(໒໐) ໕. ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ໂສຕານຸຄຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໑. ປຎ຺ຈມສ຺ສ ປຐເມ ໂສຕານຸຄຕານນ຺ຕິ ປສາທໂສຕໍ ໂອທຫິຕ຺ວາ ຎາຓໂສເຕນ ວວຕ຺ຖປິຕານໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອານິສໍສາ ປາຏິກງ຺ຂາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄຸຓານິສໍສາ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພາ. ອິທໍ ປນ ຠຄວຕາ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອາຣທ຺ຘໍ. ກຕຣອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນາຕິ? ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນາຍ ອນຸປສງ຺ກມນອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ. ປຎ຺ຈສຕາ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປພ຺ພຊິຕາ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ລິງ຺ຄວຈນວິຠຕ຺ຕິປທພ຺ຍຎ຺ຊນາທີຫິ ກເຖນ຺ໂຕ ອມ຺ເຫຫິ ຎາຕເມວ ກເຖສ຺ສຕິ, ອຎ຺ຎາຕໍ ກິໍ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ກໂຣຖ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຖ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕານຎ຺ຈ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕານຎ຺ຈ ອິເມ ເອຕ຺ຕກາ ອານິສໍສາ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕີຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍນ຺ຕິອາທິກໍ ນວງ຺ຄໍ ສຕ຺ຖຸສາສນຠູຕໍ ຕນ຺ຕິຘມ຺ມໍ ວຬຎ຺ເຊຕິ. ໂສຕານຸຄຕາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂສຕໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ ອນຸປວິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ. ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ໂອໂລກິຕາ. ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ກາຣຓໂຕ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິວິທ຺ຘາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕາ. ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນຕິ ນຍິທໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອນຸສ຺ສຣຓສຕິຍາ ອຠາເວນ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຸຖຸຊ຺ຊນກາລກິຣິຍໍ ປນ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຫິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິ ກາລໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ອຸປປຊ຺ຊຕີຕິ ສຸທ຺ຘສີເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ຘມ຺ມປທາ ປ຺ລວນ຺ຕີຕິ ອນ຺ຕຣາຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິໂນ, ເຍປິ ປຸພ຺ເພ ສຊ຺ຌາຍມູລິກາ ວາຈາປຣິຈິຕພຸທ຺ຘວຈນຘມ຺ມາ, ເຕ ສພ຺ເພ ປສນ຺ເນ ອາທາເສ ຉາຍາ ວິຍ ປ຺ລວນ຺ຕິ, ປາກຏາ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ທນ຺ໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕຸປ຺ປາໂທຕິ ພຸທ຺ຘວຈນານຸສ຺ສຣຓສຕິຍາ ອຸປ຺ປາໂທ ທນ຺ໂຘ ຄຣຸ. ອຖ ໂສ ສຕ຺ໂຕ ຂິປ຺ປໍເຍວ ວິເສສຄາມີ ໂຫຕິ, ນິພ຺ພານຄາມີ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທ຺ຘິມາ ເຈໂຕວສິປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອິທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວສິຠາວປຕ຺ໂຕ ຂີຓາສໂວ. ອຍໍ ວາ ໂສ ຘມ຺ມວິນໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຠາວນຕ຺ໂຖ ວາ-ສທ຺ໂທ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຘມ຺ມວິນເຍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອຈຣິນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ວສິໍ. ອິທມ຺ປິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ມຍາ ປຸພ຺ເພ ວຬຎ຺ຊິຕນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘວຈນານຸສ຺ສຣຓວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເທວປຸຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຈາລຈຓ຺ໂຑ ວິຍ ຫຕ຺ຖກມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ວິຍ ສນງ຺ກຸມາຣພ຺ຣຫ຺ມາ ວິຍ ຈ ເອໂກ ຘມ຺ມກຖິກເທວປຸຕ຺ໂຕ. ໂອປປາຕິໂກ ໂອປປາຕິກໍ ສາເຣຕີຕິ ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສາເຣຕິ. ສຫປໍສຸກີຬິກາຕິ ເອເຕນ ເນສໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ກຕປຣິຈຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ສມາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ສາລາຍ ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາ ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ. ເອວໍ ວເທຍ຺ຍາຕິ ສາລາຍ ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາ ປຐມຕຣໍ ນິສິນ຺ໂນ ປຈ຺ຉາ ອາຄຕໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ. ເສສເມຕ຺ຖ ປາຬິນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໒. ຐານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໒. ທຸຕິເຍ ຐານານີຕິ ກາຣຓານິ. ຐາເນຫີຕິ ກາຣເຓຫິ. ໂສເຈຍ຺ຍນ຺ຕິ ສຸຈິຠາໂວ. ສໍວສມາໂນຕິ ເອກໂຕ ວສມາໂນ. ນ ສນ຺ຕຕກາຣີຕິ ນ ສຕຕກາຣີ. ນ ສນ຺ຕຕວຸຕ຺ຕິ ສີເລສູຕິ ສຕຕໍ ສພ຺ພກາລໍ ສີລຊີວິຕໍ ນ ຊີວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສໍໂວຫາຣມາໂນຕິ ກເຖນ຺ໂຕ. ເອເກນ ເອໂກ ໂວຫຣຕີຕິ ເອເກນ ສທ຺ຘິໍ ເອໂກ ຫຸຕ຺ວາ ກເຖຕິ. ໂວກ຺ກມຕີຕິ ໂອກ຺ກມຕິ. ປຸຣິມໂວຫາຣາ ປຈ຺ຉິມໂວຫາຣນ຺ຕິ ປຸຣິມກຖາຍ ປຈ຺ຉິມກຖໍ, ປຸຣິມກຖາຍ ຈ ປຈ຺ຉິມກຖາ, ປຈ຺ຉິມກຖາຍ ຈ ປຸຣິມກຖາ ນ ສເມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຎາຕິພ຺ຍສເນນາຕິອາທີສຸ ຎາຕີນໍ ພ຺ຍສນໍ ຎາຕິພ຺ຍສນໍ, ຎາຕິວິນາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂຣຄພ຺ຍສເນ ປນ ໂຣໂຄເຍວ ອາໂຣຄ຺ຍວິນາສນໂຕ ພ຺ຍສນໍ ໂຣຄພ຺ຍສນໍ. ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕິ. ລາໂຠ ຈາຕິອາທີສຸ ເອກໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ລາໂຠ ອນຸປຣິວຕ຺ຕຕິ, ເອກໍ ອລາໂຠຕິ ເອວໍ ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພ. ສາກຈ຺ຉາຍມາໂນຕິ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນວິສ຺ສຊ຺ຊນວເສນ ສາກຈ຺ຉໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຍຖາຕິ ເຍນາກາເຣນ. ອຸມ຺ມຄ຺ໂຄຕິ ປຎ຺ຫຸມ຺ມຄ຺ໂຄ. ອຠິນີຫາໂຣຕິ ປຎ຺ຫາຠິສງ຺ຂຣຓວເສນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິນີຫາໂຣ. ສມຸທາຫາໂຣຕິ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນໍ. ສນ຺ຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຈນີກສນ຺ຕຕາຍ ສນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ນ ກເຖຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຓີຕນ຺ຕິ ອຕປ຺ປກໍ. ອຕກ຺ກາວຈຣນ຺ຕິ ຍຖາ ຕກ຺ເກນ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ນ ກເຖຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິປຸຓນ຺ຕິ ສຓ຺ຫໍ. ປຓ຺ຑິຕເວທນີຍນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ຊານິຕພ຺ພກໍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕານຸສາເຣເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໓. ຠທ຺ທິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໓. ຕຕິເຍ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ຫຸຕ຺ວາ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີຕິ ອຸປສງ຺ກມິ. ມາ ອນຸສ຺ສເວນາຕິອາທີສຸ ອນຸສ຺ສວວຈເນນ ມມ ກຖໍ ມາ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສາຣມ຺ໂຠຕິ ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍລກ຺ຂໂຓ ສາຣມ຺ໂຠ. ອໂລຠາທໂຍ ໂລຠາທິປຏິປກ຺ຂວເສນ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຸສລຘມ຺ມູປສມ຺ປທາຍາຕິ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ສມ຺ປາທນຕ຺ຖາຍ, ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິເມ ເຈປິ, ຠທ຺ທິຍ, ມຫາສາລາຕິ ປຸຣໂຕ ຐິເຕ ສາລຣຸກ຺ເຂ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ເສສເມຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ສຕ຺ຖຣິ ປນ ເທສນໍ ວິນິວຏ຺ເຏນ຺ເຕ ຠທ຺ທິໂຍ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຊາໂຕຕິ.

໔. ສາມຸຄິຍາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສາມຸຄິຍາຕິ ສາມຸຄນິຄມວາສິໂນ. ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາຕິ ເຕ ອາລປນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ໂກລນຄຣສ຺ສ ຫິ ໂກລຣຸກ຺ເຂ ຫາເຣຕ຺ວາ ກຕຕ຺ຕາ ໂກລນຄຣນ຺ຕິ ຈ ພ຺ຍຄ຺ຆປເຖ ມາປິຕຕ຺ຕາ ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈ ທ຺ເວ ນາມານິ. ເອເຕສຎ຺ຈ ປຸພ຺ພປຸຣິສາ ຕຕ຺ຖ ວສິໍສູຕິ ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊວາສິຕາຍ ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊວາສິໂນ ພ຺ຍຄ຺ຆປຊ຺ຊາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕ ອາລປນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄານີຕິ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຕ຺ຖາຍ ປຘານິຍງ຺ຄານິ ປທຫິຕພ຺ພວີຣິຍສ຺ສ ອງ຺ຄານິ, ໂກຏ຺ຐາສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີລປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄນ຺ຕິ ສີລປຣິໂສຘນວີຣິຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຕຎ຺ຫິ ສີລປາຣິສຸທ຺ຘິປຣິປູຣຓຕ຺ຖາຍ ປຘານິຍງ຺ຄນ຺ຕິ ສີລປາຣິສຸທ຺ຘິປຘານິຍງ຺ຄໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ອນຸຄ຺ຄເຫສ຺ສາມິ. ໂຍ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ໂທຕິອາທີສຸ ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫເນ ກຕ຺ຕຸກາມຕາຉນ຺ໂທຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ປເນຕ຺ຖ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວີຣິຍປຄ຺ຄຫນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣຊນີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຣາເຊຕີຕິ ຣາຄປຈ຺ຈເຍສຸ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓສຸ ຍຖາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ກໂຣຕິ. ວິໂມຈນີເຍສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ວິໂມເຈຕີຕິ ເຍຫິ ອາຣມ຺ມເຓຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ວິໂມເຈຕພ຺ພໍ, ເຕສຸ ຍຖາ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ກໂຣຕິ. ວິຣາເຊຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວິຣາເຊຕິ ນາມ, ຜລກ຺ຂເຓ ວິຣຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕິໍ ຜຸສຕີຕິ ເຫຕຸນາ ນເຍນ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິໍ ຎາຓຜສ຺ເສນ ຜຸສຕີຕິ.

໕. ວປ຺ປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໕. ປຎ຺ຈເມ ວປ຺ໂປຕິ ທສພລສ຺ສ ຈູຬປິຕາ ສກ຺ຍຣາຊາ. ນິຄຓ຺ຐສາວໂກຕິ ເວສາລິຍໍ ສີຫເສນາປຕິ ວິຍ ນາຬນ຺ທາຍໍ ອຸປາລິຄຫປຕິ ວິຍ ຈ ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ. ກາເຍນ ສໍວຸໂຕຕິ ກາຍທ຺ວາຣສ຺ສ ສໍວຸຕຕ຺ຕາ ປິຫິຕຕ຺ຕາ ກາເຍນ ສໍວຸໂຕ ນາມ. ເສສທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ຂຍວິຣາເຄນ. ວິຊ຺ຊຸປ຺ປາທາຕິ ມຄ຺ຄວິຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປາເທນ. ຕໍ ຐານນ຺ຕິ ຕໍ ກາຣຓໍ. ອວິປກ຺ກວິປາກນ຺ຕິ ອລທ຺ຘວິປາກວາຣໍ. ຕໂຕນິທານນ຺ຕິ ຕໍເຫຕຸ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ. ທຸກ຺ຂເວທນິຍາ ອາສວາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ປຈ຺ຈຍຠູຕາ ກິເລສາ ອສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິສມ຺ປຣາຍນ຺ຕິ ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຕຠາເວ. ກາຍສມາຣມ຺ຠປຈ຺ຈຍາຕິ ກາຍກມ຺ມປຈ຺ຈເຍນ. ອາສວາຕິ ກິເລສາ. ວິຆາຕປຣິຬາຫາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຆາໂຕຕິ ທຸກ຺ຂໍ. ປຣິຬາໂຫຕິ ກາຍິກເຈຕສິໂກ ປຣິຬາໂຫ. ຜຸສ຺ສ ຜຸສ຺ສ ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕີຕິ ຎາຓວຊ຺ຌໍ ກມ຺ມໍ ຎາຓຜສ຺ເສນ ຜຸສິຕ຺ວາ ຜຸສິຕ຺ວາ ຂຍໍ ຄເມຕິ, ວິປາກວຊ຺ຌໍ ກມ຺ມໍ ວິປາກຜສ຺ເສນ ຜຸສິຕ຺ວາ ຜຸສິຕ຺ວາ ຂຍໍ ຄເມຕິ. ນິຊ຺ຊຣາຕິ ກິເລສຊີຣຓກປຏິປທາ. ເສສວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຘ ຐຕ຺ວາ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຂີຓາສໂວ ກາຕພ຺ໂພ, ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຈຕຸສຈ຺ຈວວຕ຺ຖານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ປນ ຕສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ ສຕຕວິຫາເຣ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອວໍ ສມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ເຫຕຸນາ ກາຣເຓນ ສມ຺ມາ ວິມຸຕ຺ຕສ຺ສ. ສຕຕວິຫາຣາຕິ ນິຈ຺ຈວິຫາຣາ ນິພທ຺ຘວິຫາຣາ. ເນວ ສຸມໂນ ໂຫຕີຕິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ຣາຄວເສນ ນ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ໂຫຕິ. ນ ທຸມ຺ມໂນຕິ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ປຏິຆວເສນ ນ ໂທມນສ຺ສຊາໂຕ ໂຫຕິ. ອຸເປກ຺ຂໂກ ວິຫຣຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎປຣິຄ຺ຄຫິຕາຍ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາຣລກ຺ຂຓາຍ ອຸເປກ຺ຂາຍ ເຕສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອຸເປກ຺ຂໂກ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ.

ກາຍປຣິຍນ຺ຕິກນ຺ຕິ ກາຍນ຺ຕິກໍ ກາຍປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຍາວ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣກາໂຍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກເວທນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກນ຺ຕິ ຊີວິຕນ຺ຕິກໍ ຊີວິຕປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຍາວ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ປວຕ຺ຕໍ ມໂນທ຺ວາຣິກເວທນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກເວທນາ ປຈ຺ຉາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຐມໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ, ມໂນທ຺ວາຣິກເວທນາ ປຐມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ສາ ຫິ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ວຕ຺ຖຸຣູປສ຺ມິໍເຍວ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກາ ປວຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣວເສນ ປວຕ຺ຕມານາ ປຐມວເຍ ວີສຕິວສ຺ສກາເລ ຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນມຸຍ຺ຫນວເສນ ອຘິມຕ຺ຕາ ພລວຕີ ໂຫຕິ, ປຓ຺ຓາສວສ຺ສກາເລ ຐິຕາ ໂຫຕິ, ສຏ຺ຐິວສ຺ສກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຫາຍມານາ, ອສີຕິນວຸຕິວສ຺ສກາເລ ມນ຺ທາ ໂຫຕິ. ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຕາ ‘‘ຈິຣຣຕ຺ຕໍ ເອກໂຕ ນິສີທິມ຺ຫາ ນິປຊ຺ຊິມ຺ຫາ’’ຕິ ວທນ຺ເຕປິ ນ ຊານາມາຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຘິມຕ຺ຕານິປິ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓານິ ນ ປສ຺ສາມ, ສຸຄນ຺ຘທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ວາ ສາທຸອສາທຸໍ ວາ ຖທ຺ຘມຸທຸກໍ ວາຕິ ນ ຊານາມາຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ອິຕິ ເນສໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກເວທນາ ຠຄ຺ຄາ ໂຫຕິ, ມໂນທ຺ວາຣິກາ ປວຕ຺ຕຕິ. ສາປິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ປຣິຫາຍມານາ ມຣຓສມເຍ ຫທຍໂກຏິໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕິ. ຍາວ ປເນສາ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ສຕ຺ໂຕ ຊີວຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍທາ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ຕທາ ‘‘ມໂຕ ນິຣຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ວາປິຍາ ທີເປຕພ຺ໂພ – ຍຖາ ຫິ ປຸຣິໂສ ປຎ຺ຈອຸທກມຄ຺ຄສມ຺ປນ຺ນໍ ວາປິໍ ກເຣຍ຺ຍ. ປຐມໍ ເທເວ ວຸຏ຺ເຐ ປຎ຺ຈຫິ ອຸທກມຄ຺ເຄຫິ ອຸທກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວາປິຍໍ ອາວາເຏ ປູເຣຍ຺ຍ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ອຸທກມຄ຺ເຄ ປູເຣຕ຺ວາ ຄາວຸຕຑ຺ຒໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ຕໂຕ ຕໂຕ ວິສ຺ສນ຺ທມານໍ. ອຖ ນິທ຺ຘມນຕຸມ຺ເພ ວິວຣິຕ຺ວາ ເຂຕ຺ເຕສຸ ກມ຺ເມ ກຍິຣມາເນ ອຸທກໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ, ສສ຺ສປາກກາເລ ອຸທກໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ອຸທກໍ ປຣິຫີນໍ, ‘‘ມຈ຺ເຉ ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຕໂຕ ກຕິປາເຫນ ອາວາເຏສຸເຍວ ອຸທກໍ ສຓ຺ຐເຫຍ. ຍາວ ປນ ຕໍ ອາວາເຏສຸ ໂຫຕິ, ຕາວ ມຫາວາປິຍໍ ອຸທກໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຍທາ ປນ ຕຕ຺ຖ ຉິຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ‘‘ວາປິຍໍ ອຸທກໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຐມໍ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ປຎ຺ຈຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ອຸທເກ ປວິສນ຺ເຕ ອາວາຏານໍ ປູຣຓກາໂລ ວິຍ ຫິ ປຐມເມວ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ມໂນທ຺ວາຣິກເວທນາຍ ວຕ຺ຖຸຣູເປ ປຕິຏ຺ຐິຕກາໂລ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ປຎ຺ຈມຄ຺ຄານໍ ປູຣຓກາໂລ ວິຍ ປວຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກເວທນາຍ ປວຕ຺ຕິ, ຄາວຸຕຑ຺ຒໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໍ ວິຍ ປຐມວເຍ ວີສຕິວສ຺ສກາເລ ຣຊ຺ຊນາທິວເສນ ຕສ຺ສ ອຘິມຕ຺ຕພລວຠາໂວ, ຍາວ ວາປິໂຕ ອຸທກໍ ນ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ປູຣາຍ ວາປິຍາ ຐິຕກາໂລ ວິຍ ປຎ຺ຎາສວສ຺ສກາເລ ຕສ຺ສ ຐິຕກາໂລ, ນິທ຺ຘມນຕຸມ຺ເພສຸ ວິວເຏສຸ ກມ຺ເມ ກຍິຣມາເນ ອຸທກສ຺ສ ນິກ຺ຂມນກາໂລ ວິຍ ສຏ຺ຐິວສ຺ສກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສ ປຣິຫານິ, ອຸທເກ ຠຏ຺ເຐ ອຸທກມຄ຺ເຄສຸ ປຣິຕ຺ຕອຸທກສ຺ສ ຐິຕກາໂລ ວິຍ ອສີຕິນວຸຕິກາເລ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກເວທນາຍ ມນ຺ທກາໂລ, ອາວາເຏສຸເຍວ ອຸທກສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕກາໂລ ວິຍ ຫທຍວຕ຺ຖຸໂກຏິໍ ນິສ຺ສາຍ ມໂນທ຺ວາເຣ ເວທນາຍ ປວຕ຺ຕິກາໂລ, ອາວາເຏສຸ ປຣິຕ຺ເຕປິ ອຸທເກ ສຕິ ‘‘ວາປິຍໍ ອຸທກໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພກາໂລ ວິຍ ຍາວ ສາ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ‘‘ສຕ຺ໂຕ ຊີວຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ປນ ອາວາເຏສຸ ອຸທເກ ຉິນ຺ເນ ‘‘ນຕ຺ຖິ ວາປິຍໍ ອຸທກ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ມໂນທ຺ວາຣິກເວທນາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕມານາຍ ສຕ຺ໂຕ ມໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມໍ ເວທນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ’’ຕິ.

ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ກາຍສ຺ສ ເຠເທນ. ອຸທ຺ຘໍ ຊີວິຕປຣິຍາທານາຕິ ຊີວິຕກ຺ຂຍໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ອິເຘວາຕິ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ປຣໂຕ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອິເຘວ. ສີຕີ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ປວຕ຺ຕິວິປ຺ຜນ຺ທນທຣຖຣຫິຕານິ ສີຕານິ ອປ຺ປວຕ຺ຕນຘມ຺ມານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ.

ຖູຓໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ຣຸກ຺ຂໍ ປຏິຈ຺ຈ. ກຸທ຺ທາລປິຏກໍ ອາທາຍາຕິ ກຸທ຺ທາລຎ຺ຈ ຂຓິຕ຺ຕິຎ຺ຈ ປຈ຺ຉິຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເທສນາ ປນ ກຸທ຺ທາລວເສເນວ ກຕາ. ມູເລ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍາຕິ ມູລມ຺ຫິ ກຸທ຺ທາເລນ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ. ປລິຂເຓຍ຺ຍາຕິ ຂຓິຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ຕາ ຂເຓຍ຺ຍ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ຫິ ອຕ຺ຕຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຣຸກ຺ຂໍ ປຏິຈ຺ຈ ຉາຍາ ວິຍ ກຸສລາກຸສລໍ ກມ຺ມໍ, ຉາຍໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ກາຕຸກາໂມ ປຸຣິໂສ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ, ກຸທ຺ທາໂລ ວິຍ ປຎ຺ຎາ, ປິຏກໍ ວິຍ ສມາຘິ, ຂຓິຕ຺ຕິ ວິຍ ວິປສ຺ສນາ, ຂຓິຕ຺ຕິຍາ ມູລານໍ ປລິຂຓນກາໂລ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ອວິຊ຺ຊາຍ ເຉທນກາໂລ, ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ກຣຓກາໂລ ວິຍ ຂນ຺ຘວເສນ ທິຏ຺ຐກາໂລ, ຜາລນກາໂລ ວິຍ ອາຍຕນວເສນ ທິຏ຺ຐກາໂລ, ສກລີກຣຓກາໂລ ວິຍ ຘາຕຸວເສນ ທິຏ຺ຐກາໂລ, ວາຕາຕເປນ ວິໂສສນກາໂລ ວິຍ ກາຍິກເຈຕສິກສ຺ສ ວີຣິຍສ຺ສ ກຣຓກາໂລ, ອຄ຺ຄິນາ ຑຫນກາໂລ ວິຍ ຎາເຓນ ກິເລສານໍ ຑຫນກາໂລ, ມສິກຣຓກາໂລ ວິຍ ວຕ຺ຕມານກ-ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘກາໂລ, ມຫາວາເຕ ໂອຜຸນນກາໂລ ວິຍ ນທີໂສເຕ ປວາຫນກາໂລ ວິຍ ຈ ຉິນ຺ນມູລການໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກນິໂຣໂຘ, ໂອຜຸນນປ຺ປວາຫເນຫິ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕິກຠາວູປຄໂມ ວິຍ ປຸນພ຺ຠເວ ວິປາກກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອນຸປ຺ປາເທນ ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ສຕ຺ຖຣິ ເທສນໍ ວິນິວຏ຺ເຏນ຺ເຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປຕ຺ວາ ເອຕໍ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ອຸທຍຕ຺ຖິໂກຕິ ວຑ຺ຒິອຕ຺ຖິໂກ. ອສ຺ສປຓິຍໍ ໂປເສຍ຺ຍາຕິ ປຎ຺ຈ ອສ຺ສໂປຕສຕານິ ກິຓິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວິກ຺ກິຓິສ຺ສາມີຕິ ໂປເສຍ຺ຍ. ສຫສ຺ສຄ຺ຆນກສ຺ສ ອສ຺ສສ຺ສ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕໍ ອຸປກຣຓໍ ຄນ຺ຘມາລາທິວເສນ ໂປສາວນິກໍເຍວ ອຄມາສິ. ອຖສ຺ສ ເຕ ອສ຺ສາ ເອກທິວເສເນວ ໂຣຄໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ເອວມາຫ. ອຸທຍຎ຺ເຈວ ນາຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ວຑ຺ຒິຎ຺ຈ ເຄຫໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທິນ຺ນມູລຎ຺ຈ ກິຎ຺ຈິ ນ ລເຠຍ຺ຍ. ປຍິຣຸປາສິນ຺ຕິ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫິໍ. ສ຺ວາຫໍ ອຸທຍຎ຺ເຈວ ນາຘິຄຈ຺ຉິນ຺ຕິ ໂສ ອຫໍ ເນວ ອຸທຍໍ ນ ເຄຫໂຕ ທິນ຺ນຘນໍ ອຘິຄຈ຺ຉິໍ, ປຓິຍອສ຺ສຊຄ຺ຄນໂກ ນາມ ຊາໂຕສ຺ມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

໖. ສາຬ຺ຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໖. ຉຏ຺ເຐ ທ຺ວເຍນາຕິ ທ຺ວີຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ. ໂອຆສ຺ສ ນິຕ຺ຖຣຓນ຺ຕິ ຈຕຸໂຣຆນິຕ຺ຖຣຓໍ. ຕໂປຊິຄຸຈ຺ຉາເຫຕູຕິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກສງ຺ຂາເຕນ ຕເປນ ປາປຊິຄຸຈ຺ຉນເຫຕຸ. ອຎ຺ຎຕຣໍ ສາມຎ຺ຎງ຺ຄນ຺ຕິ ເອກໍ ສມຓຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາສໍ. ອປຣິສຸທ຺ຘກາຍສມາຈາຣາຕິອາທີສຸ ປຸຣິເມຫິ ຕີຫິ ປເທຫິ ກາຍິກວາຈສິກເຈຕສິກສີລານໍ ອປຣິສຸທ຺ຘຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິເມນ ປເທນ ອປຣິສຸທ຺ຘາຊີວຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຎາຓທສ຺ສນາຍາຕິ ມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕາຍ ທສ຺ສນາຍ. ອນຸຕ຺ຕຣາຍ ສມ຺ໂພຘາຍາຕິ ອຣຫຕ຺ຕາຍ, ອຣຫຕ຺ຕຎາຓຜສ຺ເສນ ຜຸສິຕຸໍ ອຠພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສາລລຏ຺ຐິນ຺ຕິ ສາລຣຸກ຺ຂໍ. ນວນ຺ຕິ ຕຣຸຓໍ. ອກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກຊາຕນ຺ຕິ ‘‘ຠເວຍ຺ຍ ນຸ ໂຂ, ນ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຊເນຕພ຺ພກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ. ເລຂຓິຍາ ລິເຂຍ຺ຍາຕິ ອວເລຂນມຕ຺ຕເກນ ອວລິເຂຍ຺ຍ. ໂຘເວຍ຺ຍາຕິ ຆໍເສຍ຺ຍ. ອນ຺ໂຕ ອວິສຸທ຺ຘາຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອສຸທ຺ຘາ ອປນີຕສາຣາ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ສາລລຏ຺ຐິ ວິຍ ຫິ ອຕ຺ຕຠາໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ນທີໂສຕໍ ວິຍ ສໍສາຣໂສຕໍ, ປາຣໍ ຄນ຺ຕຸກາມປຸຣິໂສ ວິຍ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕປຸຣິໂສ, ສາລລຏ຺ຐິຍາ ພຫິທ຺ຘາ ສຸປຣິກມ຺ມກຕກາໂລ ວິຍ ພຫິທ຺ຘາ ຕປຈຣຓໍ ຄາຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ຄຫິຕກາໂລ, ອນ຺ໂຕ ອສຸທ຺ຘກາໂລ ວິຍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສີລານໍ ອປຣິສຸທ຺ຘກາໂລ, ສາລລຏ຺ຐິຍາ ສໍສີທິຕ຺ວາ ອໂຘຄມນໍ ວິຍ ທິຏ຺ຐິຄຕິກສ຺ສ ສໍສາຣໂສເຕ ສໍສີທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຜິຍາຣິຕ຺ຕໍ ພນ຺ເຘຍ຺ຍາຕິ ຜິຍຎ຺ຈ ອຣິຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຍເຊຍ຺ຍ. ເອວເມວາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອິທໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ – ສາລລຏ຺ຐິ ວິຍ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ນທີໂສຕໍ ວິຍ ສໍສາຣໂສຕໍ, ປາຣໍ ຄນ຺ຕຸກາມປຸຣິໂສ ວິຍ ໂຍຄາວຈໂຣ, ພຫິທ຺ຘາ ສຸປຣິກມ຺ມກຕກາໂລ ວິຍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ສໍວຣສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕກາໂລ, ອນ຺ໂຕ ສຸວິໂສຘິຕຠາໂວ ວິຍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປຣິສຸທ຺ຘສີລຠາໂວ, ຜິຍາຣິຕ຺ຕພນ຺ຘນໍ ວິຍ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິຍກຣຓໍ, ໂສຕ຺ຖິນາ ປາຣິມຕີຣຄມນໍ ວິຍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສີລໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສມາຘິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປຎ຺ຎໍ ປູເຣຕ຺ວາ ນິພ຺ພານຄມນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ກຓ຺ຑຈິຕ຺ຣການີຕິ ສຣລຏ຺ຐິສຣຣຊ຺ຊຸສຣປາສາທສຣສາຓິສຣໂປກ຺ຂຣຓິສຣປທຸມານີຕິ ອເນການິ ກຓ຺ເຑຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພຈິຕ຺ຣານິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຕີຫິ ຐາເນຫີຕິ ໂສ ເອວໍ ພຫູນິ ກຓ຺ຑຈິຕ຺ຣການິ ຊານນ຺ໂຕປິ ນ ຣາຊາຣໂຫ ໂຫຕິ, ຕີຫິເຍວ ປນ ຐາເນຫິ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມາສມາຘິ ໂຫຕີຕິ ມຄ຺ຄສມາຘິນາ ຈ ຜລສມາຘິນາ ຈ ສມາຫິໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິອາທີຫິ ຈຕູຫິ ສຈ຺ເຈຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ຕີຓິ ຈ ຜລານິ ກຖິຕານິ. ອຍໍ ປນ ມຄ຺ເຄເນວ ອວິຣາຘິຕໍ ວິຊ຺ຌຕິ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອວິຊ຺ຊາກ຺ຂນ຺ຘໍ ປທາເລຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ປທາເລຕິ ນາມາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມິນາ ຫິ ເຫຏ຺ຐາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ອວິຊ຺ຊາກ຺ຂນ຺ໂຘ ປທາລິໂຕ, ອິຘ ປນ ປທາລິຕໍ ອຸປາທາຍ ປທາເລຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ.

໗. ມລ຺ລິກາເທວີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໗. ສຕ຺ຕເມ ມລ຺ລິກາ ເທວີຕິ ປເສນທິຣຎ຺ໂຎ ເທວີ. ເຍນ ມິເຘກຈ຺ໂຈ ມາຕຸຄາໂມຕິ ເຍນ ອິເຘກຈ຺ຈາ ອິຕ຺ຖີ. ທຸພ຺ພຓ຺ຓາຕິ ພີຠຈ຺ຉວຓ຺ຓາ. ທຸຣູປາຕິ ທຸສ຺ສຓ຺ຐິຕາ. ສຸປາປິກາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປາປິກາ ສຸຏ຺ຐຸ ລາມິກາ. ທສ຺ສນາຍາຕິ ປສ຺ສິຕຸໍ. ທລິທ຺ທາຕິ ຘນທລິທ຺ທາ. ອປ຺ປສ຺ສກາຕິ ສເກນ ຘເນນ ຣຫິຕາ. ອປ຺ປໂຠຄາຕິ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄຠຓ຺ຑກຣຫິຕາ. ອປ຺ເປສກ຺ຂາຕິ ອປ຺ປປຣິວາຣາ. ອຑ຺ຒາຕິ ອິສ຺ສຣາ. ມຫທ຺ຘນາຕິ ວຬຎ຺ຊນກຘເນນ ມຫທ຺ຘນາ. ມຫາໂຠຄາຕິ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄຠຓ຺ຑໂຠເຄນ ມຫາໂຠຄາ. ມເຫສກ຺ຂາຕິ ມຫາປຣິວາຣາ. ອຠິຣູປາຕິ ອຸຕ຺ຕມຣູປາ. ທສ຺ສນີຍາຕິ ທສ຺ສນຍຸຕ຺ຕາ. ປາສາທິກາຕິ ທສ຺ສເນນ ປາສາທິກາ. ວຓ຺ຓໂປກ຺ຂຣຕາຍາຕິ ວຓ຺ເຓນ ເຈວ ສຣີຣສຓ຺ຐາເນນ ຈ.

ອຠິສຊ຺ຊຕີຕິ ລຄ຺ຄຕິ. ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕີຕິ ປກຕິໍ ປຊຫຕິ. ປຕິຕ຺ຖີຍຕີຕິ ໂກຘວເສນ ຖິນຠາວໍ ຖທ຺ຘຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ນ ທາຕາ ໂຫຕີຕິ ນ ທາຍິກາ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍາວສຖປທີເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເສຍ຺ຍາຕິ ມຎ຺ຈປລ຺ລງ຺ກາທິສຍນໍ. ອາວສໂຖຕິ ອາວສຖາຄາຣໍ. ປທີເປຍ຺ຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວຏ຺ຏິເຕລາທິປທີປູປກຣຓໍ. ອິສ຺ສາມນິກາຕິ ອິສ຺ສາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂກຘນາ ອໂຫສິນ຺ຕິ ໂກຘມນາ ອໂຫສິໍ. ອນິສ຺ສາມນິກາ ອໂຫສິນ຺ຕິ ອິສ຺ສາວິຣຫິຕຈິຕ຺ຕາ ອໂຫສິໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

໘. ອຕ຺ຕນ຺ຕປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໘. ອຏ຺ຐເມ ອຕ຺ຕນ຺ຕປາທີສຸ ອຕ຺ຕານໍ ຕປຕິ ທຸກ຺ຂາເປຕີຕິ ອຕ຺ຕນ຺ຕໂປ. ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຕາປນານຸໂຍຄໍ ອຕ຺ຕປຣິຕາປນານຸໂຍຄໍ. ປຣໍ ຕປຕີຕິ ປຣນ຺ຕໂປ. ປເຣສໍ ປຣິຕາປນານຸໂຍຄໍ ປຣປຣິຕາປນານຸໂຍຄໍ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ນິຈ຺ຉາໂຕຕິ ຉາຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕຓ຺ຫາ, ສາ ອສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ນິຈ຺ຉາໂຕ. ສພ຺ພກິເລສານໍ ນິພ຺ພຸຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຸໂຕ. ອນ຺ໂຕ ຕາປນກິເລສານໍ ອຠາວາ ສີຕໂລ ຊາໂຕຕິ ສີຕີຠູໂຕ. ຌານມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານສຸຂານິ ປຏິສໍເວເທຕີຕິ ສຸຂປ຺ປຏິສໍເວທີ. ພ຺ຣຫ຺ມຠູເຕນ ອຕ຺ຕນາຕິ ເສຏ຺ຐຠູເຕນ ອຕ຺ຕນາ.

ອເຈລໂກຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ໂອຣພ຺ຠິກາທີສຸ ອຸຣພ຺ຠາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອຬກາ, ອຸຣພ຺ເຠ ຫນຕີຕິ ໂອຣພ຺ຠິໂກ. ສູກຣິກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ລຸທ຺ໂທຕິ ທາຣຸໂຓ ກກ຺ຂໂຬ. ມຈ຺ຉຆາຕໂກຕິ ມຈ຺ຉພນ຺ໂຘ ເກວຏ຺ໂຏ. ພນ຺ຘນາຄາຣິໂກຕິ ພນ຺ຘນາຄາຣໂຄປໂກ. ກຸຣູຣກມ຺ມນ຺ຕາຕິ ທາຣຸຓກມ຺ມນ຺ຕາ.

ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ໂຕຕິ ຂຕ຺ຕິຍາຠິເສເກນ ມຸທ຺ຘນິ ອຠິສິຕ຺ໂຕ. ປຸຣຕ຺ຖິເມນ ນຄຣສ຺ສາຕິ ນຄຣໂຕ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ. ສນ຺ຖາຄາຣນ຺ຕິ ຍຎ຺ຎສາລໍ. ຂຣາຊິນໍ ນິວາເສຕ຺ວາຕິ ສຂຸຣໍ ອຊິນຈມ຺ມໍ ນິວາເສຕ຺ວາ. ສປ຺ປິເຕເລນາຕິ ສປ຺ປິນາ ເຈວ ເຕເລນ ຈ. ຐເປຕ຺ວາ ຫິ ສປ຺ປິໍ ອວເສໂສ ໂຍ ໂກຈິ ສ຺ເນໂຫ ເຕລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກຓ຺ຑຸວມາໂນຕິ ນຂານໍ ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ກຓ຺ຑຸວິຕພ຺ພກາເລ ເຕນ ກຓ຺ຑຸວມາໂນ. ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍາຕິ ອສນ຺ຖຕາຍ. ສຣູປວຈ຺ຉາຍາຕິ ສທິສວຈ຺ຉາຍ. ສເຈ ຄາວີ ເສຕາ ໂຫຕິ, ວຈ຺ໂຉປິ ເສຕໂກວ. ສເຈ ກປິລາ ວາ ຣຕ຺ຕາ ວາ, ວຈ຺ຉໂກປິ ຕາທິໂສວາຕິ ເອວໍ ສຣູປວຈ຺ຉາຍ. ໂສ ເອວມາຫາຕິ ໂສ ຣາຊາ ເອວໍ ວເທຕິ. ວຈ຺ຉຕຣາຕິ ຕຣຸຓວຈ຺ຉກຠາວໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ພລວວຈ຺ຉາ. ວຈ຺ຉຕຣີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ພຣິຫິສຕ຺ຖາຍາຕິ ປຣິກ຺ເຂປກຣຓຕ຺ຖາຍ ເຈວ ຍຎ຺ຎຠູມິຍໍ ອຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ ຈ.

ຈຕຸຕ຺ຖປຸຄ຺ຄລໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຖາຄໂຕຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ຕໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຕໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສມ຺ປທໍ ຘມ຺ມໍ. ສຸຓາຕິ, ຄຫປຕິ, ວາຕິ ກສ຺ມາ ປຐມໍ ຄຫປຕິໍ ນິທ຺ທິສຕິ? ນິຫຕມານຕ຺ຕາ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ຂຕ຺ຕິຍກຸລໂຕ ປພ຺ພຊິຕາ ຊາຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ມານໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລາ ປພ຺ພຊິຕາ ມນ຺ເຕ ນິສ຺ສາຍ ມານໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຫີນຊຈ຺ຈກຸລາ ປພ຺ພຊິຕາ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊາຕິຕາຍ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຄຫປຕິທາຣກາ ປນ ກຈ຺ເຉຫິ ເສທໍ ມຸຎ຺ຈນ຺ເຕຫິ ປິຏ຺ຐິຍາ ໂລຓໍ ປຸປ຺ຜມານາຍ ຠູມິໍ ກສິຕ຺ວາ ຕາທິສສ຺ສ ມານສ຺ສ ອຠາວໂຕ ນິຫຕມານທປ຺ປາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມານໍ ວາ ທປ຺ປໍ ວາ ອກຕ຺ວາ ຍຖາພລໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ. ອິຕເຣຫິ ຈ ກຸເລຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕາ ນ ພຫຸກາ, ຄຫປຕິກາວ ພຫຸກາ. ອິຕິ ນິຫຕມານຕ຺ຕາ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ ປຐມໍ ຄຫປຕິໍ ນິທ຺ທິສຕີຕິ.

ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວາຕິ ອິຕເຣສໍ ວາ ກຸລານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ. ປຈ຺ຈາຊາໂຕຕິ ປຕິຊາໂຕ. ຕຖາຄເຕ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕີຕິ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມສາມິມ຺ຫິ ຕຖາຄເຕ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວຕ ຠຄວາ’’ຕິ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕິ. ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕີຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສຕິ ສເຈປິ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ເຖ ຆເຣ ໂຍຊນສຕນ຺ຕເຣປິ ວາ ທ຺ເວ ຊາຍມ຺ປຕິກາ ວສນ຺ຕິ, ຕຖາປິ ເນສໍ ສກິຎ຺ຈນສປລິໂພຘຏ຺ເຐນ ຆຣາວາໂສ ສມ຺ພາໂຘວ. ຣຊາປໂຖຕິ ຣາຄຣຊາທີນໍ ອຸຏ຺ຐານຏ຺ຐານນ຺ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຄມນປໂຖຕິປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອລຄ຺ຄນຏ຺ເຐນ ອພ຺ໂຠກາໂສ ວິຍາຕິ ອພ຺ໂຠກາໂສ. ປພ຺ພຊິໂຕ ຫິ ກູຏາຄາຣຣຕນປາສາທເທວວິມານາທີສຸ ປິຫິຕທ຺ວາຣວາຕປາເນສຸ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນສຸ ວສນ຺ໂຕປິ ເນວ ລຄ຺ຄຕິ ນ ສຊ຺ຊຕິ ນ ພຊ຺ຌຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ. ອປິຈ ສມ຺ພາໂຘ ຆຣາວາໂສ ກຸສລກິຣິຍາຍ ຍຖາສຸຂໍ ໂອກາສາຠາວໂຕ, ຣຊາປໂຖ ອສໍວຸຕສງ຺ກາຣຏ຺ຐານໍ ວິຍ ຣຊານໍ, ກິເລສຣຊານໍ ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໂຕ. ອພ຺ໂຠກາໂສ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ກຸສລກິຣິຍາຍ ຍຖາສຸຂໍ ໂອກາສສພ຺ຠາວໂຕ.

ນຍິທໍ ສຸກຣໍ…ເປ… ປພ຺ພເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ສງ຺ເຂປກຖາ – ຍເທຕໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເອກມ຺ປິ ທິວສໍ ອຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ປາເປຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ເອກທິວສມ຺ປິ ຈ ກິເລສມເລນ ອມລິນໍ ກຕ຺ວາ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕໍ ປາເປຕພ຺ພຕາຍ ເອກນ຺ຕປຣິສຸທ຺ຘໍ, ສງ຺ຂລິຂິຕໍ ລິຂິຕສງ຺ຂສທິສໍ ໂຘຕສງ຺ຂສປ຺ປຏິຠາຄໍ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ນ ສຸກຣໍ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕາ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ເຕນ ເອກນ຺ຕປຣິປຸຓ຺ຓໍ…ເປ… ຈຣິຕຸໍ. ຍໍນູນາຫໍ ເກເສ ຈ ມສ຺ສຸຎ຺ຈ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກສາຍຣສປີຕຕາຍ ກາສາຍານິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕານໍ ອນຸຈ຺ຉວິການິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປຣິທຫິຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ມາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມາ ອຄາຣສ຺ສ ຫິຕໍ ກສິວຓິຊ຺ຊາທິກມ຺ມໍ ອຄາຣິຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຎ຺ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອນຄາຣິຍາຕິ ຎາຕພ຺ພາ, ຕໍ ອນຄາຣິຍໍ. ປພ຺ພເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ປຏິປຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ.

ອປ຺ປໍ ວາຕິ ສຫສ຺ສໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ໂຘ ອປ຺ໂປ ນາມ ໂຫຕິ, ສຫສ຺ສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາ. ອາພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ຎາຕິເຍວ ຎາຕິປຣິວຏ຺ໂຏ. ໂສ ວີສຕິຍາ ເຫຏ຺ຐາ ອປ຺ໂປ ນາມ ໂຫຕິ, ວີສຕິຍາ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາ. ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ໂນຕິ ຍາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຘິສີລສງ຺ຂາຕາ ສິກ຺ຂາ, ຕຎ຺ຈ, ຍຕ຺ຖ ເຈເຕ ສຫ ຊີວນ຺ຕິ, ເອກຊີວິກາ ສຠາຄວຸຕ຺ຕິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕໍ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສງ຺ຂາຕໍ ສາຊີວຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂນຠາເວນ ສມາປນ຺ໂນຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ໂນ. ສມາປນ຺ໂນຕິ ສິກ຺ຂໍ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕ ສາຊີວຎ຺ຈ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕທຸຠຍໍ ອຸປຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປາຓາຕິປາຕໍ ປຫາຍາຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ອິເມສໍ ເຠທາຍາຕິ ເຍສໍ ອິໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ສຸຕໍ, ເຕສໍ ເຠທາຍ. ຠິນ຺ນານໍ ວາ ສນ຺ຘາຕາຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ມິຕ຺ຕານໍ ວາ ສມານຸປຊ຺ຌາຍກາທີນໍ ວາ ເກນຈິເທວ ກາຣເຓນ ຠິນ຺ນານໍ ເອກເມກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອີທິເສ ກຸເລ ຊາຕານໍ ເອວໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ອິທໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ສນ຺ຘານໍ ກຕ຺ຕາ. ອນຸປ຺ປທາຕາຕິ ສນ຺ຘານານຸປ຺ປທາຕາ, ທ຺ເວ ຊເນ ສມຄ຺ເຄ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວຣູເປ ກຸເລ ຊາຕານໍ ເອວຣູເປຫິ ຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກເມຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ທຬ຺ຫີກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຄ຺ໂຄ ອາຣາໂມ ອສ຺ສາຕິ ສມຄ຺ຄາຣາໂມ. ຍຕ຺ຖ ສມຄ຺ຄາ ນຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ວສິຕຸມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຄ຺ຄຣາໂມຕິປິ ປາຬິ, ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ. ສມຄ຺ຄຣໂຕຕິ ສມຄ຺ເຄສຸ ຣໂຕ, ເຕ ປຫາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຄ຺ເຄ ທິສ຺ວາປິ ສຸຕ຺ວາປິ ນນ຺ທຕີຕິ ສມຄ຺ຄນນ຺ທີ. ສມຄ຺ຄກຣຓິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາຕິ ຍາ ວາຈາ ສຕ຺ເຕ ສມຄ຺ເຄເຍວ ກໂຣຕິ, ຕໍ ສາມຄ຺ຄິຄຸຓປຣິທີປິກເມວ ວາຈໍ ຠາສຕິ, ນ ອິຕຣນ຺ຕິ.

ເນລາຕິ ເອລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂທໂສ, ນາສ຺ສາ ເອລນ຺ຕິ ເນລາ, ນິທ຺ໂທສາຕິ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ເນລງ຺ໂຄ ເສຕປຈ຺ຉາໂທ’’ຕິ (ອຸທາ. ໖໕) ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕເນລໍ ວິຍ. ກຓ຺ຓສຸຂາຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊນມຘຸຣຕາຍ ກຓ຺ຓານໍ ສຸຂາ, ສູຈິວິຊ຺ຌນໍ ວິຍ ກຓ຺ຓສູລໍ ນ ຊເນຕິ. ອຕ຺ຖມຘຸຣຕາຍ ສກລສຣີເຣ ໂກປໍ ອຊເນຕ຺ວາ ເປມໍ ຊເນຕີຕິ ເປມນີຍາ. ຫທຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອປ຺ປຏິຫຎ຺ຎມານາ ສຸເຂນ ຈິຕ຺ຕໍ ປວິສຕີຕິ ຫທຍງ຺ຄມາ. ຄຸຓປຣິປຸຓ຺ຓຕາຍ ປຸເຣ ຠວາຕິ ໂປຣີ. ປຸເຣ ສໍວຑ຺ຒນາຣີ ວິຍ ສຸກຸມາຣາຕິປິ ໂປຣີ. ປຸຣສ຺ສ ເອສາຕິປິ ໂປຣີ, ນຄຣວາສີນໍ ກຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຄຣວາສິໂນ ຫິ ຍຸຕ຺ຕກຖາ ໂຫນ຺ຕິ, ປິຕິມຕ຺ຕໍ ປິຕາຕິ, ຠາຕິມຕ຺ຕໍ ຠາຕາຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວຣູປີ ກຖາ ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ກນ຺ຕາ ໂຫຕີຕິ ພຫຸຊນກນ຺ຕາ. ກນ຺ຕຠາເວເນວ ພຫຸຊນສ຺ສ ມນາປາ ຈິຕ຺ຕວຸຑ຺ຒິກຣາຕິ ພຫຸຊນມນາປາ.

ກາເລ ວທຕີຕິ ກາລວາທີ, ວຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠູຕໍ ຕຈ຺ຉໍ ສຠາວເມວ ວທຕີຕິ ຠູຕວາທີ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກອຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສິຕເມວ ກຕ຺ວາ ວທຕີຕິ ອຕ຺ຖວາທີ. ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ວທຕີຕິ ຘມ຺ມວາທີ. ສໍວຣວິນຍປຫານວິນຍສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ວທຕີຕິ ວິນຍວາທີ. ນິຘານໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຐປໂນກາໂສ, ນິຘານມສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ນິຘານວຕີ. ຫທເຍ ນິເຘຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເລນາຕິ ເອວຣູປິໍ ຠາສມາໂນປິ ຈ ‘‘ອຫໍ ນິຘານວຕິໍ ວາຈໍ ຠາສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນ ອກາເລນ ຠາສຕິ, ຍຸຕ຺ຕກາລໍ ປນ ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາວ ຠາສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາປເທສນ຺ຕິ ສອຸປມໍ, ສກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຍນ຺ຕວຕິນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ຍຖາສ຺ສາ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ຠາສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖສໍຫິຕນ຺ຕິ ອເນເກຫິປິ ນເຍຫິ ວິຠຊນ຺ເຕນ ປຣິຍາທາຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ອຕ຺ຖສມ຺ປນ຺ນໍ ຠາສຕິ. ຍໍ ວາ ໂສ ອຕ຺ຖວາທີ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ, ເຕນ ອຕ຺ເຖນ ສໍຫິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ວາຈໍ ຠາສຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຠາສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ພີຊຄາມຠູຕຄາມສມາຣມ຺ຠາຕິ ມູລພີຊໍ ຂນ຺ຘພີຊໍ ຜຬຸພີຊໍ ອຄ຺ຄພີຊໍ ພີຊພີຊນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘສ຺ສ ພີຊຄາມສ຺ສ ເຈວ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ນີລຕິຓຣຸກ຺ຂາທິກສ຺ສ ຠູຕຄາມສ຺ສ ຈ ສມາຣມ຺ຠາ, ເຉທນເຠທນປຈນາທິຠາເວນ ວິໂກປນາ ປຏິວິຣໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອກຠຕ຺ຕິໂກຕິ ປາຕຣາສຠຕ຺ຕໍ ສາຍມາສຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ທ຺ເວ ຠຕ຺ຕານິ. ເຕສຸ ປາຕຣາສຠຕ຺ຕໍ ອນ຺ໂຕມຊ຺ຌນ຺ຫິເກນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ອິຕຣໍ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອນ຺ໂຕອຣຸເຓນ. ຕສ຺ມາ ອນ຺ໂຕມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຠຸຎ຺ຊມາໂນປິ ເອກຠຕ຺ຕິໂກວ ໂຫຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກຠຕ຺ຕິໂກ’’ຕິ. ຣຕ຺ຕິຍາ ໂຠຊນໍ ຣຕ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຸປຣໂຕຕິ ຣຕ຺ຕູປຣໂຕ. ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ຍາວ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນາ ໂຠຊນໍ ວິກາລໂຠຊນໍ ນາມ, ຕໂຕ ວິຣຕຕ຺ຕາ ວິຣໂຕ ວິກາລໂຠຊນາ.

ຊາຕຣູປນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓໍ. ຣຊຕນ຺ຕິ ກຫາປໂຓ ໂລຫມາສໂກ ຊຕຸມາສໂກ ທາຣຸມາສໂກຕິ ເຍ ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ອຸຠຍສ຺ສາປິ ປຏິຄ຺ຄຫຓາ ປຏິວິຣໂຕ, ເນວ ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕິ, ນ ອຸປນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສາທິຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາມກຘຎ຺ຎປຏິຄ຺ຄຫຓາຕິ ສາລິວີຫິຍວໂຄຘູມກງ຺ຄຸວຣກກຸທ຺ຣູສກສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສຕ຺ຕວິຘສ຺ສປິ ອາມກຘຎ຺ຎສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫຓາ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອເຕສໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓເມວ, ອາມສນມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ອາມກມໍສປຏິຄ຺ຄຫຓາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂອທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ອາມກມໍສມຈ຺ຉານໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓເມວ ຠິກ຺ຂູນໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ໂນ ອາມສນນ຺ຕິ.

ອິຕ຺ຖິກຸມາຣິກປຏິຄ຺ຄຫຓາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖີຕິ ປຸຣິສນ຺ຕຣຄຕາ, ອິຕຣາ ກຸມາຣິກາ ນາມ, ຕາສໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ອາມສນມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍເມວ. ທາສິທາສປຏິຄ຺ຄຫຓາຕິ ເອຕ຺ຖ ທາສິທາສວເສເນວ ເຕສໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ທມ຺ມິ, ອາຣາມິກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ອເຊຬກາທີສຸປິ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸປຣິໂຍສາເນສຸ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍນໂຍ ວິນຍວເສນ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ເຂຕ຺ຕໍ ນາມ ຍສ຺ມິໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ຣຸຫຕິ. ວຕ຺ຖຸ ນາມ ຍສ຺ມິໍ ອປຣຓ຺ຓໍ ຣຸຫຕິ. ຍຕ຺ຖ ວາ ອຸຠຍມ຺ປິ ຣຸຫຕິ, ຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ. ຕທຕ຺ຖາຍ ອກຕຠູມິຠາໂຄ ວຕ຺ຖຸ. ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸສີເສນ ເຈຕ຺ຖ ວາປິ-ຕຬາກາທີນິປິ ສງ຺ຄຫິຕາເນວ.

ທູເຕຍ຺ຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ທູຕກມ຺ມໍ ຄິຫີນໍ ປຓ຺ຓໍ ວາ ສາສນໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄມນໍ. ປຫິຓຄມນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຆຣາ ຆຣໍ ເປສິຕສ຺ສ ຂຸທ຺ທກຄມນໍ. ອນຸໂຍໂຄ ນາມ ຕທຸຠຍກຣຓໍ. ຕສ຺ມາ ທຸເຕຍ຺ຍປຫິຓຄມນານໍ ອນຸໂຍໂຄຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຍວິກ຺ກຍາຕິ ກຍາ ຈ ວິກ຺ກຍາ ຈ. ຕຸລາກູຏາທີສຸ ກູຏນ຺ຕິ ວຎ຺ຈນໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຸລາກູຏໍ ຕາວ ຣູປກູຏໍ, ອງ຺ຄກູຏໍ, ຄຫຓກູຏໍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກູຏນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຣູປກູຏໍ ນາມ ທ຺ເວ ຕຸລາ ສມຣູປາ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ມຫຕິຍາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທທນ຺ໂຕ ຂຸທ຺ທິກາຍ ເທຕິ. ອງ຺ຄກູຏໍ ນາມ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉາຠາເຄ ຫຕ຺ເຖນ ຕຸລໍ ອກ຺ກມຕິ, ທທນ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຠາເຄ. ຄຫຓກູຏໍ ນາມ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ມູເລ ຣຊ຺ຊຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທທນ຺ໂຕ ອຄ຺ເຄ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກູຏໍ ນາມ ຕຸລໍ ສຸສິຣໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ອຍຈຸຓ຺ຓໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕໍ ປຈ຺ຉາຠາເຄ ກໂຣຕິ, ທທນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄຠາເຄ.

ກໍໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸວຓ຺ຓປາຕິ, ຕາຍ ວຎ຺ຈນໍ ກໍສກູຏໍ. ກຖໍ? ເອກໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາ ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ໂລຫປາຕິໂຍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ກໂຣຕິ. ຕໂຕ ຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິເທວ ອຑ຺ຒກຸລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ສຸວຓ຺ຓຠາຊນານິ ກິຓຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຄ຺ເຆ ປຸຈ຺ຉິເຕ ສມຄ຺ຆຕຣໍ ທາຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເຕຫິ ‘‘ກຖໍ ອິເມສໍ ສຸວຓ຺ຓຠາໂວ ຊານິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ວີມໍສິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ປາສາເຓ ຆໍສິຕ຺ວາ ສພ຺ພປາຕິໂຍ ທຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ.

ມານກູຏໍ ນາມ ຫທຍເຠທ-ສິຂາເຠທ-ຣຊ຺ຊຸເຠທວເສນ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫທຍເຠໂທ ສປ຺ປິເຕລາທິມິນນກາເລ ລພ຺ຠຕິ. ຕານິ ຫິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເຫຏ຺ຐາຉິທ຺ເທນ ມາເນນ ‘‘ສຓິກໍ ອາສິຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຊເນ ພຫຸໍ ປຄ຺ຆຣາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທທນ຺ໂຕ ຉິທ຺ທໍ ປິຘາຍ ສີຆໍ ປູເຣຕ຺ວາ ເທຕິ. ສິຂາເຠໂທ ຕິລຕຓ຺ຑຸລາທິມິນນກາເລ ລພ຺ຠຕິ. ຕານິ ຫິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສຓິກໍ ສິຂໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ທທນ຺ໂຕ ເວເຄນ ປູເຣຕ຺ວາ ສິຂໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ເທຕິ. ຣຊ຺ຊຸເຠໂທ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖຸມິນນກາເລ ລພ຺ຠຕິ. ລຎ຺ຊໍ ອລຠນ຺ຕາ ຫິ ເຂຕ຺ຕໍ ອມຫນ຺ຕມ຺ປິ ມຫນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ມິນນ຺ຕິ.

ອຸກ຺ໂກຏນາທີສຸ ອຸກ຺ໂກຏນນ຺ຕິ ສາມິເກ ອສ຺ສາມິເກ ກາຕຸໍ ລຎ຺ຊຄ຺ຄຫຓໍ. ວຎ຺ຈນນ຺ຕິ ເຕຫິ ເຕຫິ ອຸປາເຍຫິ ປເຣສໍ ວຎ຺ຈນໍ. ຕຕ຺ຣິທເມກໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ລຸທ຺ທໂກ ມິຄຎ຺ຈ ມິຄໂປຕກຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຕເມໂກ ຘຸຕ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ໂຠ ມິໂຄ ອຄ຺ຆຕິ, ກິໍ ມິຄໂປຕໂກ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມິໂຄ ທ຺ເວ ກຫາປເຓ, ມິຄໂປຕໂກ ເອກ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ເອກໍ ກຫາປຓໍ ທຕ຺ວາ ມິຄໂປຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ໂຕ ‘‘ນ ເມ ໂຠ ມິຄໂປຕເກນຕ຺ໂຖ, ມິຄໍ ເມ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ຫິ ທ຺ເວ ກຫາປເຓ ເທຫີຕິ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ນນຸ ເຕ ໂຠ ມຍາ ປຐມໍ ເອໂກ ກຫາປໂຓ ທິນ຺ໂນ’’ຕິ? ອາມ ທິນ຺ໂນຕິ. ອິມມ຺ປິ ມິຄໂປຕກໍ ຄຓ຺ຫ, ເອວໍ ໂສ ຈ ກຫາປໂຓ ອຍຎ຺ຈ ກຫາປຓຄ຺ຆນໂກ ມິຄໂປຕໂກ’’ຕິ ທ຺ເວ ກຫາປຓາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ໂສ ‘‘ກາຣຓໍ ວທຕີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ມິຄໂປຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມິຄໍ ອທາສີຕິ. ນິກຕີຕິ ໂຍຄວເສນ ວາ ມາຍາວເສນ ວາ ອປາມງ຺ຄໍ ປາມງ຺ຄນ຺ຕິ, ອມຓິໍ ມຓິນ຺ຕິ, ອສຸວຓ຺ຓໍ ສຸວຓ຺ຓນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ປຕິຣູປເກນ ວຎ຺ຈນໍ. ສາຈິໂຍໂຄຕິ ກຸຏິລໂຍໂຄ. ເອເຕສໍເຍວ ອຸກ຺ໂກຏນາທີນເມຕໍ ນາມໍ. ຕສ຺ມາ ອຸກ຺ໂກຏນສາຈິໂຍໂຄ ວຎ຺ຈນສາຈິໂຍໂຄ ນິກຕິສາຈິໂຍໂຄຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເກຈິ ອຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິວຕ຺ຕນໍ ສາຈິໂຍໂຄຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ປນ ວຎ຺ຈເນເນວ ສງ຺ຄຫິຕໍ.

ເຉທນາທີສຸ ເຉທນນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖຈ຺ເຉທນາທິ. ວໂຘຕິ ມາຣຓໍ. ພນ຺ໂຘຕິ ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນາທີຫິ ພນ຺ຘນໍ. ວິປຣາໂມໂສຕິ ຫິມວິປຣາໂມໂສ, ຄຸມ຺ພວິປຣາໂມໂສຕິ ທຸວິໂຘ. ຍໍ ຫິມປາຕສມເຍ ຫິເມນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ຊນໍ ມຸສນ຺ຕິ, ອຍໍ ຫິມວິປຣາໂມໂສ. ຍໍ ຄຸມ຺ພາທີຫິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ມຸສນ຺ຕິ, ອຍໍ ຄຸມ຺ພວິປຣາໂມໂສ. ອາໂລໂປ ວຸຈ຺ຈຕິ ຄາມນິຄມາທີນໍ ວິໂລປກຣຓໍ. ສຫສາກາໂຣຕິ ສາຫສິກກິຣິຍາ, ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸເຣ ສຕ຺ຖໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉິຕຠຓ຺ຑຄ຺ຄຫຓໍ. ເອວເມຕສ຺ມາ ເຉທນ…ເປ… ສຫສາກາຣາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ.

ໂສ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ສ຺ວາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕນ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ທ຺ວາທສວິເຘນ ອິຕຣີຕຣປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕເສນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ປນ ທ຺ວາທສວິເຘນ ອິຕຣີຕຣປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕເສນ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຏ຺ຐ ປຣິກ຺ຂາຣາ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ – ຕີຓິ ຈີວຣານິ, ປຕ຺ໂຕ, ທນ຺ຕກຏ຺ຐຈ຺ເຉທນວາສິ, ເອກາ ສູຈິ, ກາຍພນ຺ຘນໍ ປຣິສ຺ສາວນນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຕິຈີວຣຎ຺ຈ ປຕ຺ໂຕ ຈ, ວາສິ ສູຈິ ຈ ພນ຺ຘນໍ;

ປຣິສ຺ສາວເນນ ອຏ຺ເຐເຕ, ຍຸຕ຺ຕໂຍຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ.

ເຕ ສພ຺ເພ ກາຍປຣິຫາຣິກາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິກາປິ. ກຖໍ? ຕິຈີວຣໍ ຕາວ ນິວາເສຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ວິຈຣຓກາເລ ກາຍໍ ປຣິຫຣຕິ ໂປເສຕີຕິ ກາຍປຣິຫາຣິກໍ ໂຫຕິ. ຈີວຣກຓ຺ເຓນ ອຸທກໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ປິວນກາເລ, ຂາທິຕພ຺ພຜລາຜລໍ ຄຫຓກາເລ ຈ ກຸຈ຺ຉິໍ ປຣິຫຣຕິ ໂປເສຕີຕິ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິກໍ ໂຫຕິ. ປຕ຺ໂຕປິ ເຕນ ອຸທກໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫານກາເລ ກຸຏິປຣິຠຓ຺ຑກຣຓກາເລ ຈ ກາຍປຣິຫາຣິໂກ ໂຫຕິ, ອາຫາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນກາເລ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິໂກ. ວາສິປິ ຕາຍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຈ຺ເຉທນກາເລ ມຎ຺ຈປີຐານໍ ອງ຺ຄປາທຈີວຣກຸຏິທຓ຺ຑກສຊ຺ຊນກາເລ ຈ ກາຍປຣິຫາຣິກາ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ຉຸຈ຺ເຉທນນາຬິເກຣາທິຕຈ຺ຉນກາເລ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິກາ. ສູຈິປິ ຈີວຣສິພ຺ພນກາເລ ກາຍປຣິຫາຣິກາ ໂຫຕິ, ປູວໍ ວາ ຜລໍ ວາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຂາທນກາເລ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິກາ. ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຈຣຓກາເລ ກາຍປຣິຫາຣິກໍ, ອຸຈ຺ຉຸອາທີນິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຫຓກາເລ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິກໍ. ປຣິສ຺ສາວນໍ ເຕນ ອຸທກໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ນ຺ຫານກາເລ ເສນາສນປຣິຠຓ຺ຑກຣຓກາເລ ຈ ກາຍປຣິຫາຣິກໍ, ປານີຍປານກປຣິສ຺ສາວນກາເລ ເຕເນວ ຕິລຕຓ຺ຑຸລປຸຖຸກາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທນກາເລ ຈ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິກໍ. ອຍໍ ຕາວ ອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣິກສ຺ສ ປຣິກ຺ຂາຣມຕ຺ຕາ.

ນວປຣິກ຺ຂາຣິກສ຺ສ ປນ ເສຍ຺ຍໍ ປວິສນ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຣຏ຺ຐກປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ວາ ກຸຎ຺ຈິກາ ວາ ວຏ຺ຏຕິ. ທສປຣິກ຺ຂາຣິກສ຺ສ ນິສີທນໍ ວາ ຈມ຺ມຂຓ຺ຑໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ. ເອກາທສປຣິກ຺ຂາຣິກສ຺ສ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິ ວາ ເຕລນາຬິກາ ວາ ວຏ຺ຏຕິ. ທ຺ວາທສປຣິກ຺ຂາຣິກສ຺ສ ຉຕ຺ຕໍ ວາ ອຸປາຫນໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ. ເອເຕສຸ ຈ ອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣິໂກວ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ, ອິຕເຣ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ມຫິຈ຺ຉາ ມຫາຠາຣາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ເອເຕປິ ອປ຺ປິຈ຺ຉາວ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາວ ສຸຠຣາວ ສລ຺ລຫຸກວຸຕ຺ຕິໂນວ. ຠຄວາ ປນ ນ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເຕສໍ ວເສນ ກເຖສິ, ອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣິກສ຺ສ ວເສນ ກເຖສິ. ໂສ ຫິ ຂຸທ຺ທກວາສິຎ຺ຈ ສູຈິຎ຺ຈ ປຣິສ຺ສາວເນ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ອໍສກູເຏ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຕິຈີວຣໍ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ເຍນິຈ຺ຉກໍ ສຸຂໍ ປກ຺ກມຕິ, ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ ນາມສ຺ສ ນ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສລ຺ລຫຸກວຸຕ຺ຕິຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄວາ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ກາຍປຣິຫາຣິເກນ ຈີວເຣນາຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ກາຍປຣິຫາຣິເກນາຕິ ກາຍປຣິຫຣຓມຕ຺ຕເກນ. ກຸຈ຺ຉິປຣິຫາຣິເກນາຕິ ກຸຈ຺ຉິປຣິຫຣຓມຕ຺ຕເກນ. ສມາທາເຍວ ປກ຺ກມຕີຕິ ຕໍ ອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣມຕ຺ຕກໍ ສພ຺ພໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ມມ ວິຫາໂຣ ປຣິເວຓໍ ອຸປຏ຺ຐາໂກ’’ຕິສ຺ສ ສງ຺ໂຄ ວາ ພນ຺ໂຘ ວາ ນ ໂຫຕິ. ໂສ ຊິຍາ ມຸຕ຺ໂຕ ສໂຣ ວິຍ, ຍູຖາ ອປກ຺ກນ຺ໂຕ ມຕ຺ຕຫຕ຺ຖີ ວິຍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕໍ ເສນາສນໍ, ວນສຓ຺ຑໍ, ຣຸກ຺ຂມູລໍ, ນວໍ ປພ຺ຠາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ເອໂກ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອໂກ ນິສີທຕິ, ສພ຺ພິຣິຍາປເຖສຸ ເອໂກ ອທຸຕິໂຍ.

‘‘ຈາຕຸທ຺ທິໂສ ອປ຺ປຏິໂຆ ຈ ໂຫຕິ,

ສນ຺ຕຸສ຺ສມາໂນ ອິຕຣີຕເຣນ;

ປຣິສ຺ສຍານໍ ສຫິຕາ ອຉມ຺ຠີ,

ເອໂກ ຈເຣ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ໂປ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໔໒; ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທໂສ ໑໒໘) –

ເອວໍ ວຓ຺ຓິຕໍ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ປຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ອິທານິ ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປມາຍ ສາເຘນ຺ໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂີ ສກຸໂຓຕິ ປກ຺ຂຍຸຕ຺ໂຕ ສກຸໂຓ. ເຑຕີຕິ ອຸປ຺ປຕຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ສກຸຓາ ນາມ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ປເທເສ ຣຸກ຺ໂຂ ປຣິປກ຺ກຜໂລ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ນານາທິສາຫິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນຂປກ຺ຂຕຸຓ຺ຑາທີຫິ ຕສ຺ສ ຜລານິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕາ ວິຘຸນນ຺ຕາ ຂາທນ຺ຕິ, ‘‘ອິທໍ ອຊ຺ຊຕນາຍ, ອິທໍ ສ຺ວາຕນາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເນສໍ ນ ໂຫຕິ. ຜເລ ປນ ຂີເຓ ເນວ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປນ຺ຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂໍ ວາ ປຕ຺ຕໍ ວາ ນຂໍ ວາ ຕຸຓ຺ຑໍ ວາ ຐເປນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ອນເປກ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາ ໂຍ ຍໍ ທິສາຠາຄໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ໂສ ເຕນ ສປຕ຺ຕຠາໂຣວ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມວ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ນິສ຺ສງ຺ໂຄ ນິຣເປກ຺ໂຂເຍວ ປກ຺ກມຕິ, ສມາທາເຍວ ປກ຺ກມຕິ. ອຣິເຍນາຕິ ນິທ຺ໂທເສນ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ສເກ ອຕ຺ຕຠາເວ. ອນວຊ຺ຊສຸຂນ຺ຕິ ນິທ຺ໂທສສຸຂໍ.

ໂສ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິ ໂສ ອິມິນາ ອຣິເຍນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຣູປໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປເທສຸປິ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໕) ວຸຕ຺ຕໍ. ອພ຺ຍາເສກສຸຂນ຺ຕິ ກິເລເສຫິ ອນາສິຕ຺ຕສຸຂໍ, ອວິກິຓ຺ຓສຸຂນ຺ຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສຸຂໍ ຫິ ທິຏ຺ຐາທີສຸ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕາທິວເສນ ປວຕ຺ຕຕາຍ ອວິກິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ.

ໂສ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕຕິ ໂສ ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສໍວເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອິເມສຸ ອຠິກ຺ກນ຺ຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາທີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎວເສນ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຣໂຕ ຄມນໍ. ປຏິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາຄມນໍ.

ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕີຕິ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎານໍ ວເສນ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາເຍວ ຕານິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕປຏິກ຺ກນ຺ຕານິ ກໂຣຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ທີຆນິກາເຍ ສາມຎ຺ຎຜລວຓ຺ຓນາໂຕ ວາ ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ສຕິປຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາໂຕ ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ໂສ ອິມິນາ ຈາຕິອາທິນາ ກິໍ ທສ຺ເສຕິ? ອຣຎ຺ຎວາສສ຺ສ ປຈ຺ຈຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍສ຺ສ ຫິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎວາໂສ ນ ອິຊ຺ຌຕິ, ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕຫິ ວາ ວນຈຣເກຫິ ວາ ສທ຺ຘິໍ ວຕ຺ຖພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຣຎ຺ເຎ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ‘‘ກິໍ ເອວຣູປສ຺ສ ປາປຠິກ຺ຂຸໂນ ອຣຎ຺ຎວາເສນາ’’ຕິ ເຠຣວສທ຺ທໍ ສາເວນ຺ຕິ, ຫຕ຺ເຖຫິ ສີສໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປລາຍນາກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ‘‘ອສຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ປາປກມ຺ມມກາສີ’’ຕິ ອຍໂສ ປຕ຺ຖຣຕິ. ຍສ຺ສ ປເນເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎວາໂສ ອິຊ຺ຌຕິ. ໂສ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ສີລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈິ ກາຬກໍ ວາ ຕິລກໍ ວາ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ປີຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍ ຂຍໂຕ ວຍໂຕ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອກ຺ກມຕິ. ອຣຎ຺ເຎ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ອຕ຺ຕມນາ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ. ອິຕິສ຺ສ ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ຕເຕລພິນ຺ທຸ ວິຍ ຍໂສ ວິຕ຺ຖາຣິໂກ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວິວິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຎ຺ຎໍ, ອປ຺ປສທ຺ທໍ, ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕເທວ ຫິ ສນ຺ຘາຍ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ວິວິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສນ຺ຕິເກ ເຈປິ ເສນາສນໍ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ອນາກິຓ຺ຓໍ ຄຫຏ຺ເຐຫິ ປພ຺ພຊິເຕຫິ, ເຕນ ຕໍ ວິວິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໒໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ເສຕິ ເຈວ ອາສຕິ ຈ ເອຕ຺ຖາຕິ ເສນາສນໍ. ມຎ຺ຈປີຐານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ເສນາສນນ຺ຕິ ມຎ຺ໂຈປິ ເສນາສນໍ, ປີຐມ຺ປິ, ຠິສິປິ, ພິມ຺ໂພຫນມ຺ປິ, ວິຫາໂຣປິ, ອຑ຺ຒໂຍໂຄປິ, ປາສາໂທປິ, ຫມ຺ມິຍມ຺ປິ, ຄຸຫາປິ, ອຏ຺ໂຏປິ, ມາໂຬປິ, ເລຓມ຺ປິ, ເວຬຸຄຸມ຺ໂພປິ, ຣຸກ຺ຂມູລມ຺ປິ, ມຓ຺ຑໂປປິ ເສນາສນໍ, ຍຕ຺ຖ ວາ ປນ ຠິກ຺ຂູ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ເສນາສນ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໒໗). ອປິຈ ວິຫາໂຣ, ອຑ຺ຒໂຍໂຄ, ປາສາໂທ, ຫມ຺ມິຍໍ, ຄຸຫາຕິ ອິທໍ ວິຫາຣເສນາສນໍ ນາມ. ມຎ຺ໂຈ, ປີຐໍ, ຠິສິ, ພິມ຺ໂພຫນນ຺ຕິ ອິທໍ ມຎ຺ຈປີຐເສນາສນໍ ນາມ. ຈິມິລິກາ, ຈມ຺ມຂຓ຺ໂຑ, ຕິຓສນ຺ຖາໂຣ, ປຓ຺ຓສນ຺ຖາໂຣຕິ ອິທໍ ສນ຺ຖຕເສນາສນໍ ນາມ. ຍຕ຺ຖ ວາ ປນ ຠິກ຺ຂູ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ເອຕໍ ໂອກາສເສນາສນໍ ນາມາຕິ ເອວໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ເສນາສນໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ເສນາສນຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕເມວ.

ອິມສ຺ສ ປນ ສກຸຓສທິສສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຣຎ຺ຎນ຺ຕິ ‘‘ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອິນ຺ທຂີລາ ສພ຺ພເມຕໍ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໒໙) ‘‘ອິທໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ວເສນ ອາຄຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ. ‘‘ອາຣຎ຺ຎກໍ ນາມ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໕໔) ອິທໍ ປນ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອນຸຣູປໍ. ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ຘຸຕງ຺ຄນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕໍ. ຣຸກ຺ຂມູລນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສີຕຈ຺ຉາຍໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ. ປພ຺ພຕນ຺ຕິ ເສລໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຸທກໂສຓ຺ຑີສຸ ອຸທກກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສີຕາຍ ຣຸກ຺ຂຈ຺ຉາຍາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ນານາທິສາສຸ ຂາຍມານາສຸ ສີເຕນ ວາເຕນ ພີຊິຍມານສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ກນ຺ທຣນ຺ຕິ ກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸທກໍ, ເຕນ ທາຣິຕໍ ອຸທກຠິນ຺ນໍ ປພ຺ພຕປເທສໍ, ຍໍ ນິຕມ຺ພນ຺ຕິປິ ນທີນິກຸຎ຺ຊນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຣຊຕປຏ຺ຏສທິສາ ວາລິກາ ໂຫຕິ, ມຕ຺ຖເກ ມຓິວິຕານໍ ວິຍ ວນຄຫນໍ, ມຓິກ຺ຂນ຺ຘສທິສໍ ອຸທກໍ ສນ຺ທຕິ. ເອວຣູປໍ ກນ຺ທຣໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄຕ຺ຕານິ ສີຕານິ ກຕ຺ວາ ວາລິກໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ຄິຣິຄຸຫນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປພ຺ພຕານໍ ອນ຺ຕຣໍ, ເອກສ຺ມິໍເຍວ ວາ ອຸມງ຺ຄສທິສໍ ມຫາວິວຣໍ. ສຸສານລກ຺ຂຓໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ຄາມນ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ອນຸປຈາຣຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ນ ກສນ຺ຕິ ນ ວປນ຺ຕິ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ທູຣານເມຕໍ ເສນາສນານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອພ຺ໂຠກາສນ຺ຕິ ອຈ຺ຉນ຺ນໍ. ອາກງ຺ຂມາໂນ ປເນຕ຺ຖ ຈີວຣກຸຏິໍ ກຕ຺ວາ ວສຕິ. ປລາລປຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ປລາລຣາສິໍ. ມຫາປລາລປຸຎ຺ຊໂຕ ຫິ ປລາລໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປພ຺ຠາຣເລຓສທິເສ ອາລເຍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉຄຸມ຺ພາທີນມ຺ປິ ອຸປຣິ ປລາລໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ນິສິນ຺ນາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ. ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ປິຓ຺ຑປາຕປຣິເຍສນໂຕ ປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ. ປລ຺ລງ຺ກນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອູຣຸພທ຺ຘາສນໍ. ອາຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍາຕິ ອຸປຣິມສຣີຣໍ ອຸຊຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏເກ ໂກຏິຍາ ໂກຏິໍ ປຏິປາເທຕ຺ວາ. ເອວຎ຺ຫິ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈມ຺ມມໍສນ຺ຫາຣູນິ ນ ປຓມນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ຍາ ເຕສໍ ປຓມນປຈ຺ຈຍາ ຂເຓ ຂເຓ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕາສຸ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ປຣິປຕຕິ, ວຸທ຺ຘິໍ ຜາຕິໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ. ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິມຸຂໍ ສຕິໍ ຐປຍິຕ຺ວາ, ມຸຂສມີເປ ວາ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຍໍ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ ສູປຏ຺ຐິຕາ ນາສິກຄ຺ເຄ ວາ ມຸຂນິມິຕ຺ເຕ ວາ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໓໗). ອຖ ວາ ‘‘ປຣີຕິ ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ໂຐ. ມຸຂນ຺ຕິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ. ສຕີຕິ ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ໂຐ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ – ‘ປຣິມຸຂໍ ສຕິ’’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໔) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂໂປ ‘‘ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານໍ ສຕິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກຕິ ເອຕ຺ຖ ລຸຊ຺ຊນ-ປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ໂລໂກ. ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈສຸ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ຣາຄໍ ປຫາຍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ວິຄຕາຠິຊ຺ເຌນາຕິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປຫີນຕ຺ຕາ ວິຄຕາຠິຊ຺ເຌນ, ນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສທິເສນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຊ຺ຌາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕີຕິ ອຠິຊ຺ຌາໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂມເຈຕິ, ຍຖາ ນໍ ສາ ມຸຎ຺ຈຕິ ເຈວ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຈ ນ ປຸນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ພ຺ຍາປາທປໂທສໍ ປຫາຍາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ອິມິນາ ຈິຕ຺ຕໍ ປູຕິກຸມ຺ມາສາທໂຍ ວິຍ ປຸຣິມປກຕິໍ ປຊຫຕີຕິ ພ຺ຍາປາໂທ. ວິກາຣປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປທຸສ຺ສຕິ, ປຣໍ ວາ ປທູເສຕິ ວິນາເສຕີຕິ ປໂທໂສ. ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ໂກຘສ຺ເສວ ອຘິວຈນໍ. ຖິນໍ ຈິຕ຺ຕເຄລຎ຺ຎໍ, ມິທ຺ຘໍ ເຈຕສິກເຄລຎ຺ຎໍ. ຖິນຎ຺ຈ ມິທ຺ຘຎ຺ຈ ຖິນມິທ຺ຘໍ. ອາໂລກສຎ຺ຎີຕິ ຣຕ຺ຕິມ຺ປິ ທິວາປິ ທິຏ຺ຐອາໂລກສຎ຺ຊານນສມຕ຺ຖາຍ ວິຄຕນີວຣຓາຍ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ສຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ສຕິຍາ ຈ ຎາເຓນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອິທໍ ອຸຠຍໍ ອາໂລກສຎ຺ຎາຍ ອຸປກາຣກຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈຎ຺ຈ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຎ຺ຈ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ. ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ຕຣິຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ‘‘ກຖມິທໍ ກຖມິທ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອກຖໍກຖີ. ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ອນວຊ຺ເຊສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ‘‘ອິເມ ນຸ ໂຂ ກຸສລາ, ກຖມິເມ ກຸສລາ’’ຕິ ເອວໍ ນ ວິຈິກິຈ຺ຉຕິ ນ ກງ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ອິເມສຸ ປນ ນີວຣເຓສຸ ວຈນຕ຺ຖລກ຺ຂຓາທິເຠທໂຕ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໗໑-໗໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓຕິ ຍສ຺ມາ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຸປ຺ປນ຺ນາຍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາປິ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປຎ຺ຈ ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາເຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີຕິອາທີນິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣິຕານິ.

ອິເມ ອາສວາຕິອາທິ ອປເຣນາປິ ປຣິຍາເຍນ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາຕິ ປຊານາຕີຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຫຏ຺ຐາ ຕີຫິ ອງ຺ເຄຫິ ພາຫິຣສມຍສ຺ສ ນິປ຺ຜລຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ເຖນ ອງ຺ເຄນ ອຕ຺ຕໂນ ສາສນສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຠາວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ເທສນາຍ ອຣຫຕ຺ເຕນ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫິ. ອິທານິ ເທສນໍ ອປ຺ເປນ຺ໂຕ ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ.

໙. ຕຓ຺ຫາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໙. ນວເມ ຊາລິນິນ຺ຕິ ຊາລສທິສໍ. ຍຖາ ຫິ ຊາລໍ ສມນ຺ຕໂຕ ສໍສິພ຺ພິຕໍ ອາກຸລພ຺ຍາກຸລໍ, ເອວໍ ຕຓ຺ຫາປີຕິ ຊາລສທິສຕ຺ຕາ ຊາລິນີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຕໂຍ ວາ ຠເວ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຐິຕາຍ ເອຕິສ຺ສາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສຠູຕໍ ຊາລໍ ອຕ຺ຖີຕິປິ ຊາລິນີ. ສຣິຕນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສຣິຕ຺ວາ ສໍສຣິຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ວິສຏນ຺ຕິ ປຕ຺ຖຏໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ວິສຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິສຕ຺ຕໍ ລຄ຺ຄໍ ລຄິຕໍ. ອປິຈ ‘‘ວິສມູລາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ. ວິສຜລາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ’’ຕິອາທິນາປິ (ມຫານິ. ໓; ຈູຬນິ. ເມຕ຺ຕຄູມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ ໒໒) ນເຍເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸທ຺ຘສ຺ໂຕຕິ ອຸປຣິ ຘໍສິໂຕ. ປຣິໂຍນທ຺ໂຘຕິ ສມນ຺ຕາ ເວຐິໂຕ. ຕນ຺ຕາກຸລກຊາໂຕຕິ ຕນ຺ຕໍ ວິຍ ອາກຸລຊາໂຕ. ຍຖາ ນາມ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ມູສິກຈ຺ຉິນ຺ນໍ ເປສກາຣານໍ ຕນ຺ຕໍ ຕຫິໍ ຕຫິໍ ອາກຸລໍ ໂຫຕິ, ‘‘ອິທໍ ອຄ຺ຄໍ ອິທໍ ມູລ’’ນ຺ຕິ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ, ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ທຸກ຺ກຣໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຕ຺ຕາ ອິມາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ປຣິໂຍນທ຺ຘາ ອາກຸລພ຺ຍາກຸລາ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຣຓມຄ຺ຄໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ. ຄຸລາຄຸຓ຺ຐິກຊາໂຕຕິ ຄຸລາຄຸຓ຺ຐິກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເປສກາຣກຎ຺ຊິຍສຸຕ຺ຕໍ. ຄຸລາ ນາມ ສກຸຓິກາ, ຕສ຺ສາ ກຸລາວໂກຕິປິ ເອເກ. ຍຖາ ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອາກຸລໍ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ, ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ທຸກ຺ກຣນ຺ຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ມຸຎ຺ຊປພ຺ພຊຠູໂຕຕິ ມຸຎ຺ຊຕິຓໍ ວິຍ ປພ຺ພຊຕິຓໍ ວິຍ ຈ ຠູໂຕ, ຕາທິໂສ ຊາໂຕ. ຍຖາ ຕານິ ຕິຓານິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ກຕຣຊ຺ຊຸໍ ຊິຓ຺ຓກາເລ ກຕ຺ຖຈິ ປຕິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ຕິຓານໍ ‘‘ອິທໍ ອຄ຺ຄໍ ອິທໍ ມູລ’’ນ຺ຕິ ອຄ຺ເຄນ ວາ ອຄ຺ຄໍ, ມູເລນ ວາ ມູລໍ ສມາເນຕຸໍ ທຸກ຺ກຣໍ. ຕມ຺ປິ ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣ ຐຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ, ຐເປຕ຺ວາ ປນ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ອຎ຺ໂຎ ສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ຕຓ຺ຫາຊາລໍ ປທາເລຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຣຓມຄ຺ຄໍ ອຸຊຸໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອວມຍໍ ໂລໂກ ຕຓ຺ຫາຊາເລນ ປຣິໂຍນທ຺ໂຘ ອປາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ວິນິປາຕໍ ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ອປາໂຍຕິ ນິຣຍ-ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ-ເປຕ຺ຕິວິສຍ-ອສຸຣກາຍາ. ສພ຺ເພປິ ຫິ ເຕ ວຑ຺ຒິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອາຍສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອປາຍາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຕຖາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຄຕິຠາວໂຕ ທຸຄ຺ຄຕິ. ສຸຂສມຸສ຺ສຍໂຕ ວິນິປຕິຕຕ຺ຕາ ວິນິປາໂຕ. ອິຕໂຣ ປນ –

‘‘ຂນ຺ຘານຎ຺ຈ ປຏິປາຏິ, ຘາຕຸອາຍຕນານ ຈ;

ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວຕ຺ຕມານາ, ສໍສາໂຣຕິ ປວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕໍ ສພ຺ພໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ອຖ ໂຂ ຈຸຕິໂຕ ປຏິສນ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ຈຸຕິນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິໂຍ ຄຓ຺ຫມາໂນ ຕີສຸ ຠເວສຸ ຈຕູສຸ ໂຍນີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຄຕີສຸ ສຕ຺ຕສຸ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີສຸ ນວສຸ ສຕ຺ຕາວາເສສຸ ມຫາສມຸທ຺ເທ ວາຕກ຺ຂິຕ຺ຕນາວາ ວິຍ ຍນ຺ເຕ ຍຸຕ຺ຕໂຄໂຓ ວິຍ ຈ ປຣິພ຺ຠມຕິເຍວ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸປາທາຍາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອຸປາທາຍ. ອິທຎ຺ຫິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ພາຫິຣສ຺ສ ອຸປາທາຍາຕິ ພາຫິຣໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອຸປາທາຍ, ອິທມ຺ປິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ອສ຺ມີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍເທຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ອຸປາທາຍ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ສມູຫຄ຺ຄາຫໂຕ ອສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕ຺ຖສ຺ມີຕິ ໂຫຕີຕິອາທີສຸ ປນ ເອວໍ ສມູຫໂຕ ອຫນ຺ຕິ ຄຫເຓ ສຕິ ຕໂຕ ອນຸປນິຘາຍ ຈ ອຸປນິຘາຍ ຈາຕິ ທ຺ວິຘາ ຄຫຓໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ອນຸປນິຘາຍາຕິ ອຎ຺ຎໍ ອາກາຣໍ ອນຸປຄມ຺ມ ສກຠາວເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖສ຺ມີຕິ ໂຫຕິ, ຂຕ຺ຕິຍາທີສຸ ອິທໍປກາໂຣ ອຫນ຺ຕິ ເອວໍ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ຕາວ ອນຸປນິຘາຍ ຄຫຓໍ. ອຸປນິຘາຍ ຄຫຓໍ ປນ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ ສມໂຕ ຈ ອສມໂຕ ຈ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອວໍສ຺ມີຕິ ອຎ຺ຎຖາສ຺ມີຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍສ຺ມີຕິ ອິທໍ ສມໂຕ ອຸປນິຘາຍ ຄຫຓໍ, ຍຖາຍໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ ຍຖາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ເອວມຫມ຺ປີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎຖາສ຺ມີຕິ ອິທໍ ປນ ອສມໂຕ ຄຫຓໍ, ຍຖາຍໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ ຍຖາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ອຫໍ, ຫີໂນ ວາ ອຘິໂກ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມານິ ຕາວ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ.

ອສສ຺ມີຕິ ສຕສ຺ມີຕິ ອິມານິ ປນ ທ຺ເວ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຖີຕິ ອສໍ, ນິຈ຺ຈສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສີທຕີຕິ ສຕໍ, ອນິຈ຺ຈສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕສ຺ມາ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທວເສນ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອິໂຕ ປຣານິ ສນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສໍສຍປຣິວິຕກ຺ກວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ສນ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ເອວມາທີສຸ ອຫໍ ສິຍນ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຘິປ຺ປາໂຍ ປເນຕ຺ຖ ປຸຣິມຈຕຸກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອປິຫໍ ສນ຺ຕິອາທີນິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອປິ ນາມ ອຫໍ ຠເວຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອວໍ ປຕ຺ຖນາກປ຺ປນວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕານິປິ ປຸຣິມຈຕຸກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕິອາທີນິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ອນາຄຕວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ເຕສມ຺ປິ ປຸຣິມຈຕຸກ຺ເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວເມເຕ –

‘‘ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐິສີສາ ສີສຎ຺ເຎ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສີສມູລກາ;

ຕໂຍ ຕໂຍຕິ ເອຕານິ, ອຏ຺ຐາຣສ ວິຠາວເຍ.

ເອເຕສຸ ຫິ ອສສ຺ມິ, ສຕສ຺ມີຕິ ເອເຕ ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐິສີສາ ນາມ. ອສ຺ມິ, ສນ຺ຕິ, ອປິຫໍ ສນ຺ຕິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເອເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຸທ຺ຘສີສາ ເອວ. ອິຕ຺ຖສ຺ມີຕິອາທໂຍ ຕໂຍ ຕໂຍຕິ ທ຺ວາທສ ສີສມູລກາ ນາມາຕິ ເອວເມເຕ ທ຺ເວ ທິຏ຺ຐິສີສາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຸທ຺ຘສີສາ ທ຺ວາທສ ສີສມູລກາຕິ ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິມານິ ຕາວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸປາທາຍ ອຏ຺ຐາຣສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ. ພາຫິຣສ຺ສ ອຸປາທາຍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິມິນາຕິ ອິມິນາ ຣູເປນ ວາ…ເປ… ວິຎ຺ຎາເຓນ ວາຕິ ເອສ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ຕາທິສເມວ.

ອິຕິ ເອວຣູປານິ ອຕີຕານິ ຉຕ຺ຕິໍສາຕິ ເອກເມກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຕີເຕ ອທ຺ຘນິ ຉຕ຺ຕິໍສ. ອນາຄຕານິ ຉຕ຺ຕິໍສາຕິ ເອກເມກສ຺ເສວ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈ ອນາຄເຕ ອທ຺ຘນິ ຉຕ຺ຕິໍສ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານິ ຉຕ຺ຕິໍສາຕິ ເອກສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຍຖາສມ຺ຠວໂຕ ພຫູນໍ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອທ຺ຘນິ ຉຕ຺ຕິໍສາວ. ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ປນ ນິຍເມເນວ ອຕີເຕ ອທ຺ຘນິ ຉຕ຺ຕິໍສ, ອນາຄເຕ ຉຕ຺ຕິໍສ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຉຕ຺ຕິໍສ. ອນນ຺ຕາ ຫິ ອສທິສຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິເຠທາ ສຕ຺ຕາ. ອຏ຺ຐສຕໍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຏ຺ຐສຕສງ຺ຂາຕໍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕໍ ໂຫຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

໑໐. ເປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໐. ທສເມ ນ ອຸສ຺ເສເນຕີຕິ ທິຏ຺ຐິວເສນ ນ ອຸກ຺ຂິປຕິ. ນ ປຏິເສເນຕີຕິ ປຏິວິຣຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ກລຫຠຓ຺ຑນວເສນ ນ ອຸກ຺ຂິປຕິ. ນ ຘູປາຍຕີຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສ ອຸປາທາຍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕວເສນ ນ ຘູປາຍຕິ. ນ ປຊ຺ຊລຕີຕິ ພາຫິຣສ຺ສ ອຸປາທາຍ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕວເສນ ນ ປຊ຺ຊລຕິ. ນ ສມ຺ປຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອສ຺ມິມານວເສນ ນ ສມ຺ປຊ຺ຌາຍຕິ. ເສສໍ ປາຬິນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕນ຺ຕິ.

ມຫາວຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈໂມ.