໑. ກມ຺ມກາຣຓວຄ຺ໂຄ

໑. ວຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ທຸກນິປາຕສ຺ສ ປຐເມ ວຊ຺ຊານີຕິ ໂທສາ ອປຣາຘາ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກນ຺ຕິ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຸປ຺ປນ຺ນຜລໍ. ສມ຺ປຣາຍິກນ຺ຕິ ສມ຺ປຣາເຍ ອນາຄເຕ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຸປ຺ປນ຺ນຜລໍ. ອາຄຸຈາຣິນ຺ຕິ ປາປກາຣິໍ ອປຣາຘກາຣກໍ. ຣາຊາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາເຣນ຺ເຕຕິ ໂຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ຣາຊປຸຣິສາ ກໂຣນ຺ຕິ, ຣາຊາໂນ ປນ ຕາ ກາເຣນ຺ຕິ ນາມ. ຕໍ ໂຈຣໍ ເອວໍ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາຣິຍມານໍ ເອສ ປສ຺ສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປສ຺ສຕິ ໂຈຣໍ ອາຄຸຈາຣິໍ ຣາຊາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາເຣນ຺ເຕ’’ຕິ. ອທ຺ຘທຓ຺ຑເກຫີຕິ ມຸຄ຺ຄເຣຫິ, ປຫາຣສາຘນຕ຺ຖໍ ວາ ຈຕຸຫຕ຺ຖທຓ຺ຑໍ ທ຺ເວຘາ ເຉຕ຺ວາ ຄຫິຕທຓ຺ຑເກຫິ. ພິລງ຺ຄຖາລິກນ຺ຕິ ກຎ຺ຊິຍອຸກ຺ຂລິກກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສີສກຏາຫໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຄຸຬໍ ສຓ຺ຑາເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ເຕນ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ ປກ຺ກຸຖິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣຕິ. ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑິກນ຺ຕິ ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ຐອຸຠໂຕກຓ຺ຓຈູຬິກຄລວາຏກປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈມ຺ມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສພ຺ພເກເສ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ທຓ຺ຑເກນ ເວເຐຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາເຏນ຺ຕິ, ສຫ ເກເສຫິ ຈມ຺ມໍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ຕໂຕ ສີສກຏາຫໍ ຖູລສກ຺ຂຣາຫິ ຆໍສິຕ຺ວາ ໂຘວນ຺ຕາ ສງ຺ຂວຓ຺ຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຣາຫຸມຸຂນ຺ຕິ ຣາຫຸມຸຂກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສງ຺ກຸນາ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕມຸເຂ ທີປໍ ຊາເລນ຺ຕິ, ກຓ຺ຓຈູຬິກາຫິ ວາ ປຏ຺ຐາຍ ມຸຂໍ ນິຂາທເນນ ຂນນ຺ຕິ, ໂລຫິຕໍ ປຄ຺ຆຣິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ປູເຣຕິ.

ໂຊຕິມາລິກນ຺ຕິ ສກລສຣີຣໍ ເຕລປິໂລຕິກາຍ ເວເຐຕ຺ວາ ອາລິມ຺ເປນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖປຊ຺ໂຊຕິກນ຺ຕິ ຫຕ຺ເຖ ເຕລປິໂລຕິກາຍ ເວເຐຕ຺ວາ ທີປໍ ວິຍ ປຊ຺ຊາເລນ຺ຕິ. ເອຣກວຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ເອຣກວຕ຺ຕກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ເຫຏ຺ຐາຄີວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈມ຺ມວຏ຺ເຏ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຄປ຺ຜເກ ຐເປນ຺ຕິ, ອຖ ນໍ ໂຍຕ຺ເຕຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຑ຺ຒນ຺ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຈມ຺ມວຏ຺ເຏ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຕຕິ. ຈີຣກວາສິກນ຺ຕິ ຈີຣກວາສິກກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຕເຖວ ຈມ຺ມວຏ຺ເຏ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ກຏິຍໍ ຐເປນ຺ຕິ, ກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ຐເປນ຺ຕິ, ອຸປຣິເມຫິ ເຫຏ຺ຐິມສຣີຣໍ ຈີຣກນິວາສນນິວຕ຺ຖໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ເອເຓຍ຺ຍກນ຺ຕິ ເອເຓຍ຺ຍກກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອຸໂຠສຸ ກປ຺ປເຣສຸ ຈ ອຸໂຠສຸ ຊາຓຸເກສຸ ຈ ອຍວລຍານິ ທຕ຺ວາ ອຍສູລານິ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕິ. ໂສ ຈຕູຫິ ອຍສູເລຫິ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ. ອຖ ນໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ‘‘ເອເຓຍ຺ຍໂກ ໂຊຕິປຣິຄ຺ຄໂຫ ຍຖາ’’ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນປິ ອິທເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ກາເລນ ກາລໍ ສູລານິ ອປເນຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ອຏ຺ຐິໂກຏີຫິເຍວ ຐເປນ຺ຕິ. ເອວຣູປາ ກມ຺ມກາຣຓາ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ພຬິສມໍສິກນ຺ຕິ ອຸຠໂຕມຸເຂຫິ ພຬິເສຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ຈມ຺ມມໍສນ຺ຫາຣູນິ ອຸປ຺ປາເຏນ຺ຕິ. ກຫາປຓິກນ຺ຕິ ສກລສຣີຣໍ ຕິຓ຺ຫາຫິ ວາສີຫິ ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຫາປຓມຕ຺ຕໍ, ກຫາປຓມຕ຺ຕໍ ປາເຕນ຺ຕາ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕິ. ຂາຣາປຕຈ຺ຉິກນ຺ຕິ ສຣີຣໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາວຸເຘຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ໂກຈ຺ເຉຫິ ຂາຣໍ ຆໍສນ຺ຕິ, ຈມ຺ມມໍສນ຺ຫາຣູນິ ປຄ຺ຆຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກາວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ປລິຆປຣິວຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ເທນ ອຍສູລໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປຖວິຍາ ເອກາພທ຺ຘໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ປາເທ ຄເຫຕ຺ວາ ອາວິຎ຺ຉນ຺ຕິ. ປລາລປີຐກນ຺ຕິ ເຉໂກ ກາຣຓິໂກ ຉວິຈມ຺ມໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສທໂປເຕຫິ ອຏ຺ຐີນິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ເກເສສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປຕິ, ມໍສຣາສິເຍວ ໂຫຕິ. ອຖ ນໍ ເກເສເຫວ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ປລາລວຏ຺ຏິໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ເວເຐນ຺ຕິ. ສຸນເຂຫິປີຕິ ກຕິປຍານິ ທິວສານິ ອາຫາຣໍ ອທຕ຺ວາ ຉາຕກສຸນເຂຫິ ຂາທາເປນ຺ຕິ. ເຕ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກເມວ ກໂຣນ຺ຕິ. ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສນ຺ເຕຕິ ສູເລ ອາໂຣເປນ຺ເຕ.

ນ ປເຣສໍ ປາຠຕໍ ວິລຸມ຺ປນ຺ໂຕ ຈຣຕີຕິ ປເຣສໍ ສນ຺ຕກໍ ຠຓ຺ຑໍ ປຣມ຺ມຸຂໍ ອາຠຕໍ ອນ຺ຕມໂສ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ປຕິຕໍ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິລຸມ຺ປນ຺ໂຕ ນ ວິຈຣຕິ, ໂກ ອິມິນາ ອຕ຺ໂຖຕິ ປິຏ຺ຐິປາເທນ ວາ ປວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ.

ປາປໂກຕິ ລາມໂກ. ທຸກ຺ໂຂຕິ ອນິຏ຺ໂຐ. ກິຎ຺ຈ ຕນ຺ຕິ ກິໍ ນາມ ຕໍ ກາຣຓໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຍາຫນ຺ຕິ ເຍນ ອຫໍ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິ ຕິວິຘໍ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ. ກາຍສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ຕິວິຘໍ ກຸສລກມ຺ມໍ. ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ມຸສາວາທາທິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມໍ. ວຈີສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ກຸສລກມ຺ມໍ. ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ອຠິຊ຺ຌາທິ ຕິວິຘໍ ອກຸສລກມ຺ມໍ. ມໂນສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ຕິວິຘໍ ກຸສລກມ຺ມໍ. ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸວິຘາ ສຸທ຺ຘິ – ປຣິຍາຍໂຕ ຈ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຈ. ສຣຓຄມເນນ ຫິ ປຣິຍາເຍນ ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ ນາມ. ຕຖາ ປຎ຺ຈຫິ ສີເລຫິ, ທສຫິ ສີເລຫິ – ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລນ, ປຐມຊ຺ຌາເນນ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນນ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລນ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ປຣິຍາເຍນ ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ ນາມ. ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ປນ ຂີຓາສໂວ ຉິນ຺ນມູລເກ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ນ຺ຫາເປນ຺ໂຕປິ ຂາທາເປນ຺ໂຕປິ ຠຸຎ຺ຊາເປນ຺ໂຕປິ ນິສີທາເປນ຺ໂຕປິ ນິປຊ຺ຊາເປນ຺ໂຕປິ ນິປ຺ປຣິຍາເຍເນວ ສຸທ຺ຘໍ ນິມ຺ມລໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ ປຏິຊຄ຺ຄຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອິມານິ ທ຺ເວ ວຊ຺ຊາເນວ, ໂນ ນ ວຊ຺ຊານິ, ຕສ຺ມາ. ວຊ຺ຊຠີຣຸໂນຕິ ວຊ຺ຊຠີຣຸກາ. ວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິໂນຕິ ວຊ຺ຊານິ ຠຍໂຕ ທສ຺ສນສີລາ. ເອຕໍ ປາຏິກງ຺ຂນ຺ຕິ ເອຕໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ເອຕໍ ອວສ຺ສໍຠາວີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ກາຣຓວຈນໍ ວາ ເຍນ ກາຣເຓນ ປຣິມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕິ ສພ຺ພວຊ຺ເຊຫິ. ເກນ ປນ ກາຣເຓນ ປຣິມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີຕິ? ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ ເຈວ ຈຕຸຕ຺ຖຜເລນ ຈ. ມຄ຺ເຄນ ຫິ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ ນາມ, ຜລໍ ປຕ຺ໂຕ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ກິໍ ປນ ຂີຓາສວສ຺ສ ອກຸສລໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕີຕິ? ວິປຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ປນ ຂີຓາສວຠາວໂຕ ປຸພ຺ເພ ກຕໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ, ສມ຺ປຣາເຍ ປນສ຺ສ ກມ຺ມຜລໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ. ປຐມໍ.

໒. ປຘານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒. ທຸຕິເຍ ປຘານານີຕິ ວີຣິຍານິ. ວີຣິຍຎ຺ຫິ ປທຫິຕພ຺ພໂຕ ປຘານຠາວກຣຓໂຕ ວາ ປຘານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທຸຣຠິສມ຺ຠວານີຕິ ທຸສ຺ສຫານິ ທຸປ຺ປູຣິຍານິ, ທຸກ຺ກຣານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕນ຺ຕິ ອຄາເຣ ວສນ຺ຕານໍ. ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານຸປ຺ປທານຕ຺ຖໍ ປຘານນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ຈີວຣາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອນຸປ຺ປທານຕ຺ຖາຍ ປຘານໍ ນາມ ທຸຣຠິສມ຺ຠວນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຈຕຸຣຕນິກມ຺ປິ ຫິ ປິໂລຕິກໍ, ປສຕຕຓ຺ຑຸລມຕ຺ຕໍ ວາ ຠຕ຺ຕໍ, ຈຕຸຣຕນິກໍ ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ, ເຕລສປ຺ປິນວນີຕາທີສຸ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ເຠສຊ຺ຊໍ ປເຣສໍ ເທຖາຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທາຕຸມ຺ປິ ທຸກ຺ກຣໍ ອຸຠໂຕພ຺ຍູຬ຺ຫສງ຺ຄາມປ຺ປເວສນສທິສໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ທານຎ຺ຈ ຍຸທ຺ຘຎ຺ຈ ສມານມາຫຸ,

ອປ຺ປາປິ ສນ຺ຕາ ພຫຸເກ ຊິນນ຺ຕິ;

ອປ຺ປມ຺ປິ ເຈ ສທ຺ທຫາໂນ ທທາຕິ,

ເຕເນວ ໂສ ໂຫຕິ ສຸຂີ ປຣຕ຺ຖາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໘.໗໒; ສໍ. ນິ. ໑.໓໓);

ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕານນ຺ຕິ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ສ ຆຣາວາສສ຺ສ ຫິຕາວເຫຫິ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທີຫິ ວິຣຫິຕໍ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄຕານໍ. ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ປຘານນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ຂນ຺ຘູປຘິກິເລສູປຘິອຠິສງ຺ຂາຣູປຘິສງ຺ຂາຕານໍ ອຸປຘີນໍ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ເຈວ ມຄ຺ເຄນ ຈ ສຫຊາຕວີຣິຍໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອິມານິ ທ຺ເວ ປຘານານິ ທຸຣຠິສມ຺ຠວານິ, ຕສ຺ມາ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຕປນີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓. ຕຕິເຍ ຕປນີຍາຕິ ອິຘ ເຈວ ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ຕປນ຺ຕີຕິ ຕປນີຍາ. ຕປ຺ປຕີຕິ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເປນ ຕປ຺ປຕິ ອນຸໂສຈຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ກຕ຺ວາ ນນ຺ທຍກ຺ໂຂ ວິຍ ນນ຺ທມາຓໂວ ວິຍ ນນ຺ທໂຄຆາຕໂກ ວິຍ ເທວທຕ຺ໂຕ ວິຍ ທ຺ເວຠາຕິກາ ວິຍ ຈ. ເຕ ກິຣ ຄາວໍ ວຘິຕ຺ວາ ມໍສໍ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ອກໍສຸ. ຕໂຕ ກນິຏ຺ໂຐ ເຊຏ຺ຐກໍ ອາຫ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ທາຣກາ ພຫູ, ອິມານິ ເມ ອນ຺ຕານິ ເທຫີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ໂສ ‘‘ສພ຺ພໍ ມໍສໍ ທ຺ເວຘາ ວິຠຕ຺ຕໍ, ປຸນ ກິໍ ມຄ຺ຄສີ’’ຕິ ປຫຣິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສິ. ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຈ ນໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ມຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠາຣິຍໍ ເມ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ອຖສ຺ສ ພລວໂສໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ຐິຕຏ຺ຐາເນປິ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນປິ ຕເທວ ກມ຺ມໍ ອາວຊ຺ເຊຕິ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ ນ ລຠຕິ. ອສິຕປີຕຂາຍິຕສາຍິຕມ຺ປິສ຺ສ ສຣີເຣ ໂອຊໍ ນ ຜຣຕິ, ອຏ຺ຐິຈມ຺ມມຕ຺ຕເມວ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ເອໂກ ເຖໂຣ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອຸປາສກ, ຕ຺ວໍ ປຫູຕອນ຺ນປາໂນ, ອຏ຺ຐິຈມ຺ມມຕ຺ຕເມວ ເຕ ອວສິຏ຺ຐໍ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເຕ ກິຎ຺ຈິ ຕປນີຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ? ໂສ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ‘‘ຠາຣິຍໍ ເຕ ອຸປາສກ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ອນປຣາຘຏ຺ຐາເນ ອປຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ເຕເນວ ກມ຺ເມນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສກ຺ກໂກກາລິກຈິຎ຺ຈມາຓວິກາທໂຍ ວິຍ ຕປ຺ປຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ເຖ ຈ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ຕຕິຍໍ.

໕. ອຸປຎ຺ຎາຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕. ປຎ຺ຈເມ ທ຺ວິນ຺ນາຫນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຫໍ. ອຸປຎ຺ຎາສິນ຺ຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຸຓໍ ອຎ຺ຎາສິໍ, ຊານິໍ ປຏິວິຊ຺ຌິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ເຕ ຘມ຺ເມ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຍາ ຈ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາຕິອາທິມາຫ. ອິມຎ຺ຫິ ຘມ຺ມທ຺ວຍໍ ນິສ຺ສາຍ ສຕ຺ຖາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສານຸຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ອິມິນາ ອິມໍ ທີເປຕິ – ‘‘ອຫໍ ຌານມຕ຺ຕເກນ ວາ ໂອຠາສນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕເກນ ວາ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄເມວ ອຸປ຺ປາເທສິໍ. ຍາວ ໂສ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ນ ຕາວາຫໍ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອໂຫສິໍ. ປຘານສ຺ມິໍ ຈ ອນຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອໂນສກ຺ກນາຍ ຐຕ຺ວາເຍວ ປຘານກິຣິຍໍ ອກາສິ’’ນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຍາ ຈ ອປ຺ປຏິວານິຕາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິວານິຕາຕິ ອປ຺ປຏິກ຺ກມນາ ອໂນສກ຺ກນາ. ອປ຺ປຏິວານີ ສຸທາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປທຫາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອໂນສກ຺ກນາຍໍ ຐິໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕກາເລ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ປຘານມກາສິນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ຍຖາ ເຕນ ຕໍ ປຘານໍ ກຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກາມໍ ຕໂຈ ຈາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ຄຸຓຊາຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຣິສຖາເມນາຕິອາທິນາ ປຸຣິສສ຺ສ ຎາຓຖາໂມ ຎາຓວີຣິຍໍ ຎາຓປຣກ຺ກໂມ ຈ ກຖິໂຕ. ສຓ຺ຐານນ຺ຕິ ຐປນາ ອປ຺ປວຕ຺ຕນາ ໂອສກ຺ກນາ, ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕນ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ວີຣິຍາຘິຏ຺ຐານໍ ນາມ ກຖິຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ກາມໍ ຕໂຈ ຈາຕິ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ, ນ຺ຫາຣຸ ຈາຕິ ເອກໍ, ອຏ຺ຐິ ຈາຕິ ເອກໍ, ມໍສໂລຫິຕນ຺ຕິ ເອກໍ, ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ປຸຣິສຖາເມນາຕິອາທີນິ ອຘິມຕ຺ຕວີຣິຍາຘິວຈນານິ. ອິຕິ ປຸຣິເມຫິ ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຫຸຕ຺ວາ ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ວີຣິຍໍ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ວີຣິຍາຘິຏ຺ຐານໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕນ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄມນີຍປຏິປທາ ກຖິຕາ.

ອິທານິ ຕາຍ ປຏິປທາຍ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ກເຖຕຸໍ ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປມາທາຘິຄຕາຕິ ສຕິອວິປ຺ປວາສສງ຺ຂາເຕນ ອປ຺ປມາເທນ ອຘິຄຕາ, ນ ສຸຕ຺ຕປ຺ປມຕ຺ເຕນ ລທ຺ຘາ. ສມ຺ໂພຘີຕິ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ເຈວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ເອຕໍ ສຸຕ຺ຕປ຺ປມຕ຺ເຕນ ອຘິຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອປ຺ປມາທາຘິຄຕາ ສມ຺ໂພຘີ’’ຕິ. ອນຸຕ຺ຕໂຣ ໂຍຄກ຺ເຂໂມຕິ ນ ເກວລໍ ໂພຘິເຍວ, ອຣຫຕ຺ຕຜລນິພ຺ພານສງ຺ຂາໂຕ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ໂຍຄກ຺ເຂໂມປິ ອປ຺ປມາທາຘິຄໂຕວ.

ອິທານິ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘຄຸເຓສຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສມາທເປນ຺ໂຕ ຕຸມ຺ເຫ ເຈປິ ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍາຕິ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ, ຍໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ປຣິໂຍສານຠູຕໍ ອຣິຍຜລໍ. ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ອຠິຎ຺ຎາຍ ອຸຕ຺ຕມປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສຖາຕິ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສຖ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອປ຺ປຏິວານປຘານໍ ນາເມຕໍ ພຫູປກາຣໍ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖສາຘກໍ, ຕສ຺ມາ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສໍໂຍຊນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖. ຉຏ຺ເຐ ສໍໂຍຊນິເຍສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ທສນ຺ນໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຈ຺ຈຍຠູເຕສຸ ເຕຠູມກຘມ຺ເມສຸ. ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິຕາຕິ ອສ຺ສາທໂຕ ປສ຺ສິຕາ ປສ຺ສນຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສິຕາຕິ ນິພ຺ພິທາວເສນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນວເສນ ປສ຺ສນຠາໂວ. ຊາຕິຍາຕິ ຂນ຺ຘນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ. ຊຣາຍາຕິ ຂນ຺ຘປຣິປາກໂຕ. ມຣເຓນາຕິ ຂນ຺ຘເຠທໂຕ. ໂສເກຫີຕິ ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌາຍນລກ຺ຂເຓຫິ ໂສເກຫິ. ປຣິເທເວຫີຕິ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕລາລປ຺ປິຕລກ຺ຂເຓຫິ ປຣິເທເວຫິ. ທຸກ຺ເຂຫີຕິ ກາຍປຏິປີຬນທຸກ຺ເຂຫິ. ໂທມນສ຺ເສຫີຕິ ມໂນວິຆາຕໂທມນສ຺ເສຫິ. ອຸປາຍາເສຫີຕິ ອຘິມຕ຺ຕາຍາສລກ຺ຂຓອຸປາຍາເສຫິ. ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ. ປຊຫຕີຕິ ມຄ຺ເຄນ ປຊຫຕິ. ປຫາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຜລກ຺ຂໂຓ ກຖິໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ກຓ຺ຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗. ສຕ຺ຕເມ ກຓ຺ຫາຕິ ນ ກາຬວຓ຺ຓຕາຍ ກຓ຺ຫາ, ກຓ຺ຫຕາຍ ປນ ອຸປເນນ຺ຕີຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິກາຬຕາຍ ກຓ຺ຫາ. ສຣເສນາປິ ວາ ສພ຺ພາກຸສລຘມ຺ມາ ກຓ຺ຫາ ເອວ. ນ ຫິ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຠສ຺ສຣໍ ໂຫຕິ. ອຫິຣິກນ຺ຕິ ອຫິຣິກຠາໂວ. ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ອໂນຕ຺ຕາປິຠາໂວ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ສຸກ຺ກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘. ອຏ຺ຐເມ ສຸກ຺ກາຕິ ນ ວຓ຺ຓສຸກ຺ກຕາຍ ສຸກ຺ກາ, ສຸກ຺ກຕາຍ ປນ ອຸປເນນ຺ຕີຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິສຸກ຺ກຕາຍ ສຸກ຺ກາ. ສຣເສນາປິ ວາ ສພ຺ພກຸສລຘມ຺ມາ ສຸກ຺ກາ ເອວ. ເຕສໍ ຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຠສ຺ສຣໍ ໂຫຕິ. ຫິຣີ ຈ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ປາປໂຕ ຊິຄຸຈ຺ຉນລກ຺ຂຓາ ຫິຣີ, ຠາຍນລກ຺ຂຓໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຈຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙. ນວເມ ໂລກໍ ປາເລນ຺ຕີຕິ ໂລກໍ ສນ຺ຘາເຣນ຺ຕິ ຐເປນ຺ຕິ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ. ນຍິຘ ປຎ຺ຎາເຍຖ ມາຕາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ຊນິກາ ມາຕາ ‘‘ອຍໍ ເມ ມາຕາ’’ຕິ ຄຣຸຈິຕ຺ຕີກາຣວເສນ ນ ປຎ຺ຎາເຍຖ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສມ຺ເຠທນ຺ຕິ ສງ຺ກຣໍ ມຣິຍາທເຠທໍ ວາ. ຍຖາ ອເຊຬກາຕິອາທີສຸ ເອເຕ ຫິ ສຕ຺ຕາ ‘‘ອຍໍ ເມ ມາຕາ’’ຕິ ວາ ‘‘ມາຕຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ວາ ຄຣຸຈິຕ຺ຕີກາຣວເສນ ນ ຊານນ຺ຕິ. ຍໍ ວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕຕ຺ເຖວ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຸປມໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ອເຊຬກາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນວມໍ.

໑໐. ວສ຺ສູປນາຍິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐. ທສມໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຕຣອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ? ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍເນ. ຠຄວຕາ ຫິ ປຐມໂພຘິຍໍ ວີສຕິ ວສ຺ສານິ ວສ຺ສູປນາຍິກາ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ອໂຫສິ. ຠິກ຺ຂູ ອນິພທ຺ຘວາສາ ວສ຺ເສປິ ອຸຕຸວສ຺ເສປິ ຍຖາສຸຂໍ ວິຈຣິໍສຸ. ເຕ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ເຫມນ຺ຕມ຺ປິ ຄິມ຺ຫມ຺ປິ ວສ຺ສມ຺ປິ ຈາຣິກໍ ຈຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຫຣິຕານິ ຕິຓານິ ສມ຺ມທ຺ທນ຺ຕາ ເອກິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຊີວໍ ວິເຫເຐນ຺ຕາ ພຫູ ຂຸທ຺ທເກ ປາເຓ ສງ຺ຆາຕໍ ອາປາເທນ຺ຕາ. ອິເມ ຫິ ນາມ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ທຸຣກ຺ຂາຕຘມ຺ມາ ວສ຺ສາວາສໍ ອລ຺ລີຍິສ຺ສນ຺ຕິ ສໍກສາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິເມ ນາມ ສກຸຓາ ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄສຸ ກຸລາວການິ ກຕ຺ວາ ວສ຺ສາວາສໍ ອລ຺ລີຍິສ຺ສນ຺ຕິ ສໍກສາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ຕມຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເທເສນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຕາວ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໔) ເອຕ຺ຕກເມວາຫ. ອຖ ຠິກ຺ຂູນໍ ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຕກ຺ກໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສາເນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ ວສ຺ສູປນາຍິກາ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສກລມ຺ປິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເທເສນ຺ໂຕ ທ຺ເວມາ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສູປນາຍິກາຕິ ວສ຺ສູປຄມນານິ. ປຸຣິມິກາຕິ ອປຣຊ຺ຊຸຄຕາຍ ອາສາຬ຺ຫິຍາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາ ປຸຣິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມິປຣິໂຍສານາ ປຐມາ ເຕມາສີ. ປຈ຺ຉິມິກາຕິ ມາສຄຕາຍ ອາສາຬ຺ຫິຍາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຣິໂຍສານາ ປຈ຺ຉິມາ ເຕມາສີຕິ. ທສມໍ.

ກມ຺ມກາຣຓວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.