໒. ອາຍຕນວິຠງ຺ໂຄ

໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໕໔. ອິທານິ ຕທນນ຺ຕເຣ ອາຍຕນວິຠງ຺ຄນິທ຺ເທເສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໍ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ຣູປາຍຕນນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປາຬິມຸຕ຺ຕເກນ ຕາວ ນເຍນ –

ອຕ຺ຖລກ຺ຂຓຕາວຕ຺ວ, ກມສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣາ;

ຕຖາ ທຏ຺ຐພ຺ພໂຕ ເຈວ, ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ວິເສສໂຕ ຕາວ ຈກ຺ຂຕີຕິ ຈກ຺ຂຸ; ຣູປໍ ອສ຺ສາເທຕິ, ວິຠາເວຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປຍຕີຕິ ຣູປໍ; ວຓ຺ຓວິກາຣໍ ອາປຊ຺ຊມານໍ ຫທຍງ຺ຄຕຠາວໍ ປກາເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຓາຕີຕິ ໂສຕໍ. ສປ຺ປຕີຕິ ສທ຺ໂທ; ອຸທາຫຣິຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຆາຍຕີຕິ ຆານໍ. ຄນ຺ຘຍຕີຕິ ຄນ຺ໂຘ; ອຕ຺ຕໂນ ວຕ຺ຖຸໍ ສູຈຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊີວິຕໍ ອວ຺ຫາຍຕີຕິ ຊິວ຺ຫາ. ຣສນ຺ຕິ ຕໍ ສຕ຺ຕາຕິ ຣໂສ; ອສ຺ສາເທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ສາສວຘມ຺ມານໍ ອາໂຍຕິ ກາໂຍ. ອາໂຍຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເທໂສ. ຜຸສີຍຕີຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມນຕີຕິ ມໂນ. ອຕ຺ຕໂນ ລກ຺ຂຓໍ ຘາຣຍນ຺ຕີຕິ ຘມ຺ມາ.

ອວິເສສໂຕ ປນ ອາຍຕນໂຕ, ອາຍານໍ ຕນນໂຕ, ອາຍຕສ຺ສ ຈ ນຍນໂຕ ອາຍຕນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຈກ຺ຂຸຣູປາທີສຸ ຫິ ຕໍຕໍທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓາ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ເສນ ເສນ ອນຸຠວນາທິນາ ກິຈ຺ເຈນ ອາຍຕນ຺ຕິ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕິ ວາຍມນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕ ຈ ປນ ອາຍຠູເຕ ຘມ຺ເມ ເອຕານິ ຕໂນນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິທຎ຺ຈ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ປວຕ຺ຕໍ ອຕີວ ອາຍຕໍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ຍາວ ນ ນິວຕ຺ຕຕິ ຕາວ ນຍນ຺ເຕວ, ປວຕ຺ຕຍນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ສພ຺ເພປິ ເມ ຘມ຺ມາ ອາຍຕນໂຕ ອາຍານໍ ຕນນໂຕ ອາຍຕສ຺ສ ຈ ນຍນໂຕ ‘ອາຍຕນໍ ອາຍຕນ’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ອປິຈ ນິວາສຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ, ອາກຣຏ຺ເຐນ, ສໂມສຣຓຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ, ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນ, ກາຣຓຏ຺ເຐນ ຈ ອາຍຕນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ ໂລເກ ‘‘ອິສ຺ສຣາຍຕນໍ ວາສຸເທວາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ອາຍຕນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ສຸວຓ຺ຓາຍຕນໍ ຣຊຕາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ອາກໂຣ. ສາສເນ ປນ ‘‘ມໂນຣເມ ອາຍຕເນ ເສວນ຺ຕິ ນໍ ວິຫງ຺ຄມາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໕.໓໘) ສໂມສຣຓຏ຺ຐານໍ. ‘‘ທກ຺ຂິຓາປໂຖ ຄຸນ຺ນໍ ອາຍຕນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ສຎ຺ຊາຕິເທໂສ. ‘‘ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສກ຺ຂິຠພ຺ພຕໍ ປາປຸຓາຕິ ສຕິ ສຕິອາຍຕເນ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໕.໒໓) ກາຣຓໍ.

ຈກ຺ຂຸຣູປາທີສຸ ຈາປິ ເຕ ເຕ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ ນິວສນ຺ຕິ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາຕິ ຈກ຺ຂາທໂຍ ເນສໍ ນິວາສນຏ຺ຐານໍ. ຈກ຺ຂາທີສຸ ຈ ເຕ ອາກິຓ຺ຓາ ຕໍ ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ ຕທາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ຈາຕິ ຈກ຺ຂາທໂຍ ເນສໍ ອາກໂຣ. ຈກ຺ຂາທໂຍ ຈ ເນສໍ ສໂມສຣຓຏ຺ຐານໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓວເສນ ສໂມສຣຓໂຕ. ຈກ຺ຂາທໂຍ ຈ ເນສໍ ສຎ຺ຊາຕິເທໂສ; ຕໍ ນິສ຺ສຍາຣມ຺ມຓຠາເວນ ຕຕ຺ເຖວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ຈກ຺ຂາທໂຍ ຈ ເນສໍ ກາຣຓໍ, ເຕສໍ ອຠາເວ ອຠາວໂຕຕິ. ອິຕິ ນິວາສຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ, ອາກຣຏ຺ເຐນ, ສໂມສຣຓຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ, ສຎ຺ຊາຕິເທສຏ຺ເຐນ, ກາຣຓຏ຺ເຐນາຕິ ອິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ‘ອາຍຕນໍ ອາຍຕນ’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນ ຈກ຺ຂຸ ຈ ຕໍ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ…ເປ… ຘມ຺ມາ ຈ ເຕ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິ ຘມ຺ມາຍຕນນ຺ຕິ ເອວໍ ຕາເວຕ຺ຖ ‘ອຕ຺ຖໂຕ’ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

‘ລກ຺ຂຓໂຕ’ຕິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ລກ຺ຂຓໂຕເປຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ຕານິ ຈ ປນ ເນສໍ ລກ຺ຂຓານິ ເຫຏ຺ຐາ ຣູປກຓ຺ຑນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

‘ຕາວຕ຺ວໂຕ’ຕິ ຕາວຠາວໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຈກ຺ຂາທໂຍປິ ຫິ ຘມ຺ມາ ເອວ. ເອວໍ ສຕິ ຘມ຺ມາຍຕນມິຈ຺ເຈວ ອວຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ທ຺ວາທສາຍຕນານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເຈ? ຉ ວິຎ຺ຎາຓກາຍຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານໂຕ. ອິຘ ຉນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓກາຍານໍ ທ຺ວາຣຠາເວນ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ຈ ວວຕ຺ຖານໂຕ ອຍເມວ ເຕສໍ ເຠໂທ ໂຫຕີຕິ ທ຺ວາທສ ວຸຕ຺ຕານິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓວີຖິປຣິຍາປນ຺ນສ຺ສ ຫິ ວິຎ຺ຎາຓກາຍສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນເມວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣໍ, ຣູປາຍຕນເມວ ຈາຣມ຺ມຓໍ. ຕຖາ ອິຕຣານິ ອິຕເຣສໍ. ຉຏ຺ຐສ຺ສ ປນ ຠວງ຺ຄມນສງ຺ຂາໂຕ ມນາຍຕເນກເທໂສວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣໍ, ອສາຘາຣຓຎ຺ຈ ຘມ຺ມາຍຕນໍ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ. ອິຕິ ຉນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓກາຍານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖານໂຕ ທ຺ວາທສ ວຸຕ຺ຕານີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ‘ຕາວຕ຺ວໂຕ’ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

‘ກມໂຕ’ຕິ ອິຘາປິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກມາທີສຸ ເທສນາກ຺ກໂມວ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກສຸ ຫິ ອາຍຕເນສຸ ສນິທສ຺ສນສປ຺ປຏິຆວິສຍຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ປາກຏນ຺ຕິ ປຐມໍ ເທສິຕໍ. ຕໂຕ ອນິທສ຺ສນສປ຺ປຏິຆວິສຍານິ ໂສຕາຍຕນາທີນິ. ອຖ ວາ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍສວນານຸຕ຺ຕຣິຍເຫຕຸຠາເວນ ພຫູປກາຣຕ຺ຕາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກສຸ ຈກ຺ຂາຍຕນໂສຕາຍຕນານິ ປຐມໍ ເທສິຕານິ. ຕໂຕ ຆານາຍຕນາທີນິ ຕີຓິ. ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ໂຄຈຣວິສຍຕ຺ຕາ ອນ຺ເຕ ມນາຍຕນໍ. ຈກ຺ຂາທີນໍ ປນ ໂຄຈຣຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣານິ ພາຫິເຣສຸ ຣູປາຍຕນາທີນິ. ອປິຈ ວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓວວຕ຺ຖານໂຕປິ ອຍເມວ ເຕສໍ ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ຈກ຺ຂຸຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຣູເປ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ມນຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໔໒໑) ເອວໍ ‘ກມໂຕ’ເປຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

‘ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣາ’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ຫິ ມນາຍຕນສ຺ສ ເຈວ ຘມ຺ມາຍຕເນກເທສສ຺ສ ຈ ນາເມນ, ຕທວເສສານຎ຺ຈ ອາຍຕນານໍ ຣູເປນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ທ຺ວາທສາປິ ອາຍຕນານິ ນາມຣູປມຕ຺ຕເມວ ໂຫນ຺ຕິ.

ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກສຸ ຕາວ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ຊາຕິວເສນ ຈກ຺ຂຸປສາທມຕ຺ຕເມວ, ປຈ຺ຈຍຄຕິນິກາຍປຸຄ຺ຄລເຠທໂຕ ປນ ອນນ຺ຕປ຺ປເຠທໍ. ຕຖາ ໂສຕາຍຕນາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ. ມນາຍຕນໍ ເຕຠູມກກຸສລາກຸສລວິປາກກິຣິຍວິຎ຺ຎາຓເຠເທນ ເອກາສີຕິປ຺ປເຠທໍ, ວຕ຺ຖຸປຏິປທາທິເຠທໂຕ ປນ ອນນ຺ຕປ຺ປເຠທໍ. ຣູປຄນ຺ຘຣສາຍຕນານິ ສມຸຏ຺ຐານເຠທໂຕ ຈຕຸປ຺ປເຠທານິ, ສທ຺ທາຍຕນໍ ທ຺ວິປ຺ປເຠທໍ. ສຠາຄວິສຠາຄເຠທໂຕ ປນ ສພ຺ພານິປິ ອນນ຺ຕປ຺ປເຠທານິ. ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ ປຖວີຘາຕຸເຕໂຊຘາຕຸວາໂຍຘາຕຸວເສນ ຕິປ຺ປເຠທໍ, ສມຸຏ຺ຐານໂຕ ຈຕຸປ຺ປເຠທໍ, ສຠາຄວິສຠາຄໂຕ ອເນກປ຺ປເຠທໍ. ຘມ຺ມາຍຕນໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມາຣມ຺ມຓວເສນ ອເນກປ຺ປເຠທນ຺ຕິ. ເອວໍ ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣາ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

‘ທຏ຺ຐພ຺ພໂຕ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສພ຺ພາເນເວຕານິ ອາຍຕນານິ ອນາຄມນໂຕ ອນິຄ຺ຄມນໂຕ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ນ ຫິ ຕານິ ປຸພ຺ເພ ອຸທຍາ ກຸໂຕຈິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນາປິ ອຸທ຺ຘໍ ວຍາ ກຸຫິຎ຺ຈິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ອຖ ໂຂ ປຸພ຺ເພ ອຸທຍາ ອປ຺ປຏິລທ຺ຘສຠາວານິ, ອຸທ຺ຘໍ ວຍາ ປຣິຠິນ຺ນສຠາວານິ, ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕເວມຊ຺ເຌ ປຈ຺ຈຍາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ອວສານິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອນາຄມນໂຕ ອນິຄ຺ຄມນໂຕ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ຕຖາ ນິຣີຫໂຕ ອພ຺ຍາປາຣໂຕ ຈ. ນ ຫິ ຈກ຺ຂຸຣູປາທີນໍ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອໂຫ ວຕ ອມ຺ຫາກໍ ສາມຄ຺ຄິຍາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’ຕິ, ນ ຈ ຕານິ ວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ທ຺ວາຣຠາເວນ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ອາຣມ຺ມຓຠາເວນ ວາ ອີຫນ຺ຕິ, ນ ພ຺ຍາປາຣມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ; ອຖ ໂຂ ຘມ຺ມຕາເວສາ ຍໍ ຈກ຺ຂຸຣູປາທີນໍ ສາມຄ຺ຄິຍໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ນິຣີຫໂຕ ອພ຺ຍາປາຣໂຕ ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ອປິຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ສຸຎ຺ຎຄາໂມ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ ຘຸວສຸຠສຸຂຕ຺ຕຠາວວິຣຫິຕຕ຺ຕາ, ພາຫິຣານິ ຄາມຆາຕກໂຈຣາ ວິຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ອຠິຆາຕກຕ຺ຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຈກ຺ຂຸ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຎ຺ຎຕິ ມນາປາມນາເປຫິ ຣູເປຫີຕິ ວິຕ຺ຖາໂຣ. ອປິຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ຉ ປາຓກາ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ, ພາຫິຣານິ ເຕສໍ ໂຄຈຣາ ວິຍາຕິ. ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ‘ທຏ຺ຐພ຺ພໂຕ’ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິນິຈ຺ຉໂຍຕິ.

ອິທານິ ເຕສໍ ວິປສ຺ສິຕພ຺ພາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຈກ຺ຂຸໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸ ຕາວ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອປເຣຫິປິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ອນິຈ຺ຈໍ – ອຸປ຺ປາທວຍວນ຺ຕໂຕ, ວິປຣິຓາມໂຕ, ຕາວກາລິກໂຕ, ນິຈ຺ຈປຏິກ຺ເຂປໂຕຕິ.

ຕເທວ ປຏິປີຬນຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ຂໍ. ຍສ຺ມາ ວາ ເອຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐິຕິໍ ປາປຸຓາຕິ, ຐິຕິຍໍ ຊຣາຍ ກິລມຕິ, ຊຣໍ ປຕ຺ວາ ອວສ຺ສໍ ຠິຊ຺ຊຕິ; ຕສ຺ມາ ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນໂຕ, ທຸກ຺ຂມໂຕ, ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸໂຕ, ສຸຂປຏິກ຺ເຂປໂຕຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ທຸກ຺ຂໍ.

ອວສວຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ປນ ອນຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ວາ ເອຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຐິຕິໍ ມາ ປາປຸຓາຕຸ, ຐານປ຺ປຕ຺ຕໍ ມາ ຊິຣຕຸ, ຊຣປ຺ປຕໍ ມາ ຠິຊ຺ຊຕູຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ກສ຺ສຈິ ວສວຕ຺ຕິຠາໂວ ນຕ຺ຖິ, ສຸຎ຺ຎໍ ເຕນ ວສວຕ຺ຕນາກາເຣນ; ຕສ຺ມາ ສຸຎ຺ຎໂຕ, ອສ຺ສາມິກໂຕ, ອກາມກາຣິຍໂຕ, ອຕ຺ຕປຏິກ຺ເຂປໂຕຕິ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ອນຕ຺ຕາ.

ວິຠວຄຕິກໂຕ, ປຸພ຺ພາປຣວເສນ ຠວສງ຺ກນ຺ຕິຄມນໂຕ, ປກຕິຠາວວິຊຫນໂຕ ຈ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ. ອິທໍ ອນິຈ຺ຈເວວຈນເມວ. ຣູປາ ອນິຈ຺ຈາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອປິເຈຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ ອນິຈ຺ຈາ, ໂນ ຈກ຺ຂຸ. ຈກ຺ຂຸ ປນ ຈກ຺ຂຸ ເຈວ ອນິຈ຺ຈຎ຺ຈ. ຕຖາ ເສສຘມ຺ມາ ທຸກ຺ຂາ, ໂນ ຈກ຺ຂຸ. ຈກ຺ຂຸ ປນ ຈກ຺ຂຸ ເຈວ ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ. ເສສຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ, ໂນ ຈກ຺ຂຸ. ຈກ຺ຂຸ ປນ ຈກ຺ຂຸ ເຈວ ອນຕ຺ຕາ ຈາຕິ. ຣູປາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ ຕຖາຄເຕນ ກິໍ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ? ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫິ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອນິຈ຺ເຈນ ວາ ທສ຺ເສຕິ, ທຸກ຺ເຂນ ວາ, ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ເຂຫິ ວາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຈກ຺ຂຸ, ອຕ຺ຕາຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ, ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ອຸປ຺ປາໂທປິ ວໂຍປິ ປຎ຺ຎາຍຕິ ‘ອຕ຺ຕາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຈ ເວຕິ ຈາ’ຕິ ອິຈ຺ຈສ຺ສ ເອວມາຄຕໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ນ ອຸປປຊ຺ຊຕິ – ຈກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕາຕິ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ ອິຕິ ຈກ຺ຂຸ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໔໒໒). ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອນິຈ຺ເຈນ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສສິ. ‘‘ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຕ຺ຕາ. ຣູປຎ຺ຈ ຫິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕາ ອຠວິສ຺ສ, ນ ຍິທໍ ຣູປໍ ອາພາຘາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍ; ລພ຺ເຠຖ ຈ ຣູເປ – ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ໂຫຕຸ, ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ມາ ອໂຫສີຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ອນຕ຺ຕາ ຕສ຺ມາ ຣູປໍ ອາພາຘາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ; ນ ຈ ລພ຺ຠຕິ ຣູເປ – ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ໂຫຕຸ, ເອວໍ ເມ ຣູປໍ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໕໙; ມຫາວ. ໒໐) ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ທຸກ຺ເຂນ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສສິ. ‘‘ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈໍ, ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ, ຍທນຕ຺ຕາ ຕໍ ເນຕໍ ມມ, ເນໂສຫມສ຺ມິ, ນ ເມໂສ ອຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕) ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ເຂຫິ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສສິ. ກສ຺ມາ? ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານໍ ປາກຏຕ຺ຕາ.

ຫຕ຺ຖໂຕ ຫິ ຕຏ຺ຏເກ ວາ ສຣເກ ວາ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ວາ ປຕິຕ຺ວາ ຠິນ຺ເນ ‘ອໂຫ ອນິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ອນິຈ຺ຈໍ ປາກຏໍ ນາມ. ອຕ຺ຕຠາວສ຺ມິໍ ປນ ຄຓ຺ຑປິຬກາທີສຸ ວາ ອຸຏ຺ຐິຕາສຸ ຂາຓຸກຓ຺ຏກາທີຫິ ວາ ວິທ຺ຘາສຸ ‘ອໂຫ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ທຸກ຺ຂໍ ປາກຏໍ ນາມ. ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ອປາກຏໍ ອນ຺ຘກາຣໍ ອວິຠູຕໍ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌໍ ທຸທ຺ທີປນໍ ທຸປ຺ປຎ຺ຎາປນໍ. ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓານິ ອຸປ຺ປາທາ ວາ ຕຖາຄຕານໍ ອນຸປ຺ປາທາ ວາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ວິນາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທາ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທເຍວ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ມຫິທ຺ຘິກາ ຫິ ມຫານຸຠາວາ ຕາປສປຣິພ຺ພາຊກາ ສຣຠງ຺ຄສຕ຺ຖາຣາທໂຍປິ ‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ‘ອນຕ຺ຕາ’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ສເຈ ຫິ ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ອນຕ຺ຕາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຸໍ, ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ມຄ຺ຄຜລປຏິເວໂຘ ຠເວຍ຺ຍ. ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓປຎ຺ຎາປນຎ຺ຫິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອວິສໂຍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘານເມວ ວິສໂຍ. ເອວເມຕໍ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ອປາກຏໍ. ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖາ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອນິຈ຺ເຈນ ວາ ທສ຺ເສສິ, ທຸກ຺ເຂນ ວາ, ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ເຂຫິ ວາ. ອິຘ ປນ ຕໍ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ເຂຫິ ທສ຺ເສສີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິມານິ ປນ ລກ຺ຂຓານິ ກິສ຺ສ ອມນສິກາຣາ ອປ຺ປຏິເວຘາ, ເກນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ, ນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ? ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ຕາວ ອຸທຍພ຺ພຍານໍ ອມນສິກາຣາ ອປ຺ປຏິເວຘາ, ສນ຺ຕຕິຍາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ, ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນສ຺ສ ອມນສິກາຣາ ອປ຺ປຏິເວຘາ, ອິຣິຍາປເຖຫິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ, ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ນານາຘາຕຸວິນິພ຺ໂຠຄສ຺ສ ອມນສິກາຣາ ອປ຺ປຏິເວຘາ, ຆເນນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ, ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສນ຺ຕຕິຍາ ວິໂກປິຕາຍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ ຍາຖາວສຣສໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນໍ ມນສິກຕ຺ວາ ອິຣິຍາປເຖ ອຸຄ຺ຆາຏິເຕ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ຍາຖາວສຣສໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ນານາຘາຕຸໂຍ ວິນິພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາ ຆນວິນິພ຺ໂຠເຄ ກເຕ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ຍາຖາວສຣສໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ອນິຈ຺ຈໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ, ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ, ອນຕ຺ຕາ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອຍໍ ວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ. ກສ຺ມາ? ອຸປ຺ປາທວຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕຠາວາ, ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວໂຕ ວາ; ອຸປ຺ປາທວຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ອນິຈ຺ຈລກ຺ຂຓໍ, ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວສງ຺ຂາໂຕ ອາກາຣວິກາໂຣ ວາ. ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ປນ ຕເທວ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ທຸກ຺ຂໍ. ກສ຺ມາ? ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນໂຕ; ອຠິຓ຺ຫສມ຺ປຏິປີຬນາກາໂຣ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ. ‘‘ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ປນ ວຈນໂຕ ຕເທວ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອນຕ຺ຕາ. ກສ຺ມາ? ອວສວຕ຺ຕນໂຕ; ອວສວຕ຺ຕນາກາໂຣ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ. ອິຕິ ອຎ຺ຎເທວ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ, ອຎ຺ຎານິ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕລກ຺ຂຓານິ. ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ທ຺ວາທສາຍຕນານິ, ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍຕິ ອິທຎ຺ຫິ ສພ຺ພມ຺ປິ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ ນາມ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາກາຣວິກາຣາ ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕລກ຺ຂຓານີຕິ.

ສງ຺ເຂປໂຕ ປເນຕ຺ຖ ທສາຍຕນານິ ກາມາວຈຣານິ, ທ຺ເວ ເຕຠູມການິ. ສພ຺ເພສຸປິ ສມ຺ມສນຈາໂຣ ກຖິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ.

໒. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໕໕. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີເຍ ຍຖາ ເຫຏ຺ຐາ ວິປສ຺ສການໍ ອຸປກາຣຕ຺ຖາຍ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ຣູປາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ຍຸຄລໂຕ ອາຍຕນານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕຖາ ອວຕ຺ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ສຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ໂສຕາຍຕນ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣວວຕ຺ຖານນເຍນ ວຸຕ຺ຕານິ.

໑໕໖. ເຕສໍ ນິທ຺ເທສວາເຣ ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ຈກ຺ຂາຍຕນນ຺ຕິອາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໑໖໗. ຍໍ ປເນຕໍ ຘມ຺ມາຍຕນນິທ຺ເທເສ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ? ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຣາຍມຕ຺ໂຖ – ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕູຕິ ອສງ຺ຂຕສຠາວໍ ນິພ຺ພານໍ. ຍສ຺ມາ ປເນຕໍ ອາຄມ຺ມ ຣາຄາທໂຍ ຂີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ອາຈຣິຍານໍ ສມານຕ຺ຖກຖາ.

ວິຕຓ຺ຑວາທີ ປນາຫ – ‘ປາຏິເຍກ຺ກໍ ນິພ຺ພານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກິເລສກ຺ຂໂຍວ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ. ‘ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນິພ຺ພານໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ; ກຕມໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ? ໂຍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ຊມ຺ພຸຂາທກສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ເວທິຕພ຺ພໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ນິພ຺ພານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກິເລສກ຺ຂໂຍວ ນິພ຺ພານ’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ກິໍ ປນ ຍຖາ ເຈຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຕຖາ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ? ອທ຺ຘາ ວກ຺ຂຕິ – ‘ອາມ, ນຕ຺ຖິ ສຸຕ຺ຕໂຕ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ. ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ອິທໍ ຕາວ ເຕ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຠຕໍ; ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’ຕິ. ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ຕໍ ນາມ – ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ; ກຕມໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອຣຫຕ຺ຕນ຺ຕິ? ໂຍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍ – ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣຫຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໑໕) ອິທໍ ຕສ຺ເສວານນ຺ຕຣໍ ອາຠຕສຸຕ຺ຕໍ.

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ນໍ ອາຠເຕ ອາຫໍສຸ – ‘ນິພ຺ພານໍ ນາມ ຘມ຺ມາຍຕນປຣິຍາປນ຺ໂນ ຘມ຺ໂມ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ. ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ນິພ຺ພານໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕປິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕປິ ກິເລສກ຺ຂຍເມວ ອາຫ. ກິໍ ປນ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຈ ເອກໍ ອຸທາຫຸ ນານ’ນ຺ຕິ? ‘ເອກໍ ວາ ໂຫຕຸ ນານໍ ວາ. ໂກ ເອຕ຺ຖ ຕຍາ ອຕິພຫຸໍ ຈຸຓ຺ຓີກຣຓໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ອຕ຺ໂຖ’? ‘ນ ຕ຺ວໍ ເອກໍ ນານໍ ຊານາສີຕິ. ນນຸ ຎາເຕ ສາຘຸ ໂຫຕີ’ຕິ ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ວຎ຺ເຈຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘ຣາຄາທີນໍ ຂີຓນ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫໍສຸ – ‘ມຫາກມ຺ມໍ ເຕ ກຕໍ. ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາປິ ຕໍ ວທາເປນ຺ໂຕ ເອຕເທວ ວທາເປຍ຺ຍ. ຍເຖວ ຈ ເຕ ເອຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ກຖິຕໍ, ເອວໍ ອິທມ຺ປິ ສລ຺ລກ຺ເຂຫິ – ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ອາຄມ຺ມ ຣາຄາທໂຍ ຂີຓາຕິ ນິພ຺ພານໍ ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕີຓິປິ ຫິ ເອຕານິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ອຘິວຈນານີ’ຕິ.

ສເຈ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ; ໂນ ເຈ, ພຫຸນິພ຺ພານຕາຍ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ເອວໍ ຕາວ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ‘ຣາຄກ຺ຂໂຍ ນາມ ຣາຄສ຺ເສວ ຂໂຍ ອຸທາຫຸ ໂທສໂມຫານມ຺ປິ? ໂທສກ຺ຂໂຍ ນາມ ໂທສສ຺ເສວ ຂໂຍ ອຸທາຫຸ ຣາຄໂມຫານມ຺ປິ? ໂມຫກ຺ຂໂຍ ນາມ ໂມຫສ຺ເສວ ຂໂຍ ອຸທາຫຸ ຣາຄໂທສານມ຺ປີ’ຕິ? ອທ຺ຘາ ວກ຺ຂຕິ – ‘ຣາຄກ຺ຂໂຍ ນາມ ຣາຄສ຺ເສວ ຂໂຍ, ໂທສກ຺ຂໂຍ ນາມ ໂທສສ຺ເສວ ຂໂຍ, ໂມຫກ຺ຂໂຍ ນາມ ໂມຫສ຺ເສວ ຂໂຍ’ຕິ.

ຕໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘ຕວ ວາເທ ຣາຄກ຺ຂໂຍ ເອກໍ ນິພ຺ພານໍ ໂຫຕິ, ໂທສກ຺ຂໂຍ ເອກໍ, ໂມຫກ຺ຂໂຍ ເອກໍ; ຕິຓ຺ຓໍ ອກຸສລມູລານໍ ຂເຍ ຕີຓິ ນິພ຺ພານານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ອຸປາທານານໍ ຂເຍ ຈຕ຺ຕາຣິ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ນີວຣຓານໍ ຂເຍ ປຎ຺ຈ, ຉນ຺ນໍ ຕຓ຺ຫາກາຍານໍ ຂເຍ ຉ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອນຸສຍານໍ ຂເຍ ສຕ຺ຕ, ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕານໍ ຂເຍ ອຏ຺ຐ, ນວນ຺ນໍ ຕຓ຺ຫາມູລກຘມ຺ມານໍ ຂເຍ ນວ, ທສນ຺ນໍ ສໍໂຍຊນານໍ ຂເຍ ທສ, ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສສ຺ສ ຂເຍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ພຫູນິ ນິພ຺ພານານິ ໂຫນ຺ຕິ. ນຕ຺ຖິ ປນ ເຕ ນິພ຺ພານານໍ ປມາຓນ຺ຕິ. ເອວໍ ປນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ ຣາຄາທໂຍ ຂີຓາຕິ ເອກເມວ ນິພ຺ພານໍ ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕີຓິປິ ເຫຕານິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ອຘິວຈນານີຕິ ຄຓ຺ຫ’.

ສເຈ ປນ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ, ໂອຬາຣິກຕາຍ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ‘ອນ຺ຘພາລາ ຫິ ອຈ຺ຉທີປິມິຄມກ຺ກຏາທໂຍປິ ກິເລສປຣິຍຸຏ຺ຐິຕາ ວຕ຺ຖຸໍ ປຏິເສວນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ປຏິເສວນປຣິຍນ຺ເຕ ກິເລໂສ ວູປສມ຺ມຕິ. ຕວ ວາເທ ອຈ຺ຉທີປິມິຄມກ຺ກຏາທໂຍ ນິພ຺ພານປ຺ປຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ໂອຬາຣິກໍ ວຕ ເຕ ນິພ຺ພານໍ ຖູລໍ, ກຓ຺ເຓຫິ ປິຬນ຺ຘິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ. ເອວໍ ປນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ ຣາຄາທໂຍ ຂີຓາຕິ ເອກເມວ ນິພ຺ພານໍ ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕີຓິປິ ເຫຕານິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ອຘິວຈນານີຕິ ຄຓ຺ຫ’.

ສເຈ ປນ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ, ໂຄຕ຺ຣຠຸນາປິ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ເອວໍ ຕາວ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ‘ຕ຺ວໍ ໂຄຕ຺ຣຠຸ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ວເທສີ’ຕິ? ‘ອາມ ວທາມີ’ຕິ. ‘ໂຄຕ຺ຣຠຸກ຺ຂເຓ ກິເລສາ ຂີຓາ, ຂີຍນ຺ຕິ, ຂີຍິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ? ນ ຂີຓາ, ນ ຂີຍນ຺ຕິ; ອປິຈ ໂຂ ຂີຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ‘ໂຄຕ຺ຣຠຸ ປນ ກິໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕີ’ຕິ? ‘ນິພ຺ພານໍ’. ‘ຕວ ໂຄຕ຺ຣຠຸກ຺ຂເຓ ກິເລສາ ນ ຂີຓາ, ນ ຂີຍນ຺ຕິ; ອຖ ໂຂ ຂີຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕ຺ວໍ ອຂີເຓສຸເຍວ ກິເລເສສຸ ກິເລສກ຺ຂຍໍ ນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປສິ, ອປ຺ປຫີເນສຸ ອນຸສເຍສຸ ອນຸສຍປ຺ປຫານໍ ນິພ຺ພານໍ ປຎ຺ຎເປສິ. ຕໍ ເຕ ນ ສເມຕິ. ເອວໍ ປນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ ຣາຄາທໂຍ ຂີຓາຕິ ເອກເມວ ນິພ຺ພານໍ ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕີຓິປິ ເຫຕານິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ອຘິວຈນານີຕິ ຄຓ຺ຫ’.

ສເຈ ປນ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ, ມຄ຺ເຄນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ເອວໍ ຕາວ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ – ‘ຕ຺ວໍ ມຄ຺ຄໍ ນາມ ວເທສີ’ຕິ? ‘ອາມ ວເທມີ’ຕິ. ‘ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ກິເລສາ ຂີຓາ, ຂີຍນ຺ຕິ, ຂິຍິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ? ຊານມາໂນ ວກ຺ຂຕິ – ‘ຂີຓາຕິ ວາ ຂີຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຂີຍນ຺ຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ. ‘ຍທິ ເອວໍ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ກິເລສກ຺ຂຍໍ ນິພ຺ພານໍ ກຕມໍ? ມຄ຺ເຄນ ຂີຍນກກິເລສາ ກຕເມ? ມຄ຺ໂຄ ກຕມໍ ກິເລສກ຺ຂຍໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ກຕເມ ກິເລເສ ເຂເປຕິ? ຕສ຺ມາ ມາ ເອວໍ ຄຓ຺ຫ. ນິພ຺ພານໍ ປນ ອາຄມ຺ມ ຣາຄາທໂຍ ຂີຓາຕິ ເອກເມວ ນິພ຺ພານໍ ຣາຄກ຺ຂໂຍ ໂທສກ຺ຂໂຍ ໂມຫກ຺ຂໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕີຓິປິ ເຫຕານິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ອຘິວຈນານີ’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເອວມາຫ – ‘ຕ຺ວໍ ອາຄມ຺ມ ອາຄມ຺ມາຕິ ວເທສີ’ຕິ? ‘ອາມ ວເທມີ’ຕິ. ‘ອາຄມ຺ມ ນາມາຕິ ອິທໍ ເຕ ກຸໂຕ ລທ຺ຘ’ນ຺ຕິ? ‘ສຸຕ຺ຕໂຕ ລທ຺ຘ’ນ຺ຕິ. ‘ອາຫຣ ສຸຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາ ຈ ຕຓ຺ຫາ ຈ ຕໍ ອາຄມ຺ມ, ຕມ຺ຫິ ຂີຓາ, ຕມ຺ຫິ ຠຄ຺ຄາ, ນ ຈ ກິຎ຺ຈິ ກທາຈີ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ປຣວາທີ ຕຸຓ຺ຫີຠາວໍ ອາປນ຺ໂນຕິ.

ອິຘາປິ ທສາຍຕນານິ ກາມາວຈຣານິ, ທ຺ເວ ປນ ຈຕຸຠູມການິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສການີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ.

໓. ປຎ຺ຫາປຸຈ຺ຉກວຓ຺ຓນາ

໑໖໘. ອິຘາປິ ປຎ຺ຫາປຸຈ຺ຉເກ ຍໍ ລພ຺ຠຕິ ຍຎ຺ຈ ນ ລພ຺ຠຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ລພ຺ຠມານວເສເນວ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ; ນ ເກວລຎ຺ຈ ອິຘ, ສພ຺ເພສຸປິ ປຎ຺ຫາປຸຈ຺ຉເກສຸ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຘ ປນ ທສນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ ຣູປຠາເວນ ອພ຺ຍາກຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ ຂນ຺ຘວິຠງ຺ເຄ ຈຕຸນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ວິຍ ກຸສລາທິຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກວລຎ຺ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາວ ສງ຺ຂຕາວ ຘມ຺ມາຍຕນໍ ປນ ‘‘ສິຍາ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ, ສິຍາ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ ອາຄຕໍ. ອາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິເກສຸ ຈ ອນາຣມ຺ມຓໍ ສຸຂຸມຣູປສງ຺ຂາຕໍ ຘມ຺ມາຍຕນໍ ນ-ວຕ຺ຕພ຺ພໂກຏ຺ຐາສໍ ຠຊຕິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ນ ປຣິຕ຺ຕາທິຠາເວນ ນວຕ຺ຕພ຺ພຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ເສສໍ ຕາທິສເມວ. ອິຘາປິ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ວິຍ ທ຺ວາຍຕນາ ປຎ຺ຈປຓ຺ຓາສ ກາມາວຈຣຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຣຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ທຸສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ມຸຍ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ສໍວຣນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຈ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຕິ ສພ຺ພໍ ຂນ຺ເຘສຸ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວາຕິ.

ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຍາ ວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍ

ອາຍຕນວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.