໂຍ – ອຈ຺ຉຣາໂຍຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຈ຺ຉຣິຍໍ. ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠູຕປຸພ຺ພໍ ຠູຕນ຺ຕິ ອພ຺ຠຸຕໍ. ອຸຠຍໍ ເປຕໍ ວິມ຺ຫຍສ຺ເສວາຘິວຈນໍ. ຍາວຎ຺ຈິທນ຺ຕິ ຍາວ ຈ ອິທໍ ເຕນ ສຸປ຺ປຏິວິທິຕຕາຍ ອປ຺ປເມຍ຺ຍຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕິ.

ເຕນ ຠຄວຕາ ຊານຕາ…ເປ… ສຸປ຺ປຏິວິທິຕາຕິ ເອຕ຺ຖາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ. ໂຍ ໂສ ຠຄວາ ສມຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພກິເລເສ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ເຕນ ຠຄວຕາ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາສຍານຸສຍໍ ຊານຕາ, ຫຕ຺ຖຕເລ ຐປິຕໍ ອາມລກໍ ວິຍ ສພ຺ພເຎຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕາ.

ອປິ ຈ ປຸພ຺ເພນິວາສາທີຫິ ຊານຕາ, ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕາ. ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ຉຫິ ວາ ປນ ອຠິຎ຺ຎາຫິ ຊານຕາ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິຫເຕນ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕາ. ສພ຺ພຘມ຺ມຊານນສມຕ຺ຖາຍ ວາ ປຎ຺ຎາຍ ຊານຕາ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸວິສຍາຕີຕານິ ຕິໂຣກຸຏ຺ຏາທິຄຕານິປິ ຣູປານິ ອຕິວິສຸທ຺ເຘນ ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕາ. ອຕ຺ຕຫິຕສາຘິກາຍ ວາ ສມາຘິປທຏ຺ຐານາຍ ປຏິເວຘປຎ຺ຎາຍ ຊານຕາ, ປຣຫິຕສາຘິກາຍ ກຣຸຓາປທຏ຺ຐານາຍ ເທສນາປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕາ.

ອຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍາທີນຎ຺ຈ ອຣຫຕ຺ຕາ ອຣຫຕາ. ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອນ຺ຕຣາຍິກຘມ຺ເມ ວາ ຊານຕາ, ນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ເມ ປສ຺ສຕາ, ກິເລສາຣີນໍ ຫຕຕ຺ຕາ ອຣຫຕາ. ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນາຕິ. ເອວໍ ຈຕູເວສາຣຊ຺ຊວເສນ ຈຕູຫາກາເຣຫິ ໂຖມິເຕນ ສຕ຺ຕານໍ ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕາ ນານຊ຺ຌາສຍຕາ ສຸປ຺ປຏິວິທິຕາ ຍາວ ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິວິທິຕາ.

ອິທານິສ຺ສ ສຸປ຺ປຏິວິທິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຍຎ຺ຫີຕິອາທິມາຫ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ຍາ ຈ ອຍໍ ຠຄວຕາ ‘‘ຘາຕຸໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ສໍສນ຺ທນ຺ຕິ ສເມນ຺ຕິ, ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກາ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນ຺ຕິ ສເມນ຺ຕິ, ກລ຺ຍາຓາຘິມຸຕ຺ຕິກາ ກລ຺ຍາຓາຘິມຸຕ຺ຕິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນ຺ຕິ ສເມນ຺ຕິ. ອຕີຕມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທ຺ຘານໍ ຘາຕຸໂສວ ສຕ຺ຕາ ສໍສນ຺ທິໍສຸ ສມິໍສຸ, ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກາ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິເກຫິ…ເປ… ກລ຺ຍາຓາຘິມຸຕ຺ຕິກາ ກລ຺ຍາຓາຘິມຸຕ຺ຕິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທິໍສຸ ສມິໍສຸ, ອນາຄຕມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທ຺ຘານໍ…ເປ… ສໍສນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ ສເມສ຺ສນ຺ຕິ, ເອຕຣຫິປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອທ຺ຘານໍ ຘາຕຸໂສວ ສຕ຺ຕາ ສໍສນ຺ທນ຺ຕິ ສເມນ຺ຕິ, ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິກາ ຫີນາຘິມຸຕ຺ຕິເກຫິ…ເປ… ກລ຺ຍາຓາຘິມຸຕ຺ຕິກາ ກລ຺ຍາຓາຘິມຸຕ຺ຕິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນ຺ຕິ ສເມນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຕານໍ ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕາ, ນານຊ຺ຌາສຍຕາ, ນານາທິຏ຺ຐິກຕາ, ນານາຂນ຺ຕິຕາ, ນານາຣຸຈິຕາ, ນາຬິຍາ ມິນນ຺ເຕນ ວິຍ ຕຸລາຍ ຕຸລຍນ຺ເຕນ ວິຍ ຈ ນານາຘິມຸຕ຺ຕິກຕາຎາເຓນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ວິທິຕາ, ສາ ຍາວ ສຸປ຺ປຏິວິທິຕາ. ທ຺ເວປິ ນາມ ສຕ຺ຕາ ເອກຊ຺ຌາສຍາ ທຸລ຺ລຠາ ໂລກສ຺ມິໍ. ເອກສ຺ມິໍ ຄນ຺ຕຸກາເມ ເອໂກ ຐາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ປິວິຕຸກາເມ ເອໂກ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ. ອິເມສຸ ຈາປິ ທ຺ວີສຸ ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສີສຸ ອຍຎ຺ຫິ ‘‘ສຸປ຺ປິໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ…ເປ… ຠຄວນ຺ຕໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິຕິຫເມຕິ ອິຕິຫ ອິເມ, ເອວໍ ອິເມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໔. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິມໍ ສງ຺ຂິຍຘມ຺ມໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິທິຕ຺ວາຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາ. ຠຄວາ ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ທິສ຺ວາ ຊານາຕິ – ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ມຫນ຺ຕໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໔໑) ວິຍ. ກຕ຺ຖຈິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ທິສ຺ວາ ຊານາຕິ – ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ຠຄວາ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສເກນ ຕາ ເທວຕາໂຍ ສຫສ຺ສສ຺ເສວ ປາຏລິຄາເມ ວຕ຺ຖູນິ ປຣິຄຓ຺ຫນ຺ຕິໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໑໕໒) ວິຍ. ກຕ຺ຖຈິ ປກຕິໂສເຕນ ສຸຕ຺ວາ ຊານາຕິ – ‘‘ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຠຄວາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ສຸຠທ຺ເທນ ປຣິພ຺ພາຊເກນ ສທ຺ຘິໍ ອິມໍ ກຖາສລ຺ລາປ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໓) ວິຍ. ກຕ຺ຖຈິ ທິພ຺ພໂສເຕນ ສຸຕ຺ວາ ຊານາຕິ – ‘‘ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ຠຄວາ ທິພ຺ພາຍ ໂສຕຘາຕຸຍາ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມານຸສິກາຍ ສນ຺ຘານສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິຄ຺ໂຣເຘນ ປຣິພ຺ພາຊເກນ ສທ຺ຘິໍ ອິມໍ ກຖາສລ຺ລາປ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໓.໕໔) ວິຍ. ອິຘ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາສິ. ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎາສິ? ປຈ຺ຉິມຍາມກິຈ຺ຈໍ, ກິຈ຺ຈຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ສາຕ຺ຖກໍ, ນິຣຕ຺ຖກນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິຣຕ຺ຖກກິຈ຺ຈໍ ຠຄວຕາ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກເຍວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສມຸຄ຺ຆາຕໍ ກຕໍ. ສາຕ຺ຖກໍເຍວ ປນ ຠຄວໂຕ ກິຈ຺ຈໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ປຎ຺ຈວິຘໍ – ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ, ປຸຣິມຍາມກິຈ຺ຈໍ, ມຊ຺ຌິມຍາມກິຈ຺ຈໍ, ປຈ຺ຉິມຍາມກິຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ –

ຠຄວາ ຫິ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຸປຏ຺ຐາການຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ສຣີຣຜາສຸກຕ຺ຖຎ຺ຈ ມຸຂໂຘວນາທິສຣີຣປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາ ຕາວ ວິວິຕ຺ຕາສເນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມາທາຍ ກທາຈິ ເອກໂກ, ກທາຈິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ, ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ; ກທາຈິ ປກຕິຍາ, ກທາຈິ ອເນເກຫິ ປາຏິຫາຣິເຍຫິ ວຕ຺ຕມາເນຫິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສໂຕ ໂລກນາຖສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຸທຸຄຕວາຕາ ປຖວິໍ ໂສເຘນ຺ຕິ, ວລາຫກາ ອຸທກຜຸສິຕານິ ມຸຎ຺ຈນ຺ຕາ ມຄ຺ເຄ ເຣຓຸໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອຸປຣິ ວິຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອປເຣ ວາຕາ ປຸປ຺ຜານິ ອຸປສໍຫຣິຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄ ໂອກິຣນ຺ຕິ, ອຸນ຺ນຕາ ຠູມິປ຺ປເທສາ ໂອນມນ຺ຕິ, ໂອນຕາ ອຸນ຺ນມນ຺ຕິ, ປາທນິກ຺ເຂປສມເຍ ສມາວ ຠູມິ ໂຫຕິ, ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສານິ ປທຸມປຸປ຺ຜານິ ວາ ປາເທ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິນ຺ທຂີລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຐປິຕມຕ຺ເຕ ທກ຺ຂິຓປາເທ ສຣີຣໂຕ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣສປິຎ຺ຊຣານິ ວິຍ ຈິຕ຺ຣປຏປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ວິຍ ຈ ປາສາທກູຏາຄາຣາທີນິ ອລງ຺ກໂຣນ຺ຕິໂຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຘາວນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສວິຫງ຺ຄາທໂຍ ສກສກຏ຺ຐາເນສຸ ຐິຕາເຍວ ມຘຸເຣນາກາເຣນ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຖາ ເຠຣິວີຓາທີນິ ຕູຣິຍານິ ມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ ກາຍູປຄານິ ອາຠຣຓານິ. ເຕນ ສຎ຺ຎາເຓນ ມນຸສ຺ສາ ຊານນ຺ຕິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ອິຘ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ. ເຕ ສຸນິວຕ຺ຖາ ສຸປາຣຸຕາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນິ ອາທາຍ ຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ທສ ຠິກ຺ຂູ, ອມ຺ຫາກໍ ວີສຕິ, ປຎ຺ຎາສໍ…ເປ… ສຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕປິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ປຏິມາເນນ຺ຕິ. ຠຄວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານານິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຍຖາ ເກຈິ ສຣຓຄມເນສຸ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ, ເກຈິ ໂສຕາປຕ຺ຕິສກທາຄາມິອນາຄາມິຜລານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ; ເກຈິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜເລ ອຣຫຕ຺ເຕຕິ. ເອວໍ ມຫາຊນໍ ອນຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຓ຺ຑລມາເຬ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທຕິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສານໍ ອາຄມຍມາໂນ. ຕໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຠຄວໂຕ ນິເວເທຕິ. ອຖ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສຕິ. ອິທໍ ຕາວ ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ.

ອຖ ຠຄວາ ເອວໍ ກຕປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ອຸປຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ປາທປີເຐ ຐຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ໂອວທຕິ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປມາເທນ ສມ຺ປາເທຖ, ທຸລ຺ລໂຠ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ ໂລກສ຺ມິໍ, ທຸລ຺ລໂຠ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕປຏິລາໂຠ, ທຸລ຺ລຠາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ, ທຸລ຺ລຠາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ທຸລ຺ລຠໍ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ຠຄວນ຺ຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠຄວາປິ ເຕສໍ ຈຣິຍານຸຣູປໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເທຕິ. ຕໂຕ ສພ຺ເພປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານານິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເກຈິ ອຣຎ຺ຎໍ, ເກຈິ ຣຸກ຺ຂມູລໍ, ເກຈິ ປພ຺ພຕາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ເກຈິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກຠວນໍ…ເປ… ເກຈິ ວສວຕ຺ຕິຠວນນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ, ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ. ອຖ ສມສ຺ສາສິຕກາໂຍ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທຸຕິຍຠາເຄ ໂລກໍ ໂວໂລເກຕິ. ຕຕິຍຠາເຄ ຍໍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ ຕຕ຺ຖ ມຫາຊໂນ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ສຸປາຣຸໂຕ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນິ ອາທາຍ ວິຫາເຣ ສນ຺ນິປຕຕິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ອນຸຣູເປນ ປາຏິຫາຣິເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສຊ຺ຊ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ກາລຍຸຕ຺ຕໍ ສມຍຍຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ກາລໍ ວິທິຕ຺ວາ ປຣິສໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ, ມນຸສ຺ສາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ອິທໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ.

ໂສ ເອວໍ ນິຏ຺ຐິຕປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ສເຈ ຄຕ຺ຕານິ ໂອສິຎ຺ຈິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ພຸທ຺ຘາສນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ນ຺ຫານໂກຏ຺ຐກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກນ ປຏິຍາທິຕອຸທເກນ ຄຕ຺ຕານິ ອຸຕຸໍ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ອຸປຏ຺ຐາໂກປິ ພຸທ຺ຘາສນໍ ອາເນຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ປຎ຺ຎເປຕິ. ຠຄວາ ສຸຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ເອກໍສໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທຕິ ເອກໂກວ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ປຏິສລ຺ລີໂນ, ອຖ ຠິກ຺ຂູ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄມ຺ມ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ເຈ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ເອກຈ຺ເຈ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ຍາຈນ຺ຕິ. ຠຄວາ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ປຸຣິມຍາມໍ ວີຕິນາເມຕິ. ອິທໍ ປຸຣິມຍາມກິຈ຺ຈໍ.

ປຸຣິມຍາມກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ປນ ຠິກ຺ຂູສຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ສກລທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸເທວຕາໂຍ ໂອກາສໍ ລຠມານາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຍຖາຠິສງ຺ຂຕໍ ອນ຺ຕມໂສ ຈຕຸຣກ຺ຂຣມ຺ປິ. ຠຄວາ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິມຍາມໍ ວີຕິນາເມຕິ. ອິທໍ ມຊ຺ຌິມຍາມກິຈ຺ຈໍ.

ປຈ຺ຉິມຍາມໍ ປນ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິສຊ຺ຊາຍ ປີຬິຕສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ກິລາສຸຠາວໂມຈນຕ຺ຖໍ ເອກໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຈງ຺ກເມນ ວີຕິນາເມຕິ. ທຸຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ. ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຸຣິມພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ທານສີລາທິວເສນ ກຕາຘິກາຣປຸຄ຺ຄລທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກຕິ. ອິທໍ ປຈ຺ຉິມຍາມກິຈ຺ຈໍ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ທິວເສ ຠຄວາ ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ຣາຊຄເຫ ປຣິໂຍສາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ມຄ຺ຄໍ ອາຄໂຕ, ປຸຣິມຍາເມ ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕ຺ວາ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ເທວຕານໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ປຈ຺ຉິມຍາເມ ຈງ຺ກມໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຈງ຺ກມມາໂນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ອິມໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕໍ ກຖໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓເນວ ສຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາສີຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຈ຺ຉິມຍາມກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎາສີ’’ຕິ.

ຎຕ຺ວາ ຈ ປນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ມຍ຺ຫໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ອາຣພ຺ຠ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ຕິ, ເອເຕສຎ຺ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓກິຈ຺ຈໍ ນ ປາກຏໍ, ມຍ຺ຫເມວ ປາກຏໍ. ມຍິ ປນ ຄເຕ ເອເຕ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອາໂຣເຈສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ເນສໍ ອຫໍ ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຕິວິຘໍ ສີລໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ, ທ຺ວາສຏ຺ຐິຍາ ຐາເນສຸ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ, ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ປາກເຏ ກຕ຺ວາ, ສິເນຣຸໍ ອຸກ຺ຂິເປນ຺ໂຕ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓກູເຏນ ນຠໍ ປຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸກມ຺ປນໍ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ນິຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ເທເສສ຺ສາມິ, ສາ ເມ ເທສນາ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສາປິ ປຎ຺ຈວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕານໍ ອມຕມຫານິພ຺ພານໍ ສມ຺ປາປິກາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຍນ ມຓ຺ຑລມາໂຬ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ. ເຍນາຕິ ເຍນ ທິສາຠາເຄນ, ໂສ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ວາ ເອຕໍ ກຣຓວຈນໍ, ຍສ຺ມິໍ ປເທເສ ໂສ ມຓ຺ຑລມາໂຬ, ຕຕ຺ຖ ຄໂຕຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທີຕິ ພຸທ຺ຘກາເລ ກິຣ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ເອໂກປິ ຠິກ຺ຂຸ ວິຫຣຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘາສນໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຠຄວາ ກິຣ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ມນສິ ກໂຣຕິ – ‘‘ອສຸໂກ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ, ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ໂນ ວາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ປສ຺ສຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອກຸສລວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ກຍມານໍ, ຕໂຕ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ມາທິສສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອິມໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ອກຸສລວິຕກ຺ກາ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອນມຕຄ຺ເຄ ວຏ຺ຏທຸກ຺ເຂ ສໍສາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອນຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ຕຕ຺ເຖວ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ອາກາສໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ອເຖວໍ ໂອວທິຍມານາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອມ຺ຫາກໍ ມນໍ ຊານິຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ສມີເປ ຐິຕໍເຍວ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕິ’’. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິຘ ນິສີທຖ, ອິຘ ນິສີທຖາ’’ຕິ ອາສນປຣິເຍສນໍ ນາມ ຠາໂຣຕິ. ເຕ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາວ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ປີຐໍ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕິ. ຍສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ມຎ຺ຈໍ ວາ ຜລກໍ ວາ ກຏ຺ຐໍ ວາ ປາສາຓໍ ວາ ວາລຸກປຸຎ຺ຊໍ ວາ ປຎ຺ຎເປຕິ. ຕໍ ອລຠມານາ ປຸຣາຓປຓ຺ຓານິປິ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປໍສຸກູລໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕິ. ອິຘ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ນິສີທນາສນເມວ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ອຘິມຸຕ຺ຕິກຎາຓມາຣພ຺ຠ ຄຸຓໍ ໂຖມຍມານາ ນິສີທິໍສຸ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທີ’’ຕິ.

ເອວໍ ນິສິນ຺ໂນ ປນ ຊານນ຺ໂຕເຍວ ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ຈສ຺ສ ສພ຺ພໍ ກຖຍິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ກາຍ ນຸຕ຺ຖາຕິ ກຕມາຍ ນຸ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ຠວຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາຍ ເນຕ຺ຖາຕິປິ ປາຬິ, ຕສ຺ສາ ກຕມາຍ ນຸ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ ກາຍ ໂນຕ຺ຖາຕິປິ ປາຬິ. ຕສ຺ສາປິ ປຸຣິໂມເຍວ ອຕ຺ໂຖ.

ອນ຺ຕຣາກຖາຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາຣອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີນໍ ອນ຺ຕຣາ ອຎ຺ຎາ ເອກາ ກຖາ. ວິປ຺ປກຕາຕິ, ມມ ອາຄມນປຈ຺ຈຍາ ອປຣິນິຏ຺ຐິຕາ ສິຂໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາ. ເຕນ ກິໍ ທສ຺ເສຕິ? ‘‘ນາຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຖາຠງ຺ຄຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕ, ອຫໍ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຖໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີຕິ ອາຄໂຕ’’ຕິ ນິສຊ຺ເຊວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸປວາຣຓໍ ປວາເຣຕິ. ອຍໍ ໂຂ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ, ອຖ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອຍມຘິປ຺ປາໂຍ. ອຍໍ ຠນ຺ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ອາຣພ຺ຠ ຄຸຓກຖາ ວິປ຺ປກຕາ, ນ ຣາຊກຖາທິກາ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາ, ອຖ ຠຄວາ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ; ຕໍ ໂນ ອິທານິ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເທເສຖາຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ຍໍ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ກມລກຸວລຍຸຊ຺ຊລວິມລສາຘຸຣສສລິລາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ສຸຂາວຕຣຓຕ຺ຖໍ ນິມ຺ມລສິລາຕລຣຈນວິລາສໂສຠິຕຣຕນໂສປານໍ, ວິປ຺ປກິຓ຺ຓມຸຕ຺ຕາຕລສທິສວາລຸກາກິຓ຺ຓປຓ຺ຑຣຠູມິຠາຄໍ ຕິຕ຺ຖໍ ວິຍ ສຸວິຠຕ຺ຕຠິຕ຺ຕິວິຈິຕ຺ຣເວທິກາປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ນກ຺ຂຕ຺ຕປຖໍ ຜຸສິຕຸກາມຕາຍ ວິຍ, ວິຊມ຺ຠິຕສມຸສ຺ສຍສ຺ສ ປາສາທວຣສ຺ສ ສຸຂາໂຣຫຓຕ຺ຖໍ ທນ຺ຕມຍສຓ຺ຫມຸທຸຜລກກຎ຺ຈນລຕາວິນທ຺ຘມຓິຄຓປ຺ປຠາສມຸທຍຸຊ຺ຊລໂສຠໍ ໂສປານໍ ວິຍ, ສຸວຓ຺ຓວລຍນູປຸຣາທິສງ຺ຆຏ຺ຏນສທ຺ທສມ຺ມິສ຺ສິຕກຖິຕຫສິຕມຘຸຣສ຺ສຣເຄຫຊນວິຈຣິຕສ຺ສ ອຸຬາຣິສ຺ສຣິວິຠວໂສຠິຕສ຺ສ ມຫາຆຣສ຺ສ ສຸຂປ຺ປເວສນຕ຺ຖໍ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິມຸຕ຺ຕປວາຬາທິຊຸຕິວິສ຺ສຣວິຊ຺ໂຊຕິຕສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕວິສາລທ຺ວາຣພາຫໍ ມຫາທ຺ວາຣໍ ວິຍ ຈ ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ພຸທ຺ຘຄຸຓານຸຠາວສໍສູຈກສ຺ສ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຂາວຄຫຓຕ຺ຖໍ ກາລເທສເທສກວຕ຺ຖຸປຣິສາປເທສປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ນິທານໍ ຠາສິຕໍ, ຕສ຺ສຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ ສມຕ຺ຕາຕິ.

໕. ອິທານິ – ‘‘ມມໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ອວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຠຄວຕາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓນາຍ ໂອກາໂສ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ສາ ປເນສາ ສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ. ຍສ຺ມາ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈມານາ ປາກຏາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປໍ ຕາວ ວິຈາຣຍິສ຺ສາມ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ສຸຕ຺ຕນິກ຺ເຂປາ – ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ, ປຣຊ຺ຌາສໂຍ, ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍານິ ສຸຕ຺ຕານິ ຠຄວາ ປເຣຫິ ອນຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສເຍເນວ ກເຖສິ; ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍສຸຕ຺ຕໍ, ວຕ຺ຖສຸຕ຺ຕໍ, ມຫາສຕິປຏ຺ຐານໍ, ມຫາສຬາຍຕນວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕໍ, ອຣິຍວໍສສຸຕ຺ຕໍ, ສມ຺ມປ຺ປຘານສຸຕ຺ຕນ຺ຕຫາຣໂກ, ອິທ຺ຘິປາທອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄສຸຕ຺ຕນ຺ຕຫາຣໂກຕິ ເອວມາທີນິ; ເຕສໍ ອຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ນິກ຺ເຂໂປ.

ຍານິ ປນ ‘‘ປຣິປກ຺ກາ ໂຂ ຣາຫຸລສ຺ສ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈນິຍາ ຘມ຺ມາ; ຍໍນູນາຫໍ ຣາຫຸລໍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອາສວານໍ ຂເຍ ວິເນຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ; (ສໍ. ນິ. ໔.໑໒໑) ເອວໍ ປເຣສໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຂນ຺ຕິໍ ມນໍ ອຠິນີຫາຣໍ ພຸຊ຺ຌນຠາວຎ຺ຈ ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣຊ຺ຌາສຍວເສນ ກຖິຕານິ; ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ຈູຬຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ, ມຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນໍ, ຘາຕຸວິຠງ຺ຄສຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ; ເຕສໍ ປຣຊ຺ຌາສໂຍ ນິກ຺ເຂໂປ.

ຠຄວນ຺ຕໍ ປນ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ວຓ຺ຓາ, ນາຄາ, ສຸປຓ຺ຓາ, ຄນ຺ຘພ຺ພາ, ອສຸຣາ, ຍກ຺ຂາ, ມຫາຣາຊາໂນ, ຕາວຕິໍສາທໂຍ ເທວາ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາຕິ ເອວມາທໂຍ – ‘‘ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ‘‘ນີວຣຓາ ນີວຣຓາ’’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ; ‘‘ອິເມ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ’’. ‘‘ກິໍ ສູຘ ວິຕ຺ຕໍ ປຸຣິສສ຺ສ ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຸຏ຺ເຐນ ຠຄວຕາ ຍານິ ກຖິຕານິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສໍຍຸຕ຺ຕາທີນິ, ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ເທວຕາສໍຍຸຕ຺ຕ-ມາຣສໍຍຸຕ຺ຕ-ພ຺ຣຫ຺ມສໍຍຸຕ຺ຕ-ສກ຺ກປຎ຺ຫ-ຈູຬເວທລ຺ລ-ມຫາເວທລ຺ລ-ສາມຎ຺ຎຜລ-ອາຬວກ-ສູຈິໂລມ-ຂຣໂລມສຸຕ຺ຕາທີນິ; ເຕສໍ ປຸຈ຺ຉາວສິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ.

ຍານິ ປນ ຕານິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຖິຕານິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຘມ຺ມທາຍາທໍ, ຈູຬສີຫນາທໍ, ຈນ຺ທູປມໍ, ປຸຕ຺ຕມໍສູປມໍ, ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘູປມໍ, ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘູປມໍ, ເຜຓປິຓ຺ຑູປມໍ, ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກູປມນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ; ເຕສໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ.

ເອວເມເຕສຸ ຈຕູສຸ ນິກ຺ເຂເປສຸ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ. ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຫິ ອິທໍ ຠຄວຕາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ກຕຣາຍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ? ວຓ຺ຓາວຓ຺ເຓ. ອາຈຣິໂຍ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ອຠາສິ, ອນ຺ເຕວາສີ ວຓ຺ຓໍ. ອິຕິ ອິມໍ ວຓ຺ຓາວຓ຺ຓໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເທສນາກຸສໂລ ຠຄວາ – ‘‘ມມໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ອວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ມມນ຺ຕິ, ສາມິວຈນໍ, ມມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວາສທ຺ໂທ ວິກປ຺ປນຕ຺ໂຖ. ປເຣຕິ, ປຏິວິຣຸທ຺ຘາ ສຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຣາຕິ ເຍ ອວຓ຺ຓໍ ວທນ຺ຕິ ເຕສຸ.

ນ ອາຆາໂຕຕິອາທີຫິ ກິຎ຺ຈາປິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຆາໂຕເຍວ ນຕ຺ຖິ, ອຖ ໂຂ ອາຍຕິໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອີທິເສສຸປິ ຐາເນສຸ ອກຸສລຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ຘມ຺ມເນຕ຺ຕິໍ ຐເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຫນຕິ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘ອາຆາໂຕ’; ໂກປສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອປ຺ປຕີຕາ ໂຫນ຺ຕິ ເຕນ ອຕຸຏ຺ຐາ ອໂສມນສ຺ສິກາຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈໂຍ; ໂທມນສ຺ສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເນວ ອຕ຺ຕໂນ ນ ປເຣສໍ ຫິຕໍ ອຠິຣາຘຍຕີຕິ ອນຠິຣທ຺ຘິ; ໂກປສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເອວເມຕ຺ຖ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເອເກນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ທ຺ເວ ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕສໍ ວເສນ ເສສານມ຺ປິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານໍ ກາຣຓໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕເມວ.

ເອວໍ ປຐເມນ ນເຍນ ມໂນປໂທສໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ, ທຸຕິເຍນ ນເຍນ ຕຕ຺ຖ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ຕຕ຺ຣ ເຈ ຕຸມ຺ເຫ ອສ຺ສຖ ກຸປິຕາ ວາ ອນຕ຺ຕມນາ ວາ, ຕຸມ຺ຫໍ ເຍວສ຺ສ ເຕນ ອນ຺ຕຣາໂຍ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘ຕຕ຺ຣ ເຈ ຕຸມ຺ເຫ ອສ຺ສຖາ’ຕິ ເຕສຸ ອວຓ຺ຓຠາສເກສຸ, ຕສ຺ມິໍ ວາ ອວຓ຺ເຓ ຕຸມ຺ເຫ ຠເວຍ຺ຍາຖ ເຈ; ຍທິ ຠເວຍ຺ຍາຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘ກຸປິຕາ’ ໂກເປນ, ອນຕ຺ຕມນາ ໂທມນສ຺ເສນ. ‘ຕຸມ຺ຫໍ ເຍວສ຺ສ ເຕນ ອນ຺ຕຣາໂຍ’ຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ເຕນ ໂກເປນ, ຕາຍ ຈ ອນຕ຺ຕມນຕາຍ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠເວຍ຺ຍ.

ເອວໍ ທຸຕິເຍນ ນເຍນ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ຕຕິເຍນ ນເຍນ ວຈນຕ຺ຖສລ຺ລກ຺ຂຓມຕ຺ເຕປິ ອສມຕ຺ຖຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ – ‘‘ອປິ ນຸ ຕຸມ຺ເຫ ປເຣສ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປເຣສນ຺ຕິ ເຍສໍ ເກສໍ ຈິ. ກຸປິໂຕ ຫິ ເນວ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘອຣິຍສາວການໍ, ນ ມາຕາປິຕູນໍ, ນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອາຊານາຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ກຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ກຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອນ຺ຘໍ ຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ໂກໂຘ ສຫເຕ ນຣໍ.

ອນຕ຺ຖຊນໂນ ໂກໂຘ, ໂກໂຘ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂກປໂນ;

ຠຍມນ຺ຕຣໂຕ ຊາຕໍ, ຕໍ ຊໂນ ນາວພຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໗.໖໔);

ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ອວຓ຺ເຓ ມໂນປໂທສໍ ນິເສເຘຕ຺ວາ ອິທານິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ – ‘‘ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຠູຕໍ ອຠູຕໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫຫີຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອວຓ຺ເຓ ຕຸມ຺ເຫຫິ. ອຠູຕໍ ອຠູຕໂຕ ນິພ຺ເພເຐຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍໍ ອຠູຕໍ, ຕໍ ອຠູຕຠາເວເນວ ອປເນຕພ຺ພໍ. ກຖໍ? ອິຕິເປຕໍ ອຠູຕນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ໂຍຊນາ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ນ ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ຘມ຺ໂມ ທຸຣກ຺ຂາໂຕ, ສງ຺ໂຆ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິອາທີນິ ສຸຕ຺ວາ ນ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ອິຕິ ເປຕໍ ອຠູຕໍ, ຍໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອິມິນາປິ ກາຣເຓນ ອຠູຕໍ, ອິມິນາປິ ກາຣເຓນ ອຕຈ຺ຉໍ, ‘ນຕ຺ຖິ ເຈຕໍ ອມ຺ເຫສຸ’, ‘ນ ຈ ປເນຕໍ ອມ຺ເຫສຸ ສໍວິຊ຺ຊຕິ’, ສພ຺ພຎ຺ຎູເຍວ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆ, ຕຕ຺ຣ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທຸຕິຍໍ ປທໍ ປຐມສ຺ສ, ຈຕຸຕ຺ຖຎ຺ຈ ຕຕິຍສ຺ສ ເວວຈນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຈ ອວຓ຺ເຓເຍວ ນິພ຺ເພຐນໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຍທິ ຫິ ‘‘ຕ຺ວໍ ທຸສ຺ສີໂລ, ຕວາຈຣິໂຍ ທຸສ຺ສີໂລ, ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ຕຍາ ກຕໍ, ຕວາຈຣິເຍນ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ອຘິວາເສຕິ, ອາສງ຺ກນີໂຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ມໂນປໂທສໍ ອກຕ຺ວາ ອວຓ຺ໂຓ ນິພ຺ເພເຐຕພ຺ໂພ. ‘‘ໂອຏ຺ໂຐສິ, ໂຄໂຓສີ’’ຕິອາທິນາ ປນ ນເຍນ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິເຍວ ຕຕ຺ຖ ກາຕພ຺ພາ.

