໑໑. ຄຕິອນຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ

໖໙-໗໒. ອິທານິ ຄຕິປຣິວຕ຺ຕນມຸເຂນ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິອນຸໂຍໂຄ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ປຸຄ຺ຄລວາທີ ‘‘ສ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸປຣມໍ ສນ຺ຘາວິຕ຺ວານ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິອາທີນິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໓໓; ອິຕິວຸ. ໒໔) ສຸຕ຺ຕານິ ນິສ຺ສາຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສນ຺ຘາວຕີຕິ ລທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂວຫຣຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ຕໍ ລທ຺ຘິໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ສນ຺ຘາວຕີຕິ ປຸຈ຺ຉາ ສກວາທິສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຘາວຕີຕິ ສໍສຣຕິ ຄມນາຄມນໍ ກໂຣຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິວເສນ ປຏິຎ຺ຎາ ປຣວາທິສ຺ສ. ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລຕິອາທໂຍ ອນຸໂຍໂຄປິ ສກວາທິສ຺ສ, ປຏິກ຺ເຂໂປ ອິຕຣສ຺ສ. ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ໂສເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ປນ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຠເຍນ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ອຎ຺ໂຎຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຠເຍນ. ໂສ ຈ ອຎ຺ໂຎ ຈາຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຠເຍນ. ເນວ ໂສ ນ ອຎ຺ໂຎຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ອມຣາວິກ຺ເຂປທິຏ຺ຐິຠເຍນ. ປຸນ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຎ຺ເຫ ເອກໂຕ ປຸຏ຺ໂຐ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ທິຏ຺ຐີນໍ ຠເຍນ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນ ຍານິສ຺ສ ສຸຕ຺ຕານິ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເຕນ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລສນ຺ຘາວຕີຕິອາທິມາຫ.

໗໖. ປຸນ ສກວາທິນາ ‘‘ຍ຺ວາຍໍ ຕວ ລທ຺ຘິຍາ ສນ຺ຘາວຕິ, ກິໍ ໂສ ອສ຺ມິຎ຺ຈ ປຣສ຺ມິຎ຺ຈ ໂລເກ ເອໂກເຍວາ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ສ຺ເວວາຕິ ນິຍເມຕ຺ວາ ປຸຏ຺ໂຐ ສສ຺ສຕຠຍາ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ຕເຖວ ປຸຏ຺ໂຐ ຍສ຺ມາ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລວ ນ ອຎ຺ໂຎ ຠາໂວ, ‘‘ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອິຘູປປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິສຸຕ຺ຕມ຺ປິ (ປາຣາ. ໑໒; ທີ. ນິ. ໑.໒໔໕) ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ປຏິຊານາຕິ. ສ຺ເວວ ມນຸສ຺ໂສຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ມນຸສ຺ສສ຺ເສວ ເທວຕ຺ຕາຠາວໂຕ ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

໗໗. ປຸນ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອຫໍ ເຕນ ສມເຍນ ສຸເນຕ຺ໂຕ ນາມ ສຕ຺ຖາ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິອາທິສຸຕ຺ຕວເສນ (ອ. ນິ. ໗.໖໖ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ) ປຏິຊານາຕິ. ອຖສ຺ສ ສກວາທີ ເທວມນຸສ຺ສຸປປຕ຺ຕີນໍ ນານຕ຺ຕໂຕ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາຕິ ປກາເສນ຺ໂຕ ມນຸສ຺ໂສ ຫຸຕ຺ວາຕິອາທິມາຫ.

໗໘. ຕຕ຺ຖ ເຫວໍ ມຣຓໍ ນ ເຫຫິຕີຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ມຣຓໍ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິໂຕ ປຣໍ ຍກ຺ໂຂ ເປໂຕຕິ ອຕ຺ຕຠາວນານຕ຺ຕວເສນ ອນຸໂຍຄນານຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໘໒. ຂຕ຺ຕິໂຍຕິອາທີນິ ຊາຕິວເສນ ເຈວ ອງ຺ຄເວກລ຺ລາທິວເສນ ຈ ວຸຕ຺ຕານິ.

໘໗. ປຸນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຣວາທິນາ ປຸຏ຺ໂຐ ອິຘຏ຺ຐກສ຺ສ ອຸປປຕ຺ຕິວເສນ ປຣໂລກສ຺ສ ຄມນາຠາວໂຕ ປຏິຎ຺ຎາ ສກວາທິສ຺ສ ປຸນ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ຠວນ຺ຕເຣປິ ໂສຕາປນ຺ນຠາວາວິຊຫນໂຕ ທຸຕິຍປຏິຎ຺ຎາປິ ຕສ຺ເສວ. ຫຎ຺ຈີຕິອາທິວຈນໍ ປຣວາທິສ຺ສ.

໘໘. ປຸນ ເທວໂລເກ ອຸປປນ຺ນສ຺ສ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕາຠາວທສ຺ສເນນ ອນຸໂຍໂຄ ສກວາທິສ຺ສ.

໘໙. ຕໂຕ ປຣໍ ອນຎ຺ໂຎ ອວິຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອນຎ຺ໂຎຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ເອກສທິໂສ. ອວິຄໂຕຕິ ເອເກນາປິ ອາກາເຣນ ອວິຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ເຫວນ຺ຕິ ເທວໂລເກ ອຸປປນ຺ນສ຺ສ ມນຸສ຺ສຠາວາຠາວໂຕ ເອວມາຫ.

໙໐. ປຸນ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ‘‘ສ຺ເວວ ປຸຄ຺ຄໂລ ສນ຺ຘາວຕີ’’ຕິ ລທ຺ຘິຍາ ອນຸຊານາຕິ. ຫຕ຺ຖຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິອາທິ ອາກາຣວິຄມນທສ຺ສເນນ ອວິຄໂຕ ສນ຺ຘາວຕີຕິ ລທ຺ຘິຠິນ຺ທນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຬຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ຍສ຺ສ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐກາ ຉິນ຺ນາ. ກຓ຺ຑຣຈ຺ຉິນ຺ໂນຕິ ຍສ຺ສ ມຫານ຺ຫາຣູ ຉິນ຺ນາ.

໙໑. ສຣູໂປຕິອາທີສຸ ປຐເມ ປຎ຺ເຫ ອິມິນາ ຣູປກາເຍນ ສທ຺ຘິໍ ອຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ທຸຕິເຍ ອນ຺ຕຣາຠວປຸຄ຺ຄລໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິຊານາຕິ. ໂສ ຫິ ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິຍາ ສຣູໂປວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ປວິສຕິ. ອຖສ຺ສ ຕໍ ຣູປໍ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຕໍ ຊີວນ຺ຕິ ເຍນ ຣູປສງ຺ຂາເຕນ ສຣີເຣນ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ກິມສ຺ສ ຕເທວ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຣວາທີ ອິຘ ສຣີຣນິກ຺ເຂປາ ສຸຕ຺ຕວິໂຣຘາ ຈ ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

ສເວທໂນຕິອາທີສຸ ອສຎ຺ຎູປປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ຕທຎ຺ຎໍ ອຸປປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິຊານາຕິ. ຕໍ ຊີວນ຺ຕິ ເຍນ ເວທນາທິສງ຺ຂາເຕນ ສຣີເຣນ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກິມສ຺ສ ຕເທວ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣໍ, ອຎ຺ຎໍ ຊີວໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ເອຕິສ຺ສາ ຫິ ລທ຺ຘິຍາ ປຎ຺ຈປິ ຂນ຺ຘາ ສຣີຣນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ປຣວາທີ ສຸຕ຺ຕວິໂຣຘາ ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

໙໒. ອຣູໂປຕິອາທີສຸ ປຐເມ ປຎ຺ເຫ ອນ຺ຕຣາຠວໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ທຸຕິເຍ ອຣູປາ ຣູປໍ ອຸປປຊ຺ຊມານໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິຊານາຕິ. ອຎ຺ຎໍ, ຊີວນ຺ຕິ ຍໍ ຣູປສງ຺ຂາຕໍ ສຣີຣໍ ປຫາຍ ອຣູໂປ ສນ຺ຘາວຕິ, ກິໍ ເຕ ຕໍ ສຣີຣໍ ອຎ຺ຎໍ, ອຎ຺ຎໍ ຊີວນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອິຕໂຣ ສຸຕ຺ຕວິໂຣຘາ ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

ອເວທໂນຕິອາທີສຸ ສຎ຺ຎີຠວໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ, ຕທຎ຺ຎໍ ອຸປປຕ຺ຕິໍ ສນ຺ຘາຍ ປຏິຊານາຕິ. ອຎ຺ຎໍ ຊີວນ຺ຕິ ຍໍ ເວທນາທິສງ຺ຂາຕໍ ສຣີຣໍ ປຫາຍ ອເວທໂນ ອວິຎ຺ຎາໂຓ ສນ຺ຘາວຕິ, ກິໍ ເຕ ຕໍ ອຎ຺ຎໍ ສຣີຣໍ, ອຎ຺ຎໍ ຊີວນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອິຕໂຣ ສຸຕ຺ຕວິໂຣຘາ ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

໙໓. ຣູປໍ ສນ຺ຘາວຕີຕິອາທີສຸ ເຍ ຣູປາທໂຍ ຂນ຺ເຘ ອຸປາທາຍ ປຸຄ຺ຄລໍ ປຎ຺ຎເປຕິ, ກິໍ ເຕ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ສນ຺ຘາວນ຺ເຕ ຕມ຺ປິ ຣູປໍ ສນ຺ຘາວຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຣວາທີ ‘‘ອວິຊ຺ຊານີວຣຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາສໍໂຍຊນານໍ ສນ຺ຘາວຕໍ ສໍສຣຕ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຘາວນວຈນໂຕ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ປຸນ ປຸຏ຺ໂຐ ຍສ຺ມາ ຣູປາທິຘມ຺ເມ ວິນາ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ສນ຺ຘາວນ຺ເຕ ເຕນປິ ຣູເປນ ສນ຺ຘາວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ປຏິຊານາຕິ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໙໔. ຣູປໍ ນ ສນ຺ຘາວຕີຕິອາທີສຸ ຍສ຺ມາ ເຕ ຣູປໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ໂຫຕິ, ສ຺ເວວ ຈ ສນ຺ຘາວຕີຕິ ວເທສິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມິ, ກິໍ ເຕ ຣູປໍ ນ ສນ຺ຘາວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕໂຣ ປຸຄ຺ຄເລ ສນ຺ຘາວນ຺ເຕ ນ ສກ຺ກາ ຕສ຺ສ ອຸປາທານຠູເຕນ ຣູເປນ ສນ຺ຘາວິຕຸນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ປຸນ ປຸຏ຺ໂຐ ສຕ຺ຕານຎ຺ເຎວ ສນ຺ຘາວນວຈນໂຕ ປຏິຊານາຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຄາຖານໍ ປນ ອຍມຕ຺ໂຖ – ອາຍສ຺ມໂຕ ມເຕນ ຣຸກ຺ຂໍ ອຸປາທາຍ ຉາຍາ ວິຍ, ອິນ຺ຘນໍ ອຸປາທາຍ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ຈ, ຂນ຺ເຘ ອຸປາທາຍ ປຸຄ຺ຄໂລ; ຣູປາທີນໍ ສນ຺ຘາວເນ ອສຕິ ເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຠິຊ຺ຊມາເນສຸ ໂສ ຕວ ປຸຄ຺ຄໂລ ຠິຊ຺ຊຕິ ເຈ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຸຈ຺ເຉທາ ຠວຕິ ທິຏ຺ຐິ, ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ເຕ ອາປຊ຺ຊຕິ. ກຕຣາ ຍາ ພຸທ຺ເຘນ ວິວຊ຺ຊິຕາ ອກຸສລທິຏ຺ຐິ. ຍາ ປນ ‘‘ອຸຈ຺ເຉທວາທີ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’ຕິ ປຣິຍາຍຠາສິຕາ, ນ ຕໍ ວທາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຖາປິ ເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຠິຊ຺ຊມາເນສຸ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສສ຺ສໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ໂສ ນິພ຺ພາເນນ ສມສໂມ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສມສໂມຕິ ອຕິວິຍ ສໂມ, ສເມນ ວາ ສໂມ, ສມຠາເວເນວ ສໂມ. ຍເຖວ ນິພ຺ພານໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ເຕ ປຸຄ຺ຄໂລປິ ເຕນ ສມສໂມຕິ.

ຄຕິປຣິວຕ຺ຕນມຸເຂນ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘານຸໂຍໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ.

ອນຸໂຍຄວຓ຺ຓນາ.