໕. ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທໂສ

໒໖. ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຈຕຸຠູມກວິຎ຺ຎາຓໍ ປຣິຍາທິຍຕິ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິອາທີນິ ອຕີຕາທິວເສນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐວິຎ຺ຎາຓໍ ສຠາວໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ປຎ຺ຈ ຈກ຺ຂຸປສາທາທິວຕ຺ຖຸກາເນວ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ຫທຍວຕ຺ຖຸກມ຺ປິ ອວຕ຺ຖຸກມ຺ປິ. ສພ຺ພໍ ຈຕຸຠູມກວິຎ຺ຎາຓໍ. ເສສໍ ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘສທິສເມວາຕິ.

ອຍໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘນິທ຺ເທໂສ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາ

ອິທານິ ປຎ຺ຈສຸປິ ຂນ຺ເຘສຸ ສມຸຄ຺ຄມໂຕ, ປຸພ຺ພາປຣໂຕ, ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທໂຕ, ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘໂຕ, ນານຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘໂຕ, ເອກຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘໂຕ, ນານຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘໂຕ, ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໂຕ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣໂຕ, ໂອຬາຣິກສຸຂຸມໂຕ, ຫີນປຓີຕໂຕ, ທູຣສນ຺ຕິກໂຕ, ປຈ຺ຈຍໂຕ, ສມຸຏ຺ຐານໂຕ, ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນໂຕ, ສງ຺ຂຕໂຕຕິ ໂສຬສຫາກາເຣຫິ ປກິຓ຺ຓກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ທຸວິໂຘ ສມຸຄ຺ຄໂມ – ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກສມຸຄ຺ຄໂມ, ໂອປປາຕິກສມຸຄ຺ຄໂມຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກສມຸຄ຺ຄໂມ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ອປຈ຺ຉາອປຸເຣ ເອກໂຕ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປາຕຸຠູຕາ ກລລສງ຺ຂາຕາ ຣູປສນ຺ຕຕິ ປຣິຕ຺ຕາ ໂຫຕິ. ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຍ ເອກວາຍາເມນ ປາຕພ຺ພມຕ຺ຕາຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘ອຕິພຫຸໍ ເອຕໍ, ສຓ຺ຫສູຈິຍາ ເຕເລ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາຍ ປຄ຺ຆຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ເຄ ຐິຕພິນ຺ທຸມຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘ເອກເກເສ ເຕລໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຫິເຕ ຕສ຺ສ ປຄ຺ຆຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ເຄ ຐິຕພິນ຺ທຸມຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘ອິມສ຺ມິໍ ຊນປເທ ມນຸສ຺ສານໍ ເກເສ ອຏ຺ຐຘາ ຜາລິເຕ ຕໂຕ ເອກໂກຏ຺ຐາສປ຺ປມາໂຓ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸການໍ ເກໂສ; ຕສ຺ສ ປສນ຺ນຕິລເຕລໂຕ ອຸທ຺ຘຏສ຺ສ ອຄ຺ເຄ ຐິຕພິນ຺ທຸມຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘ເອຕໍ ພຫຸ, ຊາຕິອຸຓ຺ຓາ ນາມ ສຸຂຸມາ; ຕສ຺ສາ ເອກອໍສຸໂນ ປສນ຺ນຕິລເຕເລ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຏສ຺ສ ປຄ຺ຆຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ເຄ ຐິຕພິນ຺ທຸມຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ອຈ຺ຉໍ ໂຫຕິ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ອນາວິລໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປສນ຺ນຕິລເຕລພິນ຺ທຸສມານວຓ຺ຓໍ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

ຕິລເຕລສ຺ສ ຍຖາ ພິນ຺ທຸ, ສປ຺ປິມຓ຺ໂຑ ອນາວິໂລ;

ເອວໍ ວຓ຺ຓປຏິຠາຄໍ, ກລລນ຺ຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ເອວໍ ປຣິຕ຺ຕາຍ ຣູປສນ຺ຕຕິຍາ ຕີຓິ ສນ຺ຕຕິສີສານິ ໂຫນ຺ຕິ – ວຕ຺ຖຸທສກໍ, ກາຍທສກໍ, ອິຕ຺ຖິຍາ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ປຸຣິສສ຺ສ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ຠາວທສກນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸຣູປໍ, ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ຕໍນິສ຺ສິຕາ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣໂສຊາ, ຊີວິຕນ຺ຕິ – ອິທໍ ວຕ຺ຖຸທສກໍ ນາມ. ກາຍປສາໂທ, ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ຕນ຺ນິສ຺ສິຕາ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣໂສຊາ, ຊີວິຕນ຺ຕິ – ອິທໍ ກາຍທສກໍ ນາມ. ອິຕ຺ຖິຍາ ອິຕ຺ຖິຠາໂວ, ປຸຣິສສ຺ສ ປຸຣິສຠາໂວ, ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ຕນ຺ນິສ຺ສິຕາ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣໂສຊາ, ຊີວິຕນ຺ຕິ – ອິທໍ ຠາວທສກໍ ນາມ.

ເອວໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ສມຕິໍສ ກມ຺ມຊຣູປານິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ປນ ສຫຊາຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສງ຺ຂາຣາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ, ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ. ເອວໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ນປຸໍສກປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕິ, ຠາວທສກໍ ຫາຍຕິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ທສການໍ ວເສນ ສມວີສຕິ ກມ຺ມຊຣູປານິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ ໂຫຕິ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ເອວາຕິ. ເອວມ຺ປິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຕິສມຸຏ຺ຐານິກປ຺ປເວຓີ ກເຖຕພ຺ພາ ຠເວຍ຺ຍ. ຕໍ ປນ ອກເຖຕ຺ວາ ‘ໂອປປາຕິກສມຸຄ຺ຄໂມ’ ນາມ ທສ຺ສິໂຕ. ໂອປປາຕິການຎ຺ຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕານິ ຕີຓິ, ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານຊິວ຺ຫາທສການິ ຈາຕິ ສຕ຺ຕ ຣູປສນ຺ຕຕິສີສານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸທສກາທີນິ ກາຍທສກສທິສາເນວ. ນປຸໍສກສ຺ສ ປນ ຠາວທສກໍ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ ໂອປປາຕິການໍ ສມສຕ຺ຕຕິ ເຈວ ສມສຏ຺ຐິ ຈ ກມ຺ມຊຣູປານິ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘາທໂຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ເອວາຕິ. ເອວໍ ໂອປປາຕິການໍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ‘ໂອປປາຕິກສມຸຄ຺ຄໂມ’ ນາມ. ເອວໍ ຕາວ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ‘ສມຸຄ຺ຄມໂຕ’ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ປຸພ຺ພາປຣໂຕ’ຕິ ເອວໍ ປນ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍການໍ ອປຈ຺ຉາອປຸເຣ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ກິໍ ຣູປໍ ປຐມໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ອຸທາຫຸ ອຣູປນ຺ຕິ? ຣູປໍ ຣູປເມວ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ນ ອຣູປໍ. ກສ຺ມາ? ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນ ຣູປຊນກຕ຺ຕາ. ສພ຺ພສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ, ຂີຓາສວສ຺ສ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ, ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣູປ຺ປວິປາການີຕິ ໂສຬສ ຈິຕ຺ຕານິ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ຕາວ ວຕ຺ຖຸໂນ ທຸພ຺ພລຕາຍ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕາຍ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ລຕາຍ ອາຄນ຺ຕຸກຕາຍ ຈ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສຫຊາຕໍ ວຕ຺ຖຸ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ທຸພ຺ພລໍ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ຖຸໂນ ທຸພ຺ພລຕາຍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຍຖາ ຈ ປປາເຕ ປຕນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນິສ຺ສໂຍ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ເອຕມ຺ປິ ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປປາເຕ ປຕມານໍ ວິຍ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕໍ. ອິຕິ ກມ຺ມເວຄກ຺ຂິຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕາຍປິ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ.

ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ວຕ຺ຖຸນາ ສທ຺ຘິໍ ອປຈ຺ຉາອປຸເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ປຸເຣຊາຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ສເຈ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ. ຍຕ຺ຣາປິ ວຕ຺ຖຸ ປຸເຣຊາຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ປເວຓີ ຆຏິຍຕິ, ຕຕ຺ຣາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄໂຕ ອປຣິຫີນໍເຍວ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຍທິ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ຐານກ຺ຂເຓ ວາ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ວາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ, ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຍ຺ຍ. ນ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມິໍ ຂຓທ຺ວເຍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຍຖາ ປນ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກມກຸລໍ ປຖວິໂຕ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕໍ ປໍສຸຈຸຓ຺ຓໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຸເຣຊາຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ຄເຫຕ຺ວາວ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຈ ວຕ຺ຖຸ ປຸເຣຊາຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈໂຍ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ລຕາຍປິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ.

ຍຖາ ຈ ອາຄນ຺ຕຸກປຸຣິໂສ ອຄຕປຸພ຺ພໍ ປເທສໍ ຄໂຕ ອຎ຺ເຎສໍ – ‘ເອຖ ໂຠ, ອນ຺ໂຕຄາເມ ໂວ ອນ຺ນປານຄນ຺ຘມາລາທີນິ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອວິສຍຕາຍ ອປ຺ປຫຸຕຕາຍ, ເອວເມວ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ອາຄນ຺ຕຸກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄນ຺ຕຸກຕາຍປິ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ອປິຈ ສມຕິໍສ ກມ຺ມຊຣູປານິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປານໍ ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕານີຕິປິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ.

ຂີຓາສວສ຺ສ ປນ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏມູລສ຺ສ ວູປສນ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ສພ຺ພຠເວສຸ ວຏ຺ຏມູລໍ ວູປສນ຺ຕໍ ອຠພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິກໍ ປຸນພ຺ຠເວ ປເວຓີ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ປນ ສຕ຺ຕ ຠເວ ຐເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມວ ວຏ຺ຏມູລໍ ວູປສນ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຕສຸ ຠເວສຸ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ສກທາຄາມິໂນ ທ຺ວີສຸ, ອນາຄາມິໂນ ເອກສ຺ມິໍ. ຂີຓາສວສ຺ສ ສພ຺ພຠເວສຸ ວຏ຺ຏມູລສ຺ສ ວູປສນ຺ຕຕ຺ຕາ ເນວ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ.

ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາເຓສຸ ປນ ຌານງ຺ຄໍ ນຕ຺ຖິ, ມຄ຺ຄງ຺ຄໍ ນຕ຺ຖິ, ເຫຕຸ ນຕ຺ຖີຕິ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄໍ ທຸພ຺ພລໍ ໂຫຕີຕິ ຈິຕ຺ຕງ຺ຄທຸພ຺ພລຕາຍ ຕານິ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣູປວິປາການິ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ຣູປສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕາເນວ, ຍານິ ອຎ຺ຎານິປິ ຕສ຺ມິໍ ຠເວ ອຏ຺ຐ ກາມາວຈຣກຸສລານິ, ທສ ອກຸສລານິ, ນວ ກິຣິຍຈິຕ຺ຕານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຣຸປ຺ປກຸສລານິ, ຈຕສ຺ໂສ ອາຣຸປ຺ປກິຣິຍາ, ຕີຓິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລຈິຕ຺ຕານີຕິ ທ຺ເວຈຕ຺ຕາລີສ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕານິປິ ຕຕ຺ຖ ຣູປສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ເອວ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ.

ອຸຕຸ ປນ ປຐມໍ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ໂກ ເອສ ອຸຕຸ ນາມາຕິ? ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສມຕິໍສກມ຺ມຊຣູປານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາ ເຕໂຊຘາຕຸ. ສາ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ອຸຕຸ ນາມ ເຈສ ທນ຺ຘນິໂຣໂຘ; ຈິຕ຺ຕໍ ຂິປ຺ປນິໂຣຘໍ. ຕສ຺ມິໍ ຘຣນ຺ເຕເຍວ ໂສຬສ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປຏິສນ຺ຘິອນນ຺ຕຣໍ ປຐມຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຍທາ ປນ ສທ຺ທສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາໂລ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕທາ ອຸຕຸຈິຕ຺ຕານິ ສທ຺ທນວກໍ ນາມ ສມຸຏ຺ຐາເປສ຺ສນ຺ຕິ. ກພຬີກາຣາຫາໂຣປິ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ກຸໂຕ ປນສ຺ສ ກພຬີກາຣາຫາໂຣຕິ? ມາຕິໂຕ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຍຎ຺ຈສ຺ສ ຠຸຎ຺ຊຕີ ມາຕາ, ອນ຺ນໍ ປານຎ຺ຈ ໂຠຊນໍ;

ເຕນ ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາເປຕິ, ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຄໂຕ ນໂຣ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໕);

ເອວໍ ກຸຈ຺ຉິຄໂຕ ທາຣໂກ ມາຕຣາ ອຊ຺ໂຌຫຏອນ຺ນປານໂອຊາຍ ຍາເປຕິ. ສາວ ຐານປ຺ປຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ນນຸ ຈ ສາ ໂອຊາ ຂຣາ? ວຕ຺ຖຸ ສຸຂຸມໍ? ກຖໍ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ? ປຐມໍ ຕາວ ນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ; ເອກສ຺ສ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ສຕ຺ຕາຫານໍ ຄຕກາເລ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ຕໂຕ ປນ ປຸເຣ ວາ ປຕິຏ຺ຐາຕຸ ປຈ຺ຉາ ວາ; ຍທາ ມາຕຣາ ອຊ຺ໂຌຫຏອນ຺ນປານໂອຊາ ທາຣກສ຺ສ ສຣີເຣ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ຕທາ ອຏ຺ຐ ຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ.

