໒. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໕໕. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍ ຍຖາ ເຫຏ຺ຐາ ວິປສ຺ສການໍ ອຸປກາຣຕ຺ຖາຍ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ຣູປາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ຍຸຄລໂຕ ອາຍຕນານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕຖາ ອວຕ຺ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ສຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ໂສຕາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣວວຕ຺ຖານນເຍນ ວຸຕ຺ຕານິ.

໑໕໖. ເຕສໍ ນິທ຺ເທສວາເຣ ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຈກ຺ຂາຍຕນນ຺ຕິອາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໑໖໗. ຍໍ ປເນຕໍ ຘມ຺ມາຍຕນນິທ຺ເທເສ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ? ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຣາຍມຕ຺ໂຖ – ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕູຕິ ອສງ຺ຂຕສຠາວໍ ນິພ຺ພານໍ. ຍສ຺ມາ ປເນຕໍ ອາຄມ຺ມ ຣາຄາທໂຍ ຂີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ອາຈຣິຍານໍ ສມານຕ຺ຖກຖາ.

ວິຕຓ຺ຑວາທີ ປນາຫ – ‘ປາຏິເຍກ຺ກໍ ນິພ຺ພານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກິເລສກ຺ຂໂຍວ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ. ‘ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ; ກຕມໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ? ໂຍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ຊມ຺ພຸຂາທກສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ເວທິຕພ຺ພໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ນິພ຺ພານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກິເລສກ຺ຂໂຍວ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ກິໍ ປນ ຍຖາ ເຈຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຕຖາ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ? ອທ຺ຘາ ວກ຺ຂຕິ – ‘ອາມ, ນຕ຺ຖິ ສຸຕ຺ຕໂຕ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ. ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ອິທໍ ຕາວ ເຕ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຠຕໍ; ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’ຕິ. ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ຕໍ ນາມ – ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ; ກຕມໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ? ໂຍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣຫຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໑໕) ອິທໍ ຕສ຺ເສວານນ຺ຕຣໍ ອາຠຕສຸຕ຺ຕໍ.

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ນໍ ອາຠເຕ ອາຫໍສຸ – ‘ນິພ຺ພານໍ ນາມ ຘມ຺ມາຍຕນປຣິຍາປນ຺ໂນ ຘມ຺ໂມ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ. ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ນິພ຺ພານໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕປິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕປິ ກິເລສກ຺ຂຍເມວ ອາຫ. ກິໍ ປນ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຈ ເອກໍ ອຸທາຫຸ ນານ’ນ຺ຕິ? ‘ເອກໍ ວາ ໂຫຕຸ ນານໍ ວາ. ໂກ ເອຕ຺ຖ ຕຍາ ອຕິພຫຸໍ ຈຸຓ຺ຓີກຣຓໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ອຕ຺ໂຖ’? ‘ນ ຕ຺ວໍ ເອກໍ ນານໍ ຊານາສີຕິ. ນນຸ ຎາເຕ ສາຘຸ ໂຫຕີ’ຕິ ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ວຎ຺ເຈຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘ຣາຄາທີນໍ ຂີຓນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫໍສຸ – ‘ມຫາກມ຺ມໍ ເຕ ກຕໍ. ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາປິ ຕໍ ວທາເປນ຺ໂຕ ເອຕເທວ ວທາເປຍ຺ຍ. ຍເຖວ ຈ ເຕ ເອຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ກຖິຕໍ, ເອວໍ ອິທມ຺ປິ ສລ຺ລກ຺ເຂຫິ – ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ອາຄມ຺ມ ຣາຄາທໂຍ ຂີຓາຕິ ນິພ຺ພານໍ ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕີຓິປິ ຫິ ເອຕານິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ອຘິວຈນານີ’ຕິ.

ສເຈ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ; ໂນ ເຈ, ພຫຸນິພ຺ພານຕາຍ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ເອວໍ ຕາວ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ‘ຣາຄກ຺ຂໂຍ ນາມ ຣາຄສ຺ເສວ ຂໂຍ ອຸທາຫຸ ໂທສໂມຫານມ຺ປິ? ໂທສກ຺ຂໂຍ ນາມ ໂທສສ຺ເສວ ຂໂຍ ອຸທາຫຸ ຣາຄໂມຫານມ຺ປິ? ໂມຫກ຺ຂໂຍ ນາມ ໂມຫສ຺ເສວ ຂໂຍ ອຸທາຫຸ ຣາຄໂທສານມ຺ປີ’ຕິ? ອທ຺ຘາ ວກ຺ຂຕິ – ‘ຣາຄກ຺ຂໂຍ ນາມ ຣາຄສ຺ເສວ ຂໂຍ, ໂທສກ຺ຂໂຍ ນາມ ໂທສສ຺ເສວ ຂໂຍ, ໂມຫກ຺ຂໂຍ ນາມ ໂມຫສ຺ເສວ ຂໂຍ’ຕິ.

ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ຕວ ວາເທ ຣາຄກ຺ຂໂຍ ເອກໍ ນິພ຺ພານໍ ໂຫຕິ, ໂທສກ຺ຂໂຍ ເອກໍ, ໂມຫກ຺ຂໂຍ ເອກໍ; ຕິຓ຺ຓໍ ອກຸສລມູລານໍ ຂເຍ ຕີຓິ ນິພ຺ພານານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ອຸປາທານານໍ ຂເຍ ຈຕ຺ຕາຣິ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ນີວຣຓານໍ ຂເຍ ປຎ຺ຈ, ຉນ຺ນໍ ຕຓ຺ຫາກາຍານໍ ຂເຍ ຉ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອນຸສຍານໍ ຂເຍ ສຕ຺ຕ, ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕານໍ ຂເຍ ອຏ຺ຐ, ນວນ຺ນໍ ຕຓ຺ຫາມູລກຘມ຺ມານໍ ຂເຍ ນວ, ທສນ຺ນໍ ສໍໂຍຊນານໍ ຂເຍ ທສ, ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສສ຺ສ ຂເຍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ພຫູນິ ນິພ຺ພານານິ ໂຫນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິ ປນ ເຕ ນິພ຺ພານານໍ ປມາຓນ຺ຕິ. ເອວໍ ປນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ ຣາຄາທໂຍ ຂີຓາຕິ ເອກເມວ ນິພ຺ພານໍ ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕີຓິປິ ເຫຕານິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ອຘິວຈນານີຕິ ຄຓ຺ຫ’.

ສເຈ ປນ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ, ໂອຬາຣິກຕາຍ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ‘ອນ຺ຘພາລາ ຫິ ອຈ຺ຉທີປິມິຄມກ຺ກຏາທໂຍປິ ກິເລສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາ ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິເສວນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ປຏິເສວນປຣິຍນ຺ເຕ ກິເລໂສ ວູປສມ຺ມຕິ. ຕວ ວາເທ ອຈ຺ຉທີປິມິຄມກ຺ກຏາທໂຍ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ໂອຬາຣິກໍ ວຕ ເຕ ນິພ຺ພານໍ ຖູລໍ, ກຓ຺ເຓຫິ ປິຬນ຺ຘິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ. ເອວໍ ປນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ ຣາຄາທໂຍ ຂີຓາຕິ ເອກເມວ ນິພ຺ພານໍ ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕີຓິປິ ເຫຕານິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ອຘິວຈນານີຕິ ຄຓ຺ຫ’.

ສເຈ ປນ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ, ໂຄຕ຺ຣຠຸນາປິ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ເອວໍ ຕາວ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ‘ຕ຺ວໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ວເທສີ’ຕິ? ‘ອາມ ວທາມີ’ຕິ. ‘ໂຄຕ຺ຣຠຸກ຺ຂເຓ ກິເລສາ ຂີຓາ, ຂີຍນ຺ຕິ, ຂີຍິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ? ນ ຂີຓາ, ນ ຂີຍນ຺ຕິ; ອປິຈ ໂຂ ຂີຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ‘ໂຄຕ຺ຣຠຸ ປນ ກິໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕີ’ຕິ? ‘ນິພ຺ພານໍ’. ‘ຕວ ໂຄຕ຺ຣຠຸກ຺ຂເຓ ກິເລສາ ນ ຂີຓາ, ນ ຂີຍນ຺ຕິ; ອຖ ໂຂ ຂີຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕ຺ວໍ ອຂີເຓສຸເຍວ ກິເລເສສຸ ກິເລສກ຺ຂຍໍ ນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປສິ, ອປ຺ປຫີເນສຸ ອນຸສເຍສຸ ອນຸສຍປ຺ປຫານໍ ນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປສິ. ຕໍ ເຕ ນ ສເມຕິ. ເອວໍ ປນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ ຣາຄາທໂຍ ຂີຓາຕິ ເອກເມວ ນິພ຺ພານໍ ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕີຓິປິ ເຫຕານິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ອຘິວຈນານີຕິ ຄຓ຺ຫ’.

ສເຈ ປນ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ, ມຄ຺ເຄນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ເອວໍ ຕາວ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ‘ຕ຺ວໍ ມຄ຺ຄໍ ນາມ ວເທສີ’ຕິ? ‘ອາມ ວເທມີ’ຕິ. ‘ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ກິເລສາ ຂີຓາ, ຂີຍນ຺ຕິ, ຂິຍິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ? ຊານມາໂນ ວກ຺ຂຕິ – ‘ຂີຓາຕິ ວາ ຂີຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຂີຍນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ. ‘ຍທິ ເອວໍ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ກິເລສກ຺ຂຍໍ ນິພ຺ພານໍ ກຕມໍ? ມຄ຺ເຄນ ຂີຍນກກິເລສາ ກຕເມ? ມຄ຺ໂຄ ກຕມໍ ກິເລສກ຺ຂຍໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ກຕເມ ກິເລເສ ເຂເປຕິ? ຕສ຺ມາ ມາ ເອວໍ ຄຓ຺ຫ. ນິພ຺ພານໍ ປນ ອາຄມ຺ມ ຣາຄາທໂຍ ຂີຓາຕິ ເອກເມວ ນິພ຺ພານໍ ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕີຓິປິ ເຫຕານິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ອຘິວຈນານີ’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເອວມາຫ – ‘ຕ຺ວໍ ອາຄມ຺ມ ອາຄມ຺ມາຕິ ວເທສີ’ຕິ? ‘ອາມ ວເທມີ’ຕິ. ‘ອາຄມ຺ມ ນາມາຕິ ອິທໍ ເຕ ກຸໂຕ ລທ຺ຘ’ນ຺ຕິ? ‘ສຸຕ຺ຕໂຕ ລທ຺ຘ’ນ຺ຕິ. ‘ອາຫຣ ສຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາ ຈ ຕຓ຺ຫາ ຈ ຕໍ ອາຄມ຺ມ, ຕມ຺ຫິ ຂີຓາ, ຕມ຺ຫິ ຠຄ຺ຄາ, ນ ຈ ກິຎ຺ຈິ ກທາຈີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ປຣວາທີ ຕຸຓ຺ຫີຠາວໍ ອາປນ຺ໂນຕິ.

ອິຘາປິ ທສາຍຕນານິ ກາມາວຈຣານິ, ທ຺ເວ ປນ ຈຕຸຠູມການິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສການີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ.