໒. ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑໘-໒໑. ອິຘາປິ ຈ ປວຕ຺ຕິວາຣສ຺ສ ອຸປ຺ປາທວາຣາທີສຸ ຕີສຸ ອນ຺ຕຣວາເຣສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ຉເຬວ ກາລເຠທາ. ເຕສໍ ເອເກກສ຺ມິໍ ກາເລ ປຸຄ຺ຄລວາຣາທໂຍ ຕໂຍ ວາຣາ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ອນຸໂລມປຏິໂລມນຍວເສນ ທຸວິຘາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກາເລ ປຸຄ຺ຄລວາຣສ຺ສ ອນຸໂລມນເຍ ຍຖາ ຂນ຺ຘຍມເກ ຣູປກ຺ຂນ຺ຘມູລການິ ຈຕ຺ຕາຣິ, ເວທນາກ຺ຂນ຺ຘມູລການິ ຕີຓິ, ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘມູລການິ ທ຺ເວ, ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘມູລກໍ ເອກນ຺ຕິ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ທສ ຍມການິ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ໂສຕາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ຍສ຺ສ ວາ ປນ ໂສຕາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຆາຓາຍຕນໍ, ຊິວ຺ຫາຍຕນໍ, ກາຍາຍຕນໍ, ຣູປາຍຕນໍ, ສທ຺ທາຍຕນໍ, ຄນ຺ຘາຍຕນໍ, ຣສາຍຕນໍ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ, ມນາຍຕນໍ, ຘມ຺ມາຍຕນໍ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ຍສ຺ສ ວາ ປນ ຘມ຺ມາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຈກ຺ຂາຍຕນມູລການິ ເອກາທສ. ‘‘ຍສ຺ສ ໂສຕາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ຆານາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ໂສຕາຍຕນມູລການິ ທສ; ຆານາຍຕນມູລການິ ນວ, ຊິວ຺ຫາຍຕນມູລການິ ອຏ຺ຐ; ກາຍາຍຕນມູລການິ ສຕ຺ຕ; ຣູປາຍຕນມູລການິ ຉ; ສທ຺ທາຍຕນມູລການິ ປຎ຺ຈ; ຄນ຺ຘາຍຕນມູລການິ ຈຕ຺ຕາຣິ; ຣສາຍຕນມູລການິ ຕີຓິ; ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນມູລການິ ທ຺ເວ; ມນາຍຕນມູລກໍ ເອກນ຺ຕິ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ຉສຏ຺ຐິ ຍມການິ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂາຍຕນມູລເກສຸ ເອກາທສສຸ ‘‘ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ໂສຕາຍຕນໍ, ຆານາຍຕນໍ, ຣູປາຍຕນໍ, ມນາຍຕນໍ, ຘມ຺ມາຍຕນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອິມານິ ປຎ຺ເຈວ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕານິ. ເຕສຸ ປຐມໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ ຕາວ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ. ທຸຕິຍໍ ກິຎ຺ຈາປິ ປຐເມນ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ຈກ຺ຂຸໂສຕາຍຕນານໍ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ປນ ຆານາຍຕນສ຺ສ ນ ເອກນ຺ເຕນ ປວຕ຺ຕິໂຕ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ເອຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວິມຕິນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ. ຣູປາຍຕນມນາຍຕນຘມ຺ມາຍຕເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕີຓິ ຍມການິ ອສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕານິ. ເສເສສຸ ຊິວ຺ຫາຍຕນກາຍາຍຕເນຫິ ຕາວ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ຍມການິ ປຸຣິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ. ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຍມກສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວ ນຕ຺ຖິ. ຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕເນຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ຕີຓິ ຍມການິ ປຸຣິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕນ຺ຕິຍາ ລຫຸຠາວຕ຺ຖໍ ສງ຺ຂິຕ຺ຕານິ. ໂສຕາຍຕນມູລເກສຸ ຍໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕໍ ປຸຣິເມຫິ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນເມວາຕິ ເອກມ຺ປິ ປາຬິໍ ນາຣຸຬ຺ຫໍ. ຆານາຍຕນມູລເກສຸ ຣູປາຍຕເນນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໍ, ມນາຍຕນຘມ຺ມາຍຕເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວຕິ ຕີຓິ ຍມການິ ປາຬິໍ ອາຣຸຬ຺ຫານິ. ເສສານິ ຆານາຍຕນຍມເກນ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາ ນາຣຸຬ຺ຫານິ. ຕຖາ ຊິວ຺ຫາຍຕນກາຍາຍຕນມູລການິ. ຣູປາຍຕນມູລເກສຸ ມນາຍຕນຘມ຺ມາຍຕເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວເຍວ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕານິ. ຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫິ ປນ ສທ຺ຘິໍ ຕີຓິ ຣູປາຍຕນມນາຍຕເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນານິ. ຍເຖວ ເຫຕ຺ຖ ‘‘ສຣູປການໍ ອຈິຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາ ອິຘາປິ ‘‘ສຣູປການໍ ອຄນ຺ຘການໍ, ອຣສການໍ ອໂຜຏ຺ຐພ຺ພການ’’ນ຺ຕິ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຄນ຺ຘາທີນິ ເຈຕ຺ຖ ອາຍຕນຠູຕາເນວ ອຘິປ຺ເປຕານິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ສຣູປການໍ ສຄນ຺ຘາຍຕນານ’’ນ຺ຕິ ອາຍຕນວເສເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ສທ຺ທາຍຕນມູລການິ ອຕ຺ຖາຠາວໂຕ ປາຬິໍ ນາຣຸຬ຺ຫາເນວ. ຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພມູລການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຕີຓິ ທ຺ເວ ຈ ເຫຏ຺ຐິເມຫິ ສທິສວິສ຺ສຊ຺ຊນຕ຺ຕາ ປາຬິໍ ນາຣຸຬ຺ຫານິ. ມນາຍຕນມູລກໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕເມວາຕິ ເອວເມຕານິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກາເລ ປຸຄ຺ຄລວາຣສ຺ສ ອນຸໂລມນເຍ ກຕິປຍຍມກວິສ຺ສຊ຺ຊເນເນວ ຉສຏ຺ຐິຍມການິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຍຖາ ຈ ປຸຄ຺ຄລວາເຣ, ເອວໍ ໂອກາສວາເຣປິ ປຸຄ຺ຄໂລກາສວາເຣປິ ຉສຏ຺ຐີຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກາເລ ຕີສຸ ວາເຣສຸ ອນຸໂລມນເຍ ອຏ຺ຐນວຸຕິສຕໍ ຍມການິ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ອນຸໂລມນເຍ, ເອວໍ ປຏິໂລມນເຍປີຕິ ສພ຺ພານິປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກາເລ ຉນ຺ນວຸຕາຘິການິ ຕີຓິ ຍມກສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ທ຺ວານວຸຕາຘິການິ ສຕ຺ຕ ປຸຈ຺ຉາສຕານິ, ຈຕຸຣາສີຕາຘິການິ ຈ ປນ຺ນຣສ ອຕ຺ຖສຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ປຎ຺ຈສຸ ກາລເຠເທສູຕິ ສພ຺ພານິປິ ຉສຕ຺ຕຕາຘິການິ ເຕວີສຕິ ຍມກສຕານິ. ຕໂຕ ທິຄຸຓາ ປຸຈ຺ຉາ, ຕໂຕ ທິຄຸຓາ ອຕ຺ຖາຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາທວາເຣ ປາຬິວວຕ຺ຖານໍ. ນິໂຣຘວາຣອຸປ຺ປາທນິໂຣຘວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ. ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ປວຕ຺ຕິວາເຣ ອຏ຺ຐວີສານິ ເອກສຕ຺ຕຕິ ຍມກສຕານິ. ຕໂຕ ທິຄຸຓາ ປຸຈ຺ຉາ, ຕໂຕ ທິຄຸຓາ ອຕ຺ຖາ ເວທິຕພ຺ພາ. ປາຬິ ປນ ມນາຍຕນໍ ຘມ຺ມາຍຕນຎ຺ຈ ເອກສທິສໍ, ນານໍ ນຕ຺ຖິ. ອຸປຣິ ປນ ‘‘ວາຣສງ຺ເຂໂປ ໂຫຕີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂິຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ເຕຫິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ.

ອຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉເຍ ປເນຕ຺ຖ ອິທໍ ນຍມຸຂໍ. ສຈກ຺ຂຸການໍ ອໂສຕການນ຺ຕິ ອປາເຍ ຊາຕິພຘິຣໂອປປາຕິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ສຈກ຺ຂຸໂກ ອໂສຕໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປປຊ຺ຊຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ກາມຘາຕຸຍາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກສ຺ສຈິ ອປຣານິ ທສາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ໂອປປາຕິການໍ ເປຕານໍ, ໂອປປາຕິການໍ ອສຸຣານໍ, ໂອປປາຕິການໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ, ໂອປປາຕິການໍ ເນຣຍິການໍ; ຊຈ຺ຈພຘິຣານໍ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ທສາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ຣູປຆານຄນ຺ຘຊິວ຺ຫາຣສກາຍໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ ມນາຍຕນໍ ຘມ຺ມາຍຕນ’’ນ຺ຕິ. ສຈກ຺ຂຸການໍ ສໂສຕການນ຺ຕິ ສຸຄຕິທຸຄ຺ຄຕີສຸ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕເນ ຈ ໂອປປາຕິເກ ຣູປີພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຈ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ຫິ ສຈກ຺ຂຸກາ ສໂສຕກາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ກາມຘາຕຸຍາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກສ຺ສຈິ ເອກາທສາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ; ກາມາວຈຣານໍ ເທວານໍ, ປຐມກປ຺ປິການໍ ມນຸສ຺ສານໍ, ໂອປປາຕິການໍ ເປຕານໍ, ໂອປປາຕິການໍ ອສຸຣານໍ, ໂອປປາຕິການໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ, ໂອປປາຕິການໍ ເນຣຍິການໍ, ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນານໍ. ຣູປຘາຕຸຍາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ປຎ຺ຈາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ຣູປໂສຕມນາຍຕນໍ ຘມ຺ມາຍຕນ’’ນ຺ຕິ.

ອຆານການນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາທໂຍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ຫິ ສຈກ຺ຂຸກາ ອຆານກາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ກາມຘາຕຸຍໍ ປນ ອຆານໂກ ໂອປປາຕິໂກ ນຕ຺ຖິ. ຍທິ ຠເວຍ຺ຍ ‘‘ກສ຺ສຈິ ອຏ຺ຐາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ເວທຍ຺ຍ. ໂຍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍໂກ ປນ ອຆານໂກ ສິຍາ, ໂສ ‘‘ສຈກ຺ຂຸການ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປໂຕ. ສຈກ຺ຂຸການໍ ສຆານການນ຺ຕິ ຊຈ຺ຈພຘິຣມ຺ປິ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນມ຺ປິ ໂອປປາຕິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຆານການໍ ອຈກ຺ຂຸການນ຺ຕິ ຊຈ຺ຈນ຺ຘມ຺ປິ ຊຈ຺ຈພຘິຣມ຺ປິ ໂອປປາຕິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ສຆານການໍ ສຈກ຺ຂຸການນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນເມວ ໂອປປາຕິກໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຣູປການໍ ອຈກ຺ຂຸການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຊຈ຺ຈນ຺ຘຊຈ຺ຈພຘິຣໂອປປາຕິເກສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍໂກປິ ລພ຺ຠຕິເຍວ. ສຈິຕ຺ຕການໍ ອຈກ຺ຂຸການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຊຈ຺ຈນ຺ຘາທີຫິ ຕີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣູປິໂນປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ອຈກ຺ຂຸການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຣິມປເທ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຈຕູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາປິ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ສຣູປການໍ ອຆານການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກາ ຈ ອສຎ຺ຎສຕ຺ຕາ ຈ ເສສຣູປີພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຈ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ສຈິຕ຺ຕການໍ ອຆານການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກາ ຈ ຣູປາຣູປພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຈ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ອຈິຕ຺ຕການໍ ອຣູປການນ຺ຕິປເທສຸ ປນ ເອກໂວກາຣຈຕຸໂວກາຣສຕ຺ຕາວ ລພ຺ຠນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ເພສຸ ປຸຄ຺ຄລວາເຣສຸ ປຸຄ຺ຄລວິຠາໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໒-໒໕໔. ໂອກາສວາເຣ ຍຕ຺ຖ ຈກ຺ຂາຍຕນນ຺ຕິ ຣູປີພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຕເນວ ອາມນ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕເລ ນິຍມໂຕ ຕານິ ອາຍຕນານິ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ ນຍມຸຂໍ. ອິມິນາ ນຍມຸເຂນ ສກເລປິ ປວຕ຺ຕິວາເຣ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣິຎ຺ຎາວາໂຣ ຂນ຺ຘຍມເກ ວຸຕ຺ຕນໂຍເຍວາຕິ.

ປວຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ.

ອາຍຕນຍມກວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.