ໂອປປາຕິກສ຺ສາປິ ປກຕິປຏິຍຕ຺ຕານໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍານໍ ອຕ຺ຖິຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣໂຕ ຐານປ຺ປຕ຺ຕາ ໂອຊາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ເອໂກ ອນ຺ນປານຣຫິເຕ ອຣຎ຺ເຎ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ມຫາຉາຕໂກ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນວ ຊິວ຺ຫາຍ ເຂຬໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຄິລຕິ. ຕຕ຺ຣາປິສ຺ສ ຐານປ຺ປຕ຺ຕາ ໂອຊາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ.

ເອວໍ ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ທ຺ເວວ ຣູປານິ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ – ເຕໂຊຘາຕຸ ຈ ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ຈ. ອຣູເປປິ ທ຺ເວເຍວ ຘມ຺ມາ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ – ຈິຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ກມ຺ມເຈຕນາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຣູປໍ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ຈ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ ທຸພ຺ພລໍ, ຐານກ຺ຂເຓ ພລວນ຺ຕິ ຐານກ຺ຂເຓ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ຐານກ຺ຂເຓ ຈ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ ທຸພ຺ພລໍ, ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ພລວນ຺ຕິ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ກມ຺ມເຈຕນາ ນິຣຸທ຺ຘາວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອຕີເຕ ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກປິ ຫິ ອາຍູຫິຕໍ ກມ຺ມໍ ເອຕຣຫິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ເອຕຣຫິ ອາຍູຫິຕໍ ອນາຄເຕ ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສປຣິໂຍສາເນປິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ. ເອວໍ ‘ປຸພ຺ພາປຣໂຕ’ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທໂຕ’ຕິ ຣູປໍ ກິຕ຺ຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ? ອຣູປໍ ກິຕ຺ຕກນ຺ຕິ? ຣູປໍ ຄຣຸປຣິຓາມໍ ທນ຺ຘນິໂຣຘໍ. ອຣູປໍ ລຫຸປຣິຓາມໍ ຂິປ຺ປນິໂຣຘໍ. ຣູເປ ຘຣນ຺ເຕເຍວ ໂສຬສ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ສຕ຺ຕຣສເມນ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຍຖາ ຫິ ປຸຣິໂສ ‘ຜລໍ ປາເຕສ຺ສາມີ’ຕິ ມຸຄ຺ຄເຣນ ຣຸກ຺ຂສາຂໍ ປຫເຣຍ຺ຍ, ຜລານິ ຈ ປຕ຺ຕານິ ຈ ເອກກ຺ຂເຓເຍວ ວຓ຺ຏໂຕ ມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ. ຕຕ຺ຖ ຜລານິ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣິກຕາຍ ປຐມຕຣໍ ປຖວິຍໍ ປຕນ຺ຕິ, ປຕ຺ຕານິ ລຫຸກຕາຍ ປຈ຺ຉາ. ເອວເມວ ມຸຄ຺ຄຣປ຺ປຫາເຣນ ປຕ຺ຕານຎ຺ຈ ຜລານຎ຺ຈ ເອກກ຺ຂເຓ ວຓ຺ຏໂຕ ມຸຕ຺ຕກາໂລ ວິຍ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ເອກກ຺ຂເຓ ປາຕຸຠາໂວ; ຜລານໍ ຠາຣິກຕາຍ ປຐມຕຣໍ ປຖວິຍໍ ປຕນໍ ວິຍ ຣູເປ ຘຣນ຺ເຕເຍວ ໂສຬສນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ; ປຕ຺ຕານໍ ລຫຸກຕາຍ ປຈ຺ຉາ ປຖວິຍໍ ປຕນໍ ວິຍ ຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສເມນ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ຣູປໍ ທນ຺ຘນິໂຣຘໍ ຄຣຸປຣິຓາມໍ, ຈິຕ຺ຕໍ ຂິປ຺ປນິໂຣຘໍ ລຫຸປຣິຓາມໍ, ຣູປໍ ປນ ອຣູປໍ ອຣູປໍ ວາ ຣູປໍ ໂອຫາຍ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເອກປ຺ປມາຓາວ ປວຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຸປມາ – ເອໂກ ປຸຣິໂສ ລກຸຓ຺ຏກປາໂທ, ເອໂກ ທີຆປາໂທ. ເຕສຸ ເອກໂຕ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ຍາວ ທີຆປາໂທ ເອກປທວາຣໍ ອກ຺ກມຕິ, ຕາວ ອິຕໂຣ ປເທ ປທໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂສຬສປທວາເຣນ ຄຈ຺ຉຕິ. ທີຆປາໂທ ລກຸຓ຺ຏກປາທສ຺ສ ໂສຬສ ປທວາເຣ ອຕ຺ຕໂນ ປາທໍ ອຎ຺ຉິຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ເອກເມວ ປທວາຣໍ ກໂຣຕິ. ອິຕິ ເອໂກປິ ເອກໍ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຄມນໍ ເອກປ຺ປມາຓເມວ ໂຫຕິ. ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ລກຸຓ຺ຏກປາທປຸຣິໂສ ວິຍ ອຣູປໍ; ທີຆປາທປຸຣິໂສ ວິຍ ຣູປໍ; ທີຆປາທສ຺ສ ເອກໍ ປທວາຣໍ ອກ຺ກມຓກາເລ ອິຕຣສ຺ສ ໂສຬສປທວາຣອກ຺ກມນໍ ວິຍ ຣູເປ ຘຣນ຺ເຕເຍວ ອຣູປຘມ຺ເມສຸ ໂສຬສນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ; ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຣິສານໍ ລກຸຓ຺ຏກປາທປຸຣິສສ຺ສ ໂສຬສ ປທວາເຣ ອິຕຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປາທໍ ອຎ຺ຉິຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ເອກປທວາຣກຣຓໍ ວິຍ ຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສເມນ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌນໍ; ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຣິສານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອໂນຫາຍ ເອກປ຺ປມາເຓເນວ ຄມນໍ ວິຍ ອຣູປສ຺ສ ຣູປໍ ຣູປສ຺ສ ອຣູປໍ ອໂນຫາຍ ເອກປ຺ປມາເຓເນວ ປວຕ຺ຕນນ຺ຕິ. ເອວໍ ‘ອທ຺ຘານປຣິຈ຺ເຉທໂຕ’ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘໂຕ’ຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມຊໍ ຐເປຕ຺ວາ ທີເປຕພ຺ພໍ. ປຐມຎ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ, ທຸຕິຍໍ ຠວງ຺ຄໍ, ຕຕິຍໍ ຠວງ຺ຄໍ…ເປ… ໂສຬສມໍ ຠວງ຺ຄໍ. ເຕສຸ ເອເກກສ຺ສ ອຸປ຺ປາທຏ຺ຐິຕິຠງ຺ຄວເສນ ຕໂຍ ຕໂຍ ຂຓາ. ຕຕ຺ຖ ເອເກກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕີສຸ ຕີສຸ ຂເຓສຸ ສມຕິໍສ ສມຕິໍສ ກມ຺ມຊຣູປານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕສຸ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ກມ຺ມຊຣູປໍ ສຕ຺ຕຣສມສ຺ສ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ; ຐິຕິກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ຐິຕິກ຺ຂເຓເຍວ; ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເອວໍ ທຸຕິຍຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສຕ຺ຕຣສເມນ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ໂສຬສ ຕິກາ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສກມ຺ມຊຣູປປເວຓີ ນາມ. ສາ ປເນສາ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທິວາ ຈ ຂາທນ຺ຕານມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕານມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ປມຕ຺ຕານມ຺ປິ ນທີໂສໂຕ ວິຍ ເອກນ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ ເຍວາຕິ. ເອວໍ ‘ເອກຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘໂຕ’ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ນານຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘຕາ’ ປຈ຺ຉິມກມ຺ມເຊນ ທີເປຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ອາຍຸສໍຂາຣປຣິໂຍສາເນ ໂສຬສນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ວາເຣ ສຕິ ເຫຏ຺ຐາໂສຬສກໍ ອຸປຣິໂສຬສກນ຺ຕິ ທ຺ເວ ເອກໂຕ ໂຍເຊຕພ຺ພານິ. ເຫຏ຺ຐາໂສຬສກສ຺ມິຎ຺ຫິ ປຐມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ສມຕິໍສກມ຺ມຊຣູປໍ ອຸປຣິໂສຬສກສ຺ມິໍ ປຐມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ; ຐິຕິກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓເຍວ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ເຫຏ຺ຐິມໂສຬສກສ຺ມິໍ ປນ ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕສ຺ສ…ເປ… ໂສຬສມຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ສມຕິໍສກມ຺ມຊຣູປໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ; ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓເຍວ; ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກມ຺ມຊຣູປປເວຓີ ນ ປວຕ຺ຕຕິ. ຍທິ ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ສຕ຺ຕາ ອກ຺ຂຍາ ອວຍາ ອຊຣາ ອມຣາ ນາມ ຠເວຍ຺ຍຸໍ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ຍເທຕໍ ‘ສຕ຺ຕຣສມສ຺ສ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ‘ເອກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣູປໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ຍສ຺ສ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ (ຍມ. ໒.ສງ຺ຂາຣຍມກ.໗໙) ອິມາຍ ປາຬິຍາ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ກຖໍ? ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ຫິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສວາໂຕ. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍາວ ອຎ຺ຎານິ ໂສຬສ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຕາວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເຕສໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉິເມນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອິຕິ ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕຣສເມນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ; ນ ກສ຺ສຈິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ວາ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ນາປິ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ວາ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອສາ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານຣູປສ຺ສ ຘມ຺ມຕາຕິ ນິຍມໂຕ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ເອກກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌນໂຕ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂຍ ຈາຍໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານສ຺ສ ຂຓນິຍໂມ ວຸຕ຺ໂຕ ກມ຺ມາທິສມຸຏ຺ຐານສ຺ສາປິ ອຍເມວ ຂຓນິຍໂມ. ຕສ຺ມາ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ເຕນ ສຫຸປ຺ປນ຺ນໍ ກມ຺ມຊຣູປໍ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕຣສເມນ ສທ຺ຘິໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຏ຺ຐາຣສມສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຏ຺ຐາຣສມສ຺ສ ຐານກ຺ຂເຓ ນິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອິມິນາ ນເຍເນຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ຕໂຕ ປຣໍ ປນ ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານິກປເວຓີເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ‘ນີຫຣິຕ຺ວາ ຌາເປຖາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ‘ນານຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘໂຕ’ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ເອກຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘໂຕ’ຕິ ຣູປໍ ປນ ຣູເປນ ສຫ ເອກຸປ຺ປາທໍ ເອກນິໂຣຘໍ. ອຣູປໍ ອຣູເປນ ສຫ ເອກຸປ຺ປາທໍ ເອກນິໂຣຘໍ. ເອວໍ ‘ເອກຸປ຺ປາທເອກນິໂຣຘໂຕ’ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ນານຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘຕາ’ ປນ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູເປນ ທີເປຕພ຺ພາ. ອິມສ຺ສ ຫິ ອຸທ຺ຘໍ ປາທຕລາ ອໂຘ ເກສມຕ຺ຖກາ ຕຈປຣິຍນ຺ຕສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູປໍ ຆນປຸຎ຺ຊຠາເວນ ວຕ຺ຕຕິ. ເອວໍ ວຕ຺ຕມານສ຺ສາປິສ຺ສ ນ ເອກຸປ຺ປາທາທິຕາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພາ. ຍຖາ ປນ ອຸປຈິກຣາຊິ ວາ ກິປິລ຺ລິກຣາຊິ ວາ ໂອໂລກິຍມານາ ເອກາພທ຺ຘາ ວິຍ ໂຫຕິ, ນ ປນ ເອກາພທ຺ຘາ. ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ຫິ ສີສສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ສີສມ຺ປິ ອຸທຣມ຺ປິ ປາທາປິ, ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ອຸທຣສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ສີສມ຺ປິ ອຸທຣມ຺ປິ ປາທາປິ, ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ປາທສນ຺ຕິເກ ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ສີສມ຺ປິ ອຸທຣມ຺ປິ ປາທາປິ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວເມວ ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູປານມ຺ປິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທປິ ໂຫຕິ ຐິຕິປິ ຠງ຺ໂຄປິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທປິ ໂຫຕິ ຐິຕິປິ ຠງ຺ໂຄປິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທປິ ໂຫຕິ ຐິຕິປິ ຠງ຺ໂຄປິ. ເອວເມຕ຺ຖ ‘ນານຸປ຺ປາທນານານິໂຣຘຕາ’ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ອຕີຕາທີນິ’ ປນ ທູຣທຸກປຣິໂຍສານານິ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາເນວ. ‘ປຈ຺ຈຍສມຸຏ຺ຐານານິ’ປິ ‘‘ກມ຺ມຊໍ, ກມ຺ມປຈ຺ຈຍໍ, ກມ຺ມປຈ຺ຈຍອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໙໗໕) ນເຍນ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕານິເຍວ. ປຎ຺ຈປິ ປນ ຂນ຺ຘາ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນາວ ໂຫນ຺ຕິ, ໂນ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນາ; ສງ຺ຂຕາວ ໂນ ອສງ຺ຂຕາ; ອປິຈ ນິປ຺ຜນ຺ນາປິ ໂຫນ຺ຕິເຍວ. ສຠາວຘມ຺ເມສຸ ຫິ ນິພ຺ພານເມເວກໍ ອປຣິນິປ຺ຜນ຺ນໍ ອນິປ຺ຜນ຺ນຎ຺ຈ. ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ປນ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈ ກຖນ຺ຕິ? ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາຕິ ວາ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕາຕິ ວາ ປຣິນິປ຺ຜນ຺ນາປຣິນິປ຺ຜນ຺ນາຕິ ວາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ນິປ຺ຜນ຺ນາ ປນ ໂຫຕິ ສມາປຊ຺ຊນ຺ເຕນ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ. ຕຖາ ນາມປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ສາປິ ຫິ ໂລກິຍາທິເຠທໍ ນ ລຠຕິ; ນິປ຺ຜນ຺ນາ ປນ ໂຫຕິ ໂນ ອນິປ຺ຜນ຺ນາ; ນາມຄ຺ຄຫຓຎ຺ຫິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕວ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ.

ກມາທິວິນິຈ຺ຉຍກຖາ

ເອວໍ ປກິຓ຺ຓກໂຕ ຂນ຺ເຘ ວິທິຕ຺ວາ ປຸນ ເອເຕສຸເຍວ –

ຂນ຺ເຘສຸ ຎາຓເຠທຕ຺ຖໍ, ກມໂຕຖ ວິເສສໂຕ;

ອນູນາຘິກໂຕ ເຈວ, ອຸປມາໂຕ ຕເຖວ ຈ.

ທຏ຺ຐພ຺ພໂຕ ທ຺ວິຘາ ເອວໍ, ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ;

ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ ສມ຺ມາ, ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ວິຠາວິນາ.

ຕຕ຺ຖ ‘ກມໂຕ’ຕິ ອິຘ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ, ປຫານກ຺ກໂມ, ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ, ຠູມິກ຺ກໂມ, ເທສນາກ຺ກໂມຕິ ພຫຸວິໂຘ ກໂມ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຐມໍ ກລລໍ ໂຫຕິ, ກລລາ ໂຫຕິ ອພ຺ພຸທ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໕) ເອວມາທິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ. ‘‘ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາ ຘມ຺ມາ, ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ຕິກມາຕິກາ ໘) ເອວມາທິ ປຫານກ຺ກໂມ. ‘‘ສີລວິສຸທ຺ຘິ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໕໙; ປຏິ. ມ. ໓.໔໑) ເອວມາທິ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ. ‘‘ກາມາວຈຣາ, ຣູປາວຈຣາ’’ຕິ ເອວມາທິ ຠູມິກ຺ກໂມ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໔໕) ວາ ‘‘ທານກຖໍ ສີລກຖ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໖໙; ທີ. ນິ. ໑.໒໙໘) ວາ ເອວມາທິ ເທສນາກ຺ກໂມ. ເຕສຸ ອິຘ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ ຕາວ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ກລລາທີນໍ ວິຍ ຂນ຺ຘານໍ ປຸພ຺ພາປຣິຍວວຕ຺ຖາເນນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ; ນ ປຫານກ຺ກໂມ ກຸສລາພ຺ຍາກຕານໍ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພໂຕ; ນ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ ອກຸສລານໍ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນີຍໂຕ; ນ ຠູມິກ຺ກໂມ ເວທນາທີນໍ ຈຕຸຠູມກປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ.

ເທສນາກ຺ກໂມ ປນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ອເຠເທນ ຫິ ຍໍ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອຕ຺ຕຄ຺ຄາຫປຕິຕໍ ເວເນຍ຺ຍຊນໍ ສມູຫຆນວິນິພ຺ໂຠຄທສ຺ສເນນ ອຕ຺ຕຄ຺ຄາຫໂຕ ໂມເຈຕຸກາໂມ ຠຄວາ ຫິຕກາໂມ ຕສ຺ສ ຊນສ຺ສ ສຸຂຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ຈກ຺ຂຸອາທີນມ຺ປິ ວິສຍຠູຕໍ ໂອຬາຣິກໍ ປຐມໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘໍ ເທເສສິ. ຕໂຕ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐຣູປສໍເວທິຕໍ ເວທນໍ, ຍໍ ເວທຍຕິ ຕໍ ສຎ຺ຊານາຕີຕິ ເອວໍ ເວທນາວິສຍສ຺ສ ອາກາຣຄ຺ຄາຫິກໍ ສຎ຺ຎໍ, ສຎ຺ຎາວເສນ ອຠິສງ຺ຂາຣເກ ສງ຺ຂາເຣ, ເຕສໍ ເວທນາທີນໍ ນິສ຺ສຍໍ ອຘິປຕິຠູຕຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ເອວໍ ຕາວ ‘ກມໂຕ’ ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ.

‘ວິເສສໂຕ’ຕິ ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ວິເສສໂຕ. ໂກ ປນ ເຕສໍ ວິເສໂສ? ຂນ຺ຘາ ຕາວ ອວິເສສໂຕ ວຸຕ຺ຕາ, ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ສາສວອຸປາທານີຍຠາເວນ ວິເສເສຕ຺ວາ. ຍຖາຫ –

‘‘ປຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂນ຺ເຘ ເທເສສ຺ສາມິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ຈ, ຕໍ ສຸຓາຖ. ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ? ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ…ເປ… ສນ຺ຕິເກ ວາ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ…ເປ… ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາ…ເປ… ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ…ເປ… ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ …ເປ… ສນ຺ຕິເກ ວາ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ. ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ? ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ…ເປ… ສນ຺ຕິເກ ວາ ສາສວໍ ອຸປາທານິຍໍ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣູປູປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ…ເປ… ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ…ເປ… ສນ຺ຕິເກ ວາ ສາສວໍ ອຸປາທານິຍໍ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ. ອິເມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໔໘).

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍຖາ ເວທນາທໂຍ ອນາສວາປິ ສາສວາປິ ອຕ຺ຖິ, ນ ເອວໍ ຣູປໍ. ຍສ຺ມາ ປນສ຺ສ ຣາສຏ຺ເຐນ ຂນ຺ຘຠາໂວ ຍຸຊ຺ຊຕິ ຕສ຺ມາ ຂນ຺ເຘສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ຣາສຏ຺ເຐນ ຈ ສາສວຏ຺ເຐນ ຈ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘຠາໂວ ຍຸຊ຺ຊຕິ ຕສ຺ມາ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເວທນາທໂຍ ປນ ອນາສວາວ ຂນ຺ເຘສຸ ວຸຕ຺ຕາ, ສາສວາ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ. ‘ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປາທານໂຄຈຣາ ຂນ຺ຘາ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິຘ ປນ ສພ຺ເພເປເຕ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ຂນ຺ຘາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ.

‘ອນູນາຘິກໂຕ’ຕິ ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວຕາ ປຎ຺ເຈວ ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ ອນູນາ ອນຘິກາຕິ? ສພ຺ພສງ຺ຂຕສຠາເຄກສງ຺ຄຫໂຕ, ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍຄ຺ຄາຫວຕ຺ຖຸສ຺ສ ເອຕປ຺ປຣມໂຕ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ຕທວໂຣຘໂຕ. ອເນກປ຺ປເຠເທສຸ ຫິ ສງ຺ຂຕຘມ຺ເມສຸ ສຠາຄວເສນ ສງ຺ຄຍ຺ຫມາເນສຸ ຣູປໍ ຣູປສຠາຄສງ຺ຄຫວເສນ ເອໂກ ຂນ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ເວທນາ ເວທນາສຠາຄສງ຺ຄຫວເສນ ເອໂກ ຂນ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ສຎ຺ຎາທີສຸປິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພສງ຺ຂຕສຠາຄສງ຺ຄຫໂຕ ປຎ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕາ. ເອຕປຣມຎ຺ເຈຕໍ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍຄ຺ຄາຫວຕ຺ຖຸ ຍທິທໍ ຣູປາທໂຍ ປຎ຺ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຣູເປ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິ ຣູປໍ ອຸປາທາຍ ຣູປໍ ອຠິນິວິສ຺ສ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໒໐໗). ເວທນາຍ… ສຎ຺ຎາຍ… ສງ຺ຂາເຣສຸ…. ວິຎ຺ຎາເຓ ສຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປາທາຍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຠິນິວິສ຺ສ ເອວໍ ທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ – ‘ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕຕ຺ຕນິຍຄ຺ຄາຫວຕ຺ຖຸສ຺ສ ເອຕປຣມໂຕປິ ປຎ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕາ. ເຍປິ ຈຎ຺ເຎ ສີລາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕປິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອຕ຺ເຖວ ອວໂຣຘໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ເຎສໍ ຕທວໂຣຘໂຕປິ ປຎ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ເອວໍ ‘ອນູນາຘິກໂຕ’ ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ.

‘ອຸປມາໂຕ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ຄິລານສາລູປໂມ ຣູປຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ ຄິລານູປມສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓວເສນ ນິວາສນຏ຺ຐານໂຕ, ເຄລຎ຺ຎູປໂມ ເວທນຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ ອາພາຘກຕ຺ຕາ, ເຄລຎ຺ຎສມຸຏ຺ຐານູປໂມ ສຎ຺ຎຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ ກາມສຎ຺ຎາທິວເສນ ຣາຄາທິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເວທນາສມ຺ຠວາ, ອສປ຺ປາຍເສວນູປໂມ ສງ຺ຂາຣຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ ເວທນາເຄລຎ຺ຎສ຺ສ ນິທານຕ຺ຕາ. ‘‘ເວທນໍ ເວທນຕ຺ຕາຍ ສງ຺ຂຕມຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ‘‘ອກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ອຸປຈິຕຕ຺ຕາ ວິປາກໍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂສຫຄຕ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໕໕໖). ຄິລານູປໂມ ວິຎ຺ຎາຓຸປາທານກ຺ຂນ຺ໂຘ ເວທນາເຄລຎ຺ເຎນ ອປຣິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອປິຈ ຈາຣກກາຣຓອປຣາຘກາຣຓກາຣກອປຣາຘິກູປມາ ເອເຕ ຠາຊນໂຠຊນພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິເວສກຠຸຎ຺ຊກູປມາ ຈາຕິ, ເອວໍ ‘ອຸປມາໂຕ’ ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ.

‘ທຏ຺ຐພ຺ພໂຕ ທ຺ວິຘາ’ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈາຕິ ເອວໍ ທ຺ວິຘາ ທຏ຺ຐພ຺ພໂຕ ເປຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ. ສງ຺ເຂປໂຕ ຫິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອາສິວິສູປເມ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໘) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກປຈ຺ຈຕ຺ຖິກໂຕ, ຠາຣສຸຕ຺ຕວເສນ (ສໍ. ນິ. ໓.໒໒) ຠາຣໂຕ, ຂຊ຺ຊນີຍປຣິຍາຍວເສນ (ສໍ. ນິ. ໓.໗໙) ຂາທກໂຕ, ຍມກສຸຕ຺ຕວເສນ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໕) ອນິຈ຺ຈທຸກ຺ຂານຕ຺ຕສງ຺ຂຕວຘກໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນຕ຺ຖ ເຜຓປິຓ຺ໂຑ ວິຍ ຣູປໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອຸທກປຸພ຺ພຸໂຬ ວິຍ ເວທນາ, ມຣີຈິກາ ວິຍ ສຎ຺ຎາ, ກທລິກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ສງ຺ຂາຣາ, ມາຍາ ວິຍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ເຜຓປິຓ຺ຑູປມໍ ຣູປໍ, ເວທນາ ປຸພ຺ພຸຬູປມາ;

ມຣີຈິກູປມາ ສຎ຺ຎາ, ສງ຺ຂາຣາ ກທລູປມາ;

ມາຍູປມຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ເທສິຕາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໓.໙໕);

ຕຕ຺ຖ ຣູປາທີນໍ ເຜຓປິຓ຺ຑາທີຫິ ເອວໍ ສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ – ຍຖາ ຫິ ເຜຓປິຓ຺ໂຑ ນິສ຺ສາໂຣວ ເອວໍ ຣູປມ຺ປິ ນິຈ຺ຈສາຣຘຸວສາຣອຕ຺ຕສາຣວິຣເຫນ ນິສ຺ສາຣເມວ. ຍຖາ ຈ ໂສ ‘ອິມິນາ ປຕ຺ຕໍ ວາ ຖາລກໍ ວາ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຄຫິໂຕປິ ຕມຕ຺ຖໍ ນ ສາເຘຕິ ຠິຊ຺ຊເຕວ; ເອວໍ ຣູປມ຺ປິ ‘ນິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ຘຸວ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ອຫ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ມມ’ນ຺ຕິ ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຄຫິຕມ຺ປິ ນ ຕຖາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ ອສຸຠຎ຺ເຎວ ໂຫຕີຕິ. ເອວໍ ‘ເຜຓປິຓ຺ຑສທິສເມວ’ ໂຫຕິ.

ຍຖາ ວາ ປນ ເຜຓປິຓ຺ໂຑ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ໂທ ອເນກສນ຺ຘິຆຏິໂຕ ພຫູນ຺ນໍ ອຸທກສປ຺ປາທີນໍ ປາຓານໍ ອາວາໂສ, ເອວໍ ຣູປມ຺ປິ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ ອເນກສນ຺ຘິຆຏິຕໍ. ກຸລວເສນ ເຈຕ຺ຖ ອສີຕິ ກິມິກຸລານິ ວສນ຺ຕິ. ຕເທວ ເຕສໍ ສູຕິຆຣມ຺ປິ ວຈ຺ຈກຸຏິປິ ຄິລານສາລາປິ ສຸສານມ຺ປິ. ນ ເຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວມ຺ປິ ເຜຓປິຓ຺ຑສທິສໍ. ຍຖາ ຈ ເຜຓປິຓ຺ໂຑ ອາທິໂຕວ ພທຣປກ຺ກມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປພ຺ພຕກູຏມຕ຺ໂຕປິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຣູປມ຺ປິ ອາທິໂຕ ກລລມຕ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ພ຺ຍາມມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂຄມຫິໍສຫຕ຺ຖິອາທີນໍ ວເສນ ປພ຺ພຕກູຏມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂຫຕິ, ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາທີນໍ ວເສນ ອເນກໂຍຊນສຕປ຺ປມາຓມ຺ປິ. ເອວມ຺ປິ ເຜຓປິຓ຺ຑສທິສໍ. ຍຖາ ຈ ເຜຓປິຓ຺ໂຑ ອຸຏ຺ຐິຕມຕ຺ໂຕປິ ຠິຊ຺ຊຕິ, ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ, ສມຸທ຺ທໍ ປຕ຺ວາ ປນ ອວສ຺ສເມວ ຠິຊ຺ຊຕິ; ເອວເມວ ຣູປມ຺ປິ ກລລຠາເວປິ ຠິຊ຺ຊຕິ, ອພ຺ພຸທາທິຠາເວ, ອນ຺ຕຣາ ປນ ອເຠຊ຺ຊມານມ຺ປິ ວສ຺ສສຕາຍຸການໍ ວສ຺ສສຕໍ ປຕ຺ວາ ອວສ຺ສເມວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ມຣຓມຸເຂ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ເອວມ຺ປິ ເຜຓປິຓ຺ຑສທິສໍ.

ຍຖາ ປນ ປຸພ຺ພຸໂຬ ອສາໂຣ, ເອວໍ ເວທນາປິ. ຍຖາ ຈ ໂສ ອພໂລ, ອຄຍ຺ຫຸປໂຄ, ນ ສກ຺ກາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຜລກໍ ວາ ອາສນໍ ວາ ກາຕຸໍ, ຄຫິຕຄ຺ຄຫິໂຕປິ ຠິຊ຺ຊເຕວ; ເອວໍ ເວທນາປິ ອພລາ, ອຄຍ຺ຫຸປຄາ, ນ ສກ຺ກາ ‘ນິຈ຺ຈາ’ຕິ ວາ ‘ຘຸວາ’ຕິ ວາ ຄເຫຕຸໍ, ຄຫິຕາປິ ນ ຕຖາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ອຄຍ຺ຫຸປຄຕາຍປິ ເວທນາ ‘ປຸພ຺ພຸຬສທິສາ’. ຍຖາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອຸທກພິນ຺ທຸມ຺ຫິ ປຸພ຺ພຸໂຬ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຈ, ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ; ເອວໍ ເວທນາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເຈວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ ຈ, ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ ໂຫຕິ, ເອກຈ຺ຉຣກ຺ຂເຓ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຍຖາ ຈ ປຸພ຺ພຸໂຬ ອຸທກຕລໍ, ອຸທກພິນ຺ທຸໍ, ອຸທກຊລ຺ລກໍ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຸຏໍ ກຕ຺ວາ ຄຫຓວາຕຎ຺ຈາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກາຣຓານິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ເອວໍ ເວທນາປິ ວຕ຺ຖຸໍ, ອາຣມ຺ມຓໍ, ກິເລສຊາລໍ, ຜສ຺ສສງ຺ຆຏ຺ຏນຎ຺ຈາຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກາຣຓານິ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວມ຺ປິ ເວທນາ ປຸພ຺ພຸຬສທິສາ.

ສຎ຺ຎາປິ ອສາຣກຏ຺ເຐນ ‘ມຣີຈິສທິສາ’. ຕຖາ ອຄຍ຺ຫຸປຄຏ຺ເຐນ; ນ ຫິ ສກ຺ກາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິວິຕຸໍ ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ວາ ຠາຊນໍ ວາ ປູເຣຕຸໍ. ອປິຈ ຍຖາ ມຣີຈິ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ, ສຎ຺ຊາຕູມິເວໂຄ ວິຍ ຂາຍຕິ; ເອວໍ ນີລສຎ຺ຎາທິເຠທາ ສຎ຺ຎາປິ ນີລາທິອນຸຠວນຕ຺ຖາຍ ຜນ຺ທຕິ ວິປ຺ຜນ຺ທຕິ. ຍຖາ ຈ ມຣີຈິ ມຫາຊນໍ ວິປ຺ປລມ຺ເຠຕິ, ‘ປຣິປຸຓ຺ຓວາປີ ວິຍ ປຣິປຸຓ຺ຓນທີ ວິຍ ທິສ຺ສຕີ’ຕິ ວທາເປຕິ; ເອວໍ ສຎ຺ຎາປິ ວິປ຺ປລມ຺ເຠຕິ, ‘ອິທໍ ນີລກໍ ສຸຠໍ ສຸຂໍ ນິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິ ວທາເປຕິ. ປີຕກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວໍ ວິປ຺ປລມ຺ຠເນນາປິ ມຣີຈິສທິສາ.

ສງ຺ຂາຣາປິ ອສາຣກຏ຺ເຐນ ‘ກທລິກ຺ຂນ຺ຘສທິສາ’. ຕຖາ ອຄຍ຺ຫຸປຄຏ຺ເຐນ. ຍເຖວ ຫິ ກທລິກ຺ຂນ຺ຘໂຕ ກິຎ຺ຈິ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ສກ຺ກາ ໂຄປານສີອາທີນມຕ຺ຖາຍ ອຸປເນຕຸໍ, ອຸປນີຕມ຺ປິ ນ ຕຖາ ໂຫຕິ; ເອວໍ ສງ຺ຂາຣາປິ ນ ສກ຺ກາ ນິຈ຺ຈາທິວເສນ ຄເຫຕຸໍ, ຄຫິຕາປິ ນ ຕຖາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ກທລິກ຺ຂນ຺ໂຘ ພຫຸວຏ຺ຏິສໂມຘາໂນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘປິ ພຫຸຘມ຺ມສໂມຘາໂນ. ຍຖາ ຈ ກທລິກ຺ຂນ຺ໂຘ ນານາລກ຺ຂໂຓ, ອຎ຺ໂຎເຍວ ຫິ ພາຫິຣາຍ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິຍາ ວຓ຺ໂຓ, ອຎ຺ໂຎ ຕໂຕ ອພ຺ຠນ຺ຕຣພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ; ເອວເມວ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘປິ ອຎ຺ຎເທວ ຜສ຺ສສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ, ອຎ຺ຎໍ ເຈຕນາທີນໍ. ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ປນ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເອວມ຺ປິ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ ກທລິກ຺ຂນ຺ຘສທິໂສ.

ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ອສາຣກຏ຺ເຐນ ‘ມາຍາສທິສໍ’. ຕຖາ ອຄຍ຺ຫຸປຄຏ຺ເຐນ. ຍຖາ ຈ ມາຍາ ອິຕ຺ຕຣາ ລຫຸປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ເອວໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ຕໂຕປິ ອິຕ຺ຕຣຕຣຎ຺ເຈວ ລຫຸປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານຕຣຎ຺ຈ. ເຕເນວ ຫິ ຈິຕ຺ເຕນ ປຸຣິໂສ ອາຄໂຕ ວິຍ, ຄໂຕ ວິຍ, ຐິໂຕ ວິຍ, ນິສິນ຺ໂນ ວິຍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ຎເທວ ຈາຄມນກາເລ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ຄມນກາລາທີສຸ. ເອວມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ມາຍາສທິສໍ. ມາຍາ ຈ ມຫາຊນໍ ວຎ຺ເຈຕິ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ‘ອິທໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ຣຊຕໍ ມຸຕ຺ຕາ’ຕິປິ ຄຫາເປຕິ. ວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ມຫາຊນໍ ວຎ຺ເຈຕິ, ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ວິຍ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ວິຍ, ຐິຕໍ ວິຍ, ນິສິນ຺ນໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ຄາຫາເປຕິ. ອຎ຺ຎເທວ ຈ ອາຄມເນ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ຄມນາທີສຸ. ເອວມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ມາຍາສທິສໍ. ວິເສສໂຕ ຈ ສຸຠາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ໂອຬາຣິກມ຺ປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຣູປໍ ອສຸຠນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເວທນາ ຕີຫິ ທຸກ຺ຂຕາຫິ ອວິນິມຸຕ຺ຕໂຕ ທຸກ຺ຂາຕິ ສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣາ ອວິເຘຍ຺ຍໂຕ ອນຕ຺ຕາຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸທຍພ຺ພຍຘມ຺ມໂຕ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສຕ຺ຖສິທ຺ຘິໂຕ’ຕິ ເອວຎ຺ຈ ສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣວເສນ ທ຺ວິຘາ ປສ຺ສໂຕ ຍາ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ ໂຫຕິ, ຕໂຕປິ ວິນິຈ຺ຉຍນໂຍ ວິຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ສງ຺ເຂປໂຕ ຕາວ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາທິຠາເວນ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຂນ຺ເຘຫິ ນ ວິຫຎ຺ຎຕິ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ຣູປາທີນິ ເຜຓປິຓ຺ຑາທິສທິສຠາເວນ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ນ ອສາເຣສຸ ສາຣທສ຺ສີ ໂຫຕິ. ວິເສສໂຕ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຣູປໍ ອສຸຠໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ກພຬີກາຣາຫາຣໍ ປຣິຊານາຕິ, ອສຸເຠ ສຸຠນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສໍ ປຊຫຕິ, ກາໂມຆໍ ອຸຕ຺ຕຣຕິ, ກາມໂຍເຄນ ວິສໍຍຸຊ຺ຊຕິ, ກາມາສເວນ ອນາສໂວ ໂຫຕິ, ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖໍ ຠິນ຺ທຕິ, ກາມຸປາທານໍ ນ ອຸປາທິຍຕິ. ເວທນໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຜສ຺ສາຫາຣໍ ປຣິຊານາຕິ, ທຸກ຺ເຂ ສຸຂນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສໍ ປຊຫຕິ, ຠໂວຆໍ ອຸຕ຺ຕຣຕິ, ຠວໂຍເຄນ ວິສໍຍຸຊ຺ຊຕິ, ຠວາສເວນ ອນາສໂວ ໂຫຕິ, ພ຺ຍາປາທກາຍຄນ຺ຖໍ ຠິນ຺ທຕິ, ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ ນ ອຸປາທິຍຕິ. ສຎ຺ຎໍ ສງ຺ຂາເຣ ຈ ອນຕ຺ຕໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ມໂນສຎ຺ເຈຕນາຫາຣໍ ປຣິຊານາຕິ, ອນຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຕາຕິ ວິປລ຺ລາສໍ ປຊຫຕິ, ທິຏ຺ໂຐຆໍ ອຸຕ຺ຕຣຕິ, ທິຏ຺ຐິໂຍເຄນ ວິສໍຍຸຊ຺ຊຕິ, ທິຏ຺ຐາສເວນ ອນາສໂວ ໂຫຕິ, ອິທໍ ສຈ຺ຈາຠິນິເວສກາຍຄນ຺ຖໍ ຠິນ຺ທຕິ, ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ ນ ອຸປາທິຍຕິ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາຓາຫາຣໍ ປຣິຊານາຕິ, ອນິຈ຺ເຈ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວິປລ຺ລາສໍ ປຊຫຕິ, ອວິຊ຺ໂຊຆໍ ອຸຕ຺ຕຣຕິ, ອວິຊ຺ຊາໂຍເຄນ ວິສໍຍຸຊ຺ຊຕິ, ອວິຊ຺ຊາສເວນ ອນາສໂວ ໂຫຕິ, ສີລພ຺ພຕປຣາມາສກາຍຄນ຺ຖໍ ຠິນ຺ທຕິ, ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ ນ ອຸປາທິຍຕິ.

ເອວໍ ມຫານິສໍສໍ, ວຘກາທິວເສນ ທສ຺ສນໍ ຍສ຺ມາ;

ຕສ຺ມາ ຂນ຺ເຘ ຘີໂຣ, ວຘກາທິວເສນ ປສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ.