໑. ວາທຍຸຕ຺ຕິປຣິຫານິວຓ຺ຓນາ

໒໓໙. ອິທານິ ປຣິຫານິກຖາ ໂຫຕິ. ປຣິຫານິຘມ຺ໂມ ອປຣິຫານິຘມ຺ໂມ, ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ເສກ຺ຂສ຺ສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ’’ (ອ. ນິ. ໒.໑໘໕), ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສມຍວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໔໙) ເອວມາທີນິ ຫິ ສຸຕ຺ຕານິ ນິສ຺ສາຍ ສມ຺ມິຕິຍາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ສພ຺ພຕ຺ຖິວາທິໂນ ເອກຈ຺ເຈ ຈ ມຫາສງ຺ຆິກາ ອຣຫໂຕປິ ປຣິຫານິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ອຎ຺ເຎເຍວ ວາ, ເຍສໍ ອຍໍ ລທ຺ຘິ, ເຕສໍ ລທ຺ຘິຠິນ຺ທນຕ຺ຖໍ ປຣິຫາຍຕິ ອຣຫາ ອຣຫຕ຺ຕາຕິ ປຸຈ຺ຉາ ສກວາທິສ຺ສ. ຕຕ຺ຣ ປຣິຫາຍຕີຕິ ທ຺ເວ ປຣິຫານິໂຍ ປຕ຺ຕປຣິຫານິ ຈ ອປ຺ປຕ຺ຕປຣິຫານິ ຈ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ໂຄຘິໂກ ຕມ຺ຫາ ສາມຍິກາຍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ປຣິຫາຍີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໕໙) ອຍໍ ປຕ຺ຕປຣິຫານິ ນາມ. ‘‘ມາ ໂວ ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖິການໍ ສຕໍ ສາມຎ຺ຎຕ຺ໂຖ ປຣິຫາຍີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໑໖-໔໑໘) ອຍໍ ອປ຺ປຕ຺ຕປຣິຫານິ. ຕາສຸ ອິຘ ປຕ຺ຕປຣິຫານິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຕຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ອາມນ຺ຕາຕິ ປຏິຎ຺ຎາ ປຣວາທິສ຺ສ. ສກສມເຍ ປນ ອິມໍ ປຕ຺ຕປຣິຫານິໍ ນາມ ໂລກິຍສມາປຕ຺ຕິຍາວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ອຣຫຕ຺ຕາທີຫິ ສາມຎ຺ຎຜເລຫິ. ປຣສມເຍປິ ນໍ ສພ຺ພສາມຎ຺ຎຜເລສຸ ສພ຺ພຠເວສຸ ສພ຺ພກາເລສຸ ສພ຺ເພສຎ຺ຈ ປຸຄ຺ຄລານໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ເຕສໍ ລທ຺ຘິມຕ຺ຕເມວາຕິ ສພ຺ພໍ ລທ຺ຘິຊາລໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ປຸນ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິອາທິນາ ນເຍນ ເທສນາ ວຑ຺ຒິຕາ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ປຣວາທີ ກເມນ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ຐິຕສ຺ສ ອຣຫໂຕ ປຣິຫານິໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ອຸປຣິຜເລສຸ ຐິຕສ຺ເສວ ອິຈ຺ຉຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ຣູປາຣູປຠເວສຸ ຐິຕສ຺ສ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ກມ຺ມາຣາມຕາທີນໍ ປນ ປຣິຫານິຍຘມ຺ມານໍ ຠາວໂຕ ກາມຠເວ ຐິຕສ຺ເສວ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ປຸນ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ປຸຏ຺ໂຐ ກາມຠວໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິຊານາຕິ. ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ຫິ ກາມຠເວ ປຣິຫານິກຣາ ກາມຄຸຓາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ປຣິຫາຍຕີຕິ ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິ.

ຕຕິຍປຸຈ຺ຉາຍ ປຣິຫານີຕິ ປຣິຫານິກເຣ ຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ປຣິຫານິ ນາມ ກມ຺ມາຣາມຕາທິຘມ຺ມາ, ວິເສສໂຕ ວາ ກາມຣາຄພ຺ຍາປາທາ ເອວ, ເຕ ຈ ຣູປາຣູປຠເວ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນ ເຫວ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຣວາທິສ຺ສ.

ສພ຺ພທາຕິ ກາລປຸຈ຺ຉາ. ຕຕ຺ຖ ປຐມປຎ຺ເຫ ໂຍນິໂສມນສິກາຣກາເລ ອປຣິຫາຍນໂຕ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ທຸຕິເຍ ອໂຍນິໂສມນສິກໂຣໂຕ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ວາ ທິວສຠາເຄ ວາ ສພ຺ພທາ ປຣິຫາຍນໂຕ ປຏິຊານາຕິ. ຕຕິເຍ ປຣິຫານິກຣຘມ຺ມສມາໂຍເຄ ສຕິ ມຸຫຸຕ຺ຕເມວ ປຣິຫານິ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອປຣິຫີນສ຺ສ ປຈ຺ຉາ ປຣິຫີນສ຺ສ ຈ ປຣິຫານິ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

ສພ຺ເພວ ອຣຫນ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຫານໍ ປຐມສ຺ມິໍ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ທຸຕິຍສ຺ມິໍ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິຊານາຕິ. ຕຕິຍສ຺ມິມ຺ປິ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາວ ອຘິປ຺ເປຕາ. ເຕສຎ຺ຫິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ປຣິຫານິ ນ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິ.

ເສຏ຺ຐິອຸທາຫຣເຓ ປຐມປຸຈ຺ຉາ ປຣວາທິສ຺ສ, ທຸຕິຍາ ສກວາທິສ຺ສ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍໍ ມໍ ຕຸມ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉຖ – ‘‘ອຣຫາ ອຣຫຕ຺ຕາ ປຣິຫາຍນ຺ໂຕ ຈຕູຫິ ຜເລຫິ ປຣິຫາຍຕີ’’ຕິ, ຕຕ຺ຣ ໂວ ປຏິປຸຈ຺ຉາມິ – ‘‘ຈຕູຫິ ສຕສຫສ຺ເສຫິ ເສຏ຺ຐີ ເສຏ຺ຐິຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຕສຫສ຺ເສຫິ ປຣິຫີເນ ເສຏ຺ຐີ ເສຏ຺ຐິຕ຺ຕາ ປຣິຫີໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ສກວາທິນາ ເອກເທເສນ ປຣິຫານິໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພສາປເຕຍ຺ຍາ ປຣິຫີໂນ ໂຫຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕຖາ ອປຣິຫີນຕ຺ຕາ ສກວາທີ ນ ເຫວາຕິ ວຕ຺ວາ ອຖ ນໍ ‘‘ເອວເມວ ອຣຫາປິ ປຣິຫາຍຕິ ຈ. ນ ຈ ຈຕູຫິ ຜເລຫີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນລທ຺ຘິກໍ ທຸຕິຍໍ ຠພ຺ພປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຣວາທີ ເສຏ຺ຐິໂນ ອຠພ຺ພຕາຍ ນິຍມໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ອຣຫໂຕ ຈຕູຫິ ຜເລຫິ ປຣິຫານິຠພ຺ພຕໍ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ນິຍໂຕ ສມ຺ໂພຘິປຣາຍໂຓ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໘໗) ວຈນສ຺ສ ອໂຍນິໂສ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ລທ຺ຘິຍໍ ຐິໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໂຕ ປຣິຫາຍິຕຸໍ ອຠພ຺ພຕໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຕໍ ປນສ຺ສ ລທ຺ຘິມຕ຺ຕເມວາຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ວາທຍຸຕ຺ຕິ ນາມ ນິຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ.