໑໖. ເອກຘມ຺ມປາຬິ

(໑໖) ໒. ເອກຘມ຺ມປາຬິ-ທຸຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໙໘. ທຸຕິເຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິວິຘາຍປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສາຕິ ຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ.

໒໙໙. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ປຎ຺ຈວິຘາຍປິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກສ຺ສາຕິ ຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ.

໓໐໒. ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣຕິ ອນຸປາຍມນສິກາໂຣ.

໓໐໓. ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣຕິ ອຸປາຍມນສິກາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປນ ຍາວ ນິຍາໂມກ຺ກມນາ ປວຑ຺ຒຕິ. ນິຍາເມ ໂອກ຺ກນ຺ເຕ ວຑ຺ຒິຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປນ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ປວຑ຺ຒຕິ. ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຕ຺ເຕ ວຑ຺ຒິຕາ ນາມ ໂຫຕິ.

໓໐໔. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມນ຺ນາຄຕາ ສຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ສຄ຺ຄາວຣຓາ ເຈວ ໂຫຕິ ມຄ຺ຄາວຣຓາ ຈ, ເອກຈ຺ຈາ ມຄ຺ຄາວຣຓາວ, ນ ສຄ຺ຄາວຣຓາ, ເອກຈ຺ຈາ ເນວ ສຄ຺ຄາວຣຓາ ນ ມຄ຺ຄາວຣຓາ. ຕຕ຺ຖ ອເຫຕຸກທິຏ຺ຐິ, ອກິຣິຍທິຏ຺ຐິ, ນຕ຺ຖິກທິຏ຺ຐີຕິ ອຍໍ ຕິວິຘາ ສຄ຺ຄາວຣຓາ ເຈວ ໂຫຕິ ມຄ຺ຄາວຣຓາ ຈ. ທສວຕ຺ຖຸກາ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ມຄ຺ຄາວຣຓາວ ໂຫຕິ ນ ສຄ຺ຄາວຣຓາ. ວີສຕິວຕ຺ຖຸກາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ເນວ ສຄ຺ຄາວຣຓາ ນ ມຄ຺ຄາວຣຓາ. ອິທໍ ປນ ວິຘານໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອນ຺ຕມໂສ ວີສຕິວຕ຺ຖຸກໍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິໍ ອຸປາທາຍ ທິຏ຺ຐິ ນາມ ສຄ຺ຄໍ ອຸປເນຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອກນ຺ຕໍ ນິຣຍສ຺ມິໍເຍວ ນິມຸຊ຺ຊາເປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ມຸຄ຺ຄມາສປ຺ປມາຓາປິ ປາສາຓສກ຺ຂຣາ ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປິລວມານາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອກນ຺ຕໍ ເຫຏ຺ຐາວ ປວິສຕິ, ເອວເມວໍ ອນ຺ຕມໂສ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປິ ສຄ຺ຄໍ ອຸປເນຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອກນ຺ຕໍ ອປາເຍສຸເຍວ ນິມຸຊ຺ຊາເປຕີຕິ.

໓໐໕. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມສ຺ສກຕສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ຌານສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ວິປສ຺ສນາສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ຜລສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມສ຺ສກຕສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວໍ ອາກຑ຺ຒຕິ, ຌານສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຣູປາຣູປຠເວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ເທຕິ, ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ວຏ຺ຏໍ ວິທ຺ຘໍເສຕິ, ຜລສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ປຏິພາຫຕິ. ວິປສ຺ສນາສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ກິໍ ກໂຣຕີຕິ? ສາປິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ນາກຑ຺ຒຕິ. ຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ ‘‘ສເຈ ວິປສ຺ສນາສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຠາວິຕາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ສເຈ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ສຕ຺ຕ ຠເວ ເທຕິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ເອວມຍໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ກຖິຕາ. ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ໂລກິກາ ຠວນິປ຺ຜາທິກາວ ເວທິຕພ຺ພາ.

໓໐໖. ຍຎ຺ເຈວ ກາຍກມ຺ມໍ ຍຖາທິຏ຺ຐິ ສມຕ຺ຕໍ ສມາທິນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາທິຏ຺ຐີຕິ ຍາ ຍາ ທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ອນຸຣູປໍ. ສມຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ສມາທິນ຺ນນ຺ຕິ ຄຫິຕໍ. ຕເທຕໍ ຍຖາທິຏ຺ຐິຍໍ ຐິຕກາຍກມ຺ມໍ, ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ, ທິຏ຺ຐານຸໂລມິກໍ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປາຓໍ ຫນໂຕ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ມິຈ຺ຉາຈາຣໍ ຈຣໂຕ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ’’ຕິ ຍໍ ເອວໍລທ຺ຘິກສ຺ສ ສໂຕ ປາຓາຕິປາຕ-ອທິນ຺ນາທານ-ມິຈ຺ຉາຈາຣສງ຺ຂາຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ, ອິທໍ ຍຖາທິຏ຺ຐິຍໍ ຐິຕກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ‘‘ປາຓໍ ຫນໂຕ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ມິຈ຺ຉາຈາຣໍ ຈຣໂຕ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ’’ຕິ ອິມາຍ ປນ ລທ຺ຘິຍາ ອິມິນາ ທສ຺ສເນນ ສຫຊາຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຕເທວ ປນ ສມຕ຺ຕໍ ສມາທິນ຺ນໍ ຄຫິຕໍ ປຣາມຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐານຸໂລມິກໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ວຈີກມ຺ມາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍຖາ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ປາຓໍ ຫນໂຕ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ມິຈ຺ຉາຈາຣໍ ຈຣໂຕ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປ’’ນ຺ຕິ ໂຍຊນາ ກຕາ, ເອວໍ ວຈີກມ຺ມມໂນກມ຺ເມສຸ ‘‘ມຸສາ ຠຓໂຕ, ປິສຸຓໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ, ຜຣຸສໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ, ສມ຺ຜໍ ປລປນ຺ຕສ຺ສ, ອຠິຊ຺ຌາລຸໂນ, ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ຈ ສໂຕ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປ’’ນ຺ຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ຍາ ຈ ເຈຕນາຕິອາທີສຸ ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕາວ ເຈຕນາ ເຈຕນາ ນາມ, ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕາວ ປຕ຺ຖນາ ປຕ຺ຖນາ ນາມ, ເຈຕນາປຕ຺ຖນານໍ ວເສນ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐປນາ ປຓິຘິ ນາມ, ເຕຫິ ປນ ເຈຕນາທີຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ສງ຺ຂາຣາ ນາມ. ທິຏ຺ຐິ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປິກາຕິ ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ປາປິກາ ລາມິກາ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຣປິຕໍ. ອຸປາທິຍຕີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ກຏຸກຕ຺ຕາຍາຕິ ອິທໍ ປຸຣິມສ຺ເສວ ເວວຈນໍ.

‘‘ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສູເປໂຕ, ອມ຺ໂພຍໍ ອຫຸວາ ປຸເຣ;

ຕເມວ ປູຊໍ ລຠມາໂນ, ເກນມ຺ໂພ ກຏຸກປ຺ຜໂລ.

‘‘ປຸຈິມນ຺ທປຣິວາໂຣ, ອມ຺ໂພ ເຕ ທຘິວາຫນ;

ມູລໍ ມູເລນ ສໍສຏ຺ຐໍ, ສາຂາ ສາຂາ ນິເສວເຣ;

ອສາຕສນ຺ນິວາເສນ, ເຕນມ຺ໂພ ກຏຸກປ຺ຜໂລ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໗໑-໗໒) –

ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ວິຍ ຫິ ອິຘາປິ ກຏຸກນ຺ຕິ ຕິຕ຺ຕກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອສາຕຕ຺ຕາຍາຕິ ອມຘຸຣຕ຺ຕາຍ.

ອິມສ຺ມິ ປນ ພີຊູປມສຸຕ຺ເຕ ‘‘ທິຏ຺ຐີຕິ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ຄຫິຕາ’’ຕິ ໂປຣາຓກຕ຺ເຖຣາ ອາຫໍສຸ. ຕໍ ປນ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພານິປິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ຄຫິຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ‘‘ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ, ອທິນ຺ນາທານາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ, ມິຈ຺ຉາຈາຣາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຍຖາທິຏ຺ຐິຍໍ ຐິຕກາຍກມ຺ມາທີນິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອິຘ ປນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຫຊາຕາ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐປນາວ ປຕ຺ຖນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປເນຕ຺ຖ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ກຖິຕາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ທຸຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.