ອຠິຘມ຺ມປິຏເກ

ກຖາວຕ຺ຖຸ-ອຏ຺ຐກຖາ

ນິສິນ຺ໂນ ເທວໂລກສ຺ມິໍ, ເທວສງ຺ຆປຸຣກ຺ຂໂຕ;

ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ, ສຕ຺ຖາ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ.

ສພ຺ພປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຸສໂລ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຣິທີປນໍ;

ວຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ, ໂລເກ ອຸຕ຺ຕມປຸຄ຺ຄໂລ.

ຍໍ ປຸຄ຺ຄລກຖາທີນໍ, ກຖານໍ ວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ;

ກຖາວຕ຺ຖຸປ຺ປກຣຓໍ, ສງ຺ເຂເປນ ອເທສຍີ.

ມາຕິກາຐປເນເນວ, ຐປິຕສ຺ສ ສຸຣາລເຍ;

ຕສ຺ສ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ເຕນ, ວິຠຕ຺ຕສ຺ສ ມຫີຕເລ.

ອິທານິ ຍສ຺ມາ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ;

ຕສ຺ມາ ນໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມິ, ຕໍ ສຸຓາຖ ສມາຫິຕາຕິ.

ນິທານກຖາ

ຍມກປາຏິຫີຣາວສານສ຺ມິຎ຺ຫິ ຠຄວາ ຕິທສປຸເຣ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກມູເລ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ເທວປຣິສາຍ ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓີວິຠງ຺ຄຘາຕຸກຖາປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓານິ ເທສຍິຕ຺ວາ ກຖາວຕ຺ຖຸເທສນາຍ ວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ‘‘ອນາຄເຕ ມມ ສາວໂກ ມຫາປຎ຺ໂຎ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສາສນມລໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ສກວາເທ ປຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕສຕານິ ປຣວາເທ ປຎ຺ຈາຕິ ສຸຕ຺ຕສຫສ຺ສໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ອິມໍ ປກຣຓໍ ຠາເຊສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ໂສກາສໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຍາ ເຈສາ ປຸຄ຺ຄລວາເທ ຕາວ ຈຕູສຸ ປຎ຺ເຫສຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຎ຺ຈການໍ ວເສນ ອຏ຺ຐມຸຂາ ວາທຍຸຕ຺ຕິ, ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພກຖາມຄ຺ເຄສຸ ອສມ຺ປຸຓ຺ຓຠາຓວາຣມຕ຺ຕາຍ ຕນ຺ຕິຍາ ມາຕິກໍ ຐເປສິ. ອຖາວເສສໍ ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ວິຕ຺ຖາຣນເຍເນວ ກເຖຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕໂສປານມຊ຺ເຌ ມຓິມເຍນ ໂສປາເນນ ເທວໂລກໂຕ ສງ຺ກສ຺ສນຄເຣ ໂອຣຸຍ຺ຫ ສຕ຺ຕຫິຕໍ ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ.

ອຖສ຺ສ ມຫາກສ຺ສປປ຺ປມຸໂຂ ວສີຄໂຓ ອຊາຕສຕ຺ຕຸຣາຊານໍ ສຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘມ຺ມວິນຍສຣີຣໍ ສງ຺ຄຫໍ ອາໂຣເປສິ. ຕໂຕ ວສ຺ສສຕສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ທສ ວຕ຺ຖູນິ ທີປຍິໍສຸ. ຕານິ ສຸຕ຺ວາ ກາກຓ຺ຑກສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຍສຕ຺ເຖໂຣ ສຸສຸນາຄປຸຕ຺ຕໍ ກາລາໂສກໍ ນາມ ຣາຊານໍ ສຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສານໍ ອນ຺ຕເຣ ສຕ຺ຕເຖຣສຕານິ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ຕານິ ທສວຕ຺ຖູນິ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມວິນຍສຣີຣໍ ສງ຺ຄຫໍ ອາໂຣເປສິ.

ເຕຫິ ປນ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ນິຄ຺ຄຫິຕາ ທສສຫສ຺ສາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ຂໍ ປຣິເຍສມານາ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປໍ ທຸພ຺ພລປກ຺ຂໍ ລຠິຕ຺ວາ ວິສຸໍ ມຫາສງ຺ຆິກາຈຣິຍກຸລໍ ນາມ ອກໍສຸ. ຕໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຣານິ ທ຺ເວ ອາຈຣິຍກຸລານິ ຊາຕານິ – ໂຄກຸລິກາ ຈ ເອກພ຺ໂຍຫາຣິກາ ຈ. ໂຄກຸລິກນິກາຍໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຣານິ ທ຺ເວ ອາຈຣິຍກຸລານິ ຊາຕານິ – ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາທາ ຈ ພາຫຸລິຍາ ຈ. ພຫຸສ຺ສຸຕິກາຕິປິ ເຕສໍເຍວ ນາມໍ. ເຕສໍເຍວ ອນ຺ຕເຣ ເຈຕິຍວາທາ ນາມ ອປເຣ ອາຈຣິຍວາທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ເອວໍ ມຫາສງ຺ຆິກາຈຣິຍກຸລໂຕ ທຸຕິເຍ ວສ຺ສສເຕ ປຎ຺ຈາຈຣິຍກຸລານິ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ. ຕານິ ມຫາສງ຺ຆິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຉ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕສ຺ມິໍເຍວ ທຸຕິເຍ ວສ຺ສສເຕ ເຖຣວາທໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອາຈຣິຍວາທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ – ມຫິສາສກາ ຈ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກວາທໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຈຣິຍວາທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ – ຘມ຺ມຸຕ຺ຕຣິຍາ, ຠທ຺ຣຍານິກາ, ຉນ຺ນາຄາຣິກາ, ສມິຕິຍາຕິ. ປຸນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ທຸຕິເຍ ວສ຺ສສເຕ ມຫິສາສກວາທໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖິວາທາ ຘມ຺ມຄຸຕ຺ຕິກາຕິ ທ຺ເວ ອາຈຣິຍວາທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ປຸນ ສພ຺ພຕ຺ຖິວາທກຸລໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກສ຺ສປິກາ ນາມ ຊາຕາ. ກສ຺ສປິເກສຸ ຠິນ຺ເນສຸ ອປເຣ ສງ຺ກນ຺ຕິກາ ນາມ ຊາຕາ. ສງ຺ກນ຺ຕິເກສຸ ຠິນ຺ເນສຸ ສຸຕ຺ຕວາທາ ນາມ ຊາຕາຕິ ເຖຣວາທໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອິເມ ເອກາທສ ອາຈຣິຍວາທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ເຕ ເຖຣວາເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວາທສ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອິເມ ຈ ທ຺ວາທສ, ມຫາສງ຺ຆິການຎ຺ຈ ຉ ອາຈຣິຍວາທາຕິ ສພ຺ເພວ ອຏ຺ຐາຣສ ອາຈຣິຍວາທາ ທຸຕິເຍ ວສ຺ສສເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ອຏ຺ຐາຣສ ນິກາຍາຕິປິ, ອຏ຺ຐາຣສາຈຣິຍກຸລານີຕິປິ ເອເຕສໍເຍວ ນາມໍ. ເອເຕສຸ ປນ ສຕ຺ຕຣສ ວາທາ ຠິນ຺ນກາ, ເຖຣວາໂທ ອສມ຺ຠິນ຺ນໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ທີປວໍເສ –

‘‘ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕາ ປາປຠິກ຺ຂູ, ເຖເຣຫິ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ;

ອຎ຺ຎໍ ປກ຺ຂໍ ລຠິຕ຺ວານ, ອຘມ຺ມວາທີ ພຫູ ຊນາ.

‘‘ທສສຫສ຺ສາ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ, ອກໍສຸ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫໍ;

ຕສ຺ມາຍໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄີຕິ, ມຫາສງ຺ຄີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ມຫາສງ຺ຄີຕິກາ ຠິກ຺ຂູ, ວິໂລມໍ ອກໍສຸ ສາສເນ;

ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມູລສງ຺ຄຫໍ, ອຎ຺ຎໍ ອກໍສຸ ສງ຺ຄຫໍ.

‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ຄຫິຕາ ສຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຣິໍສຸ ເຕ;

ອຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິນ຺ທິໍສຸ, ວິນເຍ ນິກາເຍສຸ ຈ ປຎ຺ຈສຸ.

‘‘ປຣິຍາຍເທສິຕຎ຺ຈາປິ, ອໂຖ ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສິຕໍ;

ນີຕຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໍ, ອຊານິຕ຺ວານ ຠິກ຺ຂໂວ.

‘‘ອຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓິຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖໍ ຐປຍິໍສຸ ເຕ;

ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍາຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ, ພຫຸໍ ອຕ຺ຖໍ ວິນາສຍຸໍ.

‘‘ຉຑ຺ເຑຕ຺ວານ ເອກເທສໍ, ສຸຕ຺ຕໍ ວິນຍຄມ຺ຠີຣໍ;

ປຕິຣູປໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວິນຍໍ, ຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ກຣິໍສຸ ເຕ.

‘‘ປຣິວາຣໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣໍ, ອຠິຘມ຺ມໍ ຉປ຺ປກຣຓໍ;

ປຏິສມ຺ຠິທຎ຺ຈ ນິທ຺ເທສໍ, ເອກເທສຎ຺ຈ ຊາຕກໍ.

‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວານ, ອຎ຺ຎານິ ອກຣິໍສຸ ເຕ;

ນາມໍ ລິງ຺ຄໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ, ອາກປ຺ປກຣຓານິ ຈ.

‘‘ປກຕິຠາວໍ ຊຫິຕ຺ວາ, ຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ອກໍສຸ ເຕ;

ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຠິນ຺ນວາທາ, ມຫາສງ຺ຄີຕິກາຣກາ.

‘‘ເຕສຎ຺ຈ ອນຸກາເຣນ, ຠິນ຺ນວາທາ ພຫູ ອຫຸ;

ຕໂຕ ອປຣກາລມ຺ຫິ, ຕສ຺ມິໍ ເຠໂທ ອຊາຍຖ.

‘‘ໂຄກຸລິກາ ເອກພ຺ໂຍຫາຣິ, ທ຺ວິຘາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂໂວ;

ໂຄກຸລິການໍ ທ຺ເວ ເຠທາ, ອປຣກາລມ຺ຫິ ຊາຍຖ.

‘‘ພຫຸສ຺ສຸຕິກາ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ທ຺ວິຘາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂໂວ;

ເຈຕິຍາ ຈ ປຸນວາທີ, ມຫາສງ຺ຄີຕິເຠທກາ.

‘‘ປຎ຺ຈວາທາ ອິເມ ສພ຺ເພ, ມຫາສງ຺ຄີຕິມູລກາ;

ອຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິນ຺ທິໍສຸ, ເອກເທສຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫໍ.

‘‘ຄນ຺ຖຎ຺ຈ ເອກເທສຎ຺ຫິ, ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອກໍສຸ ເຕ;

ນາມໍ ລິງ຺ຄໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ, ອາກປ຺ປກຣຓານິ ຈ.

‘‘ປກຕິຠາວໍ ຊຫິຕ຺ວາ, ຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ອກໍສຸ ເຕ;

ວິສຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣວາທມ຺ຫິ, ປຸນ ເຠໂທ ອຊາຍຖ.

‘‘ມຫິສາສກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ, ທ຺ວິຘາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂໂວ;

ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກວາທມ຺ຫິ, ຈຕຸຘາ ເຠໂທ ອຊາຍຖ.

‘‘ຘມ຺ມຸຕ຺ຕຣິກາ ຠທ຺ທຍານິກາ, ຉນ຺ນາຄາຣິກາ ຈ ສມິຕິ;

ມຫິສາສການໍ ທ຺ເວ ເຠທາ, ອປຣກາລມ຺ຫິ ອຊາຍຖ.

‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖິວາທາ ຘມ຺ມຄຸຕ຺ຕາ, ທ຺ວິຘາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂໂວ;

ສພ຺ພຕ຺ຖິວາທານໍ ກສ຺ສປິກາ, ສງ຺ກນ຺ຕິກສ຺ສປິເກນ ຈ.

‘‘ສງ຺ກນ຺ຕິການໍ ສຸຕ຺ຕວາທີ, ອນຸປຸພ຺ເພນ ຠິຊ຺ຊຖ;

ອິເມ ເອກາທສ ວາທາ, ສມ຺ຠິນ຺ນາ ເຖຣວາທໂຕ.

‘‘ອຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິນ຺ທິໍສຸ, ເອກເທສຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫໍ;

ຄນ຺ຖຎ຺ຈ ເອກເທສຎ຺ຫິ, ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອກໍສຸ ເຕ.

‘‘ນາມໍ ລິງ຺ຄໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ, ອາກປ຺ປກຣຓານິ ຈ;

ປກຕິຠາວໍ ຊຫິຕ຺ວາ, ຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ອກໍສຸ ເຕ.

‘‘ສຕ຺ຕຣສ ຠິນ຺ນວາທາ, ເອກວາໂທ ອຠິນ຺ນໂກ;

ສພ຺ເພວຏ຺ຐາຣສ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິນ຺ນວາເທນ ເຕ ສຫ.

‘‘ນິຄ຺ໂຣໂຘວ ມຫາຣຸກ຺ໂຂ, ເຖຣ ວາທານມຸຕ຺ຕໂມ;

ອນູນໍ ອນຘິກຎ຺ຈ, ເກວລໍ ຊິນສາສນໍ.

‘‘ສນ຺ຕກາ ວິຍ ຣຸກ຺ຂມ຺ຫິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ວາທເສສກາ;

ປຐເມ ວສ຺ສສເຕ ນຕ຺ຖິ, ທຸຕິເຍ ວສ຺ສສຕນ຺ຕເຣ;

ຠິນ຺ນາ ສຕ຺ຕຣສ ວາທາ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຊິນສາສເນ’’ຕິ.

ອປຣາປຣໍ ປນ ເຫມວຕິກາ, ຣາຊຄິຣິກາ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖິກາ, ປຸພ຺ພເສລິຍາ, ອປຣເສລິຍາ, ວາຊິຣິຍາຕິ ອຎ຺ເຎປິ ຉ ອາຈຣິຍວາທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ເຕ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປຕາ. ປຸຣິມການໍ ປນ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ອາຈຣິຍວາທານໍ ວເສນ ປວຕ຺ຕມາເນ ສາສເນ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ອໂສໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ທິວເສ ທິວເສ ພຸທ຺ຘປູຊາຍ ສຕສຫສ຺ສໍ, ຘມ຺ມປູຊາຍ ສຕສຫສ຺ສໍ, ສງ຺ຆປູຊາຍ ສຕສຫສ຺ສໍ, ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍສ຺ສ ນິຄ຺ໂຣຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສໍ, ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ສຕສຫສ຺ສນ຺ຕິ ປຎ຺ຈສຕສຫສ຺ສານິ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ສາສເນ ອຸຬາຣໍ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ປວຕ຺ເຕສິ.

ຕິຕ຺ຖິຍາ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ ອນ຺ຕມໂສ ຆາສຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອລຠນ຺ຕາ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ຠິກ຺ຂູສຸ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສການິ ສການິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ – ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນ’’ນ຺ຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຠມານາປິ ສຍເມວ ເກເສ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ວິຫາເຣສຸ ວິຈຣນ຺ຕາ ອຸໂປສຖກມ຺ມາທິກຣຓກາເລ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ປວິສນ຺ຕິ. ເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫມານາປິ ຘມ຺ມວິນຍານຸໂລມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອສຓ຺ຐຫນ຺ຕາ ອເນກຣູປໍ ສາສນສ຺ສ ອພ຺ພຸທຎ຺ຈ ມລຎ຺ຈ ກຓ຺ຏກຎ຺ຈ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ເກຈິ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣນ຺ຕິ, ເກຈິ ປຎ຺ຈາຕເປ ຕປນ຺ຕິ, ເກຈິ ອາທິຈ຺ຈໍ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເກຈິ ‘‘ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ໂວຠິນ຺ທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕຖາ ຕຖາ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ຕທາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ອກາສິ. ອໂສກາຣາເມ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ອຸໂປສໂຖ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊິ.

ຣາຊາ ‘‘ອາຓາຍ ກາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາຍມນ຺ໂຕປິ ກາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ທຸຄ຺ຄຫິຕຄາຫິນາ ພາເລນ ອມຈ຺ເຈນ ອເນເກສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິເຕສຸ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສິ. ໂສ ຕຎ຺ຈ ວິປ຺ປຏິສາຣໍ ຕຎ຺ຈ ສາສເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອພ຺ພຸທໍ ວູປສເມຕຸກາໂມ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ປຏິພໂລ’’ຕິ ສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວຈເນນ ອໂຫຄງ຺ຄາປພ຺ພຕໂຕ ເຖຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍທສ຺ສເນນ ເຖຣສ຺ສ ອານຸຠາເວ ນິພ຺ພິຈິກິຈ຺ໂຉ ອຕ຺ຕໂນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣໍ ວູປສເມສິ. ເຖໂຣປິ ຕໍ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນເຍວ ວສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ສມຍໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສິ. ໂສ ອຸຄ຺ຄຫິຕສມໂຍ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອໂສກາຣາເມ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ສາຓິປາກາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ສາຓິປາກາຣນ຺ຕເຣ ນິສິນ຺ໂນ ເອກລທ຺ຘິເກ ເອກລທ຺ຘິເກ ຠິກ຺ຂູ ເອກໂຕ ເອກໂຕ ກາເຣຕ຺ວາ ເອກເມກໍ ຠິກ຺ຂຸສມູຫໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກິໍວາທີ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ? ຕໂຕ ສສ຺ສຕວາທິໂນ – ‘‘ສສ຺ສຕວາທີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກາ, ອນ຺ຕານນ຺ຕິກາ, ອມຣາວິກ຺ເຂປິກາ, ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິກາ, ສຎ຺ຎີວາທາ, ອສຎ຺ຎີວາທາ, ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີວາທາ, ອຸຈ຺ເຉທວາທາ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາ – ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ປຐມເມວ ສມຍສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນຍິເມ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ອິເມຕິ ຎຕ຺ວາ ເຕສໍ ເສຕການິ ວຕ຺ຖານິ ທຕ຺ວາ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊສິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ສຏ຺ຐິສຫສ຺ສາ ອເຫສຸໍ.

ອຖຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍວາທີ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ? ‘‘ວິຠຊ຺ຊວາທີ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊາ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ວິຠຊ຺ຊວາທີ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຕໂຕ ຣາຊາ ‘ສຸທ຺ຘໍ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ສາສນໍ, ກໂຣຕຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຸໂປສຖ’ນ຺ຕິ ອາຣກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ສມຄ຺ໂຄ ສງ຺ໂຆ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ອກາສິ. ຕສ຺ມິໍ ສນ຺ນິປາເຕ ສຏ຺ຐິຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ສມາຄເມ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ຍານິ ຈ ຕທາ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ວຕ຺ຖູນິ, ຍານິ ຈ ອາຍຕິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ເຕສໍ ປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ນນຍວເສເນວ ຕຖາຄເຕນ ຐປິຕມາຕິກໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ສກວາເທ ປຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕສຕານິ ປຣວາເທ ປຎ຺ຈາຕິ ສຸຕ຺ຕສຫສ຺ສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອິມໍ ປຣປ຺ປວາທມຖນໍ ອາຍຕິລກ຺ຂຓໍ ກຖາວຕ຺ຖຸປ຺ປກຣຓໍ ອຠາສິ.

ຕໂຕ ສຏ຺ຐິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ເຍສຸ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ຕິປິຏກປຣິຍຕ຺ຕິຘຣານໍ ປຠິນ຺ນປຏິສມ຺ຠິທານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຫສ຺ສເມກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ຈ ຍສຕ຺ເຖໂຣ ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຍິໍສຸ; ເອວເມວ ສງ຺ຄາຍນ຺ໂຕ ສາສນມລໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິໍ ອກາສິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຘມ຺ມໍ ສງ຺ຄາຍນ຺ໂຕ ອິມໍ ຍຖາຠາສິຕໍ ປກຣຓໍ ສງ຺ຄຫໍ ອາໂຣເປສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຍໍ ປຸຄ຺ຄລກຖາທີນໍ, ກຖານໍ ວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ;

ກຖາວຕ຺ຖຸປ຺ປກຣຓໍ, ສງ຺ເຂເປນ ອເທສຍີ.

‘‘ມາຕິກາຐປເນເນວ, ຐປິຕສ຺ສ ສຸຣາລເຍ;

ຕສ຺ສ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ເຕນ, ວິຠຕ຺ຕສ຺ສ ມຫີຕເລ.

‘‘ອິທານິ ຍສ຺ມາ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ;

ຕສ຺ມາ ນໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມິ, ຕໍ ສຸຓາຖ ສມາຫິຕາ’’ຕິ.

ນິທານກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ປຸຄ຺ຄລກຖາ

໑. ສຸທ຺ຘສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ

໑. ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກວຓ຺ຓນາ

໑. ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ. ອາມນ຺ຕາຕິ ອຍໍ ປຏິຊານນາ. ກສ຺ສ ປນາຍໍ ປຸຈ຺ຉາ, ກສ຺ສ ປຏິຊານນາຕິ? ອສຸກສ຺ສາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ຠຄວຕາ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ປກຣເຓ ນານປ຺ປກາຣານໍ ລທ຺ຘີນໍ ວິໂສຘນຕ຺ຖໍ ຕນ຺ຕິວເສນ ມາຕິກາ ຐປິຕາ. ສາ ເຖເຣນ ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ນນເຍ ຐຕ຺ວາ ຕນ຺ຕິວເສນ ວິຠຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ເຖໂຣ ຍຕ຺ຕກາ ເອຕ຺ຖ ວາທມຄ຺ຄາ ທສ຺ສິຕາ, ຕຕ຺ຕເກຫິ ວາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ວາເທນ ວິຄ຺ຄາຫິກກຖໍ ກເຖສິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ປນ ຕາສໍ ຕາສໍ ກຖານໍ ອຕ຺ຖສ຺ສ ສຸຂາວຘາຣຓຕ຺ຖໍ ສກວາທີປຸຈ຺ຉາ, ປຣວາທີປຸຈ຺ຉາ, ສກວາທີປຏິຎ຺ຎາ, ປຣວາທີປຏິຎ຺ຎາຕິ ເອວໍ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາວ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ກຣິສ຺ສາມ.

ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ ຫິ ອຍໍ ສກວາທີປຸຈ຺ຉາ. ຕາຍ ‘‘ເຍ ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ເອວໍລທ຺ຘິກາ ປຸຄ຺ຄລວາທິໂນ, ເຕ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພາ’’ຕິ ທີເປຕິ. ເກ ປນ ປຸຄ຺ຄລວາທິໂນຕິ? ສາສເນ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ເຈວ ສມິຕິຍາ ຈ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ພຫູ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ. ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອຕ຺ຕາ, ສຕ຺ໂຕ ຊີໂວ. ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ປຎ຺ຎາຍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ລພ຺ຠຕິ, ຎາຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐຕິ ມາຍາມຣີຈິອາທໂຍ ວິຍ ອຠູຕາກາເຣນ ອຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ຠູຕຏ຺ໂຐ. ປຣມຕ຺ໂຖຕິ ອນຸສ຺ສວາທິວເສນ ອຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ໂຖ. ອຸຠເຍນາປິ ໂຍ ປຣໂຕ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນ, ຣູປຎ຺ຈ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິອາທິນາ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸອິນ຺ທ຺ຣິຍວເສນ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສວິໂຘ ຘມ຺ມປ຺ປເຠໂທ ທສ຺ສິໂຕ. ຍຖາ ໂສ ຠູເຕນ ສຠາວຏ຺ເຐນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ເອວໍ ຕວ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຣວາທີ ອາມນ຺ຕາຕິ ປຏິຊານາຕິ. ປຏິຊານນຎ຺ຫິ ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ‘‘ອາໂມ’’ຕິ ປຏິຊານນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິຘ ປນ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ອາຄຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ໂສ ຫິ ຍໍ ຕໍ ປຣໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຄຕໍ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ສຈ຺ຈວາທີ ນ ວິສໍວາທນປຸເຣກ຺ຂາໂຣ ວາຈໍ ຠາສຕິ, ນາປິ ອນຸສ຺ສວາທິວເສນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ສເທວກໍ ປນ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທຕິ, ຕສ຺ມາ ໂຍ ເຕນ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ, ໂສ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖເນວ ອຕ຺ຖີຕິ ລທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ປຏິຊານາຕິ.

ອຖສ຺ສ ຕາທິສສ຺ສ ເລສວຈນສ຺ສ ຉລວາທສ຺ສ ໂອກາສໍ ອທທມາໂນ ສກວາທີ ໂຍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍ຺ວາຍໍ ປຣໂຕ ‘‘ສປ຺ປຈ຺ຈໂຍ ອປ຺ປຈ຺ຈໂຍ, ສງ຺ຂໂຕ ອສງ຺ຂໂຕ, ສສ຺ສໂຕ, ອສສ຺ສໂຕ ສນິມິຕ຺ໂຕ ອນິມິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ປຣິທີປິໂຕ ຣູປາທິສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສວິໂຘ ຘມ຺ມປ຺ປເຠໂທ ອາຄໂຕ; ນ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈວເສນ, ນາປິ ອນຸສ຺ສວາທິວເສນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຕໂນ ປນ ຠູຕຕາຍ ເອວ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ, ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂຕາຍ ຈ ປຣມຕ຺ໂຖ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ – ‘‘ໂຍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ ປຣມຕ຺ໂຖ, ຕໂຕ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ.

ຕໂຕຕິ ກຣຓວຈນເມຕໍ, ຕສ຺ມາ ເຕນ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຣຸປ຺ປນາທິເຠເທນ ວາ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາທິເຠເທນ ວາ ອາກາເຣນ ໂຍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ໂຖ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ກິໍ ເຕ ປຸຄ຺ຄໂລປິ ເຕນາກາເຣນ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພຕິ ອວຊານນາ ປຣວາທິສ຺ສ. ໂສ ຫິ ຕຖາຣູປໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອວຊານາຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປທຈ຺ເຉໂທ – ‘ນ ຫິ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ’ຕິ, ນ ຫິ ເອວນ຺ຕິປິ ວຏ຺ຏຕິ. ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເອວໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາຊານາຫິ ນິຄ຺ຄຫນ຺ຕິ ສກວາທິວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ເຕ ປຸຣິມາຍ ວຕ຺ຕພ຺ພປຏິຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຉິມາ ນວຕ຺ຕພ຺ພປຏິຎ຺ຎາ, ປຈ຺ຉິມາຍ ຈ ປຸຣິມາ ນ ສນ຺ຘິຍຕິ, ຕສ຺ມາປິ ນິຄ຺ຄຫໍ ປຕ຺ໂຕ. ຕໍ ນິຄ຺ຄຫໍ ໂທສໍ ອປຣາຘໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ນິຄ຺ຄຫໍ ອາຊານາເປຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ຐປນາຍ ເຈວ ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ປາປນາໂຣປນານຎ຺ຈ ວເສນ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຫຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄໂລຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຫຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ຍທິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ສເຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ຕາວ ປຣວາທີປກ຺ຂສ຺ສ ຐປນໂຕ ນິຄ຺ຄຫປາປນາໂຣປນານໍ ລກ຺ຂຓຠູຕາ ອນຸໂລມຐປນາ ນາມ. ເຕນ ວຕ ເຣຕິອາທິ ອນຸໂລມປກ຺ເຂ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ປາປິຕຕ຺ຕາ ອນຸໂລມປາປນາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ເຕນາຕິ ກາຣຓວຈນໍ. ວຕາຕິ ໂອກປ຺ປນວຈນໍ. ເຣຕິ ອາມນ຺ຕນວຈນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເຕນ, ເຣ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ວຕ, ເຣ ຫມ຺ໂຠ, ຠທ຺ຣມຸຂ, ເຕນ ກາຣເຓນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພເຍວາຕິ. ຍໍ ຕຕ຺ຖ ວເທສີຕິອາທິ ອນຸໂລມປກ຺ເຂ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ອາໂຣປິຕຕ຺ຕາ ອນຸໂລມໂຣປນາ ນາມ. ຍໍ ຕສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນ ມິຈ຺ຉາຕິປທໍ ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອິທໍ ເຕ’ຕິ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ເຕ ມິຈ຺ຉາຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ປຣໂຕ ຈ ປາຬິຍໍ ເອຕໍ ອາຄຕເມວ.

ໂນ ເຈ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ເພຕິອາທິ ‘‘ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕປກ຺ຂສ຺ສ ຐປິຕຕ຺ຕາ ປຏິໂລມໂຕ ນິຄ຺ຄຫປາປນາໂຣປນານໍ ລກ຺ຂຓຠູຕາ ປຏິໂລມຐປນາ ນາມ. ໂນ ຈ ວຕ ເຣຕິອາທິ ປຏິໂລມປກ຺ເຂ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ປາປິຕຕ຺ຕາ ປຏິໂລມປາປນາ ນາມ. ປຸນ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ວເທສີຕິອາທິ ປຏິໂລມປກ຺ເຂ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ອາໂຣປິຕຕ຺ຕາ ປຏິໂລມໂຣປນາ ນາມ. ອິຘາປິ ປຣິໂຍສາເນ ມິຈ຺ຉາຕິປທສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອິທໍ ເຕຕິ ອາຫຣິຕພ຺ພເມວ. ປຣໂຕປິ ເອວຣູເປສຸ ຐາເນສຸ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍທິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນ, ເຕນ ວຕ ໂຠ ໂສ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ວເທສິ ‘‘ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ໂຂ ປຸຣິມປຎ຺ເຫ ‘ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນ ອຸປລພ຺ຠຕີ’ຕິ, ໂນ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ທຸຕິຍປຎ຺ເຫ ‘ຕໂຕ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’’ຕິ, ອິທໍ ເຕ ມິຈ຺ຉາຕິ ເອວໍ ຕາວ ອນຸໂລມໂຕ ຐປນາປາປນາໂຣປນາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ທຸຕິຍປຎ຺ເຫ ‘‘ຕໂຕ ໂສ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ, ປຸຣິມປຎ຺ເຫປິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພວ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວເທສິ ‘‘ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ໂຂ ປຸຣິມປຎ຺ເຫ ‘ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນ ອຸປລພ຺ຠຕີ’ຕິ, ໂນ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ທຸຕິຍປຎ຺ເຫ ‘ຕໂຕ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’’ຕິ, ອິທໍ ເຕ ມິຈ຺ຉາຕິ ເອວໍ ປຏິໂລມໂຕ ຐປນາປາປນາໂຣປນາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວເມຕໍ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ຈ ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ປາປນາໂຣປນານຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິອາທິກໍ ອນຸໂລມປຎ຺ຈກໍ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ອນຸໂລມໂຕ ປາປນາໂຣປນາຫິ ເອໂກ, ປຏິໂລມໂຕ ປາປນາໂຣປນາຫິ ເອໂກຕິ ທ຺ເວ ນິຄ຺ຄຫາ ກຕາ. ‘ອາຊານາຫິ ນິຄ຺ຄຫ’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ເສວ ປເນຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ປຐມໍ ວາທໍ ນິສ຺ສາຍ ປຐມສ຺ສ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ອາໂຣປິຕຕ຺ຕາ ເອໂກວາຍໍ ນິຄ຺ຄໂຫຕິ ປຐໂມ ນິຄ຺ຄໂຫ.

໒. ອິທານິ ປຈ຺ຈນີກນໂຍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາ ປຣວາທິສ຺ສ. ໂສ ຫິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ນຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ສກວາທີ ຍຖາ ຣູປາທິຘມ຺ມາ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ, ເອວໍ ອນຸປລພ຺ຠນີຍໂຕ ອາມນ຺ຕາຕິ ປຏິຊານາຕິ. ປຸນ ອິຕໂຣ ອຕ຺ຕນາ ອຘິປ຺ເປຕໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ໂຍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐຕິອາທິມາຫ. ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈານິ ວາ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາປິ ເອວມາຫ. ສກວາທີ ‘ປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ ອຸປາທາປຎ຺ຎຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕປິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາປິ ນ ເຫວນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

ອິທານິ ກິຎ຺ຈາປິ ເຕນ ປຐມໍ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈວເສນ ນຸປລພ຺ຠນີຍຕາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕາ, ປຈ຺ຉາ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈວເສນ ໂວມິສ຺ສກວເສນ ວາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ. ປຣວາທີ ປນ ‘ນຸປລພ຺ຠຕີ’ຕິ ວຈນສາມຎ຺ຎມຕ຺ຕໍ ຉລວາທໍ ນິສ຺ສາຍ ຍໍ ຕຍາ ປຐມໍ ປຏິຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ປຈ຺ຉາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠຓ຺ຑນສ຺ສ ປຏິຠຓ຺ຑນໍ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ກຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຫກມ຺ມສ຺ສ ປຏິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຊານາຫິ ປຏິກມ຺ມນ຺ຕິ ອາຫ. ອິທານິ ຍຖາສ຺ສ ອນຸໂລມປຎ຺ຈເກ ສກວາທິນາ ວາທຏ຺ຐປນໍ ກຕ຺ວາ ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ປາປນາໂຣປນາຫິ ນິຄ຺ຄໂຫ ປາກໂຏ ກໂຕ, ເອວໍ ປຏິກມ຺ມໍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຫຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄໂລຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ຖໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ຐປນາ ນາມ ປຣວາທີປກ຺ຂສ຺ສ ຐປນໂຕ ‘‘ອຍໍ ຕວ ໂທໂສ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຐປນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ນ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ວາ ປຏິກມ຺ມສ຺ສ ວາ ປາກຏຠາວກຣຓໍ, ປາປນາໂຣປນາຫິ ປນສ຺ສ ປາກຏກຣຓໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອິທໍ ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ປາປນາໂຣປນານໍ ວເສນ ຈຕູຫາກາເຣຫິ. ປຏິກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ປຏິກມ຺ມຈຕຸກ຺ກໍ ນາມາຕິ ເອກໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໓. ເອວໍ ປຏິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອິທານິ ຍ຺ວາສ຺ສ ອນຸໂລມປຎ຺ຈເກ ສກວາທິນາ ນິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ, ຕສ຺ສ ຕເມວ ຉລວາທໍ ນິສ຺ສາຍ ທຸກ຺ກຏຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕ຺ວຎ຺ເຈ ປນ ມຎ຺ຎສີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕ຺ວໍ ເຈ ປນ ມຎ຺ຎສີຕິ ຍທິ ຕ຺ວໍ ມຎ຺ຎສິ. ວຕ຺ຕພ຺ເພ ໂຂຕິ ອິທໍ ປຈ຺ຈນີເກ ອາມນ຺ຕາຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂນ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ເພຕິ ອິທໍ ປນ ນ ເຫວາຕິ ອວຊານນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຕວ ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ຕ຺ວໍເຍວ ຕສ຺ມິໍ ນຸປລພ຺ຠຕີຕິ ປກ຺ເຂ – ‘‘ເຫວໍ ປຏິຊານນ຺ຕນ຺ຕິ ອາມນ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິຊານນ຺ໂຕ. ເຫວໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ເພຕິ ປຸນ ນ ເຫວາຕິ ອວຊານນ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອຖ ຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາມາຕິ ອເຖວໍ ນິຄ຺ຄຫາຣຫໍ ຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາມ. ສຸນິຄ຺ຄຫິໂຕ ຈ ໂຫສີຕິ ສເກນ ມເຕນ ນິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສຸນິຄ຺ຄຫິໂຕ ຈ ຠວສິ.

ເອວມສ຺ສ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຫຎ຺ຈີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຐປນາປາປນາໂຣປນາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ປຣິໂຍສາເນ ປນ ອິທໍ ເຕ ມິຈ຺ຉາຕິ ອິທໍ ຕວ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ຉລວາເທນ ຈຕູຫິ ອາກາເຣຫິ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ນິຄ຺ຄຫຈຕຸກ຺ກໍ ນາມ.

໔. ເອວໍ ນິຄ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາປິ ອິທານິ ‘‘ຍທິ ອຍໍ ມຍາ ຕວ ມເຕນ ກໂຕ ນິຄ຺ຄໂຫ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄໂຫ, ໂຍ ມມ ຕຍາ ເຫຏ຺ຐາ ອນຸໂລມປຎ຺ຈເກ ກໂຕ ນິຄ຺ຄໂຫ, ໂສປິ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄໂຫ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອເສ ເຈ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫິເຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອເສ ເຈ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫິເຕຕິ ເອໂສ ເຈ ຕວ ວາໂທ ມຍາ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫິໂຕ. ອຖ ວາ ເອໂສ ເຈ ຕວ ມຍາ ກໂຕ ນິຄ຺ຄໂຫ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄໂຫ. ເຫວເມວໍ ຕຕ຺ຖ ທກ຺ຂາຕິ ຕຕ຺ຖາປິ ຕຍາ ມມ ເຫຏ຺ຐາ ກເຕ ນິຄ຺ຄເຫ ເອວເມວໍ ປສ຺ສ. ອິທານິ ຍ຺ວາສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ສກວາທິນາ ນິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ, ຕໍ ‘‘ວຕ຺ຕພ຺ເພ ໂຂ’’ຕິອາທິວຈເນນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ນິຄ຺ຄຫໍ ອນິຄ຺ຄຫຠາວໍ ອຸປເນນ຺ໂຕ ໂນ ຈ ມຍໍ ຕຍາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ໂນ ຈ ມຍໍ ຕຍາ ຕຕ຺ຖ ເຫຕາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍາຕິອາທີສຸ ອຍມຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມາ ໂສ ຕຍາ ມມ ກໂຕ ນິຄ຺ຄໂຫ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄໂຫ, ຕສ຺ມາ ມຍໍ ຕຍາ ຕຕ຺ຖ ອນຸໂລມປຎ຺ຈເກ ອາມນ຺ຕາຕິ ເອຕາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວໍ ປຏິຊານນ຺ຕາ ປຸນ ນ ເຫວາຕິ ປຏິກ຺ເຂເປ ກເຕປິ ‘‘ອາຊານາຫິ ນິຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ນ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພເຍວ. ເອວໍ ອນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພມ຺ປິ ມໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາສິ, ອີທິເສນ ປນ ນິຄ຺ຄເຫນ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫິຕາ ມຍໍ ໂຫມ.

ອິທານິ ຍໍ ນິຄ຺ຄຫໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫິຕາ ຈ ໂຫມາ’’ຕິ ອໂວຈ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຫຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ…ເປ… ອິທໍ ເຕ ມິຈ຺ຉາຕິອາຫ. ເອວມິທໍ ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ຈຕູຫິ ປາປນາໂຣປນາຫິ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ອຸປນີຕຕ຺ຕາ ອຸປນຍນຈຕຸກ຺ກໍ ນາມ ໂຫຕິ.

໕. ອິທານິ ‘‘ນ ເຫວໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ເພ’’ຕິອາທິກໍ ນິຄ຺ຄມນຈຕຸກ຺ກໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ນ ເຫວໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ເພຕິ ຍຖາຫໍ ຕຍາ ນິຄ຺ຄຫິໂຕ, ນ ຫິ ເອວໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເອຕສ຺ສ ຫິ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫຠາໂວ ມຍາ ສາຘິໂຕ. ເຕນ ຫີຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ, ຍສ຺ມາ ເອສ ນິຄ຺ຄໂຫ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄໂຫ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ມໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາສິ ຫຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ…ເປ… ອິທໍ ເຕ ມິຈ຺ຉາຕິ, ອິທໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ຕວ ມິຈ຺ຉາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຫິ ເຍ ກເຕ ນິຄ຺ຄເຫຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ອິທໍ ມິຈ຺ຉາ, ເຕນ ກາຣເຓນ ໂຍ ຕຍາ ນິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ, ໂສ ທຸກ຺ກໂຏ. ຍໍ ມຍາ ປຏິກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕເທວ ສຸກຕໍ. ຍາປິ ເຈສາ ປຏິກມ຺ມຈຕຸກ຺ກາທິວເສນ ກຖາມຄ຺ຄສມ຺ປຏິປາທນາ ກຕາ, ສາປິ ສຸກຕາ. ເອວເມຕໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິອາທິກສ຺ສ ອນຸໂລມປຎ຺ຈກສ຺ສ ນຸປລພ຺ຠຕີຕິອາທິການໍ ປຏິກມ຺ມນິຄ຺ຄໂຫປນຍນນິຄ຺ຄມນຈຕຸກ຺ການໍ ວເສນ ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກປຎ຺ຈກໍ ນາມ ນິທ຺ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສກວາທິໂນ ປຸພ຺ພປກ຺ເຂ ສຕິ ປຣວາທິໂນ ວຈນສາມຎ຺ຎມຕ຺ເຕນ ຉລວາເທນ ຊໂຍ ໂຫຕິ.

໒. ປຈ຺ຈນີການຸໂລມວຓ຺ຓນາ

໖. ອິທານິ ຍຖາ ປຣວາທິໂນ ປຸພ຺ພປກ຺ເຂ ສຕິ ສກວາທິໂນ ຘມ຺ເມເນວ ຕເຖນ ສຸຊໂຍ ໂຫຕິ, ຕຖາ ວາທຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຸປລພ຺ຠຕີຕິ ປຈ຺ຈນີການຸໂລມປຎ຺ຈກໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈນີເກ ປຸຈ຺ຉາ ປຣວາທິສ຺ສ, ຣູປາທິເຠທໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິຎ຺ຎາ ສກວາທິສ຺ສ. ສຸທ຺ຘສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈໍ ວາ ປຣມຕ຺ຖມິສ຺ສກໍ ວາ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈໍ ສນ຺ຘາຍ ໂຍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐຕິ ປຸນ ອນຸໂຍໂຄ ປຣວາທິສ຺ສ, ສມ຺ມຸຕິວເສນ ນຸປລພ຺ຠຕີຕິ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ມິສ຺ສກວເສນ ວາ ອນຸໂຍຄສ຺ສ ສໍກິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ນ ເຫວນ຺ຕິ ປຏິກ຺ເຂໂປ ສກວາທິສ຺ສ. ປຏິຎ຺ຎາຕໍ ປຏິກ຺ຂິປຕີຕິ ວຈນສາມຎ຺ຎມຕ຺ເຕນ ອາຊານາຫິ ນິຄ຺ຄຫນ຺ຕິອາທິວຈນໍ ປຣວາທິສ຺ສ. ເອວມຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຸປລພ຺ຠຕີຕິ ທຸຕິຍວາທໍ ນິສ຺ສາຍ ທຸຕິໂຍ ນິຄ຺ຄໂຫ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ເຕນ ຉເລນ ນິຄ຺ຄໂຫ ອາໂຣປິໂຕ.

໗-໑໐. ອິທານິ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ອຕ຺ຕໂນ ວາເທ ຊຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອນຸໂລມນເຍ ປຸຈ຺ຉາ ສກວາທິສ຺ສ, ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ ນິສ຺ສາຍ ປຏິຎ຺ຎາ ປຣວາທິສ຺ສ. ລທ຺ຘິຍາ ໂອກາສໍ ອທຕ຺ວາ ປຣມຕ຺ຖວເສນ ປຸນ ອນຸໂຍໂຄ ສກວາທິສ຺ສ, ປຣມຕ຺ຖວເສນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຠາວໂຕ ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຣວາທິສ຺ສ. ຕໂຕ ປຣໍ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ອຕ຺ຕໂນ ຊຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຊານາຫິ ປຏິກມ຺ມນ຺ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ສກວາທີວຈນເມວ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ເພສໍ ປຏິກມ຺ມນິຄ຺ຄໂຫປນຍນນິຄ຺ຄມນຈຕຸກ຺ການໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວມິທໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຸປລພ຺ຠຕີຕິອາທິກສ຺ສ ປຈ຺ຈນີກປຎ຺ຈກສ຺ສ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິອາທີນໍ ປຏິກມ຺ມນິຄ຺ຄໂຫປນຍນນິຄ຺ຄມນຈຕຸກ຺ການຎ຺ຈ ວເສນ ປຈ຺ຈນີການຸໂລມປຎ຺ຈກໍ ນາມ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ. ເອວເມຕານິ ປຐມສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐ ທ຺ເວ ປຎ຺ຈການິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມປຎ຺ຈເກ ປຣວາທິສ຺ສ ສກວາທິນາ ກໂຕ ນິຄ຺ຄໂຫ ສຸນິຄ຺ຄໂຫ. ສກວາທິສ຺ສ ປນ ປຣວາທິນາ ຉລວາທໍ ນິສ຺ສາຍ ປຏິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສາຘິໂຕ ຊໂຍ ທຸຊ຺ຊໂຍ. ທຸຕິຍປຎ຺ຈເກ ສກວາທິສ຺ສ ປຣວາທິນາ ກໂຕ ນິຄ຺ຄໂຫ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄໂຫ. ປຣວາທິສ຺ສ ປນ ສກວາທິນາ ຘມ຺ມວາທໍ ນິສ຺ສາຍ ປຏິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສາຘິໂຕ ຊໂຍ ສຸຊໂຍຕິ ປຐມສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ນິຄ຺ຄໂຫ ປຣວາທິສ຺ສ, ສຸທ຺ໂຘ ປຐມປຎ຺ຈເກ;

ອສຸທ຺ໂຘ ປນ ຕສ຺ເສວ, ປຏິກມ຺ມຊໂຍ ຕຫິໍ.

‘‘ນິຄ຺ຄໂຫ ສກວາທິສ຺ສ, ອສຸທ຺ໂຘ ທຸຕິຍປຎ຺ຈເກ;

ວິສຸທ຺ໂຘ ປນ ຕສ຺ເສວ, ປຏິກມ຺ມຊໂຍ ຕຫິໍ.

‘‘ຕສ຺ມາ ທ຺ວີສຸປິ ຐາເນສຸ, ຊໂຍວ ສກວາທິໂນ;

ຘມ຺ເມນ ຫິ ຊໂຍ ນາມ, ອຘມ຺ເມນ ກຸໂຕ ຊໂຍ.

‘‘ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐ ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ, ປຎ຺ຈກທ຺ວຍມຓ຺ຑິເຕ;

ຘມ຺ມາຘມ຺ມວເສເນວ, ວຸຕ຺ໂຕ ຊຍປຣາຊໂຍ.

‘‘ອິໂຕ ປເຣສຸ ສພ຺ເພສຸ, ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐສຸ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ເອວເມວ ວິຠາເວຍ຺ຍ, ອຸໂຠ ຊຍປຣາຊເຍ’’ຕິ.

໒. ໂອກາສສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ

໑. ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກວຓ຺ຓນາ

໑໑. ເອວໍ ສຸທ຺ຘິກສຈ຺ຈິກຏ຺ຐໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ອິທານິ ຕເມວ ອປເຣຫິ ໂອກາສາທີຫິ ນເຍຫິ ວິຕ຺ຖາເຣຕຸໍ ປຸນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ປຸຈ຺ຉາ ສກວາທິສ຺ສ, ປຏິຎ຺ຎາ ປຣວາທິສ຺ສ. ປຸນ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ ສຣີຣໍ ສນ຺ຘາຍ ອນຸໂຍໂຄ ສກວາທິສ຺ສ, ຣູປສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕານໍ ສມນຸປສ຺ສນາໂທສຎ຺ຈ ‘ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣ’ນ຺ຕິ ອາປຊ຺ຊນໂທສຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຣວາທິສ຺ສ. ເສສເມຕ຺ຖ ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກປຎ຺ຈເກ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາໂຐ ປນ ສງ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ສຣີຣໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ນ ອຸປລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຣີຣໂຕ ພຫິ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ປຈ຺ຈນີເກ ປຏິກ຺ເຂໂປ ສກວາທິສ຺ສ, ປຐມໍ ອນຸຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອວຊານາຕີຕິ ຉລວາທສ຺ສ ວເສນ ປຏິກມ຺ມໍ ປຣວາທິສ຺ສ. ເສສໍ ປາກຏເມວ.

໓. ກາລສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ

໑. ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກວຓ຺ຓນາ

໑໒. ທຸຕິຍນເຍ ສພ຺ພທາຕິ ປຸຣິມປຈ຺ຉິມຊາຕິກາລຎ຺ຈ ຘຣມານປຣິນິພ຺ພຸຕກາລຎ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ ອນຸໂຍໂຄ ສກວາທິສ຺ສ, ສ຺ເວວ ຂຕ຺ຕິໂຍ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິອາທີນໍ ອາປຕ຺ຕິໂທສຎ຺ຈ ຘຣມານປຣິນິພ຺ພຸຕານໍ ວິເສສາຠາວໂທສຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຣວາທິສ຺ສ. ເສສໍ ປຐມນເຍ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ.

໔. ອວຍວສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐ

໑. ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກວຓ຺ຓນາ

໑໓. ຕຕິຍນເຍ ສພ຺ເພສູຕິ ຂນ຺ຘາຍຕນາທີນິ ສນ຺ຘາຍ ອນຸໂຍໂຄ ສກວາທິສ຺ສ, ຣູປສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕາ, ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕາຕິອາທິໂທສຠເຍນ ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຣວາທິສ຺ສ. ເສສໍ ຕາທິສເມວາຕິ.

ໂອກາສທິສຈ຺ຈິກຏ຺ຐາທິ

໒. ປຈ຺ຈນີການຸໂລມວຓ຺ຓນາ

໑໔. ເອວເມຕານິ ຕີຓິ ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກປຎ຺ຈເກ ອນຸໂລມມຕ຺ຕວເສເນວ ຕາວ ປຏິປາຏິຍາ ຠາເຊຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ຈນີການຸໂລມປຎ຺ຈເກ ປຈ຺ຈນີກມຕ຺ຕວເສເນວ ຠາເຊຕຸໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຸປລພ຺ຠຕີຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອນຸໂລມປຎ຺ຈກສ຺ສ ປາຬິຍໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຄເຕ ປຈ຺ຈນີເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຈ຺ຈນີກສ຺ສ ຈ ປາຬິຍໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຄເຕ ອນຸໂລເມ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຸທ຺ຘິກສ຺ສ ເຈວ ອິເມສຎ຺ຈ ຕິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐານໍ ເອເກກສ຺ມິໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐ ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີກສ຺ສ ປຈ຺ຈນີການຸໂລມສ຺ສ ຈາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຈ຺ຈນີການໍ ວເສນ ອຍໍ ອຏ຺ຐມຸຂາ ນາມ ວາທຍຸຕ຺ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍາ ເອເກກສ຺ມິໍ ມຸເຂ ເອເກກສ຺ສ ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ວເສນ ອຏ຺ຐກນິຄ຺ຄໂຫຕິ ປາຬິຍໍ ລິຂິຍຕິ. ຕຕ຺ເຖຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

‘‘ເອວໍ ຈຕຸພ຺ພິເຘ ປຎ຺ເຫ, ປຎ຺ຈກທ຺ວຍເຠທໂຕ;

ເອສາ ອຏ຺ຐມຸຂາ ນາມ, ວາທຍຸຕ຺ຕິ ປກາສິຕາ.

‘‘ອຏ຺ເຐວ ນິຄ຺ຄຫາ ຕຕ຺ຖ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ເຕສຸ ຘມ຺ມິກາ;

ອຘມ຺ມິກາ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ສກວາທິໂນ;

ຊໂຍ ປຣາຊໂຍ ເຈວ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຣວາທິໂນ’’ຕິ.

ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຸທ຺ຘິກສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ

໑໗-໒໗. ອິທານິ ຣູປາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສໍສນ຺ທນໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣູປຎ຺ຈາຕິ ຍຖາ ຣູປໍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ກິໍ ເຕ ປຸຄ຺ຄໂລປິ ຕເຖວ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ສນ຺ຘາຍ ປຸຈ຺ຉາ ສກວາທິສ຺ສ, ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ວຈນມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິຎ຺ຎາ ປຣວາທິສ຺ສ. ຍທິ ເຕ ຣູປໍ ວິຍ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຖິ, ຣູປໂຕ ເວທນາທີນໍ ວິຍ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສາປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອນຸໂຍໂຄ ສກວາທິສ຺ສ, ສມຍສຸຕ຺ຕວິໂຣຘໍ ທິສ຺ວາ ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຣວາທິສ຺ສ. ເສສໍ ອຕ຺ຖໂຕ ປາກຏເມວ. ຘມ຺ມໂຕ ປເນຕ຺ຖ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສເຠທສ຺ສ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖສ຺ສ ວເສນ ສກວາທີປກ຺ຂມູລເກ ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີເກ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສ ອນຸໂລມປຎ຺ຈການິ ທສ຺ສິຕານິ. ປຏິກມ຺ມຈຕຸກ຺ກາທີນິ ສງ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ປຣວາທີປກ຺ຂມູລເກປິ ປຈ຺ຈນີການຸໂລເມ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສ ປຏິໂລມປຎ຺ຈການິ ທສ຺ສິຕານິ. ປຏິກມ຺ມຈຕຸກ຺ກາທີນິ ສງ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ’’ຕິ ວຈນມຕ຺ເຕນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕໍ ຣູປສ຺ສ ຈ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ຖວເສນ ອຸປລພ຺ຠນີຍຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸຠິນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຏິຊານາປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາຕິ ອນຸໂຍໂຄ ປຣວາທິສ຺ສ, ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖານໍ ເອກຕ຺ຕນານຕ຺ຕປຎ຺ຫສ຺ສ ຐປນີຍຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ເຂໂປ ສກວາທິສ຺ສ. ເສສມິຘາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ປາກຏເມວາຕິ.

ສຸທ຺ຘິກສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ.

໖. ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ

໒໘-໓໖. ອິທານິ ຣູປາທີເຫວ ສທ຺ຘິໍ ໂອປມ຺ມວເສນ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສໍສນ຺ທນໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣູປເວທນານໍ ອຸປລທ຺ຘິສາມຎ຺ເຎນ ອຎ຺ຎຕ຺ຕປຸຈ຺ຉາ ຈ ປຸຄ຺ຄລຣູປານໍ ອຸປລທ຺ຘິສາມຎ຺ຎປຸຈ຺ຉາ ຈາຕິ ປຸຈ຺ຉາທ຺ວຍມ຺ປິ ສກວາທິສ຺ສ, ອຸໂຠປິ ປຏິຎ຺ຎາ ປຣວາທິສ຺ສ. ປຣວາທິນາ ອນຸຎ຺ຎາເຕນ ອຸປລທ຺ຘິສາມຎ຺ເຎນ ຣູປເວທນານໍ ວິຍ ຣູປປຸຄ຺ຄລານໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຕານຸໂຍໂຄ ສກວາທິສ຺ສ, ປຏິກ຺ເຂໂປ ອິຕຣສ຺ສ. ເສສມິຘາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ປາກຏເມວ. ຘມ຺ມໂຕ ປເນຕ຺ຖ ຣູປມູລກາທີນໍ ຈກ຺ການຎ຺ຈ ວເສນ ສກວາທີປກ຺ເຂ ວີສາຘິການິ ນວ ນິຄ຺ຄຫປຎ຺ຈກສຕານິ ທສ຺ສິຕານິ. ກຖໍ? ຂນ຺ເຘສຸ ຕາວ ຣູປມູລເກ ຈກ຺ເກ ຈຕ຺ຕາຣິ, ຕຖາ ເວທນາທິມູລເກສູຕິ ວີສຕິ. ອາຍຕເນສຸ ຈກ຺ຂາຍຕນມູລເກ ຈກ຺ເກ ເອກາທສ, ຕຖາ ເສເສສູຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສສຕໍ. ຘາຕູສຸ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸມູລເກ ຈກ຺ເກ ສຕ຺ຕຣສ, ຕຖາ ເສເສສູຕິ ຉາຘິການິ ຕີຓິ ສຕານິ. ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍມູລເກ ຈກ຺ເກ ເອກວີສຕິ, ຕຖາ ເສເສສູຕິ ທ຺ວາສຏ຺ຐາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕານິ. ເອວໍ ສພ຺ພານິປິ ວີສາຘິການິ ນວ ນິຄ຺ຄຫປຎ຺ຈກສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

໓໗-໔໕. ປຣວາທີປກ຺ເຂປິ ຣູປໍ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອນຸໂລມວເສເນວ ຣູປເວທນາທີນໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຕປຏິຎ຺ຎໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຸນ ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຉລວເສນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຣູປາທີຫິ ອຸປລທ຺ຘິສາມຎ຺ຎໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຕານຸໂຍໂຄ ກໂຕ. ເສສມິຘາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຘມ຺ມໂຕປິ ສກວາທີປກ຺ເຂ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວີສາຘິການິ ນວ ປຏິກມ຺ມປຎ຺ຈກສຕານິ ທສ຺ສິຕານິ.

ຣູປາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂອປມ຺ມວເສນ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສໍສນ຺ທນໍ.

໗. ຈຕຸກ຺ກນຍສໍສນ຺ທນວຓ຺ຓນາ

໔໖-໕໒. ອິທານິ ຍໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ເຕນ ຍສ຺ມາ ຣູປາທີສຸ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສາຍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຠວິຕພ຺ພໍ; ຣູປາທິນິສ຺ສິເຕນ ວາ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວາ ຣູປາທີຫິ, ຣູປາທີນໍ ວາ ນິສ຺ສເຍນ, ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ຈຕຸກ຺ກນເຍນ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສໍສນ຺ທນໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຣູປໍ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອນຸໂຍໂຄ ສກວາທິສ຺ສ, ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຠເຍນ ນ ເຫວາຕິ ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຣວາທິສ຺ສ, ນິຄ຺ຄຫາໂຣປນໍ ສກວາທິສ຺ສ. ກິໍ ປເນຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນນຸ ຣູປໍ ເວທນາຕິ ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພເມວາຕິ? ອາມ ປຏິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ຕໍ ປນ ຣູປໂຕ ເວທນາຍ ອຎ຺ຎສຠາວສພ຺ຠາວໂຕ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຕາຠາວໂຕ. ອຍຎ຺ຈ ຣູປາທີສຸ ເອກຘມ຺ມໂຕປິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ຈ ອນຸໂຍໂຄ ຣູປໍ ປຸຄ຺ຄໂລ…ເປ… ອຎ຺ຎາຕາວິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ສກລໍ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ສນ຺ຘາຍ ອາຣທ຺ໂຘ. ສກລໍ ປນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓວເສນ ເອກໂຕ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ຕນ຺ຕິວເສນ ອນຸໂຍຄລກ຺ຂຓມຕ຺ຕເມຕໍ ຐປິຕໍ. ເຕນ ວິຎ຺ຎູ ອຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ຕິ. ວາທກາເມນ ປນ ອິມໍ ລກ຺ຂຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາ ຍຖາ ປຣວາທິສ຺ສ ໂອກາໂສ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອິຕິ ຕນ຺ຕິວເສນ ອນຸໂຍຄລກ຺ຂຓສ຺ສ ຐປິຕຕ຺ຕາປິ ຍຸຕ຺ຕເມວ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພານຸໂຍເຄສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຣູປສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄໂລຕິອາທີສຸ ຍຖາ ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຕໂຍ ມຫາຠູຕາ, ວຕ຺ຖຸຣູປໍ ນິສ຺ສາຍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູປສ຺ມິນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກິໍ ເຕ ເອວໍ ຣູປສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄໂລ? ຍຖາ ຈ ສຠາຄວິນິພ຺ໂຠຄໂຕ ເວທນາທໂຍ ສພ຺ພຘມ຺ມາ, ອຣູປາ ວາ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ, ນິພ຺ພານເມວ ວາ ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຣູປາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກິໍ ເຕ ເອວໍ ປຸຄ຺ຄໂລ? ຍຖາ ຈ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ຣູປານໍ ນິສ຺ສຍວເສນ ‘‘ເວທນາຍ ຣູປໍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓສ຺ມິໍ ຣູປ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກິໍ ເຕ ເອວໍ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ? ສພ຺ພານຸໂຍເຄສຸ ປນ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຠເຍນ ເຈວ ສມຍວິໂຣເຘນ ຈ ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຣວາທິສ຺ສ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ປາກຏເມວ. ຘມ຺ມໂຕ ປເນຕ຺ຖ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສາຍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ເຐສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄຫວເສນ ອຏ຺ຐວີສາຘິການິ ທ຺ເວ ປຎ຺ຈກສຕານິ ທສ຺ສິຕານິ. ປຣວາທີປກ຺ເຂປິ ປຏິກມ຺ມວເສນ ຕຕ຺ຕກາເນວ. ຍາ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສກວາທິສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎາ, ສາ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄເຕນ ສມ຺ມຸຕິວເສນ. ໂຍ ຣູປໍ ປຸຄ຺ຄໂລຕິອາທີສຸ ປຏິກ຺ເຂໂປ, ໂສ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປຎ຺ຫສ຺ສ ຐປນີຍຕ຺ຕາ. ປຣວາທິສ຺ສ ປຏິກມ຺ມໍ ຉລວເສເນວາຕິ.

ຈຕຸກ຺ກນຍສໍສນ຺ທນໍ.

ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ສໍສນ຺ທນກຖາ.

໘. ລກ຺ຂຓຍຸຕ຺ຕິວຓ຺ຓນາ

໕໓. ອິທານິ ລກ຺ຂຓຍຸຕ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຐເປຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ເສໂສ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ໂຖ ປຈ຺ຈຍປຏິພທ຺ຘຕາຍ ສປ຺ປຈ຺ຈໂຍ, ປຈ຺ຈເຍຫິ ສມາຄມ຺ມ ກຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຂໂຕ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນໂຕ ສທາ ອຠາວໂຕ ອສສ຺ສໂຕ, ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ສນິມິຕ຺ໂຕ, ນິພ຺ພານໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຠາວໂຕ ອປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ອສງ຺ຂຕໍ ສສ຺ສຕໍ ອນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ. ຕສ຺ມາ ຍທິ ປຸຄ຺ຄໂລປິ ສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ໂຖວ ຕສ຺ສາປິ ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສນ຺ຘາຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສປ຺ປຈ຺ຈໂຍຕິອາທໂຍ ອຏ຺ຐປິ ອນຸໂຍຄາ ສກວາທິສ຺ສ, ປຏິກ຺ເຂໂປ ປຣວາທິສ຺ສ. ອາຊານາຫິ ນິຄ຺ຄຫນ຺ຕິອາທິ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ເອວເມຕານິ ສກວາທີປກ຺ເຂ ອນຸໂລມປຈ຺ຈນີເກ ອນຸໂລມມຕ຺ຕວເສນ ອຏ຺ຐ ປຎ຺ຈການິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໕໔. ປຣວາທີປກ຺ເຂປິ ປຈ຺ຈນີການຸໂລເມ ປຈ຺ຈນີກມຕ຺ຕວເສນ ອຏ຺ເຐວ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ປຣວາທິນາ ສຸຕ຺ຕວເສນ ສມ຺ມຸຕິສຈ຺ຈໍ ສາຘິຕໍ, ສມ຺ມຸຕິຍາ ຈ ສປ຺ປຈ຺ຈຍາທິຠາໂວ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຍາຖາວໂຕ ຈ ປຏິກ຺ເຂໂປ ສກວາທິສ຺ສ. ຉລວເສນ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ‘‘ອາຊານາຫິ ປຏິກມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ອິຘາປິ ສງ຺ຂິຕ຺ຕເມວ.

ລກ຺ຂຓຍຸຕ຺ຕິກຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ວຈນໂສຘນວຓ຺ຓນາ

໕໕-໕໙. ອິທານິ ວຈນໂສຘນໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍເທຕໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ວຈນໍ, ຕໍ ໂສເຘຕຸໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ອຸປລພ຺ຠຕິ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ. ປຸຈ຺ຉາ ສກວາທິສ຺ສ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍເທຕໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ປທທ຺ວຍໍ, ຕໍ ເອກຕ຺ຖໍ ວາ ຠເວຍ຺ຍ ນານຕ຺ຖໍ ວາ. ຍທິ ຕາວ ນານຕ຺ຖໍ, ຍຖາ ອຎ຺ຎໍ ຣູປໍ, ອຎ຺ຎາ ເວທນາ, ເອວໍ ອຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ, ອຎ຺ໂຎ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອເຖກຕ຺ຖໍ, ຍຖາ ຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕໍ ມໂນ, ເອວໍ ສ຺ເວວ ປຸຄ຺ຄໂລ, ໂສ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ຕໍ ວທາມິ ‘‘ຍທິ ເຕ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ, ໂສ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ໂຍ ໂຍ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ໂສ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ກິໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉສິ ເອຕ’’ນ຺ຕິ? ຕໂຕ ປຸຄ຺ຄລວາທີ ຍສ຺ມາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປລພ຺ຠຕໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ນ ອຸປລພ຺ຠມານານມ຺ປິ ຣູປາທີນໍ ປຸຄ຺ຄລຠາວໍ, ຕສ຺ມາ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ອຸປລພ຺ຠຕິ ເກ ຫິ ຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ ເກ ຫິ ຈິ ນ ປຸຄ຺ຄໂລຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ມມ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໂຕ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ໂຍ ປນ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ນ ໂສ ສພ຺ໂພ ປຸຄ຺ຄໂລ, ອຖ ໂຂ ເກ ຫິ ຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ ເກ ຫິ ຈິ ນ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ-ກາຣຕ຺ເຖ ເກ-ກາໂຣ, ຫິ-ກາໂຣ ຈ ນິປາຕມຕ຺ໂຕ. ໂກຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ, ໂກຈິ ນ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ປຸຄ຺ຄໂລປິ ຫິ ຣູປາທີສຸປິ ໂຍ ໂກຈິ ຘມ຺ໂມ ອຸປລພ຺ຠຕິເຍວ, ຕຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລວ ປຸຄ຺ຄໂລ. ຣູປາທີສຸ ປນ ໂກຈິປິ ນ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ. ຕໂຕ ຕໍ ສກວາທີ ອາຫ – ປຸຄ຺ຄໂລ ເກ ຫິ ຈິ ອຸປລພ຺ຠຕິ ເກ ຫິ ຈິ ນ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ປທທ຺ວຍສ຺ສ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກຕ຺ເຕ ຍທິ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ຘມ຺ໂມ ປຸຄ຺ຄລໂຕ ອນຎ຺ໂຎປິ ໂກຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂກຈິ ນ ປຸຄ຺ຄໂລ, ປຸຄ຺ຄໂລປິ ເຕ ໂກຈິ ອຸປລພ຺ຠຕິ, ໂກຈິ ນ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ກິໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉສິ ເອຕນ຺ຕິ? ໂສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນຸປລທ຺ຘິໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນ ເຫວນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ອິໂຕ ປຣໍ ‘‘ອາຊານາຫິ ນິຄ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ສງ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຸຄ຺ຄໂລ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສພ຺ພານິ ເຫຕານິ ອຸປລພ຺ຠຕິເວວຈນາເນວ, ອປິຈ ຍສ຺ມາ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕິສຈ຺ຈິກຏ຺ຐປຣມຕ຺ເຖນາ’’ຕິ ອຍໍ ປຸຄ຺ຄລວາທິໂນ ປຏິຎ຺ຎາ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຍເຖວ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ລທ຺ຘິ, ເອວເມວໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຈ຺ຈິກຏ຺ໂຐຕິປິ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຍາ ປນສ຺ສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຖີຕິ ລທ຺ຘິ, ຕສ຺ສາ ວິຊ຺ຊມາໂນຕິເວວຈນເມວ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພານິເປຕານິ ວຈນານິ ໂສຘິຕານິ.

໖໐. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ອວສາເນ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຖິ ນ ສພ຺ໂພ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຣາຍມຘິປ຺ປາໂຍ – ຍຎ຺ເຫຕໍ ປຣວາທິນາ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຖິ ເກຫິຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ, ເກຫິຈິ ນ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຖໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຖິ ນ ສພ຺ໂພ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ນໍ ສກວາທີ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ອິທານິ ນໍ ເອວໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕິ. ຕຍາ ຫິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຈນມຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ລທ຺ຘິ ຄຫິຕາ, ຍຖາ ຈ ຠຄວຕາ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ ໂລກໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສຸ, ໂມຆຣາຊາ, ສທາ ສໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ສຸ. ນິ. ໑໑໒໕) ນເຍນ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຍເຖວ ເຕ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຖິ ນ ສພ຺ໂພ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ ລທ຺ຘິ, ຕຖາ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຕ຺ຖິ, ນຕ຺ຖິ ນ ສພ຺ໂພ ປຸຄ຺ຄໂລຕິປິ ອາປຊ຺ຊຕິ, ກິໍ ເອຕໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉສີຕິ? ອຖ ນໍ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນ ເຫວາຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ນິຄ຺ຄຫາທິວິຘານໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ວຈນໂສຘນວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ປຎ຺ຎຕ຺ຕານຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