໓. ອຸຣຸເວລວຄ຺ໂຄ

໑. ປຐມອຸຣຸເວລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ອຸຣຸເວລາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸຣຸເວລາຕິ ມຫາເວລາ, ມຫາວາລິກຣາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອຸຣູຕິ ວາລຸກາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເວລາຕິ ມຣິຍາທາ. ເວລາຕິກ຺ກມນເຫຕຸ ອາຫຏາ ອຸຣຸ ອຸຣຸເວລາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຕີເຕ ກິຣ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ທສສຫສ຺ສາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ວິຫຣນ຺ຕາ ເອກທິວສໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ອກໍສຸ – ‘‘ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມານິ ນາມ ປເຣສມ຺ປິ ປາກຏານິ ໂຫນ຺ຕິ, ມໂນກມ຺ມໍ ປນ ອປາກຏໍ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ ວາ ວິຕກ຺ເກຕິ, ຕສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ໂຈທໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ໂຈເທຕ຺ວາ ປຕ຺ຕປຸເຏນ ວາລຸກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອາກິຣຕຸ, ອິທມສ຺ສ ທຓ຺ຑກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຍ ຕາທິສໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຕປຸເຏນ ວາລຸກໍ ອາກິຣຕິ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ອນຸກ຺ກເມນ ມຫາວາລຸກຣາສິ ຊາໂຕ. ຕໂຕ ນໍ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຈຕິຍຏ຺ຐານມກາສິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຸຣຸເວລາຕິ ມຫາເວລາ, ມຫາວາລິກຣາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ວາ ອຸຣູຕິ ວາລຸກາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເວລາຕິ ມຣິຍາທາ, ເວລາຕິກ຺ກມນເຫຕຸ ອາຫຏາ ອຸຣຸ ອຸຣຸເວລາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ.

ນຊ຺ຊາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣຕິ ອຸຣຸເວລຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ເນຣຎ຺ຊຣານທີຕີເຣ ວິຫຣາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘຕິ ອຊປາລກາ ຕສ຺ສ ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ສ ຉາຍາຍ ນິສີທນ຺ຕິປິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິປິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ, ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ປຐມເມວ. ອຸທປາທີຕິ ອຍໍ ວິຕກ຺ໂກ ປຎ຺ຈເມ ສຕ຺ຕາເຫ ອຸທປາທິ. ກສ຺ມາ ອຸທປາທີຕິ? ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ເຈວ ປຸພ຺ພາເສວນຕາຍ ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພາເສວນາຍ ປກາສນຕ຺ຖໍ ຕິຕ຺ຕິຣຊາຕກໍ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ. ຫຕ຺ຖິວານຣຕິຕ຺ຕິຣາ ກິຣ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ ວິຫຣນ຺ຕາ ‘‘ໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ມຫລ຺ລໂກ, ຕສ຺ມິໍ ສຄາຣວາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິຄ຺ໂຣຘໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອມ຺ຫາກໍ ມຫລ຺ລໂກ’’ຕິ ວີມໍສນ຺ຕາ ຕິຕ຺ຕິຣສ຺ສ ມຫລ຺ລກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍນກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ວິຫຣິຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍຓາ ອເຫສຸໍ. ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ເຍ ວຸຑ຺ຒມປຈາຍນ຺ຕິ, ນຣາ ຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິທາ;

ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ປາສໍສາ, ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ສຸຄ຺ຄຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໓໗);

ເອວໍ ອເຫຕຸກຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ຕຖາຄໂຕ ສຄາຣວວາສໍ ໂຣເຈສິ, ອິທານິ ກສ຺ມາ ນ ໂຣເຈສ຺ສຕີຕິ. ອຄາຣໂວຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຄາຣວຣຫິໂຕ, ກຎ຺ຈິ ຄຣຸຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປຕິສ຺ໂສຕິ ປຕິສ຺ສຍຣຫິໂຕ, ກຎ຺ຈິ ເຊຏ຺ຐກຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສມິຕປາປພາຫິຕປາປາເຍວ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ສກ຺ກຕ຺ວາ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາຕິ ສກ຺ກາຣຎ຺ເຈວ ກຕ຺ວາ ຄຣຸກາຣຎ຺ຈ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ.

ສເທວເກ ໂລເກຕິອາທີສຸ ສທ຺ຘິໍ ເທເວຫິ ສເທວເກ. ເທວຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ມາຣພ຺ຣຫ຺ເມສຸ ຄຫິເຕສຸປິ ມາໂຣ ນາມ ວສວຕ຺ຕີ ສພ຺ເພສໍ ອຸປຣິ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມາ ນາມ ມຫານຸຠາໂວ, ເອກງ຺ຄຸລິຍາ ເອກສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສ ອາໂລກໍ ຜຣຕິ, ທ຺ວີຫິ ທ຺ວີສຸ, ທສຫິ ອງ຺ຄຸລີຫິ ທສສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ອາໂລກໍ ຜຣຕິ. ໂສ ອິມິນາ ສີລສມ຺ປນ຺ນຕໂຣຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ມາ ລຠນ຺ຕູຕິ ສມາຣເກ ສພ຺ຣຫ຺ມເກຕິ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ສມຓາ ນາມ ເອກນິກາຍາທິວເສນ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ສີລວນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິຕາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາປິ ວຕ຺ຖຸວິຊ຺ຊາທິວເສນ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ປຓ຺ຑິຕາ. ເຕ ອິມິນາ ສມ຺ປນ຺ນຕຣາຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ມາ ລຠນ຺ຕູຕິ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຊາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເທວມນຸສ຺ສາຍາຕິ ອິທໍ ປນ ນິປ຺ປເທສໂຕ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຄຫິຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິເຈຕ຺ຖ ປຸຣິມານິ ຕີຓິ ປທານິ ໂລກວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ, ປຈ຺ຉິມານິ ທ຺ເວ ປຊາວເສນ. ສີລສມ຺ປນ຺ນຕຣນ຺ຕິ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ນຕຣໍ, ອຘິກຕຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສີລາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ກຖິຕາ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ໂລກິຍເມວ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓເມວ ເຫຕໍ. ປາຕຸຣໂຫສີຕິ ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ຖາ ອວີຈິໂຕ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ສີລາທີຫິ ອຕ຺ຕນາ ອຘິກຕຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘ມຍາ ປຏິວິທ຺ຘນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມເມວ ສກ຺ກຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ, ກາຣຓໍ ຠຄວາ ຈິນ຺ເຕຕິ, ອຕ຺ຖໍ ວຸຑ຺ຒິໍ ວິເສສໍ ຈິນ຺ເຕຕິ, ຄຈ຺ຉາມິສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ປາກໂຏ ອໂຫສິ, ອຠິມຸເຂ ອຏ຺ຐາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວິຫໍສຸ ວິຫຣນ຺ຕິ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ວິຫຣນ຺ຕີຕິ ວຈນໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນປິ ພຫູ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ, ໂສ ‘‘ຠຄວາປິ ຠນ຺ເຕ ເອຕຣຫິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ອິມິນາ ວຈເນນ ປຏິພາຫິຕພ຺ໂພ.

‘‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສທິໂສ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ສເທວກສ຺ມິໍ ໂລກສ຺ມິໍ, ນຕ຺ຖິ ເມ ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ. (ມຫາວ. ໑໑; ມ. ນິ. ໒.໓໔໑) –

ອາທີຫິ ຈສ຺ສ ສຸຕ຺ເຕຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອຠາໂວ ທີເປຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ພຸທ຺ຘາ ສທ຺ຘມ຺ມຄຣຸໂນ, ຕສ຺ມາ. ມຫຕ຺ຕມຠິກງ຺ຂຕາຕິ ມຫນ຺ຕຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມາເນນ. ສຣໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ສຣນ຺ເຕນ.

ຍໂຕຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ມຫຕ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎຸມຫຕ຺ຕໍ ເວປຸລ຺ລມຫຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍມຫຕ຺ຕໍ ລາຠຄ຺ຄມຫຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ມຫຕ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຖ ເມ ສງ຺ເຆປິ ຄາຣໂວຕິ ອຖ ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ເຆປິ ຄາຣໂວ ຊາໂຕ. ກິສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ຠຄວຕາ ສງ຺ເຆ ຄາຣໂວ ກໂຕຕິ? ມຫາປຊາປຕິຍາ ທຸສ຺ສຍຸຄທານກາເລ. ຕທາ ຫິ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປນີຕໍ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ‘‘ສງ຺ເຆ, ໂຄຕມິ, ເທຫິ, ສງ຺ເຆ ເຕ ທິນ຺ເນ ອຫຎ຺ເຈວ ປູຊິໂຕ ຠວິສ຺ສາມິ ສງ຺ໂຆ ຈາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ສງ຺ເຆ ຄາຣວໍ ອກາສິ ນາມ.

໒. ທຸຕິຍອຸຣຸເວລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒. ທຸຕິເຍ ສມ຺ພຫຸລາຕິ ພຫຸກາ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ຫຸຫຸກ຺ກຊາຕິເກນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ຊິຓ຺ຓາຕິ ຊຣາຊິຓ຺ຓາ. ວຸຑ຺ຒາຕິ ວໂຍວຸທ຺ຘາ. ມຫລ຺ລກາຕິ ຊາຕິມຫລ຺ລກາ. ອທ຺ຘຄຕາຕິ ຕໂຍ ວເຍ ອທ຺ເຘ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ. ສຸຕເມຕນ຺ຕິ ອມ຺ເຫຫິ ສຸຕໍ ເອຕໍ. ຕຍິທໍ ໂຠ, ໂຄຕມ, ຕເຖວາຕິ ໂຠ, ໂຄຕມ, ເອຕໍ ອມ຺ເຫຫິ ສຸຕກາຣຓໍ ຕຖາ ເອວ. ຕຍິທໍ ໂຠ, ໂຄຕມ, ນ ສມ຺ປນ຺ນເມວາຕິ ຕໍ ເອຕໍ ອຠິວາທນາທິອກຣຓໍ ອນນຸຈ຺ຉວິກເມວ.

ອກາລວາທີຕິອາທີສຸ ອກາເລ ວທຕີຕິ ອກາລວາທີ. ອສຠາວໍ ວທຕີຕິ ອຠູຕວາທີ. ອນຕ຺ຖໍ ວທຕິ, ໂນ ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນຕ຺ຖວາທີ. ອຘມ຺ມໍ ວທຕິ, ໂນ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຘມ຺ມວາທີ. ອວິນຍໍ ວທຕິ, ໂນ ວິນຍນ຺ຕິ ອວິນຍວາທີ. ອນິຘານວຕິໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາຕິ ນ ຫທເຍ ນິເຘຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ວາຈໍ ຠາສິຕາ. ອກາເລນາຕິ ກເຖຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕກາເລນ. ອນປເທສນ຺ຕິ ອປເທສຣຫິຕໍ, ສາປເທສໍ ສກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ນ ກເຖຕິ. ອປຣິຍນ຺ຕວຕິນ຺ຕິ ປຣິຍນ຺ຕຣຫິຕໍ, ນ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກເຖຕິ. ອນຕ຺ຖສໍຫິຕນ຺ຕິ ນ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣອຕ຺ຖນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ກເຖຕິ. ພາໂລ ເຖໂຣຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອນ຺ຘພາໂລ ເຖໂຣຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ກາລວາທີຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂວເສນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ປຓ຺ຑິໂຕ ເຖໂຣຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປຓ຺ຑິໂຕ, ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເຖໂຣຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ໂຫຕີຕິ ພຫຸໍ ອສ຺ສ ສຸຕໍ ໂຫຕິ, ນວງ຺ຄໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ປາຬິອນຸສນ຺ຘິປຸພ຺ພາປຣວເສນ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຕຘໂຣຕິ ສຸຕສ຺ສ ອາຘາຣຠູໂຕ. ຍສ຺ສ ຫິ ອິໂຕ ຄຫິຕໍ ອິໂຕ ປລາຍຕິ, ຉິທ຺ທຆເຏ ອຸທກໍ ວິຍ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປຣິສມຊ຺ເຌ ເອກສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ກເຖຕຸໍ ວາ ວາເຈຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຍໍ ນ ສຸຕຘໂຣ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕກາລສທິສເມວ ໂຫຕິ, ທສປິ ວີສຕິປິ ວສ຺ສານິ ສຊ຺ຌາຍໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເນວ ນສ຺ສຕິ, ອຍໍ ສຸຕຘໂຣ ນາມ. ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍຕິ ສຸຕສ຺ສ ສນ຺ນິຈຍຠູໂຕ. ຍສ຺ສ ຫິ ສຸຕໍ ຫທຍມຎ຺ຊູສາຍ ສນ຺ນິຈິຕໍ ສິລາຍ ເລຂາ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ຕສີຫວສາ ວິຍ ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ສຸຕສນ຺ນິຈໂຍ ນາມ. ຘາຕາຕິ ຘາຕາ ປຄຸຓາ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ອຸຄ຺ຄຫິຕພຸທ຺ຘວຈນໍ ຘາຕໍ ປຄຸຓໍ ນິຈ຺ຈລິກໍ ນ ໂຫຕິ, ‘‘ອສຸກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ກເຖຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ສມນຸຄ຺ຄາຫິຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຘາຕໍ ປຄຸຓໍ ຠວງ຺ຄໂສຕສທິສໍ ໂຫຕິ, ‘‘ອສຸກໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕກໍ ວາ ກເຖຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕເມວ ກເຖຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຘາຕາ’’ຕິ. ວຈສາ ປຣິຈິຕາຕິ ສຸຕ຺ຕທສກ-ວຄ຺ຄທສກປຓ຺ຓາສທສກວເສນ ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍິຕາ. ມນສານຸເປກ຺ຂິຕາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸເປກ຺ຂິຕາ. ຍສ຺ສ ວາຈາຍ ສຊ຺ຌາຍິຕໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ມນສາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ມຫາທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ຣູປຄຕໍ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທິຏ຺ຐິຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາຕິ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ກາຣຓໂຕ ຈ ປຎ຺ຎາຍ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘາ.

ອາຠິເຈຕສິການນ຺ຕິ ອຠິເຈໂຕຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ວິສຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຘິຈິຕ຺ຕໍ ວາ, ອຠິເຈຕສິ ຊາຕານິ ອາຠິເຈຕສິການິ, ອຠິເຈໂຕສນ຺ນິສ຺ສິຕານີຕິ ວາ ອາຠິເຈຕສິການິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ສຸຂວິຫາຣານໍ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມຕິ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ອຕ຺ຕຠາໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕຕ຺ຖ ສຸຂວິຫາຣຠູຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕານິ ຫິ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ຌາຍິໂນ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ອສໍກິລິຏ຺ຐເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂໍ ວິນ຺ທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິກາມລາຠີຕິ ນິກາເມນ ລາຠີ, ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉາວເສນ ລາຠີ, ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອກິຈ຺ຉລາຠີຕິ ສຸເຂເນວ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອກສິຣລາຠີຕິ ອກສິຣານໍ ລາຠີ ວິປຸລານໍ, ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທນ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ລາຠີເຍວ ໂຫຕິ, ນ ປນ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສກ຺ໂກຕິ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ. ເອກຈ຺ໂຈ ສກ຺ໂກຕິ ຕຖາສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ, ປາຣິປນ຺ຖິເກ ຈ ປນ ກິຈ຺ເຉນ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ. ເອກຈ຺ໂຈ ຕຖາ ຈ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ປາຣິປນ຺ຖິເກ ຈ ອກິຈ຺ເຉເນວ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ນ ສກ຺ໂກຕິ ນາຬິກຍນ຺ຕໍ ວິຍ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉເທເຍວ ວຸຏ຺ຐາຕຸໍ. ຍສ຺ສ ປນ ອຍໍ ຕິວິຘາປິ ສມ຺ປທາ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ‘‘ອກິຈ຺ຉລາຠີ ອກສິຣລາຠີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາສວານໍ ຂຍາຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ເອວມິຘ ສີລມ຺ປິ ພາຫຸສຈ຺ຈມ຺ປິ ຂີຓາສວສ຺ເສວ ສີລໍ ພາຫຸສຈ຺ຈຎ຺ຈ, ຌານານິປິ ຂີຓາສວສ຺ເສວ ວຬຎ຺ຊນກຊ຺ຌານານິ ກຖິຕານິ. ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ’’ຕິອາທີຫິ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ. ຜເລນ ເຈຕ຺ຖ ມຄ຺ຄກິຈ຺ຈໍ ປກາສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸທ຺ຘເຕນາຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄເຕນ. ສມ຺ຜນ຺ຕິ ປລາປກຖໍ. ອສມາຫິຕສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ອຏ຺ຐປິຕສງ຺ກປ຺ໂປ. ມໂຄຕິ ມຄສທິໂສ. ອາຣາຕິ ທູເຣ. ຖາວເຣຍ຺ຍມ຺ຫາຕິ ຖາວຣຠາວໂຕ. ປາປທິຏ຺ຐີຕິ ລາມກທິຏ຺ຐິ. ອນາທໂຣຕິ ອາທຣຣຫິໂຕ. ສຸຕວາຕິ ສຸເຕນ ອຸປຄໂຕ. ປຏິຠານວາຕິ ທຸວິເຘນ ປຏິຠາເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປຎ຺ຎາຍຕ຺ຖໍ ວິປສ຺ສຕີຕິ ສຫວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ອຕ຺ຖໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປສ຺ສຕິ. ປາຣຄູ ສພ຺ພຘມ຺ມານນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ຂນ຺ຘາທິຘມ຺ມານໍ ປາຣໍ ຄໂຕ, ອຠິຎ຺ຎາປາຣຄູ, ປຣິຎ຺ຎາປາຣຄູ, ປຫານປາຣຄູ, ຠາວນາປາຣຄູ, ສຈ຺ຉິກິຣິຍາປາຣຄູ, ສມາປຕ຺ຕິປາຣຄູຕິ ເອວໍ ຉພ຺ພິເຘນ ປາຣຄມເນນ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ປາຣໍ ປຣິໂຍສານໍ ຄໂຕ. ອຂິໂລຕິ ຣາຄຂິລາທິວິຣຫິໂຕ. ປຏິຠານວາຕິ ທຸວິເຘເນວ ປຏິຠາເນນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ເກວລີຕິ ສກລພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

໓. ໂລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓. ຕຕິເຍ ໂລໂກຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ. ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຎາໂຕ ປຈ຺ຈກ຺ໂຂ ກໂຕ. ໂລກສ຺ມາຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໂຕ. ປຫີໂນຕິ ມຫາໂພຘິມຓ຺ເຑ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາເຓນ ປຫີໂນ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ຠາວິຕາຕິ ຕຖາຄເຕນ ຠາວິຕາ.

ເອວໍ ເອຕ຺ຕເກນ ຐາເນນ ຈຕູຫິ ສຈ຺ເຈຫິ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ຕຖາຄຕຠາວໍ ກເຖຕຸໍ ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຣູປາຍຕນໍ. ສຸຕນ຺ຕິ ສທ຺ທາຍຕນໍ. ມຸຕນ຺ຕິ ປຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ຄນ຺ຘາຍຕນໍ ຣສາຍຕນໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ. ວິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ສຸຂທຸກ຺ຂາທິ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ. ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວາ ປຕ຺ຕໍ. ປຣິເຍສິຕນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໍ ວາ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ວາ ປຣິເຍສິຕໍ. ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸສຎ຺ຈຣິຕໍ.

ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອິມິນາ ເອຕໍ ທສ຺ເສຕິ – ຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອິມສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ນີລໍ ປີຕກນ຺ຕິອາທິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຂເຓ ອິມໍ ນາມ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ສຸມໂນ ວາ ທຸມ຺ມໂນ ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ວາ ຊາໂຕ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຕຖາ ຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອິມສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ເຠຣິສທ຺ໂທ ມຸທິງ຺ຄສທ຺ໂທຕິອາທິ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ໂສຕທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ມູລຄນ຺ໂຘ ຕຈຄນ຺ໂຘຕິອາທິ ຄນ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ຆານທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ມູລຣໂສ ຂນ຺ຘຣໂສຕິອາທິ ຣສາຣມ຺ມຓໍ ຊິວ຺ຫາທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ກກ຺ຂຬໍ ມຸທຸກນ຺ຕິອາທິ ປຖວີຘາຕຸເຕໂຊຘາຕຸວາໂຍຘາຕຸເຠທໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ກາຍທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຂເຓ ອິມໍ ນາມ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ສຸມໂນ ວາ ທຸມ຺ມໂນ ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ວາ ຊາໂຕ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຕຖາ ຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອິມສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສຸຂທຸກ຺ຂາທິເຠທໍ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ມໂນທ຺ວາຣສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຂເຓ ອິມໍ ນາມ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໍ ວິຊານິຕ຺ວາ ສຸມໂນ ວາ ທຸມ຺ມໂນ ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ວາ ຊາໂຕ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຍຎ຺ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມສໍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ, ຕຕ຺ຖ ຕຖາຄເຕນ ອທິຏ຺ຐໍ ວາ ອສຸຕໍ ວາ ອມຸຕໍ ວາ ອວິຎ຺ຎາຕໍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ອິມສ຺ສ ປນ ມຫາຊນສ຺ສ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອປ຺ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອປ຺ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພມ຺ປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ ຎາເຓນ ອສຈ຺ຉິກຕໍ.

ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຍໍ ຍຖາ ໂລເກນ ຄຕໍ, ຕສ຺ສ ຕເຖວ ຄຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຄຕສທ຺ເທນ ເອກຕ຺ຖໍ. ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພວາເຣສຸ ຕຖາຄໂຕຕິ ນິຄມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ສ ຍຸຕ຺ຕິ ເອກປຸຄ຺ຄລວຓ຺ຓນາຍໍ ຕຖາຄຕສທ຺ທວິຕ຺ຖາເຣ ວຸຕ຺ຕາເຍວ. ອປິເຈຕ຺ຖ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖູຕິ ເອກໍສຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ທກ຺ຂຕີຕິ ທໂສ. ວສໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ວສວຕ຺ຕີ.

ສພ຺ພໍ ໂລກໍ ອຠິຎ຺ຎາຕິ ເຕຘາຕຸກໍ ໂລກສນ຺ນິວາສໍ ຊານິຕ຺ວາ. ສພ຺ພໍ ໂລເກ ຍຖາຕຖນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ເຕຘາຕຸກໂລກສນ຺ນິວາເສ ຍໍກິຎ຺ຈິ ເນຍ຺ຍໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຍຖາຕຖໍ ອວິປຣີຕໍ ຊານິຕ຺ວາ. ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຍຄານໍ ປຫາເນນ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ອນູປໂຍຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິອຸປເຍຫິ ວິຣຫິໂຕ. ສພ຺ພາຠິຠູຕິ ຣູປາທີນິ ສພ຺ພາຣມ຺ມຓານິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ຘີໂຣຕິ ຘິຕິສມ຺ປນ຺ໂນ. ສພ຺ພຄນ຺ຖປ຺ປໂມຈໂນຕິ ສພ຺ເພ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຄນ຺ເຖ ໂມເຈຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ຜຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ຜຸຏ຺ຐາ ອສ຺ສ. ອິທຎ຺ຈ ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ. ປຣມາ ສນ຺ຕີຕິ ນິພ຺ພານໍ. ຕຎ຺ຫິ ເຕນ ຎາຓຜຸສເນນ ຜຸຏ຺ຐໍ. ເຕເນວາຫ – ນິພ຺ພານໍ ອກຸໂຕຠຍນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ປຣມາສນ຺ຕີຕິ ອຸຕ຺ຕມາ ສນ຺ຕິ. ກຕຣາ ສາຕິ? ນິພ຺ພານໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ນິພ຺ພາເນ ກຸໂຕຈິ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອກຸໂຕຠຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍຕິ ອຸປຘິສງ຺ຂຍສງ຺ຂາເຕ ນິພ຺ພາເນ ຕທາຣມ຺ມຓາຍ ຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ສີໂຫ ອນຸຕ຺ຕໂຣຕິ ປຣິສ຺ສຍານໍ ສຫນຏ຺ເຐນ ກິເລສານຎ຺ຈ ຫິໍສນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ສີໂຫ ນາມ. ພ຺ຣຫ຺ມນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ. ອິຕີຕິ ເອວໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸເຓ ຊານິຕ຺ວາ. ສງ຺ຄມ຺ມາຕິ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ. ຕໍ ນມສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຕໍ ຕຖາຄຕໍ ເຕ ສຣຓໍ ຄຕາ ນມສ຺ສນ຺ຕິ. ອິທານິ ຍໍ ວທນ຺ຕາ ເຕ ນມສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ທນ຺ໂຕຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

໔. ກາຬກາຣາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔. ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ກຕຣາຍ ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ? ທສພລຄຸຓກຖາຍ. ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ກິຣ ຘີຕາ ຈູຬສຸຠທ຺ທາ ‘‘ສາເກຕນຄເຣ ກາຬກເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຄຫໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກກຸລໍ ຄຈ຺ຉາມິ. ສເຈ ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກາຣໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ເອກສ຺ມິໍ ປຸຣິເສ ເປສິຍມາເນ ປປຎ຺ໂຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ມໍ ອາວຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ ຠຄວາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ສຸຓິສາ ເມ ອາຄຕາ’’ຕິ ມງ຺ຄລໍ ກໂຣນ຺ໂຕວ ພຫຸໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ອເຈລກສຕານິ ນິມນ຺ເຕສິ. ໂສ ເຕສຸ ນິສິນ຺ເນສຸ ‘‘ຘີຕາ ເມ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຣຫນ຺ເຕ ວນ຺ທຕູ’’ຕິ ຈູຬສຸຠທ຺ທາຍ ເປເສສິ. ອາຄຕຜລາ ອຣິຍສາວິກາ ອຣຫນ຺ເຕຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ‘‘ລາຠາ ວຕ ເມ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄຕາ ເຕ ນິສ຺ສິຣິກທສ຺ສເນ ອເຈລເກ ທິສ຺ວາວ ‘‘ສມຓາ ນາມ ນ ເອວຣູປາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາຕ, ເຍສໍ ເນວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຫິຣີ, ນ ພຫິທ຺ຘາ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນ ອິເມ ສມຓາ, ຘີຘີ’’ຕິ ເຂຬໍ ປາເຕຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄຕາ.

ຕໂຕ ອເຈລກາ ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ ກຸໂຕ ເຕ ເອວຣູປາ ກາລກຓ຺ຓີ ລທ຺ຘາ, ກິໍ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອຎ຺ຎາ ທາຣິກາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເສຏ຺ຐິໍ ປຣິຠາສິໍສຸ. ໂສ ‘‘ອາຈຣິຍາ ຊານິຕ຺ວາ ວາ ກຕໍ ໂຫຕຸ ອຊານິຕ຺ວາ ວາ, ອຫເມຕ຺ຖ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອເຈລເກ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຸຠທ຺ທາຍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ກສ຺ມາ ເອວຣູປໍ ອກາສິ, ກສ຺ມາ ອຣຫນ຺ເຕ ລຊ຺ຊາເປສີ’’ຕິ ອາຫ. ຕາຕ, ອຣຫນ຺ຕາ ນາມ ເອວຣູປາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ອຖ ນໍ ໂສ ອາຫ –

‘‘ກີທິສາ ສມຓາ ຕຸຍ຺ຫໍ, ພາຬ຺ຫໍ ໂຂ ເນ ປສໍສສິ;

ກິໍສີລາ ກິໍສມາຈາຣາ, ຕໍ ເມ ອກ຺ຂາຫິ ປຸຈ຺ຉິຕາ’’ຕິ.

ສາ ອາຫ –

‘‘ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ ສນ຺ຕມນາ, ສນ຺ຕເຕຊາ ຄຸຓມຄ຺ຄສຓ຺ຐິຕາ;

ໂອກ຺ຂິຕ຺ຕຈກ຺ຂູ ມິຕຠາຓີ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມ.

‘‘ວສນ຺ຕິ ວນໂມຄຍ຺ຫ, ນາໂຄ ເຉຕ຺ວາວ ພນ຺ຘນໍ;

ເອກກິຍາ ອທຸຕິຍາ, ຕາທິສາ ສມຓາ ມມາ’’ຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປຸເຣ ຐຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຄຸຓໍ ກເຖສິ. ເສຏ຺ຐິ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຍທິ ເອວໍ, ຕວ ສມເຓ ອາເນຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ສາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກທາ ກຣິສ຺ສຖ, ຕາຕາ’’ຕິ. ເສຏ຺ຐິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເປເສຕ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ສ຺ເວ ອມ຺ມາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອຸປຣິປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຫນ຺ຕໍ ປຸປ຺ຜສມຸຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິໂຍ ທສພລສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ນມສ຺ສມານາ ອຏ຺ຐາສິ. ເອວຎ຺ຈ ອວຈ – ‘‘ຠຄວາ ສ຺ເວ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ຕານິ ປຸປ຺ຜານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ວິຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ອທ຺ທສ. ຘມ຺ມເທສນາປຣິໂຍສາເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກມຫາເສຏ຺ຐິ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມມ ເຄເຫ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຈູຬສຸຠທ຺ທາຍ ນິມນ຺ຕິຕມ຺ຫ ເສຏ຺ຐີຕິ. ນ, ຠນ຺ເຕ, ກຎ຺ຈິ ອາຄຕໍ ປສ຺ສາມາຕິ. ອາມ, ເສຏ຺ຐິ, ສທ຺ຘາ ປນ ອຸປາສິກາ ທູເຣ ໂຍຊນສຕມຕ຺ຖເກປິ ໂຍຊນສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກປິ ຐິຕາ ຫິມວນ຺ໂຕ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ທູເຣ ສນ຺ໂຕ ປກາເສນ຺ຕິ, ຫິມວນ຺ໂຕວ ປພ຺ພໂຕ;

ອສນ຺ເຕຕ຺ຖ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ຂິຕ຺ຕາ ຍຖາ ສຣາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໐໔) –

ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມມ, ຘີຕຸ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ສຕ຺ຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ, ອານນ຺ທ, ສາເກຕໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ສລາກໍ ເທຫິ. ທທນ຺ໂຕ ຈ ຉຬຠິຎ຺ຎານໍເຍວ ທເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕຖາ ອກາສິ. ຈູຬສຸຠທ຺ທາ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ພຫຸກິຈ຺ຈາ ພຫຸກຣຓີຍາ, ມໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຍ຺ຍ ວາ ນ ວາ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ຈູຬສຸຠທ຺ທາຍ ກເຖສິ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ມາ ໂຂ ຕ຺ວໍ ວິມນາ ອໂຫສິ, ມາ ທຸມ຺ມນາ. ອຘິວຸຕ຺ຖໍ ເຕ ຠຄວຕາ ສ຺ວາຕນາຍ ຠຕ຺ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນາ’’ຕິ. ສາ ຕຸຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາ ທານເມວ ສໍວິທຫິ. ສກ຺ໂກປິ ໂຂ ເທວຣາຊາ ວິສ຺ສກມ຺ມໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕາຕ, ທສພໂລ ຈູຬສຸຠທ຺ທາຍ ສນ຺ຕິກໍ ສາເກຕນຄຣໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ປຎ຺ຈ ກູຏາຄາຣສຕານິ ມາເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ປຎ຺ຈຫິ ຉຬຠິຎ຺ຎສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ກູຏາຄາຣຍາເນນ ມຓິວຓ຺ຓໍ ອາກາສໍ ວິລິຂນ຺ໂຕ ວິຍ ສາເກຕນຄຣໍ ອຄມາສິ.

ສຸຠທ຺ທາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ສສຸຣປກ຺ໂຂ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ, ສາຘຸ ເຕສໍ ອນຸຈ຺ຉວິກຘມ຺ມໍ ກເຖຖາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ກາຬກເສຏ຺ຐິ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຍ຺ຍານໍ ທສພລສ຺ສ ອທາສິ. ອເຈລກາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຐມໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ນີຫຣິຕພ຺ພນິຍາເມນ ເຕ ນີຫຣຖາ’’ຕິ ສພ຺ເພ ນີຫຣາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສຕ຺ຖຸ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມເທຍ຺ຍໍ ກຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປາເຕສິ. ໂສ ກາຬເກນ ກາຣິຕຕາຍ ກາຬກາຣາໂມ ນາມ ຊາໂຕ. ຠຄວາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສາເກເຕ ວິຫຣຕິ ກາຬກາຣາເມ’’ຕິ.

ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ປຎ຺ຈສເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ. ເຕ ກິຣ ສາເກຕນຄຣວາສິໂນ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍ ນິສິນ຺ນາ ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ນາມ ມຫນ຺ຕາ, ເອວຣູປໍ ນາມ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກໍ ກາຬກເສຏ຺ຐິໍ ທິຏ຺ຐິໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາເປຕ຺ວາ ສກລນຄຣໍ ສຕ຺ຖາຣາ ເທວໂລກສທິສໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ທສພລສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ – ‘‘ມຍິ ຄເຕ ມຫຕີ ເທສນາ ສມຸຏ຺ຐິສ຺ສຕິ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈ ອິເມ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫາປຖວີ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ກມ຺ປິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຘມ຺ມສຠໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສາຕິ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ເອວມິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ຄຸຓກຖາຍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ຕມຫໍ ຊານາມີ’’ຕິ ປທປຣິໂຍສາເນ ມຫາປຖວີ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິນ຺ຕິ ອຠິອຎ຺ຎາສິໍ, ຊານິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິທິຕນ຺ຕິ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ຎາຕໍ. ອິມິນາ ເອຕໍ ທສ຺ເສຕິ – ອຎ຺ເຎ ຊານນ຺ຕິເຍວ, ມຍາ ປນ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ວິທິຕນ຺ຕິ. ອິເມຫິ ຕີຫິ ປເທຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຠູມິ ນາມ ກຖິຕາ. ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ນ ອຸປຏ຺ຐາສີຕິ ຕໍ ຉທ຺ວາຣິກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຕຖາຄໂຕ ຕຓ຺ຫາຍ ວາ ທິຏ຺ຐິຍາ ວາ ນ ອຸປຏ຺ຐາສິ ນ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ອຍຎ຺ຫິ ປສ຺ສຕິ ຠຄວາ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ, ຉນ຺ທຣາໂຄ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ, ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ໂສ ຠຄວາ. ສຸຓາຕິ ຠຄວາ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ. ຆາຍຕິ ຠຄວາ ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ. ສາຍຕິ ຠຄວາ ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ. ຜຸສຕິ ຠຄວາ ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ. ວິຊານາຕິ ຠຄວາ ມນສາ ຘມ຺ມໍ, ຉນ຺ທຣາໂຄ ຠຄວໂຕ ນຕ຺ຖິ, ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ໂສ ຠຄວາ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ນ ອຸປຏ຺ຐາສີ’’ຕິ. ອິມິນາ ປເທນ ຂີຓາສວຠູມິ ກຖິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕໍ ມມສ຺ສ ມຸສາຕິ ຕໍ ເມ ວຈນໍ ມຸສາວາໂທ ນາມ ຠເວຍ຺ຍ. ຕໍ ປສ຺ສ ຕາທິສເມວາຕິ ຕມ຺ປິ ມຸສາວາໂທ ຠເວຍ຺ຍ. ຕໍ ມມສ຺ສ ກລີຕິ ຕໍ ວຈນໍ ມຍ຺ຫໍ ໂທໂສ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຈ຺ຈຠູມິ ນາມ ກຖິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ທຏ຺ຐາ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ທິສ຺ວາ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທິຏ຺ຐໍ ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ ຕໍ ທິຏ຺ຐໍ ຣູປາຍຕນໍ ‘‘ອຫໍ ມຫາຊເນນ ທິຏ຺ຐເມວ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐີຫິ ນ ມຎ຺ຎຕິ. ອທິຏ຺ຐໍ ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ ‘‘ອຫໍ ມຫາຊເນນ ອທິຏ຺ຐເມວ ເອຕໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວມ຺ປິ ຕຓ຺ຫາທີຫິ ມຎ຺ຎນາຫິ ນ ມຎ຺ຎຕິ. ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ ‘‘ມຫາຊເນນ ທິຏ຺ຐໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວມ຺ປິ ຕາຫິ ມຎ຺ຎນາຫິ ນ ມຎ຺ຎຕິ. ທຏ຺ຐພ຺ພຎ຺ຫິ ອທິຏ຺ຐມ຺ປິ ໂຫຕິເຍວ. ເອວຣູປານິ ຫິ ວຈນານິ ຕີສຸປິ ກາເລສຸ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ເຕນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ທຏ຺ຐາຣໍ ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ ປສ຺ສິຕາຣໍ ເອກສຕ຺ຕໍ ນາມ ຕາຫິ ມຎ຺ຎນາຫິ ນ ມຎ຺ຎຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສຏ຺ຐາເນສຸປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິມິນາ ເອຕ຺ຕເກນ ຐາເນນ ສຸຎ຺ຎຕາຠູມິ ນາມ ກຖິຕາ.

ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ. ຕາທີເຍວ ຕາທີຕິ ຕາທິຕາ ນາມ ເອກສທິສຕາ. ຕຖາຄໂຕ ຈ ຍາທິໂສ ລາຠາທີສຸ, ຕາທິໂສວ ອລາຠາທີສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ລາເຠປິ ຕາທີ, ອລາເຠປິ ຕາທີ. ຍເສປິ ຕາທີ, ອຍເສປິ ຕາທີ. ນິນ຺ທາຍປິ ຕາທີ, ປສໍສາຍປິ ຕາທີ. ສຸເຂປິ ຕາທີ, ທຸກ຺ເຂປິ ຕາທີ’’ຕິ (ມຫານິ. ໓໘, ໑໙໒). ອິມາຍ ຕາທິຕາຍ ຕາທີ. ຕມ຺ຫາ ຈ ປນ ຕາທິມ຺ຫາຕິ ຕໂຕ ຕຖາຄຕຕາທິໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ ວາ ປຓີຕຕໂຣ ວາ ຕາທີ ນຕ຺ຖີຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຕາທິຠູມິ ນາມ ກຖິຕາ. ອິມາຫິ ປຎ຺ຈຠູມີຫິ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປນ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈສຸປິ ຐາເນສຸ ມຫາປຖວີ ສກ຺ຂິຠາເວນ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ເຕ ປຎ຺ຈສເຕ ອຘຸນາປພ຺ພຊິເຕ ກຸລປຸຕ຺ເຕ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຈຕຸຣາສີຕິ ປາຓສຫສ຺ສານິ ອມຕປານໍ ປິວິໍສຸ.

ຠຄວາປິ ສຸຕ຺ຕໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄາຖາຫິ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຍໍກິຎ຺ຈີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ໂຌສິຕໍ ສຈ຺ຈມຸຕໍ ປເຣສນ຺ຕິ ປເຣສໍ ສທ຺ຘາຍ ປຣປຕ຺ຕິຍາຍນາຍ ສຈ຺ຈມຸຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຎິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌສິຕໍ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ. ສຍສໍວຸເຕສູຕິ ສຍເມວ ສໍວຣິຕ຺ວາ ປິຍາຍິຕ຺ວາ ຄຫິຕຄຫເຓສຸ, ທິຏ຺ຐິຄຕິເກສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິຏ຺ຐິຄຕິກາ ຫິ ສຍໍ ສໍວຸຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສຈ຺ຈໍ ມຸສາ ວາປິ ປຣໍ ທເຫຍ຺ຍາຕິ ເຕສຸ ສຍໍ ສໍວຸຕສງ຺ຂາເຕສຸ ທິຏ຺ຐິຄຕິເກສຸ ຕຖາຄໂຕ ຕາທີ ເຕສໍ ເອກມ຺ປິ ວຈນໍ ‘‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສຈ຺ຈໍ ມຸສາ ວາປິ ປຣໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ກຕ຺ວາ ນ ໂອທເຫຍ຺ຍ, ນ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍ, ນ ປຕ຺ຕິຍາເຍຍ຺ຍ. ເອຕຎ຺ຈ ສລ຺ລນ຺ຕິ ເອຕໍ ທິຏ຺ຐິສລ຺ລໍ. ປຏິກຈ຺ຈ ທິສ຺ວາຕິ ປຸເຣຕຣໍ ໂພຘິມູເລເຍວ ທິສ຺ວາ. ວິສຕ຺ຕາຕິ ລຄ຺ຄາ ລຄິຕາ ປລິພຸທ຺ຘາ. ຊານາມິ ປສ຺ສາມິ ຕເຖວ ເອຕນ຺ຕິ ຍຖາຍໍ ປຊາ ອຊ຺ໂຌສິຕາ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວິສຕ຺ຕາ ລຄ຺ຄາ ລຄິຕາ, ເອວໍ ອຫມ຺ປິ ຊານາມິ ປສ຺ສາມິ. ຕຖາ ເອວໍ ຍຖາ ເອຕາຍ ປຊາຍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອຊ຺ໂຌສິຕໍ ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໕. ປຎ຺ຈເມ ຊນກຸຫນຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕີຫິ ກຸຫນວຕ຺ຖູຫິ ຊນສ຺ສ ກຸຫນຕ຺ຖາຍ. ນ ຊນລປນຕ຺ຖນ຺ຕິ ນ ຊນສ຺ສ ອຸປລາປນຕ຺ຖໍ. ນ ລາຠສກ຺ກາຣສິໂລການິສໍສຕ຺ຖນ຺ຕິ ນ ຈີວຣາທິຖຸຕິວຈນຕ຺ຖໍ. ນ ອິຕິວາທປ຺ປໂມກ຺ຂານິສໍສຕ຺ຖນ຺ຕິ ນ ເຕນ ເຕນ ກາຣເຓນ ກຕວາທານິສໍສຕ຺ຖໍ, ນ ວາທສ຺ສ ປໂມກ຺ຂານິສໍສຕ຺ຖໍ. ນ ອິຕິ ມໍ ຊໂນ ຊານາຕູຕິ ນ ‘‘ເອວໍ ກິຣ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ, ເອວໍ ກິຣ ເອສ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຊນສ຺ສ ຊານນຕ຺ຖາຍ. ສໍວຣຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ສໍວເຣຫິ ສໍວຣຓຕ຺ຖາຍ. ປຫານຕ຺ຖນ຺ຕິ ຕີຫິ ປຫາເນຫິ ປຊຫນຕ຺ຖາຍ. ວິຣາຄຕ຺ຖນ຺ຕິ ຣາຄາທີນໍ ວິຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ. ນິໂຣຘຕ຺ຖນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ. ອນີຕິຫນ຺ຕິ ອິຕິຫປຣິວຊ຺ຊິຕໍ, ອປຣປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພາໂນຄຘຄາມິນນ຺ຕິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນ຺ໂຕຄາມິນໍ. ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍຎ຺ຫິ ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຣິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນ຺ໂຕເຍວ ວຕ຺ຕຕິ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ທຸວິຘມ຺ປິ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກເຖຕ຺ວາ ຄາຖາສຸ ວິວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕໍ.

໖. ກຸຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໖. ຉຏ຺ເຐ ກຸຫາຕິ ກຸຫກາ. ຖທ຺ຘາຕິ ໂກເຘນ ຈ ມາເນນ ຈ ຖທ຺ຘາ. ລປາຕິ ອຸປລາປກາ. ສິງ຺ຄີຕິ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ສິງ຺ຄໍ, ຍໍ ສິງ຺ຄໍ ສິງ຺ຄາຣຕາ ຈາຕຸຣຕາ ຈາຕຸຣິຍໍ ປຣິກ຺ຂຕ຺ຕຕາ ປາຣິກ຺ຂຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໘໕໒) ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຫິ ສິງ຺ຄສທິເສຫິ ປາກຏກິເລເສຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອຸນ຺ນຬາຕິ ອຸຄ຺ຄຕນຬາ ຕຸຈ຺ຉມານໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິຕາ. ອສມາຫິຕາຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄມຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອລາຠິໂນ. ນ ເມ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ມາມກາຕິ ເຕ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂູ ມມ ສນ຺ຕກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ເຕ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕ ໂຂ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ມາມກາຕິ ອິຘາປິ ເມຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ວທຕິ, ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ປນ ‘‘ມາມກາ’’ຕິ ອາຫ. ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສີລາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ວຑ຺ຒນໂຕ ວຸທ຺ຘິໍ, ນິຈ຺ຈລຠາເວນ ວິຣູຬ຺ຫິໍ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຕ຺ຖຏຕາຍ ເວປຸລ຺ລໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ເຕ ປເນເຕ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ວິຣຸຫນ຺ຕິ, ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ປຕ຺ເຕ ວິຣູຬ຺ຫາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕປິ ຄາຖາສຸປິ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕໍ.

໗. ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໗. ສຕ຺ຕເມ ອປ຺ປານີຕິ ປຣິຕ຺ຕານິ. ສຸລຠານີຕິ ສຸເຂນ ລທ຺ຘພ຺ພານິ, ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ລຠິຕຸໍ. ອນວຊ຺ຊານີຕິ ນິທ຺ໂທສານິ. ປິຓ຺ຑິຍາໂລປໂຠຊນນ຺ຕິ ຊງ຺ຆາປິຓ຺ຑິຍພເລນ ຈຣິຕ຺ວາ ອາໂລປມຕ຺ຕໍ ລທ຺ຘໍ ໂຠຊນໍ. ປູຕິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ມຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓປິ ກາໂຍ ປູຕິກາໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ອຠິນວມ຺ປິ ມຸຕ຺ຕໍ ປູຕິມຸຕ຺ຕເມວ.

ວິຆາໂຕຕິ ວິຄຕຆາໂຕ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິສາ ນປ຺ປຏິຫຎ຺ຎຕີຕິ ຍສ຺ສ ຫິ ‘‘ອສຸກຏ຺ຐານໍ ນາມ ຄໂຕ ຈີວຣາທີນິ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ທິສາ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ ນາມ. ຍສ຺ສ ເອວໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ນປ຺ປຏິຫຎ຺ຎຕິ ນາມ. ຘມ຺ມາຕິ ປຏິປຕ຺ຕິຘມ຺ມາ. ສາມຎ຺ຎສ຺ສານຸໂລມິກາຕິ ສມຓຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸໂລມາ. ອຘິຄ຺ຄຫິຕາຕິ ສພ຺ເພເຕ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຘິຄ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕຄຕາ ນ ປຣິພາຫິຣາຕິ.

໘. ອຣິຍວໍສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໘. ອຏ຺ຐມສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ. ອິມໍ ກິຣ ມຫາອຣິຍວໍສສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ຠຄວາ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ອຕ຺ຕໂນປິ ປຣປຸຄ຺ຄລານມ຺ປິ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນານິ ຈຕ຺ຕາລີສ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານິ, ‘‘ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍວໍສາຕິ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ອຣິຍວໍສາຕິ ອຣິຍານໍ ວໍສາ. ຍຖາ ຫິ ຂຕ຺ຕິຍວໍໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວໍໂສ ເວສ຺ສວໍໂສ ສຸທ຺ທວໍໂສ ສມຓວໍໂສ ກຸລວໍໂສ ຣາຊວໍໂສ, ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ອຏ຺ຐໂມ ອຣິຍວໍໂສ ອຣິຍຕນ຺ຕິ ອຣິຍປເວຓີ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສ ໂຂ ປນາຍໍ ອຣິຍວໍໂສ ອິເມສໍ ວໍສານໍ ມູລຄນ຺ຘາທີນໍ ກາຬານຸສາຣິຄນ຺ຘາທໂຍ ວິຍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ.

ເກ ປນ ເຕ ອຣິຍາ, ເຍສໍ ເອເຕ ວໍສາຕິ? ອຣິຍາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ຕຖາຄຕສາວກາ ຈ, ເອເຕສໍ ອຣິຍານໍ ວໍສາຕິ ອຣິຍວໍສາ. ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຫິ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິການໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານໍ ມຕ຺ຖເກ ຕຓ຺ຫງ຺ກໂຣ, ເມຘງ຺ກໂຣ, ສຣຓງ຺ກໂຣ, ທີປງ຺ກໂຣຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕ ອຣິຍາ, ເຕສໍ ອຣິຍານໍ ວໍສາຕິ ອຣິຍວໍສາ. ເຕສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ປຣິນິພ຺ພານໂຕ ອປຣຠາເຄ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ…ເປ… ອິມສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ກກຸສນ຺ໂຘ, ໂກຓາຄມໂນ, ກສ຺ສໂປ, ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ໂຄຕໂມຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເຕສໍ ອຣິຍານໍ ວໍສາຕິ ອຣິຍວໍສາ. ອປິຈ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘ-ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘ-ພຸທ຺ຘສາວການໍ ອຣິຍານໍ ວໍສາຕິ ອຣິຍວໍສາ.

ເຕ ໂຂ ປເນເຕ ອຄ຺ຄຎ຺ຎາ ອຄ຺ຄາຕິ ຊານິຕພ຺ພາ, ຣຕ຺ຕຎ຺ຎາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕາຕິ ຊານິຕພ຺ພາ, ວໍສຎ຺ຎາ ວໍສາຕິ ຊານິຕພ຺ພາ. ໂປຣາຓາ ນ ອຘຸນຸປ຺ປຕ຺ຕິກາ. ອສໍກິຓ຺ຓາ ອວິກິຓ຺ຓາ ອນປນີຕາ. ອສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພາ ອຕີຕພຸທ຺ເຘຫິປິ ນ ສໍກິຓ຺ຓປຸພ຺ພາ, ‘‘ກິ ອິເມຫີ’’ຕິ ນ ອປນີຕປຸພ຺ພາ. ນ ສໍກີຍນ຺ຕີຕິ ອິທານິປິ ນ ອປນີຍນ຺ຕິ. ນ ສໍກີຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອນາຄຕພຸທ຺ເຘຫິປິ ນ ອປນີຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ເຍ ໂລເກ ວິຎ຺ຎູ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ເຕຫິ ອປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐາ, ສມເຓຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວິຎ຺ຎູຫິ ອນິນ຺ທິຕາ ອຄຣຫິຕາ.

ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສວເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ອິຕຣີຕເຣນາຕິ ນ ຖູລສຸຂຸມລູຂປຓີຕຖິຣຊິຓ຺ຓານໍ ເຍນ ເກນຈິ, ອຖ ໂຂ ຍຖາລທ຺ຘາທີນໍ ອິຕຣີຕເຣນ ເຍນ ເກນຈິ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈີວຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕໂຍ ສນ຺ໂຕສາ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສຕິ. ປິຓ຺ຑປາຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕສໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ‘‘ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເຈວ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຕິ ອິເມ ຕໂຍ ສນ຺ໂຕເສ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ ອິຕຣີຕເຣນ ຈີວເຣນ, ຍຖາລທ຺ຘາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ຈີວເຣນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຈີວຣໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ຈີວຣກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ປໍສຸກູລໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ຈີວຣສນ຺ໂຕໂສ ຊານິຕພ຺ໂພ, ຈີວຣປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ຘຸຕງ຺ຄານິ ຊານິຕພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຖ ຈີວຣໍ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຂມາທີນິ ຉ ຈີວຣານິ ທຸກູລາທີນິ ຉ ອນຸໂລມຈີວຣານິ ຊານິຕພ຺ພານິ. ອິມານິ ທ຺ວາທສ ກປ຺ປິຍຈີວຣານິ. ກຸສຈີຣໍ, ວາກຈີຣໍ, ຜລກຈີຣໍ, ເກສກມ຺ພລໍ, ວາຬກມ຺ພລໍ, ໂປຕ຺ຖໂກ, ຈມ຺ມໍ, ອຸລູກປກ຺ຂໍ, ຣຸກ຺ຂທຸສ຺ສໍ, ລຕາທຸສ຺ສໍ, ເອຣກທຸສ຺ສໍ, ກທລິທຸສ຺ສໍ, ເວຬຸທຸສ຺ສນ຺ຕິ ເອວມາທີນິ ປນ ອກປ຺ປິຍຈີວຣານິ.

ຈີວຣກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຆໂຕ ວາ ຄຓໂຕ ວາ ຎາຕິໂຕ ວາ ມິຕ຺ຕໂຕ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຘເນນ, ປໍສຸກູລໍ ວາ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໂຕ ຉ ເຂຕ຺ຕານິ, ອຏ຺ຐນ຺ນຎ຺ຈ ມາຕິການໍ ວເສນ ອຏ຺ຐ ເຂຕ຺ຕານິ ຊານິຕພ຺ພານິ.

ປໍສຸກູລນ຺ຕິ ໂສສານິກໍ, ປາປຓິກໍ, ຣຖິຍໍ, ສງ຺ກາຣກູຏກໍ, ໂສຕ຺ຖິຍໍ, ສິນານໍ, ຕິຕ຺ຖໍ, ຄຕປຈ຺ຈາຄຕໍ, ອຄ຺ຄິທຑ຺ຒໍ, ໂຄຂາຍິຕໍ, ອຸປຈິກຂາຍິຕໍ, ອຸນ຺ທູຣຂາຍິຕໍ, ອນ຺ຕຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ທສຈ຺ຉິນ຺ນໍ, ຘຊາຫຏໍ, ຖູປໍ, ສມຓຈີວຣໍ, ສາມຸທ຺ທິຍໍ, ອາຠິເສກິຍໍ, ປນ຺ຖິກໍ, ວາຕາຫຏໍ, ອິທ຺ຘິມຍໍ, ເທວທຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເຕວີສຕິ ປໍສຸກູລານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂສຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ ຄພ຺ຠມລຫຣຓໍ. ຄຕປຈ຺ຈາຄຕນ຺ຕິ ມຕກສຣີຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສຸສານໍ ເນຕ຺ວາ ອານີຕຈີວຣໍ. ຘຊາຫຏນ຺ຕິ ຘຊໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ອານີຕໍ. ຖູປນ຺ຕິ ວມ຺ມິເກ ປູຊິຕຈີວຣໍ. ສາມຸທ຺ທິຍນ຺ຕິ ສມຸທ຺ທວີຈີຫິ ຖລໍ ປາປິຕໍ. ປນ຺ຖິກນ຺ຕິ ປນ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ໂຈຣຠເຍນ ປາສາເຓຫິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປາຣຸຕຈີວຣໍ. ອິທ຺ຘິມຍນ຺ຕິ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຈີວຣໍ. ເສສໍ ປາກຏເມວາຕິ.

ຈີວຣສນ຺ໂຕໂສຕິ ວີສຕິ ຈີວຣສນ຺ໂຕສາ – ຈີວເຣ ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕໂສ, ຄມນສນ຺ໂຕໂສ, ປຣິເຍສນສນ຺ໂຕໂສ, ປຏິລາຠສນ຺ໂຕໂສ, ມຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓສນ຺ໂຕໂສ, ໂລລຸປ຺ປວິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ, ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ, ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ, ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ, ອຸທກສນ຺ໂຕໂສ, ໂຘວນສນ຺ໂຕໂສ, ກຣຓສນ຺ໂຕໂສ, ປຣິມາຓສນ຺ໂຕໂສ, ສຸຕ຺ຕສນ຺ໂຕໂສ, ສິພ຺ພນສນ຺ໂຕໂສ, ຣຊນສນ຺ໂຕໂສ, ກປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ, ປຣິໂຠຄສນ຺ໂຕໂສ, ສນ຺ນິຘິປຣິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ, ວິສ຺ສຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສາທກຠິກ຺ຂຸນາ ເຕມາສໍ ນິພທ຺ຘວາສໍ ວສິຕ຺ວາ ເອກມາສມຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ເກຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂສ ຫິ ປວາເຣຕ຺ວາ ຈີວຣມາເສ ຈີວຣໍ ກໂຣຕິ, ປໍສຸກູລິໂກ ອຑ຺ຒມາເສເນວ ກໂຣຕິ. ອິທໍ ມາສຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ກນໍ ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕເສນ ປນ ສນ຺ຕຸຏ຺ເຐນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປາຈີນຂຓ຺ຑຣາຊິວາສິກປໍສຸກູລິກຕ຺ເຖຣສທິເສນ ຠວິຕພ຺ພໍ.

ເຖໂຣ ກິຣ ‘‘ເຈຕິຍປພ຺ພຕວິຫາເຣ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄໂຕ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຈີວຣໍ ຊິຓ຺ຓໍ, ພຫູນໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ມຫາວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຖ ປຸນທິວເສ ຈີວຣໍ ອາທາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິ. ເຖໂຣ ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ອາຫ. ຄາມທ຺ວາຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ຄມິສ຺ສາມີຕິ. ອຫມ຺ປາວຸໂສ, ຄມິສ຺ສາມີຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຫາໂພຘິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐຕ຺ວາ ‘‘ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ມນາປໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອປຣິສຸທ຺ໂຘ ເມ ວິຕກ຺ໂກ’’ຕິ ຕໂຕວ ປຏິນິວຕ຺ຕິ. ປຸນທິວເສ ອມ຺ພງ຺ຄຓສມີປໂຕ, ປຸນທິວເສ ມຫາເຈຕິຍສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣທ຺ວາຣໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖທິວເສ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ເຖໂຣ ‘‘ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິຕກ຺ໂກ ນ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉມາໂນ ຄາມໍ ປາວິສິ. ຕຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ເອໂກ ມນຸສ຺ໂສ ອຸຈ຺ຈາຣປລິພຸທ຺ໂຘ ສາຏເກເຍວ ວຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ຉຑ຺ເຑສິ. ປໍສຸກູລິກຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ນີລມກ຺ຂິກາຫິ ສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫສິ. ມຫາເຖໂຣ ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ສງ຺ກາຣຏ຺ຐານສ຺ສ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາສີ’’ຕິ. ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ກາຣຏ຺ຐານສ຺ສ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ມຍ຺ຫໍ ປິຕຸ ທສພລສ຺ສ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ປຸຓ຺ຓທາສິຍາ ສຣີຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕໍ ປໍສຸກູລໍ ຕຸມ຺ພມຕ຺ເຕ ປາຓເກ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ສຸສານໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ ກຕໍ, ຠນ຺ເຕຕິ. ມຫາເຖໂຣ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ວິຕກ຺ໂກ ປໍສຸກູລິກສ຺ສາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ປໍສຸກູລິກຕ຺ເຖໂຣປິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ຐິໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຕີຓິ ຜລານິ ປຕ຺ໂຕ ຕໍ ສາຏກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປາຈີນຂຓ຺ຑຣາຊິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜລໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປນ ‘‘ກຕ຺ຖ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວ ຄມນໍ ຄມນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ປຣິເຍສນ຺ຕສ຺ສ ປນ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ສທ຺ຘິໍ ອປຣິເຍສິຕ຺ວາ ລຊ຺ຊິໍ ເປສລໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິເຍສນໍ ປຣິເຍສນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ເອວໍ ປຣິເຍສນ຺ຕສ຺ສ ອາຫຣິຍມານໍ ຈີວຣໍ ທູຣໂຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ມນາປໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕໍ ອມນາປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ຖູລສຸຂຸມາທີສຸ ຍຖາລທ຺ເຘເນວ ສນ຺ຕຸສ຺ສນໍ ປຏິລາຠສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ເອວໍ ລທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ທຸປຏ຺ຏສ຺ສ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ເອກປຏ຺ຏສ຺ສາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປໂຫນກມຕ຺ເຕເນວ ສນ຺ຕຸສ຺ສນໍ ມຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຈີວຣໍ ປຣິເຍສນ຺ຕສ຺ສ ປນ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຆຣທ຺ວາເຣ ມນາປໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທ຺ວາຣປຏິປາຏິຍາ ຈຣຓໍ ໂລລຸປ຺ປວິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

ລູຂປຓີເຕສຸ ເຍນ ເກນຈິ ຍາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາລທ຺ເຘເນວ ຍາປນໍ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ອຕ຺ຕໂນ ຖາມໍ ຊານິຕ຺ວາ ເຍນ ຍາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເຕນ ຍາປນໍ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ມນາປໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ເຍນ ເກນຈິ ຍາປນໍ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

‘‘ກຕ຺ຖ ອຸທກໍ ມນາປໍ, ກຕ຺ຖ ອມນາປ’’ນ຺ຕິ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ເຍນ ເກນຈິ ໂຘວນູປເຄນ ອຸທເກນ ໂຘວນໍ ອຸທກສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ປຓ຺ຑຸມຕ຺ຕິກເຄຣຸກປູຕິປຓ຺ຓຣສກິລິຏ຺ຐານິ ປນ ອຸທການິ ວຊ຺ເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຘວນ຺ຕສ຺ສ ປນ ມຸຄ຺ຄຣາທີຫິ ອປຫຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖຫິ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ໂຘວນໍ ໂຘວນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຕຖາ ອສຸຊ຺ຌນ຺ຕໍ ປຓ຺ຓານິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕາປິຕອຸທເກນາປິ ໂຘວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ອິທໍ ຖູລໍ, ອິທໍ ສຸຂຸມ’’ນ຺ຕິ ອໂກເປຕ຺ວາ ປໂຫນກນີຫາເຣເນວ ກຣຓໍ ກຣຓສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຕິມຓ຺ຑລປຕິຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ກຣຓໍ ປຣິມາຓສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຈີວຣກຣຓຕ຺ຖາຍ ປນ ມນາປໍ ສຸຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິສ຺ສາມີຕິ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ຣຖິກາທີສຸ ວາ ເທວຏ຺ຐາເນ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປາທມູເລ ວາ ຐປິຕໍ ຍໍກິຎ຺ຈິເທວ ສຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຣຓໍ ສຸຕ຺ຕສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

ກຸສິພນ຺ຘນກາເລ ປນ ອງ຺ຄຸລມຕ຺ເຕ ສຕ຺ຕ ວາເຣ ນ ວິຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ສຫາໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕເຠໂທປິ ນຕ຺ຖິ. ຕິວງ຺ຄຸລມຕ຺ເຕ ປນ ສຕ຺ຕ ວາເຣ ວິຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ເນນາປິ ສຫາເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕເຠໂທ. ອຍໍ ສິພ຺ພນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຣຊນ຺ເຕນ ປນ ກາຬກຈ຺ຉກາທີນິ ປຣິເຍສນ຺ເຕນ ນ ຈຣິຕພ຺ພໍ, ໂສມວກ຺ກລາທີສຸ ຍໍ ລຠຕິ, ເຕນ ຣຊິຕພ຺ພໍ. ອລຠນ຺ເຕນ ປນ ມນຸສ຺ເສຫິ ອຣຎ຺ເຎ ວາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕຣຊນໍ ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຈິຕ຺ວາ ຉຑ຺ຑິຕກສຏໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຊິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ຣຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ນີລກທ຺ທມກາຬສາເມສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄເຫຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ເຐ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປຎ຺ຎາຍມານກປ຺ປກຣຓໍ ກປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

ຫິຣິໂກປີນປ຺ປຏິຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕວເສນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໍ ປຣິໂຠຄສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ທຸສ຺ສໍ ປນ ລຠິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕໍ ວາ ສູຈິໍ ວາ ກາຣກໍ ວາ ອລຠນ຺ເຕນ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ລຠນ຺ເຕນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກຕມ຺ປິ ສເຈ ອນ຺ເຕວາສິກາທີນໍ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເຕ ຈ ອສນ຺ນິຫິຕາ, ຍາວ ອາຄມນາ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອາຄຕມຕ຺ເຕສຸ ທາຕພ຺ພໍ. ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ສຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນຘິຏ຺ຐິຕເມວ ຫິ ສນ຺ນິຘິ ໂຫຕິ, ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ອຍໍ ສນ຺ນິຘິປຣິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ເຕນ ປນ ນ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພໍ, ສາຣຓີຍຘມ຺ເມ ຐຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

ຈີວຣປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ຘຸຕງ຺ຄານິ ນາມ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄຎ຺ເຈວ ເຕຈີວຣິກງ຺ຄຎ຺ຈ. ເຕສໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໔-໒໕) ເວທິຕພ຺ພາ. ອິຕິ ຈີວຣສນ຺ໂຕສມຫາອຣິຍວໍສໍ ປູຣຍມາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອິມານິ ທ຺ເວ ຘຸຕງ຺ຄານິ ໂຄເປຕິ. ອິມານິ ໂຄເປນ຺ໂຕ ຈີວຣສນ຺ໂຕສມຫາອຣິຍວໍສວເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕີຕິ.

ວຓ຺ຓວາທີຕິ ເອໂກ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ນ ກເຖຕິ. ເອໂກ ນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ. ເອໂກ ເນວ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ນ ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ. ເອໂກ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ເຈວ ໂຫຕິ, ສນ຺ໂຕສສ຺ສ ຈ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ຈ ວຓ຺ຓວາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອເນສນນ຺ຕິ ທູເຕຍ຺ຍປຫິນຄມນານຸໂຍຄປເຠທໍ ນານປ຺ປກາຣໍ ອເນສນໍ. ອປ຺ປຕິຣູປນ຺ຕິ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ອລທ຺ຘາ ຈາຕິ ອລຠິຕ຺ວາ. ຍຖາ ເອກຈ຺ໂຈ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຈີວຣໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸຎ຺ຎວນ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ໂກຫຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕສຕິ ປຣິຕສ຺ສຕິ, ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ເອວໍ ອລທ຺ຘາ ຈີວຣໍ ນ ປຣິຕສ຺ສຕິ. ລທ຺ຘາ ຈາຕິ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ລຠິຕ຺ວາ. ອຄຘິໂຕຕິ ວິຄຕໂລຠຄິທ຺ໂຘ. ອມຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ອຘິມຕ຺ຕຕຓ຺ຫາຍ ມຸຈ຺ຉໍ ອນາປນ຺ໂນ. ອນຊ຺ໂຌປນ຺ໂນຕິ ຕຓ຺ຫາຍ ອໂນຕ຺ຖໂຕ ອປຣິໂຍນທ຺ໂຘ. ອາທີນວທສ຺ສາວີຕິ ອເນສນາປຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ເຄຘິຕປຣິໂຠເຄ ຈ ອາທີນວໍ ປສ຺ສມາໂນ. ນິສ຺ສຣຓປຎ຺ໂຎຕິ ‘‘ຍາວເທວ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສຣຓເມວ ປຊານນ຺ໂຕ.

ອິຕຣີຕຣຈີວຣສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ຈີວເຣນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ. ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕີຕິ ‘‘ອຫໍ ປໍສຸກູລິໂກ, ມຍາ ອຸປສມ຺ປທມາເຬເຍວ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄໍ ຄຫິຕໍ, ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນໍ ນ ກໂຣຕິ. ໂນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕີຕິ ‘‘ອິເມ ປນຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ນ ປໍສຸກູລິກາ’’ຕິ ວາ, ‘‘ປໍສຸກູລິກງ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ເອເຕສໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ປຣໍ ນ ວມ຺ເຠຕິ. ໂຍ ຫິ ຕຕ຺ຖ ທກ຺ໂຂຕິ ໂຍ ຕສ຺ມິໍ ຈີວຣສນ຺ໂຕເສ ວຓ຺ຓວາທາທີສຸ ວາ ທກ຺ໂຂ ເຉໂກ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ. ອນລໂສຕິ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ອາລສິຍວິຣຫິໂຕ. ສມ຺ປຊາໂນ ປຏິສ຺ສໂຕຕິ ສມ຺ປຊານປຎ຺ຎາຍ ເຈວ ສຕິຍາ ຈ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອຣິຍວໍເສ ຐິໂຕຕິ ອຣິຍວໍເສ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ.

ອິຕຣີຕເຣນ ປິຓ຺ຑປາເຕນາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ປິຓ຺ຑປາເຕນ. ເອຕ຺ຖາປິ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຊານິຕພ຺ໂພ, ປິຓ຺ຑປາຕກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕໂສ ຊານິຕພ຺ໂພ, ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑປາໂຕຕິ ໂອທໂນ ກຸມ຺ມາໂສ ສຕ຺ຕຸ ມຈ຺ໂຉ ມໍສໍ ຂີຣໍ ທຘິ ສປ຺ປິ ນວນີຕໍ ເຕລໍ ມຘຸ ຜາຓິຕໍ ຍາຄຸ ຂາທນີຍໍ ສາຍນີຍໍ ເລຫນີຍນ຺ຕິ ໂສຬສ ປິຓ຺ຑປາຕາ.

ປິຓ຺ຑປາຕກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ເທສຠຕ຺ຕໍ ນິມນ຺ຕນໍ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ປກ຺ຂິກໍ ອຸໂປສຖິກໍ ປາຏິປທິກຠຕ຺ຕໍ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕໍ ຄມິກຠຕ຺ຕໍ ຄິລານຠຕ຺ຕໍ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກຠຕ຺ຕໍ ຘຸຣຠຕ຺ຕໍ ກຸຏິຠຕ຺ຕໍ ວາຣຠຕ຺ຕໍ ວິຫາຣຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ປນ຺ນຣສ ປິຓ຺ຑປາຕກ຺ເຂຕ຺ຕານິ.

ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕໂສຕິ ປິຓ຺ຑປາເຕ ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕໂສ ຄມນສນ຺ໂຕໂສ ປຣິເຍສນສນ຺ໂຕໂສ ປຏິລາຠສນ຺ໂຕໂສ ປຏິຄ຺ຄຫຓສນ຺ໂຕໂສ ມຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓສນ຺ໂຕໂສ ໂລລຸປ຺ປວິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສ ອຸປກາຣສນ຺ໂຕໂສ ປຣິມາຓສນ຺ໂຕໂສ ປຣິໂຠຄສນ຺ໂຕໂສ ສນ຺ນິຘິປຣິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສຕິ ປນ຺ນຣສ ສນ຺ໂຕສາ.

ຕຕ຺ຖ ສາທໂກ ຠິກ຺ຂຸ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ວິຕກ຺ເກຕິ. ປິຓ຺ຑປາຕິເກນ ປນ ຄເຓນ ສທ຺ຘິໍ ຈຣຕາ ສາຍໍ ເຖຣູປຏ຺ຐານກາເລ ‘‘ສ຺ເວ ກຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສາມາຕິ? ອສຸກຄາເມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ວິຕກ຺ເກຕພ຺ພໍ. ເອກຈາຣິເກນ ວິຕກ຺ກມາຬເກ ຐຕ຺ວາ ວິຕກ຺ເກຕພ຺ພໍ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ອຣິຍວໍສາ ຈຸໂຕ ໂຫຕິ ປຣິພາຫິໂຣ. ອຍໍ ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ເຕນ ‘‘ກຸຫິໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ຄມນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ປຣິເຍສນ຺ເຕນ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ລຊ຺ຊິໍ ເປສລເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປຣິເຍສນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ທູຣໂຕວ ອາຫຣິຍມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ມນາປໍ, ເອຕໍ ອມນາປ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປາເທຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປຏິລາຠສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ‘‘ອິມໍ ມນາປໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ອິມໍ ອມນາປໍ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພເມວ. ອຍໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

ເອຕ຺ຖ ປນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ພຫຸ, ທາຍໂກ ອປ຺ປໍ ທາຕຸກາໂມ, ອປ຺ປໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມປິ ພຫຸ, ທາຍໂກປິ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ປມາເຓເນວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ນ ພຫຸ, ທາຍໂກປິ ອປ຺ປໍ ທາຕຸກາໂມ, ອປ຺ປໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ນ ພຫຸ, ທາຍໂກ ປນ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ປມາເຓນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປຏິຄ຺ຄຫຓສ຺ມິຎ຺ຫິ ມຕ຺ຕໍ ອຊານນ຺ໂຕ ມນຸສ຺ສານໍ ປສາທໍ ມກ຺ເຂຕິ, ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ວິນິປາເຕຕິ, ສາສນໍ ນ ກໂຣຕິ, ວິຊາຕມາຕຸຍາປິ ຈິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອິຕິ ມຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາວ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ມຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ອຑ຺ຒກຸລານິເຍວ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາຣປຏິປາຏິຍາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ໂລລຸປ຺ປວິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕສາທໂຍ ຈີວເຣ ວຸຕ຺ຕນຍາ ເອວ.

ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ສມຓຘມ຺ມໍ ອນຸປາເລສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອຸປກາຣໍ ຎຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໍ ອຸປກາຣສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອານີຕໍ ນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນ ສຕິ ເຕນ ຄາຫາເປຕພ຺ພໍ, ອສຕິ ຫຣາເປຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປຣິມາຓສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ‘‘ຊິຆຈ຺ຉາຍ ປຏິວິໂນທນໍ ອິທເມຕ຺ຖ ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໍ ປຣິໂຠຄສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ນິທຫິຕ຺ວາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ສນ຺ນິຘິປຣິວຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ. ມຸຂໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ສາຣຓີຍຘມ຺ເມ ຐິເຕນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນສນ຺ໂຕໂສ ນາມ.

ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ປນ ປຎ຺ຈ ຘຸຕງ຺ຄານິ ປິຓ຺ຑປາຕິກງ຺ຄໍ ສປທານຈາຣິກງ຺ຄໍ ເອກາສນິກງ຺ຄໍ ປຕ຺ຕປິຓ຺ຑິກງ຺ຄໍ ຂລຸປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕິກງ຺ຄນ຺ຕິ. ເຕສໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໒໖-໓໐) ວຸຕ຺ຕາ. ອິຕິ ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕສມຫາອຣິຍວໍສໍ ປູຣຍມາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຘຸຕງ຺ຄານິ ໂຄເປຕິ, ອິມານິ ໂຄເປນ຺ໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕສມຫາອຣິຍວໍເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ວຓ຺ຓວາທີຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ເສນາສເນນາຕິ ອິຘ ເສນາສນໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ເສນາສນກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ເສນາສນສນ຺ໂຕໂສ ຊານິຕພ຺ໂພ, ເສນາສນປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ເສນາສນນ຺ຕິ ມຎ຺ໂຈ ປີຐໍ ຠິສິ ພິມ຺ໂພຫນໍ ວິຫາໂຣ ອຑ຺ຒໂຍໂຄ ປາສາໂທ ຫມ຺ມິຍໍ ຄຸຫາ ເລຓໍ ອຏ຺ໂຏ ມາໂຬ ເວຬຸຄຸມ຺ໂພ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ຍຕ຺ຖ ວາ ປນ ຠິກ຺ຂູ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອິມານິ ປນ຺ນຣສ ເສນາສນານິ.

ເສນາສນກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ສງ຺ຆໂຕ ວາ ຄຓໂຕ ວາ ຎາຕິໂຕ ວາ ມິຕ຺ຕໂຕ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຘເນນ ປໍສຸກູລໍ ວາຕິ ຉ ເຂຕ຺ຕານິ.

ເສນາສນສນ຺ໂຕໂສຕິ ເສນາສເນ ວິຕກ຺ກສນ຺ໂຕສາທໂຍ ປນ຺ນຣສ ສນ຺ໂຕສາ. ເຕ ປິຓ຺ຑປາເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສນາສນປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕານິ ປນ ປຎ຺ຈ ຘຸຕງ຺ຄານິ ອາຣຎ຺ຎິກງ຺ຄໍ ຣຸກ຺ຂມູລິກງ຺ຄໍ ອພ຺ໂຠກາສິກງ຺ຄໍ ໂສສານິກງ຺ຄໍ ຍຖາສນ຺ຖຕິກງ຺ຄນ຺ຕິ. ເຕສໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໑-໓໕) ວຸຕ຺ຕາ. ອິຕິ ເສນາສນສນ຺ໂຕສມຫາອຣິຍວໍສໍ ປູຣຍມາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ຘຸຕງ຺ຄານິ ໂຄເປຕິ. ອິມານິ ໂຄເປນ຺ໂຕ ເສນາສນສນ຺ໂຕສມຫາອຣິຍວໍເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ.

ຄິລານປຈ຺ຈໂຍ ປນ ປິຓ຺ຑປາເຕເຍວ ປວິຏ຺ໂຐ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາລາຠຍຖາພລຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕເສເນວ ສນ຺ຕຸສ຺ສິຕພ຺ພໍ. ເນສຊ຺ຊິກງ຺ຄໍ ຠາວນາຣາມອຣິຍວໍສໍ ຠຊຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ປຎ຺ຈ ເສນາສເນ ວຸຕ຺ຕາ, ປຎ຺ຈ ອາຫາຣນິສ຺ສິຕາ;

ເອໂກ ວີຣິຍສໍຍຸຕ຺ໂຕ, ທ຺ເວ ຈ ຈີວຣນິສ຺ສິຕາ’’ຕິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ປຖວິໍ ປຕ຺ຖຣມາໂນ ວິຍ ສາຄຣກຸຈ຺ຉິໍ ປູຣຍມາໂນ ວິຍ ອາກາສໍ ວິຕ຺ຖາຣຍມາໂນ ວິຍ ຈ ປຐມໍ ຈີວຣສນ຺ໂຕສໍ ອຣິຍວໍສໍ ກເຖຕ຺ວາ ຈນ຺ທໍ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ສູຣິຍໍ ອຸລ຺ລງ຺ເຆນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ທຸຕິຍໍ ປິຓ຺ຑປາຕສນ຺ໂຕສໍ ກເຖຕ຺ວາ ສິເນຣຸໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ຕຕິຍໍ ເສນາສນສນ຺ໂຕສໍ ອຣິຍວໍສໍ ກເຖຕ຺ວາ ອິທານິ ສຫສ຺ສນຍປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຠາວນາຣາມໍ ອຣິຍວໍສໍ ກເຖຕຸໍ ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຠາວນາຣາໂມ ໂຫຕີຕິ ເທສນໍ ອາຣຠິ.

ຕຕ຺ຖ ອາຣມຓໍ ອາຣາໂມ, ອຠິຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠາວນາຍ ອາຣາໂມ ອສ຺ສາຕິ ຠາວນາຣາໂມ. ຠາວນາຍ ຣໂຕຕິ ຠາວນາຣໂຕ. ປຎ຺ຈວິເຘ ປຫາເນ ອາຣາໂມ ອສ຺ສາຕິ ປຫານາຣາໂມ. ອປິຈ ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕີຕິ ຠາວນາຣາໂມ. ປຊຫນ຺ໂຕ ຣມຕີຕິ ປຫານາຣາໂມຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕິ, ຣຕິໍ ວິນ຺ທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາເທ, ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຎ຺ຈ ພລານິ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ, ສຕ຺ຕ ອນຸປສ຺ສນາ, ອຏ຺ຐາຣສ ມຫາວິປສ຺ສນາ, ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ, ອຏ຺ຐຕິໍສ ອາຣມ຺ມຓວິຠຕ຺ຕິໂຍ ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕິ, ຣຕິໍ ວິນ຺ທຕິ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທໂຍ ປນ ກິເລເສ ປຊຫນ຺ໂຕ ຣມຕິ, ຣຕິໍ ວິນ຺ທຕິ.

ອິເມສຸ ປນ ຈຕູສຸ ອຣິຍວໍເສສຸ ປຸຣິເມຫິ ຕີຫິ ເຕຣສນ຺ນໍ ຘຸຕງ຺ຄານໍ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສສ຺ສ ຈ ວເສນ ສກລໍ ວິນຍປິຏກໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ, ຠາວນາຣາເມນ ອວເສສໍ ປິຏກທ຺ວຍໍ. ອິມໍ ປນ ຠາວນາຣາມໍ ອຣິຍວໍສໍ ກເຖນ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຬິຍາ ກເຖຕພ຺ໂພ, ທີຆນິກາເຍ ທສຸຕ຺ຕຣສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ກເຖຕພ຺ໂພ, ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ກເຖຕພ຺ໂພ, ອຠິຘມ຺ເມ ນິທ຺ເທສປຣິຍາເຍນ ກເຖຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຬິຍາຕິ –

‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕິ, ກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ຣມຕິ. ອພ຺ຍາປາທໍ, ພ຺ຍາປາທໍ… ອາໂລກສຎ຺ຎໍ… ຖິນມິທ຺ຘໍ… ອວິກ຺ເຂປໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ… ຘມ຺ມວວຕ຺ຖານໍ… ວິຈິກິຈ຺ຉໍ… ຎາຓໍ… ອວິຊ຺ຊໍ… ປາໂມຊ຺ຊໍ… ອຣຕິໍ… ປຐມຊ຺ຌານໍ, ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ… ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ… ວິຕກ຺ກວິຈາເຣ… ຕຕິຍຊ຺ຌານໍ… ປີຕິໍ… ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ… ສຸຂທຸກ຺ເຂ… ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕິ, ຣູປສຎ຺ຎໍ ປຏິຆສຎ຺ຎໍ ນານຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ຣມຕິ. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕິ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ຣມຕິ.

‘‘ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕິ, ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ຣມຕິ. ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນໍ… ສຸຂສຎ຺ຎໍ… ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນໍ… ອຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ… ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນໍ… ນນ຺ທິໍ… ວິຣາຄານຸປສ຺ສນໍ… ຣາຄໍ… ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນໍ… ສມຸທຍໍ… ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນໍ… ອາທານໍ… ຂຍານຸປສ຺ສນໍ … ຆນສຎ຺ຎໍ… ວຍານຸປສ຺ສນໍ… ອາຍູຫນໍ… ວິປຣິຓາມານຸປສ຺ສນໍ… ຘຸວສຎ຺ຎໍ… ອນິມິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນໍ … ນິມິຕ຺ຕໍ… ອປ຺ປຓິຫິຕານຸປສ຺ສນໍ… ປຓິຘິໍ… ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນໍ… ອຠິນິເວສໍ… ອຘິປຎ຺ຎາຘມ຺ມວິປສ຺ສນໍ… ສາຣາທານາຠິນິເວສໍ… ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສນໍ… ສມ຺ໂມຫາຠິນິເວສໍ… ອາທີນວານຸປສ຺ສນໍ… ອາລຍາຠິນິເວສໍ… ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນໍ… ອປ຺ປຏິສງ຺ຂໍ… ວິວຏ຺ຏານຸປສ຺ສນໍ… ສໍໂຍຄາຠິນິເວສໍ… ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ… ທິຏ຺ເຐກຏ຺ເຐ ກິເລເສ… ສກທາຄາມິມຄ຺ຄໍ… ໂອຬາຣິເກ ກິເລເສ… ອນາຄາມິມຄ຺ຄໍ… ອນຸສຫຄເຕ ກິເລເສ… ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕິ, ສພ຺ພກິເລເສ ປຊຫນ຺ໂຕ ຣມຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໔໑,໙໕).

ເອວໍ ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຬິຍາ ກເຖຕພ຺ໂພ.

ທີຆນິກາເຍ ທສຸຕ຺ຕຣສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນາຕິ –

‘‘ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕິ, ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ຣມຕິ…ເປ… ທສ ຘມ຺ເມ ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕິ, ທສ ຘມ຺ເມ ປຊຫນ຺ໂຕ ຣມຕິ. ກຕມໍ ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕິ? ກາຍຄຕາສຕິໍ ສາຕສຫຄຕໍ, ອິມໍ ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕິ. ກຕມໍ ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ຣມຕິ? ອສ຺ມິມານໍ, ອິມໍ ເອກໍ ຘມ຺ມໍ ປຊຫນ຺ໂຕ ຣມຕິ. ກຕເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ເມ…ເປ… ກຕເມ ທສ ຘມ຺ເມ ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕິ? ທສ ກສິຓາຍຕນານິ, ອິເມ ທສ ຘມ຺ເມ ຠາເວນ຺ໂຕ ຣມຕິ. ກຕເມ ທສ ຘມ຺ເມ ປຊຫນ຺ໂຕ ຣມຕິ? ທສ ມິຈ຺ຉຕ຺ເຕ, ອິເມ ທສ ຘມ຺ເມ ປຊຫນ຺ໂຕ ຣມຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຠາວນາຣາໂມ ໂຫຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໑-໓໖໐).

ເອວໍ ທີຆນິກາເຍ ທສຸຕ຺ຕຣສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ກເຖຕພ຺ໂພ.

ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນາຕິ –

‘‘ເອກາຍໂນ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄ…ເປ… ຍາວເທວ ຎາຓມຕ຺ຕາຍ ປຏິສ຺ສຕິມຕ຺ຕາຍ. ອນິສ຺ສິໂຕ ຈ ວິຫຣຕິ, ນ ຈ ກິຎ຺ຈິ ໂລເກ ອຸປາທິຍຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຠາວນາຣາໂມ ໂຫຕິ ຠາວນາຣໂຕ. ປຫານາຣາໂມ ໂຫຕິ ປຫານຣໂຕ. ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ປຊານາຕິ…ເປ… ປຸນ ຈປຣໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ເສຍ຺ຍຖາປິ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສຣີຣໍ ສິວຖິກາຍ ຉຑ຺ຑິຕໍ…ເປ… ປູຕີນິ ຈຸຓ຺ຓກຊາຕານິ. ໂສ ອິມເມວ ກາຍໍ ອຸປສໍຫຣຕິ ‘ອຍມ຺ປິ ໂຂ ກາໂຍ ເອວໍຘມ຺ໂມ ເອວໍຠາວີ ເອວໍອນຕີໂຕ’ຕິ. ອິຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ…ເປ… ເອວມ຺ປິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຠາວນາຣາໂມ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໐໖ ອາທໂຍ).

ເອວໍ ມຊ຺ຌິມນິກາເຍ ສຕິປຏ຺ຐານສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ກເຖຕພ຺ໂພ.

ອຠິຘມ຺ເມ ນິທ຺ເທສປຣິຍາເຍນາຕິ ສພ຺ເພປິ ສງ຺ຂເຕ ‘‘ອນິຈ຺ຈໂຕ ທຸກ຺ຂໂຕ ໂຣຄໂຕ ຄຓ຺ຑໂຕ …ເປ… ສໍກິເລສິກຘມ຺ມໂຕ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຣມຕິ, ເອວໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ຠາວນາຣາໂມ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑໓; ຈູຬນິ. ອຸປສີວມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ ໓໙, ນນ຺ທມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ ໕໑). ເອວໍ ນິທ຺ເທສປຣິຍາເຍນ ກເຖຕພ຺ໂພ.

ເນວຕ຺ຕານຸກ຺ກໍເສຕີຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ສຏ຺ຐິ ວາ ສຕ຺ຕຕິ ວາ ວສ຺ສານິ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ໂກ ມຍາ ສທິໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນໍ ນ ກໂຣຕິ. ໂນ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕີຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາມຕ຺ຕກມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ອິເມ ວິສ຺ສຏ຺ຐກມ຺ມຏ຺ຐານາ ຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຣວມ຺ຠນໍ ນ ກໂຣຕິ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍວໍສາຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍວໍສາ ອຣິຍຕນ຺ຕິໂຍ ອຣິຍປເວຓິໂຍ ອຣິຍຎ຺ຊສາ ອຣິຍວຏຸມານີຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ວິນິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອິທານິ ມຫາອຣິຍວໍສປຣິປູຣກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວສນທິສາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິເມຫິ ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສ຺ເວວ ອຣຕິໍ ສຫຕີຕິ ໂສເຍວ ອຣຕິໍ ອນຠິຣຕິໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕໍ ສຫຕິ ອຠິຠວຕິ. ນ ຕໍ ອຣຕິ ສຫຕີຕິ ຕໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸໍ ຍາ ເອສາ ປນ຺ເຕສຸ ເສນາສເນສຸ ອຘິກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນາຍ ອຣຕິ ນາມ ໂຫຕິ, ສາ ສຫິຕຸໍ ອຘິຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຣຕິຣຕິສໂຫຕິ ອຣຕິຎ຺ຈ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓຣຕິຎ຺ຈ ສຫຕິ, ອຘິຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ.

ອິທານິ ຄາຖາຫິ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນາຣຕີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຘີຣນ຺ຕິ ວີຣິຍວນ຺ຕໍ. ນາຣຕິ ຘີຣໍ ສຫຕີຕິ ອິທໍ ປຸຣິມສ຺ເສວ ກາຣຓວຈນໍ. ຍສ຺ມາ ສາ ຘີຣໍ ນ ສຫຕິ ນປ຺ປໂຫຕິ ຘີຣໍ ສຫິຕຸໍ ອຘິຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ນາຣຕິ ສຫຕິ ຘີຣໍ. ຘີໂຣ ຫິ ອຣຕິສ຺ສໂຫຕິ ອຣຕິສຫຕ຺ຕາ ຫິ ໂສ ຘີໂຣ ນາມ, ຕສ຺ມາ ອຣຕິໍ ສຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພກມ຺ມວິຫາຍີນນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ເຕຠູມກກມ຺ມໍ ຈຊິຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປຣິວຏຸມໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ປນຸຓ຺ຓໍ ໂກ ນິວາຣເຍຕິ ກິເລເສ ປນຸທິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ໂກ ນາມ ຣາໂຄ ວາ ໂທໂສ ວາ ນິວາເຣຍ຺ຍ. ເນກ຺ຂໍ ຊມ຺ໂພນທສ຺ເສວ, ໂກ ຕໍ ນິນ຺ທິຕຸມຣຫຕີຕິ ຊມ຺ໂພນທສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຊາຕິຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ນິກ຺ຂສທິສໍ ຄຣຫິຕພ຺ພໂທສວິມຸຕ຺ຕໍ ໂກ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນິນ຺ທິຕຸໍ ອຣຫຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຸນາປິ ປສໍສິໂຕຕິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາປິ ເອສ ປຸຄ຺ຄໂລ ປສໍສິໂຕເຍວາຕິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈຕ຺ຕາລີສ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານິ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ.

໙. ຘມ຺ມປທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໙. ນວເມ ຘມ຺ມປທານີຕິ ຘມ຺ມໂກຏ຺ຐາສາ. ອນຠິຊ຺ຌາຕິອາທີສຸ ອຠິຊ຺ຌາປຏິກ຺ເຂເປນ ອນຠິຊ຺ຌາ, ພ຺ຍາປາທປຏິກ຺ເຂເປນ ອພ຺ຍາປາໂທ, ມິຈ຺ຉາສຕິປຏິກ຺ເຂເປນ ສມ຺ມາສຕິ, ມິຈ຺ຉາສມາຘິປຏິກ຺ເຂເປນ ສມ຺ມາສມາຘິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອນຠິຊ຺ຌາລູຕິ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ ຫຸຕ຺ວາ. ອພ຺ຍາປນ຺ເນນ ເຈຕສາຕິ ສພ຺ພກາລໍ ປກຕິຠາວໍ ອວິຊຫນ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ. ສໂຕ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອາຣມ຺ມເຓ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ອສ຺ສ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຸສມາຫິໂຕຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ເຕ ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິຕຈິຕ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕປິ ຄາຖາຍປິ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ.

໑໐. ປຣິພ຺ພາຊກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໐. ທສເມ ອຠິຎ຺ຎາຕາຕິ ຎາຕາ ປາກຏາ. ອນ຺ນຠາໂຣຕິອາທີນິ ເຕສໍ ນາມານິ. ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ. ສາ ຫິ ອິຘ ປຏິສລ຺ລານນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍາຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ອຠິຊ຺ຌາລຸນ຺ຕິ ສຕຓ຺ຫໍ. ກາເມສຸ ຕິພ຺ພສາຣາຄນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ພຫລຣາຄໍ. ຕມຫໍ ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ຕໍ ອຫໍ ຕສ຺ມິໍ ກາຣເຓ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍໍ. ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພານິ ປຏິພາຫິຕພ຺ພນິ ວາ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍ. ສຫຘມ຺ມິກາຕິ ສກາຣຓາ. ວາທານຸປາຕາຕິ ຘມ຺ມິກວາເທ ຆຏ຺ຏຍມານາ ອຘມ຺ມິກວາທານຸປາຕາ, ວາທປ຺ປວຕ຺ຕິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄາຣຍ຺ຫາ ຐານາຕິ ຄຣຫິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາ ປຈ຺ຈຍາ. ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ອຸກ຺ກລາຕິ ອຸກ຺ກລຊນປທວາສິໂນ. ວສ຺ສຠຎ຺ຎາຕິ ວສ຺ໂສ ຈ ຠຎ຺ໂຎ ຈາຕິ ທ຺ເວ ຊນາ. ອເຫຕຸກວາທາຕິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ’’ຕິເອວມາທິວາທິໂນ. ອກິຣິຍວາທາຕິ ‘‘ກໂຣໂຕ ນ ກຣີຍຕິ ປາປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ກິຣິຍປຏິກ຺ເຂປວາທິໂນ. ນຕ຺ຖິກວາທາຕິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິວາທິໂນ. ເຕ ອິເມສຸ ຕີສຸປິ ທສ຺ສເນສຸ ໂອກ຺ກນ຺ຕນິຍາມາ ອເຫສຸໍ. ກຖໍ ປນ ເຕສຸ ນິຍາໂມ ໂຫຕີຕິ? ໂຍ ຫິ ເອວຣູປໍ ລທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນສຸ ນິສິນ຺ໂນ ສຊ຺ຌາຍຕິ ວີມໍສຕິ, ຕສ຺ສ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຫຕຸ ນຕ຺ຖິ ປຈ຺ຈໂຍ ກໂຣໂຕ ນ ກຣີຍຕິ ປາປໍ…ເປ… ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ…ເປ… ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ມິຈ຺ຉາສຕິ ສນ຺ຕິຏ຺ຐຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ຊວນານິ ຊວນ຺ຕິ. ປຐມຊວເນ ສເຕກິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ, ຕຖາ ທຸຕິຍາທີສຸ, ສຕ຺ຕເມ ພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ອເຕກິຈ຺ໂຉ ອນິວຕ຺ຕິ ອຣິຏ຺ຐກຓ຺ຏກສທິໂສ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກຈິ ເອກໍ ທສ຺ສນໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ໂກຈິ ທ຺ເວ, ໂກຈິ ຕີຓິປິ. ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກວ ໂຫຕິ, ປຕ຺ໂຕ ສຄ຺ຄມຄ຺ຄາວຣຓຎ຺ເຈວ ໂມກ຺ຂມຄ຺ຄາວຣຓຎ຺ຈ, ອຠພ຺ໂພ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ສຄ຺ຄມ຺ປິ ຄນ຺ຕຸໍ, ປເຄວ ໂມກ຺ຂໍ. ວຏ຺ຏຂາຓຸໂກ ນາເມສ ສຕ຺ໂຕ ປຖວິໂຄປໂກ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເອວຣູປສ຺ສ ຠວໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ. ວສ຺ສຠຎ຺ຎາປິ ເອທິສາ ອເຫສຸໍ. ນິນ຺ທາພ຺ຍາໂຣສນອຸປາຣມ຺ຠຠຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນິນ຺ທຠເຍນ ຆຏ຺ຏນຠເຍນ ອຸປວາທຠເຍນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຊ຺ຌາວິນເຍ ສິກ຺ຂນ຺ຕິ ອຠິຊ຺ຌາວິນໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ, ອຣຫຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂມາໂນ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ວຏ຺ຏວິຏ຺ຏໍ ກເຖຕ຺ວາ ຄາຖາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິ ກຖິຕາຕິ.

ອຸຣຸເວລວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.