໖. ເອວໍ ອວຓ຺ຓຠູມິຍໍ ຕາທິລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ວຓ຺ຓຠູມິຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ມມໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປເຣຕິ ເຍ ເກຈິ ປສນ຺ນາ ເທວມນຸສ຺ສາ. ອານນ຺ທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອານນ຺ໂທ, ປີຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສຸມນສ຺ສ ຠາໂວ ໂສມນສ຺ສໍ, ເຈຕສິກສຸຂສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸປ຺ປິລາວິໂນ ຠາໂວ ອຸປ຺ປິລາວິຕຕ຺ຕໍ. ກສ຺ສ ອຸປ຺ປິລາວິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ? ເຈຕໂສຕິ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈາວຫາຍ ອຸປ຺ປິລາປນປີຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິຘາປິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເອເກນ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ ວຸຕ຺ໂຕ.

ເອວໍ ປຐມນເຍນ ອຸປ຺ປິລາວິຕຕ຺ຕໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ, ທຸຕິເຍນ ຕຕ຺ຖ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ – ‘‘ຕຕ຺ຣ ເຈ ຕຸມ຺ເຫ ອສ຺ສຖາ’’ຕິອາທິມາຫ. ອິຘາປິ ຕຸມ຺ຫໍ ເຍວສ຺ສ ເຕນ ອນ຺ຕຣາໂຍຕິ ເຕນ ອຸປ຺ປິລາວິຕຕ຺ເຕນ ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ? ນນຸ ຠຄວຕາ –

‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ ກິຕ຺ຕຍນ຺ຕສ຺ສ, ກາເຍ ຠວຕິ ຍາ ປີຕິ;

ວຣເມວ ຫິ ສາ ປີຕິ, ກສິເຓນາປິ ຊມ຺ພຸທີປສ຺ສ.

ຘມ຺ໂມຕິ ກິຕ຺ຕຍນ຺ຕສ຺ສ, ກາເຍ ຠວຕິ ຍາ ປີຕິ;

ວຣເມວ ຫິ ສາ ປີຕິ, ກສິເຓນາປິ ຊມ຺ພຸທີປສ຺ສ.

ສງ຺ໂຆຕິ ກິຕ຺ຕຍນ຺ຕສ຺ສ, ກາເຍ ຠວຕິ ຍາ ປີຕິ;

ວຣເມວ ຫິ ສາ ປີຕິ, ກສິເຓນາປິ ຊມ຺ພຸທີປສ຺ສາ’’ຕິ ຈ.

‘‘ເຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພຸທ຺ເຘ ປສນ຺ນາ, ອຄ຺ເຄ ເຕ ປສນ຺ນາ’’ຕິ ຈ ເອວມາທີຫິ ອເນກສເຕຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ປີຕິໂສມນສ຺ສເມວ ວຓ຺ຓິຕນ຺ຕິ. ສຈ຺ຈໍ ວຓ຺ຓິຕໍ, ຕໍ ປນ ເນກ຺ຂມ຺ມນິສ຺ສິຕໍ. ອິຘ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ໂຘ, ອມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາຍສ຺ມໂຕ ຉນ຺ນສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນສທິສໍ ເຄຫສ຺ສິຕໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອິທຎ຺ຫິ ຌານາທິປຏິລາຠາຍ ອນ຺ຕຣາຍກຣໍ ໂຫຕິ. ເຕເນວາຍສ຺ມາ ຉນ຺ໂນປິ ຍາວ ພຸທ຺ໂຘ ນ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ຕາວ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ປຣິນິພ຺ພານກາເລ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕນ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມທຓ຺ເຑນ ຕຊ຺ຊິໂຕ ຕໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ປຫາຍ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ຕສ຺ມາ ອນ຺ຕຣາຍກຣໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍຎ຺ຫິ ໂລຠສຫຄຕາ ປີຕິ. ໂລໂຠ ຈ ໂກຘສທິໂສວ. ຍຖາຫ –

‘‘ລຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕິ, ລຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສຕິ;

ອນ຺ຘໍ ຕມໍ ຕທາ ໂຫຕິ, ຍໍ ໂລໂຠ ສຫເຕ ນຣໍ.

ອນຕ຺ຖຊນໂນ ໂລໂຠ, ໂລໂຠ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂກປໂນ;

ຠຍມນ຺ຕຣໂຕ ຊາຕໍ, ຕໍ ຊໂນ ນາວພຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ອິຕິວຸ. ໘໘);

ຕຕິຍວາໂຣ ປນ ອິຘ ອນາຄໂຕປິ ອຕ຺ຖໂຕ ອາຄໂຕ ເຍວາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍເຖວ ຫິ ກຸທ຺ໂຘ, ເອວໍ ລຸທ຺ໂຘປິ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕີຕິ.

ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພາກາຣທສ຺ສນວາເຣ ປນາຍໍ ໂຍຊນາ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຘມ຺ໂມ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ, ສງ຺ໂຆ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິອາທີນິ ສຸຕ຺ວາ ນ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ປນ ປຏິຊານິຕພ຺ພໍ – ‘‘ອິຕິເປຕໍ ຠູຕໍ, ຍໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອິມິນາປິ ກາຣເຓນ ຠູຕໍ, ອິມິນາປິ ກາຣເຓນ ຕຈ຺ຉໍ. ໂສ ຫິ ຠຄວາ ອິຕິປິ ອຣຫໍ, ອິຕິປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ; ຘມ຺ໂມ ອິຕິປິ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ, ອິຕິປິ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ; ສງ຺ໂຆ ອິຕິປິ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ, ອິຕິປິ ອຸຊຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ສີລວາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕນາປິ ສເຈ ສີລວາ, ‘‘ສີລວາຫມສ຺ມີ’’ຕິ ປຏິຊານິຕພ຺ພເມວ. ‘‘ຕ຺ວໍ ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີ…ເປ… ອຣຫາ’’ຕິ ປຸຏ຺ເຐນາປິ ສຠາຄານໍ ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ປຏິຊານິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ປາປິຈ຺ຉຕາ ເຈວ ປຣິວຊ຺ຊິຕາ ໂຫຕິ, ສາສນສ຺ສ ຈ ອໂມຆຕາ ທີປິຕາ ໂຫຕີຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈູຬສີລວຓ຺ຓນາ

໗. ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ໂກ ອນຸສນ຺ຘິ? ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ອາພທ຺ຘໍ ວຓ຺ເຓນ ຈ ອວຓ຺ເຓນ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອວຓ຺ໂຓ – ‘‘ອິຕິ ເປຕໍ ອຠູຕໍ ອິຕິ ເປຕໍ ອຕຈ຺ຉ’’ນ຺ຕິ, ເອຕ຺ເຖວ ອຸທກນ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິວິຍ ນິວຕ຺ໂຕ. ວຓ຺ໂຓ ປນ ຠູຕໍ ຠູຕໂຕ ປຏິຊານິຕພ຺ພໍ – ‘‘ອິຕິ ເປຕໍ ຠູຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຸວຕ຺ຕຕິເຍວ. ໂສ ປນ ທຸວິໂຘ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕນ ຠາສິຕວຓ຺ໂຓ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອາວຸໂສຕິອາທິນາ ນເຍນ ອາຣທ຺ຘວຓ຺ໂຓ ຈ. ເຕສຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ວຸຕ຺ຕວຓ຺ຓສ຺ສ ອຸປຣິ ສຸຎ຺ຎຕາປກາສເນ ອນຸສນ຺ຘິໍ ທສ຺ເສສ຺ສຕິ. ອິຘ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕວຓ຺ຓສ຺ສ ອນຸສນ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຂ ປເນຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ.

ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປມຕ຺ຕກນ຺ຕິ ປຣິຕ຺ຕສ຺ສ ນາມໍ. ໂອຣມຕ຺ຕກນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ມຕ຺ຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ປມາຓໍ. ອປ຺ປໍ ມຕ຺ຕາ ເອຕສ຺ສາຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ. ໂອຣໍ ມຕ຺ຕາ ເອຕສ຺ສາຕິ ໂອຣມຕ຺ຕກໍ. ສີລເມວ ສີລມຕ຺ຕກໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ໂຂ, ປເນຕໍ ຠິກ຺ຂເວ, ໂອຣມຕ຺ຕກໍ ສີລມຕ຺ຕກໍ’ ນາມ ເຍນ ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ວທາມີ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫໍ ກຕ຺ວາປິ ວຓ຺ຓໍ ວທມາໂນ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວເທຍ຺ຍາຕິ. ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ນນຸ ອິທໍ ສີລໍ ນາມ ໂຍຄິໂນ ອຄ຺ຄວິຠູສນໍ? ຍຖາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ສີລໍ ໂຍຄິສ຺ສ’ລງ຺ກາໂຣ, ສີລໍ ໂຍຄິສ຺ສ ມຓ຺ຑນໍ;

ສີເລຫິ’ລງ຺ກໂຕ ໂຍຄີ, ມຓ຺ຑເນ ອຄ຺ຄຕໍ ຄໂຕ’’ຕິ.

ຠຄວຕາປິ ຈ ອເນເກສຸ ສຸຕ຺ຕສເຕສຸ ສີລໍ ມຫນ຺ຕເມວ ກຕ຺ວາ ກຖິຕໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິໂຍ ຈສ຺ສໍ ມນາໂປ ຈ ຄຣຸ ຈ ຠາວນີໂຍ ຈາ’ຕິ, ສີເລສ຺ເວວສ຺ສ ປຣິປູຣກາຣີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໖໕) ຈ.

‘‘ກິກີວ ອຓ຺ຑໍ, ຈມຣີວ ວາລຘິໍ;

ປິຍໍວ ປຸຕ຺ຕໍ, ນຍນໍວ ເອກກໍ.

ຕເຖວ ສີລໍ, ອນຸຣກ຺ຂມານາ;

ສຸເປສລາ ໂຫຖ, ສທາ ສຄາຣວາ’’ຕິ ຈ.

‘‘ນ ປຸປ຺ຜຄນ຺ໂຘ ປຏິວາຕເມຕິ;

ນ ຈນ຺ທນໍ ຕຄ຺ຄຣມລ຺ລິກາ ວາ.

ສຕຎ຺ຈ ຄນ຺ໂຘ ປຏິວາຕເມຕິ;

ສພ຺ພາ ທິສາ ສປ຺ປຸຣິໂສ ປວາຍຕິ.

ຈນ຺ທນໍ ຕຄຣໍ ວາປິ, ອຸປ຺ປລໍ ອຖ ວສ຺ສິກີ;

ເອເຕສໍ ຄນ຺ຘຊາຕານໍ, ສີລຄນ຺ໂຘ ອນຸຕ຺ຕໂຣ.

ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອຍໍ ຄນ຺ໂຘ, ຍ຺ວາຍໍ ຕຄຣຈນ຺ທນໍ;

ໂຍ ຈ ສີລວຕໍ ຄນ຺ໂຘ, ວາຕິ ເທເວສຸ ອຸຕ຺ຕໂມ.

ເຕສໍ ສມ຺ປນ຺ນສີລານໍ, ອປ຺ປມາທວິຫາຣິນໍ;

ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ຕານໍ, ມາໂຣ ມຄ຺ຄໍ ນ ວິນ຺ທຕີ’’ຕິ ຈ. (ຘ. ປ. ໕໗);

‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ, ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍໍ;

ອາຕາປີ ນິປໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ໂສ ອິມໍ ວິຊຏເຍ ຊຏ’’ນ຺ຕິ ຈ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓);

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເກຈິ ພີຊຄາມຠູຕຄາມາ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ປຖວິໍ ນິສ຺ສາຍ, ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ; ເອວເມເຕ ພີຊຄາມຠູຕຄາມາ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຠາເວນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ພຫຸລີກໂຣນ຺ໂຕ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ປາປຸຓາຕິ ຘມ຺ເມສູ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໕໐) ຈ. ເອວໍ ອຎ຺ຎານິປິ ອເນການິ ສຸຕ຺ຕານິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ເອວມເນເກສຸ ສຸຕ຺ຕສເຕສຸ ສີລໍ ມຫນ຺ຕເມວ ກຕ຺ວາ ກຖິຕໍ. ຕໍ ‘‘ກສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ອາຫາຕິ? ອຸປຣິ ຄຸເຓ ອຸປນິຘາຍ. ສີລຎ຺ຫິ ສມາຘິໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ສມາຘິ ປຎ຺ຎໍ ນ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸປຣິມໍ ອຸປນິຘາຍ ເຫຏ຺ຐິມໍ ໂອຣມຕ຺ຕກໍ ນາມ ໂຫຕິ. ກຖໍ ສີລໍ ສມາຘິໍ ນ ປາປຸຓາຕິ? ຠຄວາ ຫິ ອຠິສມ຺ໂພຘິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ສໍວຈ຺ຉເຣ ສາວຕ຺ຖິນຄຣ – ທ຺ວາເຣ ກຓ຺ຑມ຺ພຣຸກ຺ຂມູເລ ທ຺ວາທສໂຍຊເນ ຣຕນມຓ຺ຑເປ ໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ຣຕນປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕິໂຍຊນິເກ ທິພ຺ພເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕ ຘາຣິຍມາເນ ທ຺ວາທສໂຍຊນາຍ ປຣິສາຍ ອຕ຺ຕາທານປຣິທີປນໍ ຕິຕ຺ຖິຍມທ຺ທນໍ – ‘‘ອຸປຣິມກາຍໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ເຫຏ຺ຐິມກາຍໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕິ…ເປ… ເອເກກໂລມກູປໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປວຕ຺ຕຕິ, ເອເກກໂລມກູປໂຕ ອຸທກຘາຣາ ປວຕ຺ຕຕິ, ຉນ຺ນໍ ວຓ຺ຓານ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕໍ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓສຣີຣໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິໂຍ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສກລທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬສ຺ສ ອລງ຺ກຣຓກາໂລ ວິຍ ໂຫຕິ, ທຸຕິຍາ ທຸຕິຍາ ຣສ຺ມິໂຍ ປຸຣິມາຍ ປຸຣິມາຍ ຍມກຍມກາ ວິຍ ເອກກ຺ຂເຓ ວິຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕານໍ ເອກກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ຠຄວນ຺ຕານໍ ຠວງ຺ຄປຣິວາສສ຺ສ ລຫຸກຕາຍ ປຎ຺ຈຫາກາເຣຫິ ອາຈິຓ຺ຓວສິຕາຍ ຈ, ຕາ ເອກກ຺ຂເຓ ວິຍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ປນ ຣສ຺ມິຍາ ອາວຊ຺ຊນປຣິກມ຺ມາຘິຏ຺ຐານານິ ວິສຸໍ ວິສຸໍເຍວ.

ນີລຣສ຺ມິອຕ຺ຖາຍ ຫິ ຠຄວາ ນີລກສິຓໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ປີຕຣສ຺ມິອຕ຺ຖາຍ ປີຕກສິຓໍ, ໂລຫິຕໂອທາຕຣສ຺ມິອຕ຺ຖາຍ ໂລຫິຕໂອທາຕກສິຓໍ, ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຖາຍ ເຕໂຊກສິຓໍ, ອຸທກຘາຣຕ຺ຖາຍ ອາໂປກສິຓໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ສຕ຺ຖາ ຈງ຺ກມຕິ, ນິມ຺ມິໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ ວາ ນິສີທຕິ ວາ ເສຍ຺ຍໍ ວາ ກປ຺ເປຕີຕິ ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ເອກມ຺ປິ ສີລສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ພໍ ສມາຘິກິຈ຺ຈເມວ. ເອວໍ ສີລໍ ສມາຘິໍ ນ ປາປຸຓາຕິ.

ຍໍ ປນ ຠຄວາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ, ເອກູນຕິໍສວສ຺ສກາເລ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣີນິວາສຠູຕາ ຠວນາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ອໂນມານທີຕີເຣ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ, ຉພ຺ພສ຺ສານິ ປຘານໂຍຄໍ ກຕ຺ວາ, ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍໍ ອຸຣຸເວລຄາເມ ສຸຊາຕາຍ ທິນ຺ນໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕທິພ຺ໂພຊໍ ມຘຸປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ສາຍນ຺ຫສມເຍ ທກ຺ຂິຓຸຕ຺ຕເຣນ ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອສ຺ສຕ຺ຖທຸມຣາຊານໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ, ປຸພ຺ພຸຕ຺ຕຣຠາເຄ ຐິໂຕ ຕິຓສນ຺ຖາຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ, ຕິສນ຺ຘິປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ, ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ເມຕ຺ຕາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ກຕ຺ວາ, ວີຣິຍາຘິຏ຺ຐານໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ, ຈຸທ຺ທສຫຕ຺ຖປລ຺ລງ຺ກວຣຄໂຕ ສຸວຓ຺ຓປີເຐ ຐປິຕໍ ຣຊຕກ຺ຂນ຺ຘໍ ວິຍ ປຎ຺ຎາສຫຕ຺ຖໍ ໂພຘິກ຺ຂນ຺ຘໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ກຕ຺ວາ, ອຸປຣິ ມຓິຉຕ຺ເຕນ ວິຍ ໂພຘິສາຂາຍ ຘາຣິຍມາໂນ, ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ເຓ ຈີວເຣ ປວາຬສທິເສສຸ ໂພຘິອງ຺ກຸເຣສຸ ປຕມາເນສຸ, ສູຣິເຍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕ຺ວາ, ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ, ປຈ຺ຈູສກາເລ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານມາຈິຓ຺ເຓ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ, ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ຕເທວ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ, ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ອຘິຄເຕນ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພກິເລເສ ເຂເປຕ຺ວາ ສພ຺ພພຸທ຺ຘຄຸເຓ ປຏິວິຊ຺ຌິ, ອິທມສ຺ສ ປຎ຺ຎາກິຈ຺ຈໍ. ເອວໍ ສມາຘິ ປຎ຺ຎໍ ນ ປາປຸຓາຕິ.