.ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ.

ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາເຍ

ທຸກນິປາຕ-ອຏ຺ຐກຖາ

໑. ປຐມປຓ຺ຓາສກໍ

໑. ກມ຺ມກາຣຓວຄ຺ໂຄ

໑. ວຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑. ທຸກນິປາຕສ຺ສ ປຐເມ ວຊ຺ຊານີຕິ ໂທສາ ອປຣາຘາ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກນ຺ຕິ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຸປ຺ປນ຺ນຜລໍ. ສມ຺ປຣາຍິກນ຺ຕິ ສມ຺ປຣາເຍ ອນາຄເຕ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຸປ຺ປນ຺ນຜລໍ. ອາຄຸຈາຣິນ຺ຕິ ປາປກາຣິໍ ອປຣາຘກາຣກໍ. ຣາຊາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາເຣນ຺ເຕຕິ ໂຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ຣາຊປຸຣິສາ ກໂຣນ຺ຕິ, ຣາຊາໂນ ປນ ຕາ ກາເຣນ຺ຕິ ນາມ. ຕໍ ໂຈຣໍ ເອວໍ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາຣິຍມານໍ ເອສ ປສ຺ສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປສ຺ສຕິ ໂຈຣໍ ອາຄຸຈາຣິໍ ຣາຊາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິວິຘາ ກມ຺ມກາຣຓາ ກາເຣນ຺ເຕ’’ຕິ. ອທ຺ຘທຓ຺ຑເກຫີຕິ ມຸຄ຺ຄເຣຫິ, ປຫາຣສາຘນຕ຺ຖໍ ວາ ຈຕຸຫຕ຺ຖທຓ຺ຑໍ ທ຺ເວຘາ ເຉຕ຺ວາ ຄຫິຕທຓ຺ຑເກຫິ. ພິລງ຺ຄຖາລິກນ຺ຕິ ກຎ຺ຊິຍອຸກ຺ຂລິກກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສີສກຏາຫໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຄຸຬໍ ສຓ຺ຑາເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ເຕນ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ ປກ຺ກຸຖິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣຕິ. ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑິກນ຺ຕິ ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕໂຣຏ຺ຐອຸຠໂຕກຓ຺ຓຈູຬິກຄລວາຏກປຣິຈ຺ເຉເທນ ຈມ຺ມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສພ຺ພເກເສ ເອກໂຕ ຄຓ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ທຓ຺ຑເກນ ເວເຐຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາເຏນ຺ຕິ, ສຫ ເກເສຫິ ຈມ຺ມໍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ຕໂຕ ສີສກຏາຫໍ ຖູລສກ຺ຂຣາຫິ ຆໍສິຕ຺ວາ ໂຘວນ຺ຕາ ສງ຺ຂວຓ຺ຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ຣາຫຸມຸຂນ຺ຕິ ຣາຫຸມຸຂກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສງ຺ກຸນາ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕມຸເຂ ທີປໍ ຊາເລນ຺ຕິ, ກຓ຺ຓຈູຬິກາຫິ ວາ ປຏ຺ຐາຍ ມຸຂໍ ນິຂາທເນນ ຂນນ຺ຕິ, ໂລຫິຕໍ ປຄ຺ຆຣິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ປູເຣຕິ.

ໂຊຕິມາລິກນ຺ຕິ ສກລສຣີຣໍ ເຕລປິໂລຕິກາຍ ເວເຐຕ຺ວາ ອາລິມ຺ເປນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖປຊ຺ໂຊຕິກນ຺ຕິ ຫຕ຺ເຖ ເຕລປິໂລຕິກາຍ ເວເຐຕ຺ວາ ທີປໍ ວິຍ ປຊ຺ຊາເລນ຺ຕິ. ເອຣກວຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ເອຣກວຕ຺ຕກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ເຫຏ຺ຐາຄີວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈມ຺ມວຏ຺ເຏ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຄປ຺ຜເກ ຐເປນ຺ຕິ, ອຖ ນໍ ໂຍຕ຺ເຕຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຑ຺ຒນ຺ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຈມ຺ມວຏ຺ເຏ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຕຕິ. ຈີຣກວາສິກນ຺ຕິ ຈີຣກວາສິກກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຕເຖວ ຈມ຺ມວຏ຺ເຏ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ກຏິຍໍ ຐເປນ຺ຕິ, ກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ຐເປນ຺ຕິ, ອຸປຣິເມຫິ ເຫຏ຺ຐິມສຣີຣໍ ຈີຣກນິວາສນນິວຕ຺ຖໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ເອເຓຍ຺ຍກນ຺ຕິ ເອເຓຍ຺ຍກກມ຺ມກາຣຓໍ. ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ອຸໂຠສຸ ກປ຺ປເຣສຸ ຈ ອຸໂຠສຸ ຊາຓຸເກສຸ ຈ ອຍວລຍານິ ທຕ຺ວາ ອຍສູລານິ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕິ. ໂສ ຈຕູຫິ ອຍສູເລຫິ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ. ອຖ ນໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ‘‘ເອເຓຍ຺ຍໂກ ໂຊຕິປຣິຄ຺ຄໂຫ ຍຖາ’’ຕິ ອາຄຕຏ຺ຐາເນປິ ອິທເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ກາເລນ ກາລໍ ສູລານິ ອປເນຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ອຏ຺ຐິໂກຏີຫິເຍວ ຐເປນ຺ຕິ. ເອວຣູປາ ກມ຺ມກາຣຓາ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ພຬິສມໍສິກນ຺ຕິ ອຸຠໂຕມຸເຂຫິ ພຬິເສຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ຈມ຺ມມໍສນ຺ຫາຣູນິ ອຸປ຺ປາເຏນ຺ຕິ. ກຫາປຓິກນ຺ຕິ ສກລສຣີຣໍ ຕິຓ຺ຫາຫິ ວາສີຫິ ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຫາປຓມຕ຺ຕໍ, ກຫາປຓມຕ຺ຕໍ ປາເຕນ຺ຕາ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕິ. ຂາຣາປຕຈ຺ຉິກນ຺ຕິ ສຣີຣໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາວຸເຘຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ໂກຈ຺ເຉຫິ ຂາຣໍ ຆໍສນ຺ຕິ, ຈມ຺ມມໍສນ຺ຫາຣູນິ ປຄ຺ຆຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກາວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ປລິຆປຣິວຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ເທນ ອຍສູລໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປຖວິຍາ ເອກາພທ຺ຘໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ປາເທ ຄເຫຕ຺ວາ ອາວິຎ຺ຉນ຺ຕິ. ປລາລປີຐກນ຺ຕິ ເຉໂກ ກາຣຓິໂກ ຉວິຈມ຺ມໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສທໂປເຕຫິ ອຏ຺ຐີນິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ເກເສສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປຕິ, ມໍສຣາສິເຍວ ໂຫຕິ. ອຖ ນໍ ເກເສເຫວ ປຣິໂຍນນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ປລາລວຏ຺ຏິໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ເວເຐນ຺ຕິ. ສຸນເຂຫິປີຕິ ກຕິປຍານິ ທິວສານິ ອາຫາຣໍ ອທຕ຺ວາ ຉາຕກສຸນເຂຫິ ຂາທາເປນ຺ຕິ. ເຕ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກເມວ ກໂຣນ຺ຕິ. ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສນ຺ເຕຕິ ສູເລ ອາໂຣເປນ຺ເຕ.

ນ ປເຣສໍ ປາຠຕໍ ວິລຸມ຺ປນ຺ໂຕ ຈຣຕີຕິ ປເຣສໍ ສນ຺ຕກໍ ຠຓ຺ຑໍ ປຣມ຺ມຸຂໍ ອາຠຕໍ ອນ຺ຕມໂສ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ປຕິຕໍ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກມ຺ປິ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິລຸມ຺ປນ຺ໂຕ ນ ວິຈຣຕິ, ໂກ ອິມິນາ ອຕ຺ໂຖຕິ ປິຏ຺ຐິປາເທນ ວາ ປວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ.

ປາປໂກຕິ ລາມໂກ. ທຸກ຺ໂຂຕິ ອນິຏ຺ໂຐ. ກິຎ຺ຈ ຕນ຺ຕິ ກິໍ ນາມ ຕໍ ກາຣຓໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຍາຫນ຺ຕິ ເຍນ ອຫໍ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິ ຕິວິຘໍ ອກຸສລໍ ກາຍກມ຺ມໍ. ກາຍສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ຕິວິຘໍ ກຸສລກມ຺ມໍ. ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ມຸສາວາທາທິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອກຸສລໍ ວຈີກມ຺ມໍ. ວຈີສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ກຸສລກມ຺ມໍ. ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ອຠິຊ຺ຌາທິ ຕິວິຘໍ ອກຸສລກມ຺ມໍ. ມໂນສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕໍ ຕິວິຘໍ ກຸສລກມ຺ມໍ. ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸວິຘາ ສຸທ຺ຘິ – ປຣິຍາຍໂຕ ຈ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ຈ. ສຣຓຄມເນນ ຫິ ປຣິຍາເຍນ ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ ນາມ. ຕຖາ ປຎ຺ຈຫິ ສີເລຫິ, ທສຫິ ສີເລຫິ – ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລນ, ປຐມຊ຺ຌາເນນ…ເປ… ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນນ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລນ…ເປ… ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ປຣິຍາເຍນ ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ ນາມ. ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ປນ ຂີຓາສໂວ ຉິນ຺ນມູລເກ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ນ຺ຫາເປນ຺ໂຕປິ ຂາທາເປນ຺ໂຕປິ ຠຸຎ຺ຊາເປນ຺ໂຕປິ ນິສີທາເປນ຺ໂຕປິ ນິປຊ຺ຊາເປນ຺ໂຕປິ ນິປ຺ປຣິຍາເຍເນວ ສຸທ຺ຘໍ ນິມ຺ມລໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕິ ປຏິຊຄ຺ຄຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອິມານິ ທ຺ເວ ວຊ຺ຊາເນວ, ໂນ ນ ວຊ຺ຊານິ, ຕສ຺ມາ. ວຊ຺ຊຠີຣຸໂນຕິ ວຊ຺ຊຠີຣຸກາ. ວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິໂນຕິ ວຊ຺ຊານິ ຠຍໂຕ ທສ຺ສນສີລາ. ເອຕໍ ປາຏິກງ຺ຂນ຺ຕິ ເອຕໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ເອຕໍ ອວສ຺ສໍຠາວີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ກາຣຓວຈນໍ ວາ ເຍນ ກາຣເຓນ ປຣິມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕິ ສພ຺ພວຊ຺ເຊຫິ. ເກນ ປນ ກາຣເຓນ ປຣິມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີຕິ? ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ ເຈວ ຈຕຸຕ຺ຖຜເລນ ຈ. ມຄ຺ເຄນ ຫິ ປຣິມຸຈ຺ຈຕິ ນາມ, ຜລໍ ປຕ຺ໂຕ ປຣິມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ກິໍ ປນ ຂີຓາສວສ຺ສ ອກຸສລໍ ນ ວິປຈ຺ຈຕີຕິ? ວິປຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ປນ ຂີຓາສວຠາວໂຕ ປຸພ຺ເພ ກຕໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ, ສມ຺ປຣາເຍ ປນສ຺ສ ກມ຺ມຜລໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ. ປຐມໍ.

໒. ປຘານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒. ທຸຕິເຍ ປຘານານີຕິ ວີຣິຍານິ. ວີຣິຍຎ຺ຫິ ປທຫິຕພ຺ພໂຕ ປຘານຠາວກຣຓໂຕ ວາ ປຘານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທຸຣຠິສມ຺ຠວານີຕິ ທຸສ຺ສຫານິ ທຸປ຺ປູຣິຍານິ, ທຸກ຺ກຣານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສຕນ຺ຕິ ອຄາເຣ ວສນ຺ຕານໍ. ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣານຸປ຺ປທານຕ຺ຖໍ ປຘານນ຺ຕິ ເອເຕສໍ ຈີວຣາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອນຸປ຺ປທານຕ຺ຖາຍ ປຘານໍ ນາມ ທຸຣຠິສມ຺ຠວນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຈຕຸຣຕນິກມ຺ປິ ຫິ ປິໂລຕິກໍ, ປສຕຕຓ຺ຑຸລມຕ຺ຕໍ ວາ ຠຕ຺ຕໍ, ຈຕຸຣຕນິກໍ ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ, ເຕລສປ຺ປິນວນີຕາທີສຸ ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ເຠສຊ຺ຊໍ ປເຣສໍ ເທຖາຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທາຕຸມ຺ປິ ທຸກ຺ກຣໍ ອຸຠໂຕພ຺ຍູຬ຺ຫສງ຺ຄາມປ຺ປເວສນສທິສໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ທານຎ຺ຈ ຍຸທ຺ຘຎ຺ຈ ສມານມາຫຸ,

ອປ຺ປາປິ ສນ຺ຕາ ພຫຸເກ ຊິນນ຺ຕິ;

ອປ຺ປມ຺ປິ ເຈ ສທ຺ທຫາໂນ ທທາຕິ,

ເຕເນວ ໂສ ໂຫຕິ ສຸຂີ ປຣຕ຺ຖາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໘.໗໒; ສໍ. ນິ. ໑.໓໓);

ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິຕານນ຺ຕິ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຄາຣສ຺ສ ຆຣາວາສສ຺ສ ຫິຕາວເຫຫິ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທີຫິ ວິຣຫິຕໍ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄຕານໍ. ສພ຺ພູປຘິປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ປຘານນ຺ຕິ ສພ຺ເພສໍ ຂນ຺ຘູປຘິກິເລສູປຘິອຠິສງ຺ຂາຣູປຘິສງ຺ຂາຕານໍ ອຸປຘີນໍ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ເຈວ ມຄ຺ເຄນ ຈ ສຫຊາຕວີຣິຍໍ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອິມານິ ທ຺ເວ ປຘານານິ ທຸຣຠິສມ຺ຠວານິ, ຕສ຺ມາ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຕປນີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓. ຕຕິເຍ ຕປນີຍາຕິ ອິຘ ເຈວ ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ຕປນ຺ຕີຕິ ຕປນີຍາ. ຕປ຺ປຕີຕິ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເປນ ຕປ຺ປຕິ ອນຸໂສຈຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ກຕ຺ວາ ນນ຺ທຍກ຺ໂຂ ວິຍ ນນ຺ທມາຓໂວ ວິຍ ນນ຺ທໂຄຆາຕໂກ ວິຍ ເທວທຕ຺ໂຕ ວິຍ ທ຺ເວຠາຕິກາ ວິຍ ຈ. ເຕ ກິຣ ຄາວໍ ວຘິຕ຺ວາ ມໍສໍ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ອກໍສຸ. ຕໂຕ ກນິຏ຺ໂຐ ເຊຏ຺ຐກໍ ອາຫ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ທາຣກາ ພຫູ, ອິມານິ ເມ ອນ຺ຕານິ ເທຫີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ໂສ ‘‘ສພ຺ພໍ ມໍສໍ ທ຺ເວຘາ ວິຠຕ຺ຕໍ, ປຸນ ກິໍ ມຄ຺ຄສີ’’ຕິ ປຫຣິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສິ. ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຈ ນໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ມຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠາຣິຍໍ ເມ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ອຖສ຺ສ ພລວໂສໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ຐິຕຏ຺ຐາເນປິ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນປິ ຕເທວ ກມ຺ມໍ ອາວຊ຺ເຊຕິ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ ນ ລຠຕິ. ອສິຕປີຕຂາຍິຕສາຍິຕມ຺ປິສ຺ສ ສຣີເຣ ໂອຊໍ ນ ຜຣຕິ, ອຏ຺ຐິຈມ຺ມມຕ຺ຕເມວ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ເອໂກ ເຖໂຣ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອຸປາສກ, ຕ຺ວໍ ປຫູຕອນ຺ນປາໂນ, ອຏ຺ຐິຈມ຺ມມຕ຺ຕເມວ ເຕ ອວສິຏ຺ຐໍ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເຕ ກິຎ຺ຈິ ຕປນີຍກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ? ໂສ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ‘‘ຠາຣິຍໍ ເຕ ອຸປາສກ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ອນປຣາຘຏ຺ຐາເນ ອປຣທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ເຕເນວ ກມ຺ເມນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ວຈີທຸຈ຺ຈຣິເຕນ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສກ຺ກໂກກາລິກຈິຎ຺ຈມາຓວິກາທໂຍ ວິຍ ຕປ຺ປຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ເຖ ຈ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ຕຕິຍໍ.

໕. ອຸປຎ຺ຎາຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໕. ປຎ຺ຈເມ ທ຺ວິນ຺ນາຫນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຫໍ. ອຸປຎ຺ຎາສິນ຺ຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຸຓໍ ອຎ຺ຎາສິໍ, ຊານິໍ ປຏິວິຊ຺ຌິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ເຕ ຘມ຺ເມ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຍາ ຈ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາຕິອາທິມາຫ. ອິມຎ຺ຫິ ຘມ຺ມທ຺ວຍໍ ນິສ຺ສາຍ ສຕ຺ຖາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສານຸຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ອິມິນາ ອິມໍ ທີເປຕິ – ‘‘ອຫໍ ຌານມຕ຺ຕເກນ ວາ ໂອຠາສນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕເກນ ວາ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄເມວ ອຸປ຺ປາເທສິໍ. ຍາວ ໂສ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ນ ຕາວາຫໍ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອໂຫສິໍ. ປຘານສ຺ມິໍ ຈ ອນຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອໂນສກ຺ກນາຍ ຐຕ຺ວາເຍວ ປຘານກິຣິຍໍ ອກາສິ’’ນ຺ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຍາ ຈ ອປ຺ປຏິວານິຕາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປຏິວານິຕາຕິ ອປ຺ປຏິກ຺ກມນາ ອໂນສກ຺ກນາ. ອປ຺ປຏິວານີ ສຸທາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປທຫາມີຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸທນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອໂນສກ຺ກນາຍໍ ຐິໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕກາເລ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ປຘານມກາສິນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ຍຖາ ເຕນ ຕໍ ປຘານໍ ກຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກາມໍ ຕໂຈ ຈາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິມິນາ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ຄຸຓຊາຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຸຣິສຖາເມນາຕິອາທິນາ ປຸຣິສສ຺ສ ຎາຓຖາໂມ ຎາຓວີຣິຍໍ ຎາຓປຣກ຺ກໂມ ຈ ກຖິໂຕ. ສຓ຺ຐານນ຺ຕິ ຐປນາ ອປ຺ປວຕ຺ຕນາ ໂອສກ຺ກນາ, ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕນ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ວີຣິຍາຘິຏ຺ຐານໍ ນາມ ກຖິຕໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ກາມໍ ຕໂຈ ຈາຕິ ເອກໍ ອງ຺ຄໍ, ນ຺ຫາຣຸ ຈາຕິ ເອກໍ, ອຏ຺ຐິ ຈາຕິ ເອກໍ, ມໍສໂລຫິຕນ຺ຕິ ເອກໍ, ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອງ຺ຄານິ. ປຸຣິສຖາເມນາຕິອາທີນິ ອຘິມຕ຺ຕວີຣິຍາຘິວຈນານິ. ອິຕິ ປຸຣິເມຫິ ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຫຸຕ຺ວາ ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ວີຣິຍໍ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ວີຣິຍາຘິຏ຺ຐານໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕນ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄມນີຍປຏິປທາ ກຖິຕາ.

ອິທານິ ຕາຍ ປຏິປທາຍ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ກເຖຕຸໍ ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປມາທາຘິຄຕາຕິ ສຕິອວິປ຺ປວາສສງ຺ຂາເຕນ ອປ຺ປມາເທນ ອຘິຄຕາ, ນ ສຸຕ຺ຕປ຺ປມຕ຺ເຕນ ລທ຺ຘາ. ສມ຺ໂພຘີຕິ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓຎ຺ເຈວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ເອຕໍ ສຸຕ຺ຕປ຺ປມຕ຺ເຕນ ອຘິຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອປ຺ປມາທາຘິຄຕາ ສມ຺ໂພຘີ’’ຕິ. ອນຸຕ຺ຕໂຣ ໂຍຄກ຺ເຂໂມຕິ ນ ເກວລໍ ໂພຘິເຍວ, ອຣຫຕ຺ຕຜລນິພ຺ພານສງ຺ຂາໂຕ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ໂຍຄກ຺ເຂໂມປິ ອປ຺ປມາທາຘິຄໂຕວ.

ອິທານິ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘຄຸເຓສຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສມາທເປນ຺ໂຕ ຕຸມ຺ເຫ ເຈປິ ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍາຕິ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ, ຍໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ຕໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານນ຺ຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ປຣິໂຍສານຠູຕໍ ອຣິຍຜລໍ. ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ອຠິຎ຺ຎາຍ ອຸຕ຺ຕມປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິສ຺ສຖາຕິ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສຖ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອປ຺ປຏິວານປຘານໍ ນາເມຕໍ ພຫູປກາຣໍ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖສາຘກໍ, ຕສ຺ມາ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສໍໂຍຊນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໖. ຉຏ຺ເຐ ສໍໂຍຊນິເຍສຸ ຘມ຺ເມສູຕິ ທສນ຺ນໍ ສໍໂຍຊນານໍ ປຈ຺ຈຍຠູເຕສຸ ເຕຠູມກຘມ຺ເມສຸ. ອສ຺ສາທານຸປສ຺ສິຕາຕິ ອສ຺ສາທໂຕ ປສ຺ສິຕາ ປສ຺ສນຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສິຕາຕິ ນິພ຺ພິທາວເສນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນວເສນ ປສ຺ສນຠາໂວ. ຊາຕິຍາຕິ ຂນ຺ຘນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ. ຊຣາຍາຕິ ຂນ຺ຘປຣິປາກໂຕ. ມຣເຓນາຕິ ຂນ຺ຘເຠທໂຕ. ໂສເກຫີຕິ ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌາຍນລກ຺ຂເຓຫິ ໂສເກຫິ. ປຣິເທເວຫີຕິ ຕນ຺ນິສ຺ສິຕລາລປ຺ປິຕລກ຺ຂເຓຫິ ປຣິເທເວຫິ. ທຸກ຺ເຂຫີຕິ ກາຍປຏິປີຬນທຸກ຺ເຂຫິ. ໂທມນສ຺ເສຫີຕິ ມໂນວິຆາຕໂທມນສ຺ເສຫິ. ອຸປາຍາເສຫີຕິ ອຘິມຕ຺ຕາຍາສລກ຺ຂຓອຸປາຍາເສຫິ. ທຸກ຺ຂສ຺ມາຕິ ສກລວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ. ປຊຫຕີຕິ ມຄ຺ເຄນ ປຊຫຕິ. ປຫາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຜລກ຺ຂໂຓ ກຖິໂຕ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ກຓ຺ຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗. ສຕ຺ຕເມ ກຓ຺ຫາຕິ ນ ກາຬວຓ຺ຓຕາຍ ກຓ຺ຫາ, ກຓ຺ຫຕາຍ ປນ ອຸປເນນ຺ຕີຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິກາຬຕາຍ ກຓ຺ຫາ. ສຣເສນາປິ ວາ ສພ຺ພາກຸສລຘມ຺ມາ ກຓ຺ຫາ ເອວ. ນ ຫິ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຠສ຺ສຣໍ ໂຫຕິ. ອຫິຣິກນ຺ຕິ ອຫິຣິກຠາໂວ. ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ອໂນຕ຺ຕາປິຠາໂວ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ສຸກ຺ກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໘. ອຏ຺ຐເມ ສຸກ຺ກາຕິ ນ ວຓ຺ຓສຸກ຺ກຕາຍ ສຸກ຺ກາ, ສຸກ຺ກຕາຍ ປນ ອຸປເນນ຺ຕີຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິສຸກ຺ກຕາຍ ສຸກ຺ກາ. ສຣເສນາປິ ວາ ສພ຺ພກຸສລຘມ຺ມາ ສຸກ຺ກາ ເອວ. ເຕສໍ ຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຠສ຺ສຣໍ ໂຫຕິ. ຫິຣີ ຈ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຎ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ປາປໂຕ ຊິຄຸຈ຺ຉນລກ຺ຂຓາ ຫິຣີ, ຠາຍນລກ຺ຂຓໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຈຣິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໙. ນວເມ ໂລກໍ ປາເລນ຺ຕີຕິ ໂລກໍ ສນ຺ຘາເຣນ຺ຕິ ຐເປນ຺ຕິ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ. ນຍິຘ ປຎ຺ຎາເຍຖ ມາຕາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ຊນິກາ ມາຕາ ‘‘ອຍໍ ເມ ມາຕາ’’ຕິ ຄຣຸຈິຕ຺ຕີກາຣວເສນ ນ ປຎ຺ຎາເຍຖ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສມ຺ເຠທນ຺ຕິ ສງ຺ກຣໍ ມຣິຍາທເຠທໍ ວາ. ຍຖາ ອເຊຬກາຕິອາທີສຸ ເອເຕ ຫິ ສຕ຺ຕາ ‘‘ອຍໍ ເມ ມາຕາ’’ຕິ ວາ ‘‘ມາຕຸຈ຺ຉາ’’ຕິ ວາ ຄຣຸຈິຕ຺ຕີກາຣວເສນ ນ ຊານນ຺ຕິ. ຍໍ ວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕຕ຺ເຖວ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຸປມໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ອເຊຬກາ’’ຕິອາທິມາຫ. ນວມໍ.

໑໐. ວສ຺ສູປນາຍິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໐. ທສມໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຕຣອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ? ມນຸສ຺ສານໍ ອຸຊ຺ຌາຍເນ. ຠຄວຕາ ຫິ ປຐມໂພຘິຍໍ ວີສຕິ ວສ຺ສານິ ວສ຺ສູປນາຍິກາ ອປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ອໂຫສິ. ຠິກ຺ຂູ ອນິພທ຺ຘວາສາ ວສ຺ເສປິ ອຸຕຸວສ຺ເສປິ ຍຖາສຸຂໍ ວິຈຣິໍສຸ. ເຕ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ເຫມນ຺ຕມ຺ປິ ຄິມ຺ຫມ຺ປິ ວສ຺ສມ຺ປິ ຈາຣິກໍ ຈຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຫຣິຕານິ ຕິຓານິ ສມ຺ມທ຺ທນ຺ຕາ ເອກິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຊີວໍ ວິເຫເຐນ຺ຕາ ພຫູ ຂຸທ຺ທເກ ປາເຓ ສງ຺ຆາຕໍ ອາປາເທນ຺ຕາ. ອິເມ ຫິ ນາມ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ທຸຣກ຺ຂາຕຘມ຺ມາ ວສ຺ສາວາສໍ ອລ຺ລີຍິສ຺ສນ຺ຕິ ສໍກສາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິເມ ນາມ ສກຸຓາ ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄສຸ ກຸລາວການິ ກຕ຺ວາ ວສ຺ສາວາສໍ ອລ຺ລີຍິສ຺ສນ຺ຕິ ສໍກສາຍິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ຕມຕ຺ຖໍ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເທເສນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຕາວ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໘໔) ເອຕ຺ຕກເມວາຫ. ອຖ ຠິກ຺ຂູນໍ ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຕກ຺ກໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສ຺ສາເນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ ວສ຺ສູປນາຍິກາ’’ຕິ. ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສກລມ຺ປິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເທເສນ຺ໂຕ ທ຺ເວມາ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສູປນາຍິກາຕິ ວສ຺ສູປຄມນານິ. ປຸຣິມິກາຕິ ອປຣຊ຺ຊຸຄຕາຍ ອາສາຬ຺ຫິຍາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາ ປຸຣິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມິປຣິໂຍສານາ ປຐມາ ເຕມາສີ. ປຈ຺ຉິມິກາຕິ ມາສຄຕາຍ ອາສາຬ຺ຫິຍາ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພາ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຣິໂຍສານາ ປຈ຺ຉິມາ ເຕມາສີຕິ. ທສມໍ.

ກມ຺ມກາຣຓວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

໒. ອຘິກຣຓວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໑໑. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ພລານີຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ພລານິ. ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ພລານິ ນາມ, ຕຖາ ທຸຣຠິຠວນຏ຺ເຐນ ອນຊ຺ໂຌມທ຺ທນຏ຺ເຐນ ຈ. ປຏິສງ຺ຂານພລນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓພລໍ. ຠາວນາພລນ຺ຕິ ພ຺ຣູຫນພລໍ ວຑ຺ຒນພລໍ. ສຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອິທໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຕິ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ພເລສຸ. ຍມິທນ຺ຕິ ຍໍ ອິທໍ. ເສຂານເມຕໍ ພລນ຺ຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເສຂານໍ ຎາຓພລເມຕໍ. ເສຂຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພລໍ ອາຄມ຺ມາຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ເສຂານໍ ຎາຓພລໍ ອາຣພ຺ຠ ສນ຺ຘາຍ ປຏິຈ຺ຈ. ປຊຫຕີຕິ ມຄ຺ເຄນ ປຊຫຕິ. ປຫາຍາຕິ ອິມິນາ ປນ ຜລໍ ກຖິຕໍ. ຍໍ ປາປນ຺ຕິ ຍໍ ປາປກໍ ລາມກໍ. ຍສ຺ມາ ປເນຕານິ ທ຺ເວປິ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ເອຕທຄ຺ຄໍ ນາຄຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໒. ທຸຕິເຍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕີຕິອາທີສຸ ອຍໍ ເຫຏ຺ຐາ ອນາຄຕານໍ ປທານໍ ວເສນ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວິເວກໍ ນິສ຺ສິຕໍ. ວິເວໂກຕິ ວິວິຕ຺ຕຕາ. ສ຺ວາຍໍ ຕທງ຺ຄວິເວໂກ ວິກ຺ຂມ຺ຠນ-ສມຸຈ຺ເຉທ-ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ-ນິສ຺ສຣຓວິເວໂກຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ. ຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈວິເຘ ວິເວເກ. ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຕທງ຺ຄວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕຎ຺ຈ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຍຄີ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ກິຈ຺ຈໂຕ ຕທງ຺ຄວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ມຄ຺ຄກາເລ ປນ ກິຈ຺ຈໂຕ ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ. ປຎ຺ຈວິຘວິເວກນິສ຺ສິຕມ຺ປີຕິ ເອເກ. ເຕ ຫິ ນ ເກວລໍ ພລວວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລກ຺ຂເຓສຸເຍວ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ, ວິປສ຺ສນາປາທກກສິຓຊ຺ຌານອານາປານາສຸຠພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຊ຺ຌາເນສຸປິ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ, ນ ຈ ປຏິສິທ຺ຘາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ມເຕນ ເອເຕສໍ ຌານານໍ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກິຈ຺ຈໂຕ ເອວ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວກນິສ຺ສິຕໍ. ຍຖາ ຈ ‘‘ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ‘‘ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວິເວກນິສ຺ສິຕມ຺ປິ ຠາເວຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອສ ນໂຍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕນ຺ຕິອາທີສຸ. ວິເວກຕ຺ຖາ ເອວ ຫິ ວິຣາຄາທໂຍ.

ເກວລໍ ເຫຕ຺ຖ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ທຸວິໂຘ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈ ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄຕິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຈ ຕທງ຺ຄວເສນ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ກິເລສປ຺ປຫານໍ. ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ໂຄຕິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຕນ຺ນິນ຺ນຠາເວນ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອາຣມ຺ມຓກຣເຓນ ນິພ຺ພານປກ຺ຂນ຺ທນໍ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສເກ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນານເຍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຍໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປກາເຣນ ກິເລເສ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ. ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ສກເລນ ວຈເນນ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖໍ ປຣິຓມນ຺ຕໍ ປຣິຓຕຎ຺ຈ, ປຣິປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປຣິປກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ກິເລສປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖໍ ນິພ຺ພານປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຣິປຈ຺ຈຕິ, ຍຖາ ຈ ປຣິປກ຺ໂກ ໂຫຕິ, ຕຖາ ນໍ ຠາເວຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສຸ.

ອິຘ ປນ ນິພ຺ພານໍເຍວ ສພ຺ພສງ຺ຂເຕຫິ ວິວິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິເວໂກ, ສພ຺ເພສໍ ວິຣາຄຠາວໂຕ ວິຣາໂຄ, ນິໂຣຘຠາວໂຕ ນິໂຣໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຄ຺ໂຄ ເອວ ຈ ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມີ, ຕສ຺ມາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ວິເວກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ຕຖາ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕໍ ນິໂຣຘນິສ຺ສິຕໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອຣິຍມຄ຺ຄກ຺ຂຓຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ເຉທໂຕ ປຣິຈ຺ຈາຄຠາເວນ ຈ ນິພ຺ພານປກ຺ຂນ຺ທນຠາເວນ ຈ ປຣິຓຕໍ ປຣິປກ຺ກນ຺ຕິ ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອສ ນໂຍ ເສສໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສຸ. ອິຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາ ກຖິຕາ. ອິເມສຸປິ ທ຺ວີສຸ ພເລສຸ ເອຕທຄ຺ຄຠາໂວ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໓. ຕຕິເຍ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີຕິອາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຌານານໍ ປາຬິອຕ຺ໂຖ ຈ ຠາວນານໂຍ ຈ ສພ຺ໂພ ສພ຺ພາກາເຣນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໖໙-໗໐) ວິຕ຺ຖາຣິໂຕເຍວ. ອິມານິ ປນ ຈຕ຺ຕາຣິ ຌານານິ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ຠາເວຕິ, ເອໂກ ວິປສ຺ສນາປາທກຕ຺ຖາຍ, ເອໂກ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຕ຺ຖາຍ, ເອໂກ ນິໂຣຘປາທກຕ຺ຖາຍ, ເອໂກ ຠວວິເສສຕ຺ຖາຍ. ອິຘ ປນ ຕານິປິ ວິປສ຺ສນາປາທການິ ອຘິປ຺ເປຕານິ. ອຍໍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອິມານິ ຌານານິ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ນາມຣູປຎ຺ຈ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ເອວເມຕານິ ຌານານິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາເນວ ກຖິຕານິ. ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ພລທ຺ວເຍ ເອຕທຄ຺ຄຠາໂວ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຈ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຈາຕິ ສໍຂິຕ຺ຕຘມ຺ມເທສນາ ວິຕ຺ຖາຣຘມ຺ມເທສນາ ຈາຕິ ທ຺ເວເຍວ ຘມ຺ມເທສນາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ມາຕິກໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ກຖິຕາ ເທສນາ ສໍຂິຕ຺ຕເທສນາ ນາມ. ຕເມວ ມາຕິກໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິຠຊິຕ຺ວາ ກຖິຕາ ວິຕ຺ຖາຣເທສນາ ນາມ. ມາຕິກໍ ວາ ຐເປຕ຺ວາປິ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາປິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິຠຊິຕ຺ວາ ກຖິຕາ ວິຕ຺ຖາຣເທສນາ ນາມ. ຕາສຸ ສໍຂິຕ຺ຕເທສນາ ນາມ ມຫາປຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວເສນ ກຖິຕາ, ວິຕ຺ຖາຣເທສນາ ນາມ ມນ຺ທປຎ຺ຎສ຺ສ. ມຫາປຎ຺ຎສ຺ສ ຫິ ວິຕ຺ຖາຣເທສນາ ອຕິປປຎ຺ໂຈ ວິຍ ໂຫຕິ. ມນ຺ທປຎ຺ຎສ຺ສ ສງ຺ເຂປເທສນາ ສສກສ຺ສ ອຸປ຺ປຕນໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ເນວ ອນ຺ຕໍ ນ ໂກຏິໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ສງ຺ເຂປເທສນາ ຈ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎຸສ຺ສ ວເສນ ກຖິຕາ, ວິຕ຺ຖາຣເທສນາ ອິຕເຣສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວເສນ. ສກລມ຺ປິ ຫິ ເຕປິຏກໍ ສງ຺ເຂປເທສນາ ວິຕ຺ຖາຣເທສນາຕິ ເອຕ຺ເຖວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

໑໕. ປຎ຺ຈເມ ຍສ຺ມິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຘິກຣເຓຕິ ວິວາທາຘິກຣຓໍ, ອນຸວາທາຘິກຣຓໍ, ອາປຕ຺ຕາຘິກຣຓໍ, ກິຈ຺ຈາຘິກຣຓນ຺ຕິ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຘິກຣຓານໍ ຍສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ. ອາປນ຺ໂນ ຈ ຠິກ຺ຂູຕິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ຈ. ຕສ຺ເມຕນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ເອຕໍ. ທີຆຕ຺ຕາຍາຕິ ທີຆໍ ອທ຺ຘານໍ ຕິຏ຺ຐນຕ຺ຖາຍ. ຂຣຕ຺ຕາຍາຕິ ທາສ-ໂກຓ຺ຑ-ຈຓ຺ຑາລ-ເວນາຕິ ເອວໍ ຂຣວາຈາປວຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ. ວາຬຕ຺ຕາຍາຕິ ປາຓິ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ປຫຣຓວເສນ ກກ຺ຂຬຠາວຕ຺ຖາຍ. ຠິກ຺ຂູ ຈ ນ ຜາສຸໍ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິວາທາປນ຺ເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ເຍປິ ອຸທ຺ເທສໍ ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉໍ ວາ ຄເຫຕຸກາມາ ປຘານໍ ວາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕຸກາມາ, ເຕ ຜາສຸໍ ນ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ມິໍ ຫິ ອຸໂປສຖປວາຣຓາຍ ຐິຕາຍ ອຸທ຺ເທສາທີຫິ ອຕ຺ຖິກາ ອຸທ຺ເທສາທີນິ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ວິປສ຺ສການໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ນ ເອກຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເອວໍ ຠິກ຺ຂູ ຈ ນ ຜາສຸໍ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ນ ທີຆຕ຺ຕາຍາຕິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕີຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ. ອກຸສລໍ ອາປນ຺ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ອກຸສລນ຺ຕິ ອາປຕ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຎ຺ຈິເທວ ເທສນ຺ຕິ ນ ສພ຺ພເມວ ອາປຕ຺ຕິໍ, ອາປຕ຺ຕິຍາ ປນ ກຎ຺ຈິເທວ ເທສໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເຍນາຕິ ກຣຊກາເຍນ. ອນຕ຺ຕມໂນຕິ ອຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ. ອນຕ຺ຕມນວາຈນ຺ຕິ ອຕຸຏ຺ຐວາຈໍ. ມເມວາຕິ ມໍເຍວ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຘິກຣເຓ. ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາຕິ ອປຣາໂຘ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຄໂຕ, ອຫເມເວຕ຺ຖ ອປຣາຘິໂກ. ສຸງ຺ກທາຍກໍວ ຠຓ຺ຑສ຺ມິນ຺ຕິ ຍຖາ ສຸງ຺ກຏ຺ຐານໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ນີເຕ ຠຓ຺ຑສ຺ມິໍ ສຸງ຺ກທາຍກໍ ອປຣາໂຘ ອຠິຠວຕິ, ໂສ ຈ ຕຕ຺ຖ ອປຣາຘິໂກ ໂຫຕິ, ນ ຣາຊາໂນ ນ ຣາຊປຸຣິສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂຍ ຫິ ຣຎ຺ຎາ ຐປິຕໍ ສຸງ຺ກຏ຺ຐານໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣຕິ, ຕໍ ສຫ ຠຓ຺ຑສກເຏນ ອາເນຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເນວ ສຸງ຺ກຏ຺ຐານສ຺ສ ໂທໂສ ອຕ຺ຖິ, ນ ຣຎ຺ໂຎ ນ ຣາຊປຸຣິສານໍ, ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ຄຕສ຺ເສວ ປນ ໂທໂສ, ເອວເມວໍ ຍໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕຕ຺ຖ ເນວ ອາປຕ຺ຕິຍາ ໂທໂສ, ນ ໂຈທກສ຺ສ. ຕີຫິ ປນ ກາຣເຓຫິ ຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂທໂສ. ຕສ຺ສ ຫິ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ນຠາເວນປິ ໂທໂສ, ໂຈທເກ ອນຕ຺ຕມນຕາຍປິ ໂທໂສ, ອນຕ຺ຕມນສ຺ສ ສໂຕ ປເຣສໍ ອາໂຣຈເນນປິ ໂທໂສ. ໂຈທກສ຺ສ ປນ ຍໍ ໂສ ຕໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕໍ ອທ຺ທສ, ຕຕ຺ຖ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ອນຕ຺ຕມນຕາຍ ໂຈທນາຍ ປນ ໂທໂສ. ຕມ຺ປິ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນວ ໂທສໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ອິຕິ ມເມວ ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ ສຸງ຺ກທາຍກໍວ ຠຓ຺ຑສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຕິຍວາເຣ ໂຈທກສ຺ສ ອນຕ຺ຕມນຕາ ຈ ອນຕ຺ຕມນຕາຍ ໂຈທິຕຠາໂວ ຈາຕິ ທ຺ເວ ໂທສາ, ເຕສໍ ວເສນ ‘‘ອຈ຺ຈໂຍ ອຈ຺ຈຄມາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

໑໖. ຉຏ຺ເຐ ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ ເອໂກ ອປາກຏນາໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ເຍນາຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ກຣຓວຈນໍ. ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ຠຄວາ, ຕຕ຺ຖ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຍນ ວາ ກາຣເຓນ ຠຄວາ ເທວມນຸສ຺ເສຫິ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ, ເຕນ ກາຣເຓນ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເກນ ຈ ກາຣເຓນ ຠຄວາ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ? ນານປ຺ປກາຣຄຸຓວິເສສາຘິຄມາຘິປ຺ປາເຍນ, ສາທຸຜລູປໂຠຄາຘິປ຺ປາເຍນ ທິຊຄເຓຫິ ນິຈ຺ຈຜລິຕມຫາຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ຄໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຸປສງ຺ກມນປຣິໂຍສານທີປນໍ. ອຖ ວາ ເອວໍ ຄໂຕ ຕໂຕ ອາສນ຺ນຕຣໍ ຐານໍ ຠຄວໂຕ ສມີປສງ຺ຂາຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທີຕິ ຍຖາ ຈ ຂມນີຍາທີນິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຄວາ ເຕນ, ເອວໍ ໂສປິ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມໂທ ອໂຫສິ, ສີໂຕທກໍ ວິຍ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ສມ຺ໂມທິຕໍ ເອກີຠາວໍ ອຄມາສິ. ຍາຍ ຈ ‘‘ກຈ຺ຈິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຈ ສາວການຎ຺ຈ ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິອາທິກາຍ ກຖາຍ ສມ຺ໂມທິ, ຕໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສມ຺ໂມທສ຺ສ ຊນນໂຕ ສມ຺ໂມທິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຠາວໂຕ ຈ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນມຘຸຣຕາຍ ສຸຈິຣມ຺ປິ ກາລໍ ສາເຣຕຸໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ອຣຫຣູປໂຕ ສຣິຕພ຺ພຠາວໂຕ ຈ ສາຣຓີຍໍ. ສຸຍ຺ຍມານສຸຂໂຕ ວາ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອນຸສ຺ສຣິຍມານສຸຂໂຕ ສາຣຓີຍໍ, ຕຖາ ພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອຕ຺ຖປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ສາຣຓີຍນ຺ຕິ ເອວໍ ອເນເກຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ສາຣຓີຍໍ ກຖໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ປຣິໂຍສາເປຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເຍນຕ຺ເຖນ ອາຄໂຕ, ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸກາໂມ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ເອກມນ຺ຕນ຺ຕິ ຠາວນປຸໍສກນິທ຺ເທໂສ ‘‘ວິສມໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໗໐) ວິຍ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ນິສິນ຺ໂນ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ນິສີທີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ວາ ເອຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ນິສີທີຕິ ອຸປາວິສິ. ປຓ຺ຑິຕາ ຫິ ປຸຣິສາ ຄຣຸຏ຺ຐານີຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາສນກຸສລຕາຍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ເນສໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ, ຕສ຺ມາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ກຖໍ ນິສິນ຺ໂນ ປນ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ? ຉ ນິສຊ຺ຊໂທເສ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ອຕິທູຣໍ, ອຈ຺ຈາສນ຺ນໍ, ອຸປຣິວາຕໍ, ອຸນ຺ນຕປ຺ປເທສໍ, ອຕິສມ຺ມຸຂໍ ອຕິປຈ຺ຉາຕິ. ອຕິທູເຣ ນິສິນ຺ໂນ ຫິ ສເຈ ກເຖຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ເທນ ກເຖຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ອຈ຺ຈາສນ຺ເນ ນິສິນ຺ໂນ ສງ຺ຆຏ຺ຏນໍ ກໂຣຕິ. ອຸປຣິວາເຕ ນິສິນ຺ໂນ ສຣີຣຄນ຺ເຘນ ພາຘຕິ. ອຸນ຺ນຕປ຺ປເທເສ ນິສິນ຺ໂນ ອຄາຣວໍ ປກາເສຕິ. ອຕິສມ຺ມຸຂາ ນິສິນ຺ໂນ ສເຈ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຈກ຺ຂຸນາ ຈກ຺ຂຸໍ ອາຫຈ຺ຈ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ອຕິປຈ຺ຉາ ນິສິນ຺ໂນ ສເຈ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຄີວໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ເອເຕ ຉ ນິສຊ຺ຊໂທເສ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິສີທິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທີ’’ຕິ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ທຸວິຘາ ຫິ ປຸຈ຺ຉາ – ອຄາຣິກປຸຈ຺ຉາ, ອນຄາຣິກປຸຈ຺ຉາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຸສລໍ, ກິໍ ອກຸສລ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໙໖) ອິມິນາ ນເຍນ ອຄາຣິກປຸຈ຺ຉາ ອາຄຕາ. ‘‘ອິເມ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໘໖) ອິມິນາ ນເຍນ ອນຄາຣິກປຸຈ຺ຉາ. ອຍໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປໍ ອຄາຣິກປຸຈ຺ຉໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອຕໍ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຫຕຸ ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸ ປຈ຺ຈໂຍຕິ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ກາຣຓເວວຈນເມວ. ອຘມ຺ມຈຣິຍາວິສມຈຣິຍາເຫຕູຕິ ອຘມ຺ມຈຣິຍາສງ຺ຂາຕາຍ ວິສມຈຣິຍາຍ ເຫຕຸ, ຕໍກາຣຓາ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປທຕ຺ໂຖ – ອຘມ຺ມສ຺ສ ຈຣິຍາ ອຘມ຺ມຈຣິຍາ, ອຘມ຺ມກາຣຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສມໍ ຈຣິຍາ, ວິສມສ຺ສ ວາ ກມ຺ມສ຺ສ ຈຣິຍາຕິ ວິສມຈຣິຍາ. ອຘມ຺ມຈຣິຍາ ຈ ສາ ວິສມຈຣິຍາ ຈາຕິ ອຘມ຺ມຈຣິຍາວິສມຈຣິຍາ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສຸກ຺ກປກ຺ເຂປິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖໂຕ ປເນຕ຺ຖ ອຘມ຺ມຈຣິຍາວິສມຈຣິຍາ ນາມ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ, ຘມ຺ມຈຣິຍາສມຈຣິຍາ ນາມ ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕສທ຺ໂທ ຂຍສຸນ຺ທຣາຠິຣູປອພ຺ຠນຸໂມທເນສຸ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ຣຕ຺ຕິ, ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຐໂມ ຍາໂມ, ຈິຣນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທີສຸ (ອຸທາ. ໔໕; ຈູຬວ. ໓໘໓; ອ. ນິ. ໘.໒໐) ຫິ ຂເຍ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ອຍໍ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕຕໂຣ ຈ ປຓີຕຕໂຣ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໑໐໐) ສຸນ຺ທເຣ.

‘‘ໂກ ເມ ວນ຺ທຕິ ປາທານິ, ອິທ຺ຘິຍາ ຍສສາ ຊລໍ;

ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນ ວຓ຺ເຓນ, ສພ຺ພາ ໂອຠາສຍໍ ທິສາ’’ຕິ. –

ອາທີສຸ (ວິ. ວ. ໘໕໗) ອຠິຣູເປ. ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໒໕໐; ປາຣາ. ໑໕) ອພ຺ຠນຸໂມທເນ. ອິຘາປິ ອພ຺ຠນຸໂມທເນເຍວ. ຍສ຺ມາ ຈ ອພ຺ຠນຸໂມທເນ, ຕສ຺ມາ ສາຘຸ ສາຘຸ, ໂຠ ໂຄຕມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘‘ຠເຍ ໂກເຘ ປສໍສາຍໍ, ຕຸຣິເຕ ໂກຕູຫລຈ຺ຉເຣ;

ຫາເສ ໂສເກ ປສາເທ ຈ, ກເຣ ອາເມຑິຕໍ ພຸໂຘ’’ຕິ. –

ອິມິນາ ຈ ລກ຺ຂເຓນ ອິຘ ປສາທວເສນ ປສໍສາວເສນ ຈາຍໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຖ ວາ ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ອຕິອິຏ຺ຐໍ ອຕິມນາປໍ, ອຕິສຸນ຺ທຣນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ຕສທ຺ເທນ ເທສນໍ ໂຖເມຕິ, ເອເກນ ອຕ຺ຕໂນ ປສາທໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຍທິທໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ຍທິທໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຄມ຺ມ ມມ ປສາໂທຕິ. ຠຄວໂຕເຍວ ວາ ວຈນໍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ອຕ຺ເຖ ສນ຺ຘາຍ ໂຖເມຕິ – ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ວຈນໍ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ໂທສນາສນໂຕ, ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ຄຸຓາຘິຄມນໂຕ, ຕຖາ ສທ຺ຘາຊນນໂຕ, ປຎ຺ຎາຊນນໂຕ, ສາຕ຺ຖໂຕ, ສພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ, ອຸຕ຺ຕານປທໂຕ, ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖໂຕ, ກຓ຺ຓສຸຂໂຕ, ຫທຍງ຺ຄມໂຕ, ອນຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນໂຕ, ອປຣວມ຺ຠນໂຕ, ກຣຸຓາສີຕລໂຕ, ປຎ຺ຎາວທາຕໂຕ, ອາປາຖຣມຓີຍໂຕ, ວິມທ຺ທກ຺ຂມໂຕ, ສຸຍ຺ຍມານສຸຂໂຕ, ວີມໍສິຍມານຫິຕໂຕຕິ ເອວມາທີຫິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ຈຕູຫິ ອຸປມາຫິ ເທສນໍເຍວ ໂຖເມຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ອໂຘມຸຂຐປິຕໍ, ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕໍ ວາ. ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຸປຣິມຸຂໍ ກເຣຍ຺ຍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ຕິຓປຓ຺ຓາທິຉາທິຕໍ. ວິວເຣຍ຺ຍາຕິ ອຸຄ຺ຆາເຏຍ຺ຍ. ມູຬ຺ຫສ຺ສາຕິ ທິສາມູຬ຺ຫສ຺ສ. ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ອນ຺ຘກາເຣຕິ ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສີອຑ຺ຒຣຕ຺ຕຆນວນສຓ຺ຑເມຆປຏເລຫິ ຈຕຸຣງ຺ເຄ ຕເມ. ອຍໍ ຕາວ ອນຸຕ຺ຕານປທຕ຺ໂຖ.

ອຍໍ ປນ ອຘິປ຺ປາຍໂຍຊນາ – ຍຖາ ໂກຈິ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວໍ ສທ຺ຘມ຺ມວິມຸຂໍ ອສທ຺ຘມ຺ເມ ປຕິຕໍ ມໍ ອສທ຺ຘມ຺ມາ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນ, ຍຖາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວິວເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນນ຺ຕຣຘານໂຕ ປຠຸຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຄຫນປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ສາສນໍ ວິວຣນ຺ເຕນ, ຍຖາ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ເອວໍ ກຸມ຺ມຄ຺ຄມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ເມ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ອາວິກໂຣນ຺ເຕນ, ຍຖາ ອນ຺ຘກາເຣ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ໂມຫນ຺ຘກາເຣ ນິມຸຄ຺ຄສ຺ສ ເມ ພຸທ຺ຘາທິຣຕນຣູປານິ ອປສ຺ສໂຕ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫນ຺ຘກາຣວິທ຺ຘໍສກເທສນາປຊ຺ໂຊຕຘາຣເຓນ ມຍ຺ຫໍ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ເອເຕຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ປກາສິຕຕ຺ຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕຕິ.

ເອວໍ ເທສນໍ ໂຖເມຕ຺ວາ ອິມາຍ ເທສນາຍ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອສາຫນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອສາຫນ຺ຕິ ເອໂສ ອຫໍ. ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ຠວໍ ເມ ໂຄຕໂມ ສຣຓໍ ປຣາຍຓໍ ອຆສ຺ສ ຕາຕາ ຫິຕສ຺ສ ຈ ວິຘາຕາຕິ ອິມິນາ ອຘິປ຺ປາເຍນ ຠວນ຺ຕໍ ໂຄຕມໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຠຊາມິ ເສວາມິ ປຍິຣຸປາສາມິ, ເອວໍ ວາ ຊານາມິ ພຸຊ຺ຌາມີຕິ. ເຍສຎ຺ຫິ ຘາຕູນໍ ຄຕິ ອຕ຺ໂຖ, ພຸທ຺ຘິປິ ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ຄຈ຺ຉາມີຕິ ອິມສ຺ສ ຊານາມິ ພຸຊ຺ຌາມີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຘິຄຕມຄ຺ເຄ ສຈ຺ຉິກຕນິໂຣເຘ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊມາເນ ຈ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ອປຕມາເນ ຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ໂມ. ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເຈວ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ, ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໔) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ເຈວ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ, ອປິຈ ໂຂ ອຣິຍຜເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມປິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຉຕ຺ຕມາຓວກວິມາເນ –

‘‘ຣາຄວິຣາຄມເນຊມໂສກໍ, ຘມ຺ມມສງ຺ຂຕມປ຺ປຏິກູລໍ;

ມຘຸຣມິມໍ ປຄຸຓໍ ສຸວິຠຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມມິມໍ ສຣຓຕ຺ຖມຸເປຫີ’’ຕິ. (ວິ. ວ. ໘໘໗);

ເອຕ຺ຖ ຣາຄວິໂຣໂຄຕິ ມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ອໂນຊມໂສກນ຺ຕິ ຜລໍ. ຘມ຺ມມສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ. ອປ຺ປຏິກູລໍ ມຘຸຣມິມໍ ປຄຸຓໍ ສຸວິຠຕ຺ຕນ຺ຕິ ປິຏກຕ຺ຕເຍນ ວິຠຕ຺ຕາ ສພ຺ພຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘາຕິ. ທິຏ຺ຐິສີລສງ຺ຆາເຕນ ສໍຫໂຕຕິ ສງ຺ໂຆ. ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ອຏ຺ຐອຣິຍປຸຄ຺ຄລສມູໂຫ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຕສ຺ມິເຍວ ວິມາເນ –

‘‘ຍຕ຺ຖ ຈ ທິນ຺ນມຫປ຺ຜລມາຫຸ, ຈຕູສຸ ສຸຈີສຸ ປຸຣິສຍຸເຄສຸ;

ອຏ຺ຐ ຈ ປຸຄ຺ຄລຘມ຺ມທສາ ເຕ, ສງ຺ຆມິມໍ ສຣຓຕ຺ຖມຸເປຫີ’’ຕິ. (ວິ. ວ. ໘໘໘);

ຠິກ຺ຂູນໍ ສງ຺ໂຆ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕີຓິ ສຣຓຄມນານິ ປຏິເວເທສິ.

ອິທານິ ເຕສຸ ສຣຓຄມເນສຸ ໂກສລ຺ລຕ຺ຖໍ ສຣຓໍ, ສຣຓຄມນໍ, ໂຍ ຈ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ສຣຓຄມນປ຺ປເຠໂທ, ສຣຓຄມນຜລໍ, ສໍກິເລໂສ, ເຠໂທຕິ ອຍໍ ວິຘິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປທຕ຺ຖໂຕ ຕາວ ຫິໍສຕີຕິ ສຣຓໍ, ສຣຓຄຕານໍ ເຕເນວ ສຣຓຄມເນນ ຠຍໍ ສນ຺ຕາສໍ ທຸກ຺ຂໍ ທຸຄ຺ຄຕິປຣິກິເລສໍ ຫນຕິ ວິນາເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ເສເວຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຖ ວາ ຫິເຕ ປວຕ຺ຕເນນ ອຫິຕາ ຈ ນິວຕ຺ຕເນນ ສຕ຺ຕານໍ ຠຍໍ ຫິໍສຕີຕິ ພຸທ຺ໂຘ, ຠວກນ຺ຕາຣາ ອຸຕ຺ຕາຣເຓນ ໂລກສ຺ສ ອສ຺ສາສທາເນນ ຈ ຘມ຺ໂມ, ອປ຺ປການມ຺ປິ ກາຣານໍ ວິປຸລຜລປຏິລາຠກຣເຓນ ສງ຺ໂຆ. ຕສ຺ມາ ອິມິນາປິ ປຣິຍາເຍນ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ສຣຓໍ. ຕປ຺ປສາທຕຄ຺ຄຣຸຕາຫິ ວິຫຕກິເລໂສ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາກາຣປ຺ປວຕ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ສຣຓຄມນໍ. ຕໍສມງ຺ຄີສຕ຺ໂຕ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທນ ‘‘ເອຕານິ ເມ ຕີຓິ ຣຕນານິ ສຣຓໍ, ເອຕານິ ປຣາຍຓ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຸເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຕາວ ສຣຓໍ ສຣຓຄມນໍ ໂຍ ຈ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອິທໍ ຕຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສຣຓຄມນປ຺ປເຠເທ ປນ ທຸວິຘໍ ສຣຓຄມນໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ໂລກິຍຎ຺ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ທິຏ຺ຐສຈ຺ຈານໍ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສຣຓຄມນຸປກ຺ກິເລສສມຸຈ຺ເຉເທນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈໂຕ ສກເລປິ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ອິຊ຺ຌຕິ. ໂລກິຍໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ສຣຓຄມນຸປກ຺ກິເລສວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ພຸທ຺ຘາທິຄຸຓາຣມ຺ມຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ອິຊ຺ຌຕິ. ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ສທ຺ຘາປຏິລາໂຠ, ສທ຺ຘາມູລິກາ ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ທສສຸ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາວຕ຺ຖູສຸ ທິຏ຺ຐິຊຸກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕຍິທໍ ຈຕຸຘາ ປວຕ຺ຕຕິ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕເນນ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາຍ ສິສ຺ສຠາວູປຄມເນນ ປຓິປາເຕນາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນໍ ນາມ ‘‘ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຫໍ ອຕ຺ຕານໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເຕມິ, ຘມ຺ມສ຺ສ, ສງ຺ຆສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ອຕ຺ຕປຣິຈ຺ຈຊນໍ. ຕປ຺ປຣາຍຓຕາ ນາມ ‘‘ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຫໍ ພຸທ຺ຘປຣາຍໂຓ, ຘມ຺ມປຣາຍໂຓ, ສງ຺ຆປຣາຍໂຓ ອິຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ ເອວໍ ຕປ຺ປຣາຍຓຠາໂວ. ສິສ຺ສຠາວູປຄມນໍ ນາມ ‘‘ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຫໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິໂກ, ຘມ຺ມສ຺ສ, ສງ຺ຆສ຺ສ ອິຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ ເອວໍ ສິສ຺ສຠາວູປຄໂມ. ປຓິປາໂຕ ນາມ ‘‘ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຫໍ ອຠິວາທນ-ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານ-ອຎ຺ຊລິກມ຺ມ-ສາມີຈິກມ຺ມໍ ພຸທ຺ຘາທີນໍເຍວ ຕິຓ຺ຓໍ ວຕ຺ຖູນໍ ກໂຣມິ ອິຕິ ມໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ ເອວໍ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ປຣມນິປຈ຺ຈກາໂຣ. ອິເມສຎ຺ຫິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ອາກາຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣມ຺ປິ ກໂຣນ຺ເຕນ ຄຫິຕໍເຍວ ໂຫຕິ ສຣຓຄມນໍ.

ອປິຈ ‘‘ຠຄວໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ, ຘມ຺ມສ຺ສ, ສງ຺ຆສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ, ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ, ປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕເຍວ ເມ ອຕ຺ຕາ, ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍເຍວ ເມ ຊີວິຕໍ, ຊີວິຕປຣິຍນ຺ຕິກໍ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ພຸທ຺ໂຘ ເມ ສຣຓໍ ເລຓໍ ຕາຓ’’ນ຺ຕິ ເອວມ຺ປິ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ສຸຄຕຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ວຕາຫໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຠຄວນ຺ຕເມວ ປສ຺ເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໔) ເອວມ຺ປິ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ສຣຓຄມເນ ວິຍ ສິສ຺ສຠາວູປຄມນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

‘‘ໂສ ອຫໍ ວິຈຣິສ຺ສາມິ, ຄາມາ ຄາມໍ ປຸຣາ ປຸຣໍ;

ນມສ຺ສມາໂນ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສຸຘມ຺ມຕ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໙໔; ສໍ. ນິ. ໑.໒໔໖);

ເອວມ຺ປິ ອາຬວກາທີນໍ ສຣຓຄມນໍ ວິຍ ຕປ຺ປຣາຍຓຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາທານິ ມຸເຂນ ຈ ປຣິຈຸມ຺ພຕິ, ປາຓີຫິ ຈ ປຣິສມ຺ພາຫຕິ, ນາມຎ຺ຈ ສາເວຕິ – ‘ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ອຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ; ພ຺ຣຫ຺ມາຍຸ ອຫໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໙໔) ເອວມ຺ປິ ປຓິປາໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂສ ປເນສ ຎາຕິຠຍາຈຣິຍທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຓິປາເຕນ ສຣຓຄມນໍ ໂຫຕິ, ນ ອິຕເຣຫິ. ເສຏ຺ຐວເສເນວ ຫິ ສຣຓໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເສຏ຺ຐວເສນ ຈ ຠິຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ສາກິໂຍ ວາ ໂກລິໂຍ ວາ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕໂກ’’ຕິ ວນ຺ທຕິ, ອຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ ສຣຓໍ. ໂຍ ວາ ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຣາຊປູຊິໂຕ ມຫານຸຠາໂວ ອວນ຺ທິຍມາໂນ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠເຍນ ວນ຺ທຕິ, ອຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ ສຣຓໍ. ໂຍ ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕກາເລ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ກິຎ຺ຈິ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ສຣມາໂນ ພຸທ຺ຘກາເລ ວາ –

‘‘ເອເກນ ໂຠເຄ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ທ຺ວີຫິ ກມ຺ມໍ ປໂຍຊເຍ;

ຈຕຸຕ຺ຖຎ຺ຈ ນິຘາເປຍ຺ຍ, ອາປທາສຸ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໓.໒໖໕) –

ເອວຣູປໍ ອນຸສາສນິໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິໂຍ ເມ’’ຕິ ວນ຺ທຕິ, ອຄ຺ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ ສຣຓໍ. ໂຍ ປນ ‘‘ອຍໍ ໂລເກ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວນ຺ທຕິ, ເຕເນວ ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ ສຣຓໍ.

ເອວໍ ຄຫິຕສຣຓສ຺ສ ຈ ອຸປາສກສ຺ສ ວາ ອຸປາສິກາຍ ວາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິເຍສຸ ປພ຺ພຊິຕມ຺ປິ ຎາຕິໍ ‘‘ຎາຕໂກ ເມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ວນ຺ທໂຕ ສຣຓຄມນໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ປເຄວ ອປພ຺ພຊິຕໍ. ຕຖາ ຣາຊານໍ ຠຍວເສນ ວນ຺ທໂຕ. ໂສ ຫິ ຣຏ຺ຐປູຊິຕຕ຺ຕາ ອວນ຺ທິຍມາໂນ ອນຕ຺ຖມ຺ປິ ກເຣຍ຺ຍາຕິ. ຕຖາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາປກໍ ຕິຕ຺ຖິຍໍ ‘‘ອາຈຣິໂຍ ເມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ວນ຺ທໂຕປິ ນ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ເອວໍ ສຣຓຄມນປ຺ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ສຣຓຄມນສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ວິປາກຜລໍ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂກ຺ຂໂຍ ອານິສໍສຜລໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ໂຍ ຈ ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ສງ຺ຆຎ຺ຈ ສຣຓໍ ຄໂຕ;

ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ, ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ. (ຘ. ປ. ໑໙໐);

‘‘ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂສມຸປ຺ປາທໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອຕິກ຺ກມໍ;

ອຣິຍຎ຺ຈຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ, ທຸກ຺ຂູປສມຄາມິນໍ. (ຘ. ປ. ໑໙໑);

‘‘ເອຕໍ ໂຂ ສຣຓໍ ເຂມໍ, ເອຕໍ ສຣຓມຸຕ຺ຕມໍ;

ເອຕໍ ສຣຓມາຄມ຺ມ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໙໒);

ອປິຈ ນິຈ຺ຈໂຕ ອນຸປຄມນາທິວເສນເປຕສ຺ສ ອານິສໍສຜລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນວກາໂສ, ຍໍ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣໍ ນິຈ຺ຈໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ສຸຂໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ກຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕໂຕ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ມາຕຣໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ປິຕຣໍ, ອຣຫນ຺ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຍ຺ຍ, ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂລຫິຕໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ, ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໘-໑໓໐; ອ. ນິ. ໑.໒໗໒-໒໗໗).

ໂລກິຍສ຺ສ ປນ ສຣຓຄມນສ຺ສ ຠວສມ຺ປທາປິ ໂຠຄສມ຺ປທາປິ ຜລເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ເຍ ເກຈິ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາເສ,

ນ ເຕ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ອປາຍຠູມິໍ;

ປຫາຍ ມານຸສໍ ເທຫໍ,

ເທວກາຍໍ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໓໗);

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອຖ ໂຂ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອສີຕິຍາ ເທວຕາສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຍນາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເຕນຸປສງ຺ກມິ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ ໂຂ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ເອຕທໂວຈ – ‘ສາຘຸ ໂຂ, ເທວານມິນ຺ທ, ພຸທ຺ຘສຣຓຄມນໍ ໂຫຕິ. ພຸທ຺ຘສຣຓຄມນເຫຕຸ ໂຂ ເທວານມິນ຺ທ ເອວມິເຘກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕ ອຎ຺ເຎ ເທເວ ທສຫິ ຐາເນຫິ ອຘິຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ທິພ຺ເພນ ອາຍຸນາ ທິພ຺ເພນ ວຓ຺ເຓນ ສຸເຂນ ຍເສນ ອາຘິປເຕຍ຺ເຍນ ທິພ຺ເພຫິ ຣູເປຫິ ສທ຺ເທຫິ ຄນ຺ເຘຫິ ຣເສຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພຫີ’’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໑).

ເອເສວ ນໂຍ ຘມ຺ເມ ສງ຺ເຆ ຈ. ອປິຈ ເວລາມສຸຕ຺ຕາທິວເສນາປິ (ອ. ນິ. ໙.໒໐ ອາທໂຍ) ສຣຓຄມນສ຺ສ ຜລວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ສຣຓຄມນຜລໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ໂລກິຍສຣຓຄມນໍ ຕີສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ອຎ຺ຎາຓສໍສຍມິຈ຺ຉາຎາຓາທີຫິ ສໍກິລິສ຺ສຕິ, ນ ມຫາຊຸຕິກໍ ໂຫຕິ ນ ມຫາວິປ຺ຜາຣໍ. ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ສໍກິເລໂສ. ໂລກິຍສ຺ສ ຈ ສຣຓຄມນສ຺ສ ທຸວິໂຘ ເຠໂທ ສາວຊ຺ໂຊ ອນວຊ຺ໂຊ ຈ. ຕຕ຺ຖ ສາວຊ຺ໂຊ ອຎ຺ຎສຕ຺ຖາຣາທີສຸ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນາທີຫິ ໂຫຕິ, ໂສ ອນິຏ຺ຐຜໂລ. ອນວຊ຺ໂຊ ກາລກິຣິຍາຍ, ໂສ ອວິປາກຕ຺ຕາ ອຜໂລ. ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ປນ ເນວຕ຺ຖິ ເຠໂທ. ຠວນ຺ຕເຣປິ ຫິ ອຣິຍສາວໂກ ອຎ຺ຎໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ນ ອຸທ຺ທິສຕີຕິ ເອວໍ ສຣຓຄມນສ຺ສ ສໍກິເລໂສ ຈ ເຠໂທ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕູຕິ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ‘‘ອຸປາສໂກ ອຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຘາເຣຕຸ, ຊານາຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປາສກວິຘິໂກສລ຺ລຕ຺ຖໍ ປເນຕ຺ຖ ໂກ ອຸປາສໂກ, ກສ຺ມາ ອຸປາສໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ກິມສ຺ສ ສີລໍ, ໂກ ອາຊີໂວ, ກາ ວິປຕ຺ຕິ, ກາ ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ ອິທໍ ປກິຓ຺ຓກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ໂກ ອຸປາສໂກຕິ ໂຍ ໂກຈິ ສຣຓຄໂຕ ຄຫຏ຺ໂຐ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ມຫານາມ, ອຸປາສໂກ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ, ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ມຫານາມ, ອຸປາສໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໓໓).

ກສ຺ມາ ອຸປາສໂກຕິ. ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ອຸປາສນໂຕ. ໂສ ຫິ ພຸທ຺ຘໍ ອຸປາສຕີຕິ ອຸປາສໂກ. ຘມ຺ມໍ, ສງ຺ຆໍ ອຸປາສຕີຕິ ອຸປາສໂກຕິ.

ກິມສ຺ສ ສີລນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈ ເວຣມຓິໂຍ. ຍຖາຫ –

‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ມຫານາມ, ອຸປາສໂກ ປາຓາຕິປາຕາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ, ອທິນ຺ນາທານາ, ກາເມສຸມິຈ຺ຉາຈາຣາ, ມຸສາວາທາ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປ຺ປມາທຏ຺ຐານາ ປຏິວິຣໂຕ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ມຫານາມ, ອຸປາສໂກ ສີລວາ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໓໓).

ໂກ ອາຊີໂວຕິ. ປຎ຺ຈ ມິຈ຺ຉາວຓິຊ຺ຊາ ປຫາຍ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຊີວິກກປ຺ປນໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ປຎ຺ຈິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ວຓິຊ຺ຊາ ອຸປາສເກນ ອກຣຓີຍາ. ກຕມາ ປຎ຺ຈ. ສຕ຺ຖວຓິຊ຺ຊາ, ສຕ຺ຕວຓິຊ຺ຊາ, ມໍສວຓິຊ຺ຊາ, ມຊ຺ຊວຓິຊ຺ຊາ, ວິສວຓິຊ຺ຊາ. ອິມາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ວຓິຊ຺ຊາ ອຸປາສເກນ ອກຣຓີຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໗໗).

ກາ ວິປຕ຺ຕີຕິ. ຍາ ຕສ຺ເສວ ສີລສ຺ສ ຈ ອາຊີວສ຺ສ ຈ ວິປຕ຺ຕິ, ອຍມສ຺ສ ວິປຕ຺ຕິ. ອປິຈ ຍາຍ ເອສ ຈຓ຺ຑາໂລ ເຈວ ໂຫຕິ ມລຎ຺ຈ ປຕິກຸຏ຺ໂຐ ຈ, ສາປິ ຕສ຺ສ ວິປຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ອສ຺ສທ຺ຘິຍາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາຫ –

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ອຸປາສກຈຓ຺ຑາໂລ ຈ ໂຫຕິ ອຸປາສກມລຎ຺ຈ ອຸປາສກປຕິກຸຏ຺ໂຐ ຈ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ອສ຺ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ທຸສ຺ສີໂລ ໂຫຕິ, ໂກຕູຫລມງ຺ຄລິໂກ ໂຫຕິ, ມງ຺ຄລໍ ປຈ຺ເຈຕິ ໂນ ກມ຺ມໍ, ອິໂຕ ຈ ພຫິທ຺ຘາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ປຣິເຍສຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ປຸພ຺ພກາຣໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໗໕).

ກາ ສມ຺ປຕ຺ຕີຕິ. ຍາ ຈສ຺ສ ສີລສມ຺ປທາ ຈ ອາຊີວສມ຺ປທາ ຈ, ສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ. ເຍ ຈສ຺ສ ຣຕນຠາວາທິກຣາ ສທ຺ຘາທໂຍ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ. ຍຖາຫ –

‘‘ປຎ຺ຈຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຸປາສໂກ ອຸປາສກຣຕນຎ຺ຈ ໂຫຕິ ອຸປາສກປທຸມຎ຺ຈ ອຸປາສກປຸຓ຺ຑຣີກຎ຺ຈ. ກຕເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ? ສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ສີລວາ ໂຫຕິ, ນ ໂກຕູຫລມງ຺ຄລິໂກ ໂຫຕິ, ກມ຺ມໍ ປຈ຺ເຈຕິ ໂນ ມງ຺ຄລໍ, ນ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ຄເວສຕິ, ອິຘ ຈ ປຸພ຺ພກາຣໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໗໕).

ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ອຄ຺ຄສທ຺ໂທ ອາທິໂກຏິໂກຏ຺ຐາສເສຏ຺ເຐສຸ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ສມ຺ມ, ໂທວາຣິກ, ອາວຣາມິ ທ຺ວາຣໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ນິຄຓ຺ຐີນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໗໐) ຫິ ອາທິມ຺ຫິ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ເຕເນວ ອງ຺ຄຸລຄ຺ເຄນ ຕໍ ອງ຺ຄຸລຄ຺ຄໍ ປຣາມເສຍ຺ຍ (ກຖາ. ໔໔໑). ອຸຈ຺ຉຄ຺ຄໍ ເວຬຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ໂກຏິຍໍ. ‘‘ອມ຺ພິລຄ຺ຄໍ ວາ ມຘຸຣຄ຺ຄໍ ວາ ຕິຕ຺ຕກຄ຺ຄໍ ວາ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໔), ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫາຣຄ຺ເຄນ ວາ ປຣິເວຓຄ຺ເຄນ ວາ ຠາເຊຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຈູຬວ. ໓໑໘) ໂກຏ຺ຐາເສ. ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອປທາ ວາ…ເປ… ຕຖາຄໂຕ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໓໔) ເສຏ຺ເຐ. ອິຘ ປນາຍໍ ອາທິມ຺ຫິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄຕິ ອຊ຺ຊຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຊ຺ຊຕນ຺ຕິ ອຊ຺ຊຠາວໍ. ອຊ຺ຊທຄ຺ເຄຕິ ວາ ປາໂຐ, ທກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ອຊ຺ຊ ອຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປາຓຸເປຕນ຺ຕິ ປາເຓຫິ ອຸເປຕໍ, ຍາວ ເມ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ອຸເປຕໍ, ອນຎ຺ຎສຕ຺ຖຸກໍ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ສຣຓໍ ຄຕໍ ອຸປາສກໍ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ຊານາຕຸ. ອຫຎ຺ຫິ ສເຈປິ ເມ ຕິຂິເຓນ ອສິນາ ສີສໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ, ເນວ ພຸທ຺ຘໍ ‘‘ນ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວາ ຘມ຺ມໍ ‘‘ນ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວາ ສງ຺ຆໍ ‘‘ນ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ວາ ວເທຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕເນນ ສຣຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ຈ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປວາເຣຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມີຕິ.

໑໗. ສຕ຺ຕເມ ຊາຓຸສ຺ໂສຓີຕິ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິຐານນ຺ຕຣໍ ກິຣ ນາເມກໍ ຐານນ຺ຕຣໍ, ຕໍ ເຍນ ກຸເລນ ລທ຺ຘໍ, ຕໍ ຊາຓຸສ຺ໂສຓິກຸລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ຕສ຺ມິໍ ກຸເລ ຊາຕຕ຺ຕາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ຈ ລທ຺ຘຊາຓຸສ຺ໂສຓິສກ຺ກາຣຕ຺ຕາ ຊາຓຸສ຺ໂສຓີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ສມໂຓ ກິຣ ໂຄຕໂມ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ໂສ ລິງ຺ຄວິຠຕ຺ຕິກາຣກາທິເຠທໍ ຊານິສ຺ສຕິ, ອມ຺ເຫຫິ ຎາຕເມວ ຊານິສ຺ສຕິ, ອຎ຺ຎາຕໍ ກິໍ ຊານິສ຺ສຕິ. ຎາຕເມວ ກເຖສ຺ສຕິ, ອຎ຺ຎາຕໍ ກິໍ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມານທ຺ຘຊໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ສິງ຺ຄໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຫາປຣິວາເຣຫິ ປຣິວຸໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ກຕຕ຺ຕາ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອກຕຕ຺ຕາ ຈາຕິ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອິຘ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນ ຊານິຕຸກາໂມ ອຕ຺ຖຄເວສີ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ມານໍ ປນ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ສິງ຺ຄໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຄໂຕ. ກິໍ ນຸ ຂ຺ວສ຺ສ ຍຖາ ປຎ຺ຫສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານາຕິ, ເອວໍ ກຖິເຕ ວຑ຺ຒິ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຸທາຫຸ ຍຖາ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ນ ຊານາຕິ, ເອວໍ ກຖິເຕ ວຑ຺ຒິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ກຕຕ຺ຕາ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອກຕຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ ອາຫ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ກຕຕ຺ຕາປິ ອກຕຕ຺ຕາປິ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ວທຕິ, ອິທໍ ອຸຠຍກາຣເຓນາປິ ເອກຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ກຖິຕຕ຺ຕາ ທຸຊ຺ຊານໍ ມຫນ຺ຘກາຣໍ, ນຕ຺ຖິ ມຍ຺ຫໍ ເອຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐາ. ສເຈ ປນາຫໍ ເອຕ຺ຕເກເນວ ຕຸຓ຺ຫີ ຠເວຍ຺ຍໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ມຊ຺ເຌ ກຖນກາເລປິ ມໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ຕ຺ວໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ມານໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ສິງ຺ຄໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄໂຕສິ, ເອກວຈເນເນວ ຕຸຓ຺ຫີ ຫຸຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກສ຺ມາ ກເຖສີ’ຕິ. ຕສ຺ມາ ປຣາຊິໂຕປິ ອປຣາຊິຕສທິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ສຄ຺ຄຄມນປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂກ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມາຕິ ອິມໍ ທຸຕິຍປຎ຺ຫໍ ອາຣຠິ.

ເອວມ຺ປິ ຕສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອຸປຣິປຎ຺ເຫນ ເຫຏ຺ຐາປຎ຺ຫໍ ຊານິສ຺ສາມິ, ເຫຏ຺ຐາປຎ຺ເຫນ ອຸປຣິປຎ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາປິ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ປຸຣິມນເຍເນວ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຍຖາ ນ ຊານາຕິ, ເອວເມວ ກເຖນ຺ໂຕ ປຸນປິ ‘‘ກຕຕ຺ຕາ ຈ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອກຕຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ ອາຫ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ອລໍ, ໂຠ, ນ ອີທິສສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄເຕນ ອຊານິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສກວາທໍ ປຫາຍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອນຸວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ຖໍ ຄເວສິສ຺ສາມິ, ປຣໂລກມຄ຺ຄໍ ໂສເຘສ຺ສາມີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຍາຈນ຺ໂຕ ນ ໂຂ ອຫນ຺ຕິອາທິມາຫ. ອຖສ຺ສ ນິຫຕມານຕໍ ຎຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ອຸປຣິ ເທສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ເຕນ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເຕນ ຫີຕິ ກາຣຓນິທ຺ເທໂສ. ຍສ຺ມາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ໂຕ ວິຕ຺ຖາຣເທສນໍ ຍາຈສິ, ຕສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

໑໘. ອຏ຺ຐເມ ອາຍສ຺ມາຕິ ປິຍວຈນເມຕໍ. ອານນ຺ໂທຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ. ເອກໍເສນາຕິ ເອກນ຺ເຕນ. ອນຸວິຈ຺ຈາຕິ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ. ວິຎ຺ຎູຕິ ປຓ຺ຑິຕາ. ຄຣຫນ຺ຕີຕິ ນິນ຺ທນ຺ຕິ, ອວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ນວເມ ຈ ສພ຺ພໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໒໐. ທສເມ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຎ຺ຈ ປທພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ຄຫິຕປາຬິປທເມວ ຫິ ອຕ຺ຖສ຺ສ ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຕາ ພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຠຍເມຕໍ ປາຬິຍາວ ນາມໍ. ອຕ຺ໂຖ ຈ ທຸນ຺ນີໂຕຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ຄຫິຕາ ອຏ຺ຐກຖາ. ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປທພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖປິ ທຸນ຺ນໂຍ ໂຫຕີຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ຄຫິຕາຍ ປາຬິຍາ ອຏ຺ຐກຖາ ນາມ ທຸນ຺ນຍາ ທຸນ຺ນີຫາຣາ ທຸກ຺ກຖາ ນາມ ໂຫຕິ. ເອກາທສເມ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ອຘິກຣຓວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

໓. ພາລວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໒. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ອຈ຺ຈຍໍ ອຈ຺ຈຍໂຕ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ‘‘ອປຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອປຣທ຺ຘໍ ມຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອປຣາຘໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ອປຣທ຺ຘໍ ມຍາຕິ ວຕ຺ວາ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ນ ຂມາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຈ຺ຈຍໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຂມາເປນ຺ຕສ຺ສ. ຍຖາຘມ຺ມໍ ນປ຺ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ‘‘ປຸນ ເອວໍ ນ ກຣິສ຺ສາມິ, ຂມຖ ເມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ອຈ຺ຈຍໍ ອິມໍ ຍຖາຘມ຺ມໍ ຍຖາສຠາວໍ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸນ ເອວຣູປໍ ມາ ອກາສິ, ຂມາມິ ຕຸຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ນ ວທຕິ. ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໓. ທຸຕິເຍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ, ອຠູເຕນ ວທນ຺ຕິ. ໂທສນ຺ຕໂຣຕິ ອນ຺ຕເຣ ປຕິຕໂທໂສ. ເອວຣູໂປ ຫິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ວິຍ ຕຖາຄຕໍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂຕິ. ສທ຺ໂຘ ວາ ທຸຄ຺ຄຫິເຕນາຕິ ໂຍ ຫິ ຎາຓວິຣຫິຕາຍ ສທ຺ຘາຍ ອຕິສທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ມຸທ຺ຘປ຺ປສນ຺ໂນ, ໂສປິ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ນາມ ສພ຺ພໂລກຸຕ຺ຕໂຣ, ສພ຺ເພ ຕສ຺ສ ເກສາທໂຍ ພາຕ຺ຕິໍສ ໂກຏ຺ຐາສາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາເຍວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ທຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂຕິ. ຕຕິຍໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

໒໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນ຺ຕິ ຍສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເນຕພ຺ໂພ, ຕໍ ເນຕພ຺ພຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ. ນີຕຕ຺ໂຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ ທີເປຕີຕິ ກຖິຕຕ຺ໂຖ ອຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄໂລ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ, ຕໂຍເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ, ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຄ຺ຄລາ’’ຕິ ເອວຣູໂປ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕ ເນຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ນາມ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ກິຎ຺ຈາປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄໂລ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເນຕພ຺ໂພວ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ພາລຕາຍ ນີຕຕ຺ໂຖ ອຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ ທີເປຕິ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຫິ ປຸຄ຺ຄເລ ອສຕິ ນ ຕຖາຄໂຕ ‘‘ເອກປຸຄ຺ຄໂລ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິອາທີນິ ວເທຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ອຕ຺ຖິ ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕໍ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ນີຕຕ຺ໂຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ ທີເປຕິ. ນີຕຕ຺ຖນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ກຖິຕຕ຺ຖໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ອນິຈ຺ຈເມວ ທຸກ຺ຂເມວ ອນຕ຺ຕາເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ພາລຕາຍ ‘‘ເນຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ອຍໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕ, ອຕ຺ຖມສ຺ສ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ‘‘ນິຈ຺ຈໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ສຸຂໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕາ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນີຕຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ເນຍ຺ຍຕ຺ໂຖ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ ທີເປຕິ ນາມ. ປຎ຺ຈມໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

໒໗. ຉຏ຺ເຐ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປາປກມ຺ມສ຺ສ. ປາປໍ ຫິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂນ ເຈປິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ກໂຣນ຺ຕິ, ປາປກມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນເມວາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນິຣໂຍຕິ ສໂຫກາສກາ ຂນ຺ຘາ. ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ຂນ຺ຘາວ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕມຏ຺ຐມານິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ.

໓໐. ນວເມ ປຏິຄ຺ຄາຫາຕິ ປຏິຄ຺ຄາຫກາ, ທຸສ຺ສີລໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ທ຺ເວ ຐານານິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໑. ທສເມ ອຕ຺ຖວເສຕິ ກາຣຓານິ. ອຣຎ຺ຎວນປຕ຺ຖານີຕິ ອຣຎ຺ຎານິ ຈ ວນປຕ຺ຖານິ ຈ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອຠິຘມ຺ເມ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ‘‘ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອິນ຺ທຂີລາ, ສພ຺ພເມຕໍ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໕໒໙) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາປິ ຍໍ ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໖໕໔) ອາຣຎ຺ຎກງ຺ຄນິປ຺ຜາທກໍ ເສນາສນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ອຘິປ຺ເປຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ຄາມນ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ອນຸປຈາຣຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ນ ກສີຍຕິ ນ ວປີຍຕິ. ປນ຺ຕານີຕິ ປຣິຍນ຺ຕານິ ອຕິທູຣານິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣນ຺ຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ຜາສຸວິຫາຣໍ. ປຈ຺ຉິມຎ຺ຈ ຊນຕໍ ອນຸກມ຺ປມາໂນຕິ ປຈ຺ຉິເມ ມມ ສາວເກ ອນຸກມ຺ປນ຺ໂຕ.

໓໒. ເອກາທສເມ ວິຊ຺ຊາຠາຄິຍາຕິ ວິຊ຺ຊາໂກຏ຺ຐາສິກາ. ສມໂຖຕິ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາ. ວິປສ຺ສນາຕິ ສງ຺ຂາຣປຣິຄ຺ຄາຫກຎາຓໍ. ກມຕ຺ຖມນຸໂຠຕີຕິ ກຕມໍ ອຕ຺ຖໍ ອາຣາເຘຕິ ສມ຺ປາເທຕິ ປຣິປູເຣຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ຠາວີຍຕີຕິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ຠາວີຍຕິ ພ຺ຣູຫີຍຕິ ວຑ຺ຒີຍຕິ. ໂຍ ຣາໂຄ, ໂສ ປຫີຍຕີຕິ ໂຍ ຣຊ຺ຊນກວເສນ ຣາໂຄ, ໂສ ປຫີຍຕິ. ຣາໂຄ ຫິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈນີໂກ, ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ຣາຄສ຺ສ ຈ. ຣາຄກ຺ຂເຓ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ຣາໂຄ ນຕ຺ຖິ. ຍທາ ປນ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິວາເຣຕິ, ປທໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ຍທາ ປນ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ຣາຄໍ ສມູລກໍ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ສມຸຄ຺ຆາເຕນ຺ຕເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຣາໂຄ ປຫີຍຕີ’’ຕິ.

ວິປສ຺ສນາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິຕາຕິ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ພ຺ຣູຫິຕໍ ວຑ຺ຒິຕໍ. ປຎ຺ຎາ ຠາວີຍຕີຕິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ຠາວີຍຕິ ພ຺ຣູຫີຍຕິ ວຑ຺ຒີຍຕິ. ຍາ ອວິຊ຺ຊາ, ສາ ປຫີຍຕີຕິ ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ວຏ຺ຏມູລິກາ ມຫາອວິຊ຺ຊາ ປຫີຍຕິ. ອວິຊ຺ຊາ ຫິ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈນີກາ, ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ອວິຊ຺ຊາຍ. ອວິຊ຺ຊາກ຺ຂເຓ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ນຕ຺ຖິ, ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາກ຺ຂເຓ ອວິຊ຺ຊາ ນຕ຺ຖິ. ຍທາ ປນ ອວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ນິວາເຣຕິ, ປທໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ຍທາ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ອວິຊ຺ຊໍ ສມູລິກໍ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ສມຸຄ຺ຆາຕຍມານາວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອວິຊ຺ຊາ ປຫີຍຕີ’’ຕິ. ອິຕິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຕິ ທ຺ເວປິ ສຫຊາຕຘມ຺ມາວ ກຖິຕາ.

ຣາຄຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ ນ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ຣາເຄນ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ ນ ວິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອວິຊ຺ຊຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐາ ວາ ປຎ຺ຎາ ນ ຠາວີຍຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ນ ຠາວີຍຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ. ຣາຄວິຣາຄາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຕິ ຣາຄສ຺ສ ຂຍວິຣາເຄນ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕິ. ຜລສມາຘິສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ອວິຊ຺ຊາວິຣາຄາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ຂຍວິຣາເຄນ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ ນາມ ໂຫຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ນານາກ຺ຂຓິກາ ສມາຘິວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາຕິ.

ພາລວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.

໔. ສມຈິຕ຺ຕວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໓໓. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປຐເມ ອສປ຺ປຸຣິສຠູມີຕິ ອສປ຺ປຸຣິສານໍ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ຐານໍ. ສປ຺ປຸຣິສຠູມິຍມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອກຕຎ຺ຎູຕິ ກຕໍ ນ ຊານາຕິ. ອກຕເວທີຕິ ກຕໍ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ນ ຊານາຕິ. ອຸປຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ວຓ຺ຓິຕໍ ໂຖມິຕໍ ປສຕ຺ຖໍ. ຍທິທນ຺ຕິ ຍາ ອຍໍ. ອກຕຎ຺ຎຸຕາ ອກຕເວທິຕາຕິ ປເຣນ ກຕສ຺ສ ອຸປກາຣສ຺ສ ອຊານນຎ຺ເຈວ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ອຊານນຎ຺ຈ. ເກວລາຕິ ສກລາ. ສຸກ຺ກປກ຺ເຂປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໔. ທຸຕິເຍ ມາຕຸ ຈ ປິຕຸ ຈາຕິ ຊນກມາຕຸ ຈ ຊນກປິຕຸ ຈ. ເອເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອໍເສນ ມາຕຣໍ ປຣິຫເຣຍ຺ຍາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ອໍສກູເຏ ຐເປຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ປຏິຊຄ຺ເຄຍ຺ຍ. ເອເກນ ອໍເສນ ປິຕຣໍ ປຣິຫເຣຍ຺ຍາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ອໍສກູເຏ ຐເປຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ປຏິຊຄ຺ເຄຍ຺ຍ. ວສ຺ສສຕາຍຸໂກ ວສ຺ສສຕຊີວີຕິ ວສ຺ສສຕາຍຸກກາເລ ຊາໂຕ ສກລໍ ວສ຺ສສຕໍ ຊີວນ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສເຈ ປຸຕ຺ໂຕ ນາມ ‘‘ມາຕາປິຕູນໍ ປຏິກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ທກ຺ຂິເຓ ອໍສກູເຏ ມາຕຣໍ, ວາເມ ປິຕຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ວສ຺ສສຕາຍຸໂກ ສກລມ຺ປິ ວສ຺ສສຕໍ ຊີວມາໂນ ປຣິຫເຣຍ຺ຍ. ໂສ ຈ ເນສໍ ອຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນນ຺ຫາປນສມ຺ພາຫເນນາຕິ ໂສ ຈ ປຸຕ຺ໂຕ ເນສໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອໍສກູເຏສຸ ຐິຕານໍເຍວ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘປຏິວິໂນທນຕ຺ຖໍ ສຸຄນ຺ຘກຣເຓນ ອຸຈ຺ຉາທເນນ, ປຣິສ຺ສມວິໂນທນຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ຖປຣິມທ຺ທເນນ, ສີຕຸຓ຺ຫກາເລ ຈ ອຸຓ຺ໂຫທກສີໂຕທກນ຺ຫາປເນນ, ຫຕ຺ຖປາທາທີນໍ ອາກຑ຺ຒນປຣິກຑ຺ຒນສງ຺ຂາເຕນ ສມ຺ພາຫເນນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກເຣຍ຺ຍ. ເຕ ຈ ຕຕ຺ເຖວາຕິ ເຕ ຈ ມາຕາປິຕໂຣ ຕຕ຺ເຖວ ຕສ຺ສ ອໍສກູເຏສຸ ນິສິນ຺ນາວ ມຸຕ຺ຕກຣີສໍ ຈເຊຍ຺ຍຸໍ. ນຕ຺ເວວ ,ຠິກ຺ຂເວຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວມ຺ປິ ນຕ຺ເວວ ມາຕາປິຕູນໍ ກຕໍ ວາ ໂຫຕິ ປຏິກຕໍ ວາ.

ອິສ຺ສຣາຘິປຈ຺ເຈ ຣຊ຺ເຊຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ສນ຺ຘາເຍວມາຫ. ອາປາທກາຕິ ວຑ຺ຒກາ ອນຸປາລກາ. ປຸຕ຺ຕາ ຫິ ມາຕາປິຕູຫິ ວຑ຺ຒິຕາ ເຈວ ອນຸປາລິຕາ ຈ. ໂປສກາຕິ ຫຕ຺ຖປາເທ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຫທຍໂລຫິຕໍ ປາເຍຕ຺ວາ ໂປສກາ. ປຸຕ຺ຕາ ຫິ ມາຕາປິຕູຫິ ປຸຏ຺ຐາ ຠຕາ ອນ຺ນປານາທີຫິ ປຏິຊຄ຺ຄິຕາ. ອິມສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ທສ຺ເສຕາໂຣຕິ ສເຈ ຫິ ມາຕາປິຕໂຣ ຊາຕທິວເສເຍວ ປຸຕ຺ຕໍ ປາເທ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວາ ນທິຍໍ ວາ ປປາເຕ ວາ ຂິເປຍ຺ຍຸໍ, ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ. ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ອາປາທິຕຕ຺ຕາ ໂປສິຕຕ຺ຕາ ເອສ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ມາຕາປິຕໂຣ ນິສ຺ສາຍ ປສ຺ສຕີຕິ ຕ຺ຍາສ຺ສ ອິມສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ທສ຺ເສຕາໂຣ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ສມາທເປຕີຕິ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ສທ຺ຘາສີລຈາຄປຎ຺ຎາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາ ກຖິຕາ. ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສທິໂສວ ຠິກ຺ຂຸ ເຕສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໕. ຕຕິເຍ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ໂສ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ສມໂຓ ກິຣ ໂຄຕໂມ ກຖິຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ປຸຈ຺ຉາຍສ຺ສ ວິຣຊ຺ຌນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຫມສ຺ສ ວິຣຊ຺ຌນປຎ຺ຫໍ ອຠິສງ຺ຂຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຓີຕໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄພ຺ຠທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ຈິນ຺ເຕຕຸໍ ອາຣຠິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ໂທ ວຕ຺ຕຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ນ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ຠູມິຆຣໍ ກາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠູມິຆຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປວິສິຕ຺ວາ – ‘‘ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ເອວໍ ກເຖສ຺ສຕິ, ເອວໍ ປຸຏ຺ໂຐ ເອວໍ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອກໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເອກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ສກລທິວສໍ ກິຎ຺ຈິ ປສ຺ສິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຕສ຺ສ ອິມິນາວ ນີຫາເຣນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ວີຕິວຕ຺ຕາ. ໂສ ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອຸຠໂຕໂກຏິກໍ ປຎ຺ຫໍ ນາມ ອທ຺ທສ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘ກິໍວາທີ ຠວ’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ. ສເຈ ‘ກິຣິຍວາທິມ຺ຫີ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ‘ສພ຺ພາກຸສລານໍ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ ກິຣິຍໍ ວເທຖາ’ຕິ ນໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ. ສເຈ ‘ອກິຣິຍວາທິມ຺ຫີ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ‘ກຸສລຘມ຺ມານໍ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ ອກິຣິຍໍ ວເທຖາ’ຕິ ນໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ. ອິທຎ຺ຫິ ອຸຠໂຕໂກຏິກໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ເນວ ອຸຄ຺ຄິລິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ນ ນິຄ຺ຄິລິຕຸໍ. ເອວໍ ມມ ຊໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຣາຊໂຍ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ອປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ຠູມິຆຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ‘‘ເອວຣູປໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ນ ເອກເກນ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ນຄເຣ ໂຆສນໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສກລນາຄເຣຫິ ປຣິວຸໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ກິໍວາທີຕິ ກິໍລທ຺ຘິໂກ. ກິມກ຺ຂາຍີຕິ ກິໍ ນາມ ສາວການໍ ປຏິປທໍ ອກ຺ຂາຍີຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ປຎ຺ຫໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ເມ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຣາຊຍປຎ຺ໂຫ’’ຕິ ມານໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອາຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເອກປເທເນວ ຕໍ ປຎ຺ຫໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ກິຣິຍວາທີ ຈາຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິອາທິມາຫ. ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຕ຺ຕໂນ ມານໍ ອປເນຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຍາຈນ຺ໂຕ ຍຖາກຖໍ ປນາຕິອາທິມາຫ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

໓໖. ຈຕຸຕ຺ເຖ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາຕິ ທກ຺ຂິຓາ ວຸຈ຺ຈຕິ ທານໍ, ຕສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫຓຍຸຕ຺ຕາ ກຕິ ປຸຄ຺ຄລາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເສໂຂຕິ ອິມິນາ ສຕ຺ຕ ເສກ຺ເຂ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສີລວນ຺ຕປຸຖຸຊ຺ຊໂນປິ ໂສຕາປນ຺ເນເນວ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ອາຫຸເນຍ຺ຍາ ຍຊມານານໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທານໍ ທທນ຺ຕານໍ ອາຫຸນສ຺ສ ອຣຫາ ທານປຏິຄ຺ຄາຫກາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸ ປຕິຏ຺ຐາ, ປຸຎ຺ຎສ຺ສ ວິຣຸຫນຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໗. ປຎ຺ຈເມ ປຸພ຺ພາຣາເມຕິ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຠາເຄ ອາຣາເມ. ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທຕິ ວິສາຂາຍ ອຸປາສິກາຍ ປາສາເທ. ສາ ຫິ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິນາ ມາຕຸຏ຺ຐາເນ ຐປິຕຕ຺ຕາປິ, ສພ຺ພເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຍ຺ຍກເສຏ຺ຐິໂນວ ສມານນາມກຕ຺ຕາປິ ມິຄາຣມາຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕາຍ ກາຣິໂຕ ສຫສ຺ສຄພ຺ໂຠ ປາສາໂທ ມິຄາຣມາຕຸປາສາໂທ ນາມ. ເຖໂຣ ຕສ຺ມິໍ ວິຫຣຕິ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ປາສາເທ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ.

ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ກສ຺ມິໍ ກາເລ ອາມນ຺ເຕສິ? ການິຈິ ຫິ ສຸຕ຺ຕານິ ປຸເຣຠຕ຺ເຕ ຠາສິຕານິ ອຕ຺ຖິ, ການິຈິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ, ການິຈິ ປຸຣິມຍາເມ, ການິຈິ ມຊ຺ຌິມຍາເມ, ການິຈິ ປຈ຺ຉິມຍາເມ. ອິທໍ ປນ ສມຈິຕ຺ຕປຏິປທາສຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ຠາສິຕໍ. ຕສ຺ມາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອາມນ຺ເຕສິ.

ນ ເກວລໍ ເຈຕໍ ເຖເຣເນວ ຠາສິຕໍ, ຕຖາຄເຕນາປິ ຠາສິຕໍ. ກຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາຕິ? ວິສາຂາຍ ຣຕນປາສາເທ ນິສີທິຕ຺ວາ. ຕຖາຄໂຕ ຫິ ປຐມໂພຘິຍໍ ວີສຕິ ວສ຺ສານິ ອນິພທ຺ຘວາໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຜາສຸກໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິ. ປຐມໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ສຎ຺ຫິ ອິສິປຕເນ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມໂກຏິໂຍ ອມຕປານໍ ປາເຍຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອິສິປຕເນ ວສິ. ທຸຕິຍໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເວຬຸວເນ, ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ຖານິປິ ຕຕ຺ເຖວ, ປຎ຺ຈມໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ເວສາລິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ, ຉຏ຺ຐໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ມກຸລປພ຺ພເຕ, ສຕ຺ຕມໍ ຕາວຕິໍສຠວເນ, ອຏ຺ຐມໍ ຠຄ຺ເຄ ສຸສຸມາຣຄິຣໍ ນິສ຺ສາຍ ເຠສກຬາວເນ, ນວມໍ ໂກສມ຺ພິຍໍ, ທສມໍ ປາລິເລຍ຺ຍເກ ວນສຓ຺ເຑ, ເອກາທສມໍ ນາລາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ, ທ຺ວາທສມໍ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ, ເຕຣສມໍ ຈາລິຍປພ຺ພເຕ, ຈຸທ຺ທສມໍ ເຊຕວເນ, ປຎ຺ຈທສມໍ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ, ໂສຬສມໍ ອາຬວກໍ ທເມຕ຺ວາ ຈຕຸຣາສີຕິປາຓສຫສ຺ສານິ ອມຕປານໍ ປາເຍຕ຺ວາ ອາຬວິຍໍ, ສຕ຺ຕຣສມໍ ຣາຊຄເຫເຍວ, ອຏ຺ຐາຣສມໍ ຈາລິຍປພ຺ພເຕເຍວ, ຕຖາ ເອກູນວີສຕິມໍ, ວີສຕິມໍ ປນ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ຣາຊຄຫໍເຍວ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວສິ. ເອວໍ ວີສຕິ ວສ຺ສານິ ອນິພທ຺ຘວາໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຜາສຸກໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ວສິ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ທ຺ເວ ເສນາສນານິ ຘຸວປຣິໂຠຄານິ ອກາສິ. ກຕຣານິ ທ຺ເວ? ເຊຕວນຎ຺ຈ ປຸພ຺ພາຣາມຎ຺ຈ. ກສ຺ມາ? ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຸລານໍ ຄຸຓມຫນ຺ຕຕາຍ. ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຫິ ວິສາຂາຍ ຈ ຄຸຓໍ ສນ຺ຘາຍ ຄຸຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຕ຺ຖາ ຕານິ ເສນາສນານິ ຘຸວປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ອຸຕຸວສ຺ສໍ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາປິ ຫິ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ທ຺ວີສຸເຍວ ເສນາສເນສຸ ວສຕິ. ເອວໍ ວສນ຺ໂຕ ປນ ເຊຕວເນ ຣຕ຺ຕິໍ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ປາຈີນທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພາຣາເມ ທິວາວິຫາຣໍ ກໂຣຕິ. ປຸພ຺ພາຣາເມ ຣຕ຺ຕິໍ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປາຈີນທ຺ວາເຣນ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຊຕວເນ ທິວາວິຫາຣໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ທິວເສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ເຊຕວເນເຍວ ວສິ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວສນ຺ຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ປຎ຺ຈວິຘກິຈ຺ຈໍ ອວິຊຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ເຕສຸ ກິຈ຺ເຈສຸ ປຈ຺ຉິມຍາມກິຈ຺ຈກາເລ ຠຄວາ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິວາສີນຎ຺ຈ ສມນ຺ຕາ ຈ ສາວຕ຺ຖິຍາ ຄາວຸຕອຑ຺ຒໂຍຊນໂຍຊນປຣເມ ຐາເນ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຠິສມຍຠາວໍ ອທ຺ທສ.

ຕໂຕ ‘‘ກສ຺ມິໍ ນຸ ໂຂ ກາເລ ອຠິສມໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ສາຍນ຺ຫສມເຍ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍິ ນຸ ໂຂ ກເຖນ຺ເຕ ອຠິສມໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສາວເກ ກເຖນ຺ເຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣ ກເຖນ຺ເຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອທ຺ທສ. ຕໂຕ ‘‘ກຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ກເຖນ຺ເຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ວິສາຂາຍ ຣຕນປາສາເທ ນິສີທິຕ຺ວາ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ນາມ ຕໂຍ ສາວກສນ຺ນິປາຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຄ຺ຄສາວການໍ ເອໂກ. ເຕສຸ ອຊ຺ຊ ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສາວກສນ຺ນິປາໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອທ຺ທສ. ທິສ຺ວາ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຖນິວາສໂນ ສຸຄຕຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ເສລມຍປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສຸລຠປິຓ຺ຑປາຕໍ ກຕ຺ວາ ວາຕປ຺ປຫຕາ ວິຍ ນາວາ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໂຕ ອສີຕິ ມຫາສາວກາ ຠິກ຺ຂຸນິປຣິສາ ອຸປາສກປຣິສາ ອຸປາສິກາປຣິສາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຣິວາຣຍິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຍາ ປຸພ຺ພາຣາມໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕວ ຈ ປຣິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາເຣຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ປຸພ຺ພາຣາມໍ ອຄມາສິ. ເອເຕເນວ ນິຍາເມນ ອສີຕິ ມຫາສາວເກ ປຸພ຺ພາຣາມເມວ ເປເສຕ຺ວາ ສຍໍ ເອເກນ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣເນວ ສທ຺ຘິໍ ເຊຕວນໍ ອຄມາສິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣປິ ວິຫາເຣ ສຕ຺ຖຸ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ປຸພ຺ພາຣາມໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ກໂຣຫິ ອານນ຺ທາຕິ. ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ເອກໂກວ ເຊຕວເນ ໂອຫີໂນ.

ຕໍ ທິວສຎ຺ຫິ ຈຕສ຺ໂສ ປຣິສາ ເຖຣສ຺ເສວ ຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸກາມາ ອເຫສຸໍ. ໂກສລມຫາຣາຊາປິ ພລກາເຍນ ປຣິວຸໂຕ ປຸພ຺ພາຣາມເມວ ຄໂຕ. ຕຖາ ປຎ຺ຈສຕອຸປາສກປຣິວາໂຣ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ. ວິສາຂາ ປນ ມຫາອຸປາສິກາ ທ຺ວີຫິ ຊງ຺ຆສຫສ຺ເສຫິ ປຣິວຸໂຕ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຕປຓ຺ຓາສາຍ ກຸລສຕສຫສ຺ສານໍ ວສນຏ຺ຐາເນ ສາວຕ຺ຖິນຄເຣ ເຄຫປາລກທາຣເກ ຐເປຕ຺ວາ ເສສຊໂນ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓມາລາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸພ຺ພາຣາມເມວ ອຄມາສິ. ຈຕູສຸ ທ຺ວາຣຄາເມສຸ ຄາວຸຕອຑ຺ຒໂຍຊນໂຍຊນປຣມຏ຺ຐາເນ ສພ຺ເພເຍວ ມນຸສ຺ສາ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓມາລາທິຫຕ຺ຖາ ປຸພ຺ພາຣາມເມວ ອຄມໍສຸ. ສກລວິຫາໂຣ ມິສ຺ສກປຸປ຺ເຜຫິ ອຠິກິຓ຺ໂຓ ວິຍ ອໂຫສິ.

ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ໂຂ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາຣປຣິເວເຓ ອງ຺ຄຓຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐາສິ. ຠິກ຺ຂູ ເຖຣສ຺ສ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາປຍິໍສຸ. ເຖໂຣ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາກຕ຺ເຖເຣນ ວຕ຺ເຕ ກເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ໂອວາທໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ນິສີທິ. ໂສ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາລວເສນ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຈິຣວຕິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ປວາເຫຕ຺ວາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘທຣໂຖ ໂອຕິຓ຺ຓຕິຕ຺ເຖເນວ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຖນິວາສໂນ ສງ຺ຆາຏິໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ສມ຺ມຸຂສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສຣີເຣ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ປວາເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຣິວາຣຍິໍສຸ. ອນ຺ໂຕວິຫາເຣປິ ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມາສນໍ ປຎ຺ຎາປຍິໍສຸ. ຈຕສ຺ໂສປິ ປຣິສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ໂອກາສໍ ຎຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ຐເປຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ປຎ຺ຈຠິກ຺ຂຸສຕປຣິວາໂຣ ຘມ຺ມສຠໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສີຫມຕ຺ຖກປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕ ສມຸສ຺ສິຕເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕ ຣຕນປລ຺ລງ຺ເກ ຈິຕ຺ຕພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ນິສີທິ. ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ມຫຕີ ວຕາຍໍ ປຣິສາ, ອິມິສ຺ສາ ນ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາ ປຣິຕ຺ຕກຘມ຺ມເທສນາ ອນຸຈ຺ຉວິກາ, ກຕຣຘມ຺ມເທສນາ ນຸ ໂຂ ອນຸຈ຺ຉວິກາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕີຓິ ປິຏການິ ອາວຊ຺ຊມາໂນ ອິມໍ ສໍໂຍຊນປຣິຍາຍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອທ຺ທສ.

ເອວໍ ເທສນໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕໍ ເທເສຕຸກາໂມ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂເວຕິ. ອາວຸໂສຕິ ຫິ ອວຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ວຈນໍ ພຸທ຺ຘາລາໂປ ນາມ ໂຫຕິ, ອຍໍ ປນາຍສ຺ມາ ‘‘ທສພເລນ ສມານໍ ອາລປນໍ ນ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ຄາຣວວເສນ ສາວກາລາປໍ ກໂຣນ຺ໂຕ, ‘‘ອາວຸໂສ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອາຫ. ເອຕທໂວຈາຕິ ເອຕໍ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕສໍໂຍຊນຎ຺ຈ, ອາວຸໂສ, ປຸຄ຺ຄລໍ ເທເສສ຺ສາມິ ພຫິທ຺ຘາສໍໂຍຊນຎ຺ຈາ’’ຕິ ຘມ຺ມເທສນາປທໍ ອໂວຈ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ຣຕນປາສາເທ ອຘິວຕ຺ໂຖ ເອໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ພຸທ຺ເຘຫິ ວາ ສາວເກຫິ ວາ ເທສນາຍ ອາຣທ຺ຘມຕ຺ຕາຍເຍວ ຊານາຕິ – ‘‘ອຍໍ ເທສນາ ອຸຕ຺ຕານິກາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ຄມ຺ຠີຣາ. ອຍໍ ຌານນິສ຺ສິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ວິປສ຺ສນານິສ຺ສິຕາ. ອຍໍ ມຄ຺ຄນິສ຺ສິຕາ ອຍໍ ຜລນິສ຺ສິຕາ, ອຍໍ ນິພ຺ພານນິສ຺ສິຕາ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ທິວເສ ເຖເຣນ ເທສນາຍ ອາຣທ຺ຘມຕ຺ຕາຍ ເອວໍ ອຎ຺ຎາສິ – ‘‘ເຍນ ນີຫາເຣນ ມຍ຺ຫໍ ອຍ຺ເຍນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາ, ອຍໍ ເທສນາ ວິປສ຺ສນາຄາຬ຺ຫາ ຠວິສ຺ສຕິ, ຉຫິ ມຸເຂຫິ ວິປສ຺ສນໍ ກເຖສ຺ສຕິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສເທວຕາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ, ໂສຕາປນ຺ນາທີນໍ ປນ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນ ຠວິສ຺ສຕິ. ເທສນາຍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ກຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ສາຘຸກາຣໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເທວານຸຠາເວນ ມຫນ຺ຕໍ ສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ – ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຫ.

ເທວຣາເຊນ ສາຘຸກາເຣ ທິນ຺ເນ ປຣິວາຣກປາສາທສຫສ຺ເສ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ສພ຺ພາວ ສາຘຸກາຣໍ ອທໍສຸ. ຕາສໍ ສາຘຸກາຣສທ຺ເທນ ສພ຺ພາ ປຸພ຺ພາຣາເມ ວສນເທວຕາ, ຕາສໍ ສທ຺ເທນ ຄາວຸຕມຕ຺ເຕ ເທວຕາ, ຕໂຕ ອຑ຺ຒໂຍຊເນ ໂຍຊເນຕິ ເອເຕນຸປາເຍນ ເອກຈກ຺ກວາເຬ, ທ຺ວີສຸ ຈກ຺ກວາເຬສຸ, ຕີສຸ ຈກ຺ກວາເຬສູຕິ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬສຸ ເທວຕາ ສາຘຸກາຣມທໍສຸ. ຕາສໍ ສາຘຸກາຣສທ຺ເທນ ປຖວິຏ຺ຐກນາຄາ ຈ ອາກາສຏ຺ຐກເທວຕາ ຈ. ຕໂຕ ອພ຺ຠວລາຫກາ, ອຸຓ຺ຫວລາຫກາ, ສີຕວລາຫກາ, ວສ຺ສວລາຫກາ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ, ຕາວຕິໍສາ ເທວຕາ, ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ, ຍາມາ ເທວຕາ, ສຸຍາໂມ ເທວຣາຊາ, ຕຸສິຕາ ເທວຕາ, ສນ຺ຕຸສິໂຕ ເທວຣາຊາ, ນິມ຺ມານຣຕີ ເທວຕາ, ສຸນິມ຺ມິໂຕ ເທວຣາຊາ, ວສວຕ຺ຕີ ເທວຕາ, ວສວຕ຺ຕີ ເທວຣາຊາ, ພ຺ຣຫ຺ມປາຣິສຊ຺ຊາ, ພ຺ຣຫ຺ມປຸໂຣຫິຕາ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ, ປຣິຕ຺ຕາຠາ, ອປ຺ປມາຓາຠາ, ອາຠສ຺ສຣາ, ປຣິຕ຺ຕສຸຠາ, ອປ຺ປມາຓສຸຠາ, ສຸຠກິຓ຺ຫາ, ເວຫປ຺ຜລາ, ອວິຫາ, ອຕປ຺ປາ, ສຸທສ຺ສາ, ສຸທສ຺ສີ, ອກນິຏ຺ຐາ ເທວຕາຕິ ອສຎ຺ເຎ ຈ ອຣູປາວຈຣສຕ຺ເຕ ຈ ຐເປຕ຺ວາ ໂສຕາຍຕນປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ສພ຺ພາ ເທວຕາ ສາຘຸກາຣມທໍສຸ.

ຕໂຕ ຂີຓາສວມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ – ‘‘ມຫາ ວຕາຍໍ ສາຘຸກາຣສທ຺ໂທ, ປຖວິຕລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐໂລກໍ ອາຄໂຕ, ກິມຕ຺ຖໍ ນຸ ໂຂ ເອໂສ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ປຸພ຺ພາຣາເມ ວິສາຂາຍ ຣຕນປາສາເທ ນິສີທິຕ຺ວາ ສໍໂຍຊນປຣິຍາຍຘມ຺ມເທສນມາຣຠິ, ອມ຺ເຫຫິປິ ຕຕ຺ຖ ກາຍສກ຺ຂີຫິ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຄມໍສຸ. ປຸພ຺ພາຣາໂມ ເທວຕາຫິ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ, ສມນ຺ຕາ ປຸພ຺ພາຣາມສ຺ສ ຄາວຸຕໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນໍ, ໂຍຊນນ຺ຕິ ສກລຈກ຺ກວາຬໍ ເຫຏ຺ຐາ ປຖວິຕເລນ ຕິຣິຍໍ ຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ທສຫິ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສຫິ ສນ຺ນິປຕິຕາຫິ ເທວຕາຫິ ນິຣນ຺ຕຣມໂຫສິ, ອາຣຄ຺ຄນິຕຸທນມຕ຺ເຕ ຐາເນ ອຸປຣິມໂກຏິຍາ ສຏ຺ຐິ ເທວຕາ ສຸຂຸມຕ຺ຕຠາເວ ມາເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ອຖາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ວຕິທໍ ຫລາຫລໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ຐິຕານໍ ເທວຕານໍ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ສນ຺ນິປຕິຕຠາວໍ ອທ຺ທສ. ອຖ ຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘານໍ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ປຣິສປຣິມາເຓເນວ ປສ຺ສນ຺ຕິ ເຈວ ສທ຺ທຎ຺ຈ ສາເວນ຺ຕິ. ສາວການໍ ປນ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ມຫຄ຺ຄຕຈິຕ຺ເຕນ ອຘິຏ຺ຐາສິ – ‘‘ຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕາ ປຣິສາ ສພ຺ພາປິ ມໍ ປສ຺ສຕຸ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ເມ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕູ’’ຕິ. ອຘິຏ຺ຐິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸປສ຺ເສ ຈ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍຎ຺ຈ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ກີທິໂສ ທີໂຆ ຣສ຺ໂສ ສາໂມ ໂອທາໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພກາຣຓໍ ນາໂຫສິ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສພ຺ພທິສາສຸ ນິສິນ຺ນານໍ ອຠິມຸເຂເຍວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ, ນຠມຊ຺ເຌ ຐິຕຈນ຺ໂທ ວິຍ ອໂຫສິ. ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສາປິສ຺ສ ທກ຺ຂິຓຊາຓຸປສ຺ເສ ຈ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍຎ຺ຈ ນິສິນ຺ນາ ສພ຺ເພ ເອກກໍເສເນວ ສທ຺ທໍ ສຸຓິໍສຸ.