໘. ເວສາຣຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘. ອຏ຺ຐເມ ເວສາຣຊ຺ຊານີຕິ ເອຕ຺ຖ ສາຣຊ຺ຊປຏິປກ຺ໂຂ ເວສາຣຊ຺ຊໍ, ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ສາຣຊ຺ຊາຠາວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໂສມນສ຺ສມຍຎາຓສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ອາສຠໍ ຐານນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ຐານໍ. ອາສຠາ ວາ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘາ, ເຕສໍ ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ຄວສຕເຊຏ຺ຐໂກ ອຸສໂຠ, ຄວສຫສ຺ສເຊຏ຺ຐໂກ ວສໂຠ. ວຊສຕເຊຏ຺ຐໂກ ວາ ອຸສໂຠ, ວຊສຫສ຺ສເຊຏ຺ຐໂກ ວສໂຠ, ສພ຺ພຄວເສຏ຺ໂຐ ສພ຺ພປຣິສ຺ສຍສໂຫ ເສໂຕ ປາສາທິໂກ ມຫາຠາຣວໂຫ ອສນິສຕສທ຺ເທຫິປິ ອສມ຺ປກມ຺ປິໂຍ ນິສໂຠ, ໂສ ອິຘ ອຸສໂຠຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອິທມ຺ປິ ຫິ ຕສ຺ສ ປຣິຍາຍວຈນໍ. ອຸສຠສ຺ສ ອິທນ຺ຕິ ອາສຠໍ. ຐານນ຺ຕິ ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ວວຕ຺ຖານໍ. ອິທໍ ປນ ອາສຠໍ ວິຍາຕິ ອາສຠໍ. ຍເຖວ ຫິ ນິສຠສງ຺ຂາໂຕ ອຸສໂຠ ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ອຈລຏ຺ຐາເນນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕປິ ຈຕູຫິ ເວສາຣຊ຺ຊປາເທຫິ ອຏ຺ຐປຣິສປຖວິໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ສເທວເກ ໂລເກ ເກນຈິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕນ ອກມ຺ປິໂຍ ອຈລຏ຺ຐາເນນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ຕິຏ຺ຐມາໂນວ ຕໍ ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ນ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ອຕ຺ຕນິ ອາໂຣເປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາສຠໍ ຐານໍ ປຏິຊານາຕີ’’ຕິ.

ປຣິສາສູຕິ ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ. ສີຫນາທໍ ນທຕີຕິ ເສຏ຺ຐນາທໍ ອຠີຕນາທໍ ນທຕິ, ສີຫນາທສທິສໍ ວາ ນາທໍ ນທຕິ. ອຍມຕ຺ໂຖ ສີຫນາທສຸຕ຺ເຕນ ທສ຺ເສຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ວາ ສີໂຫ ສຫນໂຕ ຈ ຫນນໂຕ ຈ ສີໂຫຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕ ໂລກຘມ຺ມານໍ ສຫນໂຕ ປຣປ຺ປວາທານຎ຺ຈ ຫນນໂຕ ສີໂຫຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສີຫສ຺ສ ນາທໍ ສີຫນາທໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ສີໂຫ ສີຫພເລນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິສາຣໂທ ວິຄຕໂລມຫໍໂສ ສີຫນາທໍ ນທຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄຕສີໂຫປິ ຕຖາຄຕພເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ ວິສາຣໂທ ວິຄຕໂລມຫໍໂສ ‘‘ອິຕິ ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນານາວິຘເທສນາວິລາສສມ຺ປນ຺ນໍ ສີຫນາທໍ ນທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິສາສຸ ສີຫນາທໍ ນທຕີ’’ຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຣຫ຺ມນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ວິສຸທ຺ຘໍ. ຈກ຺ກສທ຺ໂທ ປນາຍໍ –

‘‘ສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ລກ຺ຂເຓ ຈ, ຣຖງ຺ເຄ ອິຣິຍາປເຖ;

ທາເນ ຣຕນຘມ຺ມູຣ-ຈກ຺ກາທີສຸ ຈ ທິສ຺ສຕິ;

ຘມ຺ມຈກ຺ເກ ອິຘ ມໂຕ, ຕຎ຺ຈ ທ຺ເວຘາ ວິຠາວເຍ’’.

‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ການິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໓໑) ຫິ ອຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ປາທຕເລສຸ ຈກ຺ການິ ຊາຕານີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໕) ເອຕ຺ຖ ລກ຺ຂເຓ. ‘‘ຈກ຺ກໍວ ວຫໂຕ ປທ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໑) ເອຕ຺ຖ ຣຖງ຺ເຄ. ‘‘ຈຕຸຈກ຺ກໍ ນວທ຺ວາຣ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໙) ເອຕ຺ຖ ອິຣິຍາປເຖ. ‘‘ທທໍ ຠຸຎ຺ຊ ມາ ຈ ປມາໂທ, ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ຕຍ ສພ຺ພປາຓິນ’’ນ຺ຕິ (ຊາ. ໑.໗.໑໔໙) ເອຕ຺ຖ ທາເນ. ‘‘ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຣໂຫສີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໓; ມ. ນິ. ໓.໒໕໖) ເອຕ຺ຖ ຣຕນຈກ຺ເກ. ‘‘ມຍາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ (ສຸ. ນິ. ໕໖໒) ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ. ‘‘ອິຈ຺ຉາຫຕສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ຈກ຺ກໍ ຠມຕິ ມຕ຺ຖເກ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໑.໑໐໔; ໑.໕.໑໐໓) ເອຕ຺ຖ ອຸຣຈກ຺ເກ. ‘‘ຂຸຣປຣິຍນ຺ເຕນ ເຈປິ ຈກ຺ເກນາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໖໖) ເອຕ຺ຖ ປຫຣຓຈກ຺ເກ. ‘‘ອສນິວິຈກ຺ກ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໖໑; ສໍ. ນິ. ໒.໑໖໒) ເອຕ຺ຖ ອສນິມຓ຺ຑເລ. ອິຘ ປນາຍໍ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ ມໂຕ.

ຕໍ ປເນຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ ປຏິເວຘຎາຓຎ຺ຈ ເທສນາຎາຓຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາປຠາວິຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຣິຍຜລາວຫໍ ປຏິເວຘຎາຓໍ, ກຣຸຓາປຠາວິຕໍ ສາວການໍ ອຣິຍຜລາວຫໍ ເທສນາຎາຓໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິເວຘຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຠິນິກ຺ຂມນໂຕ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ຕຸສິຕຠວນໂຕ ວາ ຍາວ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ທີປງ຺ກຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວາ ຍາວ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ເທສນາຎາຓມ຺ປິ ປວຕ຺ຕມານໍ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຎ຺ຫິ ຍາວ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາ ປວຕ຺ຕມານໍ, ຜລກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕໍ ນາມ. ເຕສຸ ປຏິເວຘຎາຓໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ, ເທສນາຎາຓໍ ໂລກິຍໍ. ອຸຠຍມ຺ປິ ປເນຕໍ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓໍ, ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ໂອຣສຎາຓໍ.

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຕ ປຏິຊານໂຕຕິ ‘‘ອຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ມຍາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິຊານໂຕ ຕວ. ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາຕິ ອິເມ ນາມ ຘມ຺ມາ ຕຍາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ. ຕຕ຺ຣ ວຕາຕິ ເຕສຸ ‘‘ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ເອວໍ ທສ຺ສິຕຘມ຺ເມສຸ. ສຫຘມ຺ເມນາຕິ ສເຫຕຸນາ ສກາຣເຓນ ວຈເນນ. ນິມິຕ຺ຕເມຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຄ຺ຄໂລປິ ຘມ຺ໂມປິ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ໂຍ ມໍ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕິ. ຕໍ ຘມ຺ມໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ນາມ ຘມ຺ໂມ ຕຍາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ມໍ ປຏິໂຈເທສ຺ສຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ເຂມໍ ປຕ຺ໂຕ. ເສສປທທ຺ວຍໍ ອິມສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ເວສາຣຊ຺ຊຎາຓເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທສພລສ຺ສ ຫິ ‘‘ອຍໍ ນາມ ຘມ຺ໂມ ຕຍາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ໂຈທກໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ໂຈທນາກາຣຓໍ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຘມ຺ມໍ ວາ ອປສ຺ສໂຕ ‘‘ສຠາວພຸທ຺ໂຘເຍວ ວຕ ສມາໂນ ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘສ຺ມີຕິ ວທາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ພລວຕຣໍ ໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຎາຓໍ ເວສາຣຊ຺ຊໍ ນາມ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເຂມປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອນ຺ຕຣາຍິກາ ຘມ຺ມາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ອນ຺ຕຣາຍິກາ. ເຕ ອຕ຺ຖໂຕ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕາ ສຕ຺ຕ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘາ. ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ວີຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ຫິ ອນ຺ຕມໂສ ທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕມ຺ປິ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ. ອິຘ ປນ ເມຖຸນຘມ຺ໂມ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເມຖຸນໍ ເສວໂຕ ຫິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ນິສ຺ສໍສຍເມວ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ.

ຍສ຺ສ ໂຂ ປນ ເຕ ອຕ຺ຖາຍາຕິ ຣາຄກ຺ຂຍາທີສຸ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ. ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕຕິ ອສຸຠຠາວນາທິຘມ຺ໂມ ກຖິໂຕ. ຕຕ຺ຣ ວຕ ມນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອນິຍ຺ຍານິກຘມ຺ເມ ມໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວາທປຖາຕິ ວາທາເຍວ. ປຸຖູຕິ ພຫູ. ສິຕາຕິ ອຸປນິພທ຺ຘາ ອຠິສງ຺ຂຕາ. ອຖ ວາ ປຸຖຸສ຺ສິຕາຕິ ປຸຖຸຠາວໍ ສິຕາ ອຸປຄຕາ, ປຸຖູຫິ ວາ ສິຕາຕິປິ ປຸຖຸສ຺ສິຕາ. ຍໍ ນິສ຺ສິຕາຕິ ເອຕຣຫິປິ ຍໍ ວາທປຖໍ ນິສ຺ສິຕາ. ນ ເຕ ຠວນ຺ຕີຕິ ເຕ ວາທປຖາ ນ ຠວນ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ. ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ເທສນາຎາຓສ຺ສປິ ປຏິເວຘຎາຓສ຺ສປິ ເອຕໍ ນາມໍ. ເຕສຸ ເທສນາຎາຓໍ ໂລກິຍໍ, ປຏິເວຘຎາຓໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ. ເກວລີຕິ ສກລຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕາທິສນ຺ຕິ ຕຖາວິຘໍ.