໑. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໒໑໙. ອິທານິ ຕທນນ຺ຕເຣ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິຠງ຺ເຄ ພາວີສຕີຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ອິທານິ ຕານິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍທ຺ວາເຣ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ວິຊານນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ມນິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອິຕ຺ຖິຠາເວ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ປຸຣິສຠາເວ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອນຸປາລນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ສຸຂລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ທຸກ຺ຂໂສມນສ຺ສ ໂທມນສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂາລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອຸເປກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອຘິໂມກ຺ຂລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ທສ຺ສນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິ ປວຕ຺ເຕ ຊານນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຎາຕານໍເຍວ ຘມ຺ມານໍ ປຸນ ອາຊານເນ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອຎ຺ຎາຕາວີຠາເວ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ອິຘ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໍ ນາມ ນ ຄຫິຕໍ. ກສ຺ມາ? ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ອິມາຍ ປຏິປາຏິຍາ ພາວີສຕິຍາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອນາຄຕຕ຺ຕາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ທ຺ເວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ກຖິຕານິ, ກຕ຺ຖຈິ ຕີຓິ, ກຕ຺ຖຈິ ປຎ຺ຈ. ເອວໍ ປນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ທ຺ວາວີສຕິ ອາຄຕານິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖານໂຍ. ອຍໍ ປນ ອປໂຣ ນໂຍ – ເອເຕສຸ ຫິ

ອຕ຺ຖໂຕ ລກ຺ຂຓາທີຫິ, ກມໂຕ ຈ ວິຊານິຍາ;

ເຠທາເຠທາ ຕຖາ ກິຈ຺ຈາ, ຠູມິໂຕ ຈ ວິນິຈ຺ຉຍໍ.

ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຕາວ ‘‘ຈກ຺ຂຕີຕິ ຈກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ປກາສິໂຕ. ປຈ຺ຉິເມສຸ ປນ ຕີສຸ ປຐມໍ ‘ປຸພ຺ພຠາເຄ ອນຎ຺ຎາຕໍ ອມຕໍ ປທໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ວາ ຊານິສ຺ສາມີ’ຕິ ເອວໍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຏ຺ຐສມ຺ຠວໂຕ ຈ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍໍ ອາຊານນໂຕ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຏ຺ຐສມ຺ຠວໂຕ ຈ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕຕິຍໍ ອຎ຺ຎາຕາວິໂນ ຈຕູສຸ ສຈ຺ເຈສຸ ນິຏ຺ຐິຕຎາຓກິຈ຺ຈສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ເສວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຏ຺ຐສມ຺ຠວໂຕ ຈ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ.

ໂກ ປເນສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຏ຺ໂຐ ນາມາຕິ? ອິນ຺ທລິງ຺ຄຏ຺ໂຐ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຏ຺ໂຐ, ອິນ຺ທເທສິຕຏ຺ໂຐ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຏ຺ໂຐ, ອິນ຺ທທິຏ຺ຐຏ຺ໂຐ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຏ຺ໂຐ, ອິນ຺ທສິຏ຺ຐຏ຺ໂຐ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຏ຺ໂຐ, ອິນ຺ທຊຸຏ຺ຐຏ຺ໂຐ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຏ຺ໂຐ. ໂສ ສພ຺ໂພປິ ອິຘ ຍຖາໂຍຄໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຠຄວາ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປຣມິສ຺ສຣິຍຠາວໂຕ ອິນ຺ໂທ. ກຸສລາກຸສລຎ຺ຈ ກມ຺ມໍ ກມ຺ເມສຸ ກສ຺ສຈິ ອິສ຺ສຣິຍາຠາວໂຕ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ກມ຺ມສຎ຺ຊນິຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ ອຸລ຺ລິງ຺ເຄນ຺ຕິ. ເຕນ ຈ ສິຏ຺ຐານີຕິ ອິນ຺ທລິງ຺ຄຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທສິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ສພ຺ພາເນວ ປເນຕານິ ຠຄວຕາ ຍຖາຠູຕໂຕ ປກາສິຕານິ ຈ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘານິ ຈາຕິ ອິນ຺ທເທສິຕຏ຺ເຐນ ອິນ຺ທທິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ເຕເນວ ຠຄວຕາ ມຸນິນ຺ເທນ ການິຈິ ໂຄຈຣາເສວນາຍ, ການິຈິ ຠາວນາເສວນາຍ ເສວິຕານີຕິ ອິນ຺ທຊຸຏ຺ຐຏ຺ເຐນປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ອປິຈ ອາຘິປຈ຺ຈສງ຺ຂາເຕນ ອິສ຺ສຣິຍຏ຺ເຐນາປິ ເອຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິປ຺ປວຕ຺ຕິຍຎ຺ຫິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ສິທ຺ຘມາຘິປຈ຺ຈໍ; ຕສ຺ມິໍ ຕິກ຺ເຂ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕາ ມນ຺ເທ ຈ ມນ຺ທຕ຺ຕາຕິ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ‘ອຕ຺ຖໂຕ’ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

‘ລກ຺ຂຓາທີຫີ’ຕິ ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐາເນຫິປິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ວິຊານິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕານິ ເນສໍ ລກ຺ຂຓາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍາເນວ. ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຕ຺ຖໂຕ ອໂມໂຫເຍວ. ເສສານິ ຕຕ຺ຖ ສຣູເປເນວາຄຕານິ.

‘ກມໂຕ’ຕິ ອຍມ຺ປິ ເທສນາກ຺ກໂມວ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ປຣິຎ຺ຎາຍ ອຣິຍຠູມິປຏິລາໂຠ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ນານິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ ປຐມໍ ເທສິຕານິ. ໂສ ປນຕ຺ຕຠາໂວ ຍໍ ຘມ຺ມໍ ອຸປາທາຍ ອິຕ຺ຖີຕິ ວາ ປຸຣິໂສຕິ ວາ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ໂສຕິ ນິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕໂຕ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ. ໂສ ທຸວິໂຘປິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕີຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ຕໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຍາວ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ຕາວ ເອເຕສໍ ເວທຍິຕານໍ ອນິວຕ຺ຕິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ເວທຍິຕໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ສຸຂທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ຕໂຕ ສຸຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ. ຕໍນິໂຣຘຕ຺ຖໍ ປນ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ຠາເວຕພ຺ພາຕິ ປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕໂຕ ສທ຺ຘາທີນິ. ອິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ເອສ ຘມ຺ໂມ ປຐມໍ ອຕ຺ຕນິ ປາຕຸຠວຕີຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອໂມຆຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕໂຕ ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ຕສ຺ເສວ ຜລຕ຺ຕາ ຕໂຕ ອນນ຺ຕຣໍ ຠາເວຕພ຺ພຕ຺ຕາ ຈ ຕໂຕ ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ອິໂຕ ປຣໍ ຠາວນາຍ ອິມສ຺ສ ອຘິຄໂມ, ອຘິຄເຕ ຈ ປນິມສ຺ມິໍ ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ອຸຕ຺ຕຣິ ກຣຓີຍນ຺ຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ອນ຺ເຕ ປຣມສ຺ສາສຠູຕໍ ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເທສິຕນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ກໂມ.

‘ເຠທາເຠທາ’ຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ເສວ ເຈຕ຺ຖ ເຠໂທ. ຕຎ຺ຫິ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ. ເສສານໍ ອເຠໂທຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ເຠທາເຠທໂຕ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ວິຊານິຍາ.

‘ກິຈ຺ຈາ’ຕິ ກິໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ເຈ? ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຕາວ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຘມ຺ມານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຍໍ ຕໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຈ຺ຈຍຠາເວນ ສາເຘຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຕໂນ ຕິກ຺ຂມນ຺ທາທິຠາເວນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິຘມ຺ມານໍ ຕິກ຺ຂມນ຺ທາທິສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຕາກາຣານຸວຕ຺ຕາປນໍ ອິທໍ ‘ກິຈ຺ຈໍ’. ເອວໍ ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍານໍ. ມນິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປນ ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຕໂນ ວສວຕ຺ຕາປນໍ, ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສຫຊາຕຘມ຺ມານຸປາລນໍ, ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສນິມິຕ຺ຕກຸຕ຺ຕາກປ຺ປາກາຣານຸວິຘານໍ, ສຸຂທຸກ຺ຂໂສມນສ຺ສໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສຫຊາຕຘມ຺ເມ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຍຖາສກໍ ໂອຬາຣິກາກາຣານຸປາປນໍ, ອຸເປກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕປຓີຕມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣານຸປາປນໍ, ສທ຺ຘາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂາຠິຠວນໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມານຎ຺ຈ ປສນ຺ນາກາຣາທິຠາວສມ຺ປາປນໍ, ອນຎ຺ຎາຕຎ຺ຎສ຺ສາມີຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສໍໂຍຊນຕ຺ຕຍປ຺ປຫານຎ຺ເຈວ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕການຎ຺ຈ ຕປ຺ປຫານາຠິມຸຂຠາວກຣຓໍ, ອຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທາທິຕນຸກຣຓປຫານຎ຺ເຈວ ສຫຊາຕານຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ວສານຸວຕ຺ຕາປນໍ, ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ສພ຺ພກິຈ຺ເຈສຸ ອຸສ຺ສຸກ຺ກປ຺ປຫານຎ຺ເຈວ ອມຕາຠິມຸຂຠາວປຈ຺ຈຍຕາ ຈ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ກິຈ຺ຈໂຕ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ວິຊານິຍາ.

‘ຠູມິໂຕ’ຕິ ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍອິຕ຺ຖິປຸຣິສສຸຂທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເຈຕ຺ຖ ກາມາວຈຣາເນວ. ມນິນ຺ທ຺ຣິຍຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍອຸເປກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ສທ຺ຘາວີຣິຍສຕິສມາຘິປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈ ຈຕຸຠູມິປຣິຍາປນ຺ນານິ. ໂສມນສ຺ສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກາມາວຈຣ-ຣູປາວຈຣ-ໂລກຸຕ຺ຕຣວເສນ ຠູມິຕ຺ຕຍປຣິຍາປນ຺ນໍ. ອວສາເນ ຕີຓິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາເນວາຕິ ເອວໍ ຠູມິໂຕ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ວິຊານິຍາ. ເອວຎ຺ຫິ ວິຊານນ຺ໂຕ –

ສໍເວຄພຫຸໂລ ຠິກ຺ຂຸ, ຐິໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ;

ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ນິຄຈ຺ຉຕີຕິ.

໒໒໐. ນິທ຺ເທສວາເຣ ‘‘ຍໍ ຈກ຺ຂຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານ’’ນ຺ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍໍ ປທຠາຊເນ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໕໙໕ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍນິທ຺ເທສາທີສຸ ຈ ສມ຺ມາວາຍາໂມ ມິຈ຺ຉາວາຍາໂມ ສມ຺ມາສມາຘິ ມິຈ຺ຉາສມາຘີຕິອາທີນິ ນ ວຸຕ຺ຕານິ. ກສ຺ມາ? ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກຕ຺ຕາ. ສພ຺ພສງ຺ຄາຫການິ ຫິ ອິຘ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ກຖິຕານິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕເປຕ຺ຖ ທສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ໂລກິຍານິ ກາມາວຈຣາເນວ, ຕີຓິ ໂລກຸຕ຺ຕຣານິ, ນວ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສການີຕິ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ.