໑໖. ເອກຘມ຺ມປາຬິ

(໑໖) ໑. ເອກຘມ຺ມປາຬິ-ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໙໖. ເອກຘມ຺ມປາຬິຍໍ ເອກຘມ຺ໂມຕິ ເອກສຠາໂວ. ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍາຕິ ເອກນ຺ເຕນ ວຏ຺ເຏ ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນຕ຺ຖາຍ. ວິຣາຄາຍາຕິ ວຏ຺ເຏ ວິຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ, ຣາຄາທີນໍ ວາ ກິເລສານໍ ວິຣຊ຺ຊນາຍ ວິຄມາຍ. ນິໂຣຘາຍາຕິ ຣາຄາທີນໍ ນິໂຣຘາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓຕ຺ຖາຍ, ວຏ຺ຏສ຺ເສວ ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ. ອຸປສມາຍາຕິ ກິເລສວູປສມນຕ຺ຖາຍ, ອຠິຎ຺ຎາຍາຕິ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຠິຊານນຕ຺ຖາຍ. ສມ຺ໂພຘາຍາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ, ‘‘ໂພຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໑໙໑; ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທໂສ ໑໒໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ. ນິພ຺ພານາຍາຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກຣຓຕ຺ຖາຍ.

ອິຕິ ຠຄວາ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ປເທຫິ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ. ກສ຺ມາ? ມຫາຊນສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ ວິສກຓ຺ຏກວາຓິໂຊ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຓິຍສ຺ສ. ວິສກຓ຺ຏກວາຓິໂຊ ນາມ ຄຸຬວາຓິໂຊ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ກິຣ ຄຸຬຜາຓິຕຂຓ຺ຑສກ຺ກຣາທີນິ ສກເຏນາທາຍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ວິສກຓ຺ຏກໍ ຄຓ຺ຫຖ, ວິສກຓ຺ຏກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຄາມິກາ ‘‘ວິສໍ ນາມ ກກ຺ຂຬໍ ໂຆຣໍ. ໂຍ ນໍ ຂາທຕິ, ໂສ ມຣຕິ. ກຓ຺ຏກມ຺ປິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມາເຣຕິ, ອຸໂຠເປເຕ ກກ຺ຂຬາ. ໂກ ເອຕ຺ຖ ອານິສໍໂສ’’ຕິ ເຄຫທ຺ວາຣານິ ຖເກສຸໍ, ທາຣເກ ຈ ປລາເປສຸໍ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ວາຓິໂຊ ‘ອໂວຫາຣກຸສລາ ອິເມ ຄາມິກາ, ຫນ຺ທ ເນ ອຸປາເຍນ ຄາຫາເປມີ’’ຕິ ‘‘ອຕິມຘຸຣໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອຕິສາທຸໍ ຄຓ຺ຫຖ, ຄຸຬໍ ຜາຓິຕໍ ສກ຺ກຣໍ ສມຄ຺ຆໍ ລພ຺ຠຕິ, ກູຏມາສກກູຏກຫາປຓາທີຫິ ວາປິ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຄາມິກາ ຕຸຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາ ວຄ຺ຄວຄ຺ຄາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫຸມ຺ປິ ມູລໍ ທຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ.

ຕຕ຺ຖ ວິສກຓ຺ຏກວາຓິຊສ຺ສ ‘‘ວິສກຓ຺ຏກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆສນໍ ວິຍ ຠຄວໂຕ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານກຖນໍ, ວິສກຓ຺ຏເກ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ມຫາຊນສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫກຣຓໍ ວິຍ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ປເທຫິ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ວຓ຺ຓຠຓເນນ ຕສ຺ສ ມຫາຊນສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫກຣຓໍ.

ກຕໂມ ເອກຘມ຺ໂມຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕີຕິ ພຸທ຺ຘໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຸສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ຘຄຸຓາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຫໍສນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ວິປສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ກຖໍ? ຍທາ ຫິ ອສຸຠາຣມ຺ມເຓສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ອຸປຫຎ຺ຎຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕິ ນິຣສ຺ສາໂທ ໂຫຕິ, ວີຖິໍ ນປ຺ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ກູຏໂຄໂຓ ວິຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຘາວຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເອສ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ພຸທ຺ຘໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ປສີທຕິ, ວິນີວຣໂຓ ໂຫຕິ. ໂສ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອວໍ ທເມຕ຺ວາ ປຸນ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍເຍວ ມນສິ ກໂຣຕິ. ກຖໍ? ຍຖາ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ກູຏາຄາຣກຓ຺ຓິກຕ຺ຖາຍ ມຫາຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ສາຂາປລາສຈ຺ເຉທນມຕ຺ເຕເນວ ຜຣສຸຘາຣາຍ ວິປນ຺ນາຍ ມຫາຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕປິ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາວ ກມ຺ມາຣສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຂິຓໍ ຜຣສຸໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ. ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂສ ເອວໍ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິທເມຕ຺ວາ ປຸນ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ອສຸຠາຣມ຺ມຓໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານງ຺ຄານິ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອກ຺ກມຕິ. ເອວໍ ຕາວ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຫໍສນຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ.

ຍທາ ປເນສ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ອຍໍ ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາຕິອາທິນາ ນເຍນ ອນຸສ຺ສຣິ, ອິຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ປຸຣິໂສ ນຸ ໂຂ ເທວມນຸສ຺ສມາຣພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ, ສຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ປນ ຈິຕ຺ຕເມວ ອນຸສ຺ສຣີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຂນ຺ຘໂຕ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຫຊາຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອຣູປຎ຺ຈ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ຕານິ ອຸປາທາຍ ປວຕ຺ຕານິ ເສສອຸປາທາຣູປານິ ຈ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທຎ຺ຈ ຣູປໍ ປຸຣິມຎ຺ຈ ອຣູປ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ຣູປາຣູປໍ, ປເຠທໂຕ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ປຸນ ‘‘ສງ຺ເຂປໂຕ ປຎ຺ຈເປເຕ ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສ ປຠາວິກາ ຕຓ຺ຫາ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ສາ ນິໂຣໂຘ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ນິໂຣຘປຊານນາ ປຏິປທາ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ສຈ຺ຈານິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອກ຺ກມຕິ. ຕທາສ຺ສ ອິມໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິປສ຺ສນຕ຺ຖໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອຍໍ ໂຂຕິອາທິ ອປ຺ປນາວາໂຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໙໗. ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຈນຕ຺ໂຖ – ຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຸສ຺ສຕິ ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິ, ສ຺ວາກ຺ຂາຕຕາທິຘມ຺ມຄຸຓາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສງ຺ຆໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຸສ຺ສຕິ ສງ຺ຆານຸສ຺ສຕິ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕາທິສງ຺ຆຄຸຓາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສີລໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຸສ຺ສຕິ ສີລານຸສ຺ສຕິ, ອຂຓ຺ຑຕາທິສີລຄຸຓາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຈາຄໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຸສ຺ສຕິ ຈາຄານຸສ຺ສຕິ, ມຸຕ຺ຕຈາຄຕາທິຈາຄຄຸຓາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເທວຕາ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຸສ຺ສຕິ ເທວຕານຸສ຺ສຕິ, ເທວຕາ ສກ຺ຂິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘາທິຄຸຓາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອານາປາເນ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຕິ ອານາປານສ຺ສຕິ, ອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ມຣຓໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຕິ ມຣຓສ຺ສຕິ, ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເກສາທິເຠທໍ ຣູປກາຍໍ ຄຕາ, ກາເຍ ວາ ຄຕາຕິ ກາຍຄຕາ, ກາຍຄຕາ ຈ ສາ ສຕິ ຈາຕິ ກາຍຄຕາສຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຣສ຺ສໍ ອກຕ຺ວາ ກາຍຄຕາສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເກສາທິກາຍໂກຏ຺ຐາສນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸປສມໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຸສ຺ສຕິ ອຸປສມານຸສ຺ສຕິ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂູປສມາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ທຸວິໂຘ ວາ ອຸປສໂມ ອຈ຺ຈນ຺ຕູປສໂມ ຈ ຂຍູປສໂມ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຈນ຺ຕູປສໂມ ນາມ ນິພ຺ພານໍ, ຂຍູປສໂມ ນາມ ມຄ຺ໂຄ. ເອວເມຕໍ ທຸວິຘມ຺ປິ ອຸປສມໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຕິ ອຸປສມານຸສ຺ສຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ອິເມສຸ ທສສຸ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ອານາປານສ຺ສຕິ ມຣຓສ຺ສຕິ ກາຍຄຕາສຕີຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ວິປສ຺ສນຕ຺ຖາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ເສສານິ ສຕ຺ຕ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຫໍສນຕ຺ຖານິປິ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.

໑໖. ເອກຘມ຺ມປາຬິ

(໑໖) ໒. ເອກຘມ຺ມປາຬິ-ທຸຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໙໘. ທຸຕິເຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິວິຘາຍປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສາຕິ ຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ.

໒໙໙. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ປຎ຺ຈວິຘາຍປິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກສ຺ສາຕິ ຕາຍ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ.

໓໐໒. ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣຕິ ອນຸປາຍມນສິກາໂຣ.

໓໐໓. ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣຕິ ອຸປາຍມນສິກາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປນ ຍາວ ນິຍາໂມກ຺ກມນາ ປວຑ຺ຒຕິ. ນິຍາເມ ໂອກ຺ກນ຺ເຕ ວຑ຺ຒິຕາ ນາມ ໂຫຕິ. ໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣໂຕ ປຸພ຺ເພ ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປນ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ປວຑ຺ຒຕິ. ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຕ຺ເຕ ວຑ຺ຒິຕາ ນາມ ໂຫຕິ.

໓໐໔. ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມນ຺ນາຄຕາ ສຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ສຄ຺ຄາວຣຓາ ເຈວ ໂຫຕິ ມຄ຺ຄາວຣຓາ ຈ, ເອກຈ຺ຈາ ມຄ຺ຄາວຣຓາວ, ນ ສຄ຺ຄາວຣຓາ, ເອກຈ຺ຈາ ເນວ ສຄ຺ຄາວຣຓາ ນ ມຄ຺ຄາວຣຓາ. ຕຕ຺ຖ ອເຫຕຸກທິຏ຺ຐິ, ອກິຣິຍທິຏ຺ຐິ, ນຕ຺ຖິກທິຏ຺ຐີຕິ ອຍໍ ຕິວິຘາ ສຄ຺ຄາວຣຓາ ເຈວ ໂຫຕິ ມຄ຺ຄາວຣຓາ ຈ. ທສວຕ຺ຖຸກາ ອນ຺ຕຄ຺ຄາຫິກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ມຄ຺ຄາວຣຓາວ ໂຫຕິ ນ ສຄ຺ຄາວຣຓາ. ວີສຕິວຕ຺ຖຸກາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ເນວ ສຄ຺ຄາວຣຓາ ນ ມຄ຺ຄາວຣຓາ. ອິທໍ ປນ ວິຘານໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມນ຺ນາຄຕາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ອນ຺ຕມໂສ ວີສຕິວຕ຺ຖຸກໍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິໍ ອຸປາທາຍ ທິຏ຺ຐິ ນາມ ສຄ຺ຄໍ ອຸປເນຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອກນ຺ຕໍ ນິຣຍສ຺ມິໍເຍວ ນິມຸຊ຺ຊາເປຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ມຸຄ຺ຄມາສປ຺ປມາຓາປິ ປາສາຓສກ຺ຂຣາ ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປິລວມານາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອກນ຺ຕໍ ເຫຏ຺ຐາວ ປວິສຕິ, ເອວເມວໍ ອນ຺ຕມໂສ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິປິ ສຄ຺ຄໍ ອຸປເນຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອກນ຺ຕໍ ອປາເຍສຸເຍວ ນິມຸຊ຺ຊາເປຕີຕິ.

໓໐໕. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມສ຺ສກຕສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ຌານສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ວິປສ຺ສນາສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ຜລສມ຺ມາທິຏ຺ຐີຕິ ປຎ຺ຈວິຘາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມສ຺ສກຕສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສມ຺ປຕ຺ຕິຠວໍ ອາກຑ຺ຒຕິ, ຌານສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຣູປາຣູປຠເວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ເທຕິ, ມຄ຺ຄສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ວຏ຺ຏໍ ວິທ຺ຘໍເສຕິ, ຜລສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຠວໍ ປຏິພາຫຕິ. ວິປສ຺ສນາສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ກິໍ ກໂຣຕີຕິ? ສາປິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ນາກຑ຺ຒຕິ. ຕິປິຏກຈູຬາຠຍຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ ‘‘ສເຈ ວິປສ຺ສນາສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຠາວິຕາ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ສເຈ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ສຕ຺ຕ ຠເວ ເທຕິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ເອວມຍໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ກຖິຕາ. ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ໂລກິກາ ຠວນິປ຺ຜາທິກາວ ເວທິຕພ຺ພາ.

໓໐໖. ຍຎ຺ເຈວ ກາຍກມ຺ມໍ ຍຖາທິຏ຺ຐິ ສມຕ຺ຕໍ ສມາທິນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາທິຏ຺ຐີຕິ ຍາ ຍາ ທິຏ຺ຐິ, ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ອນຸຣູປໍ. ສມຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ສມາທິນ຺ນນ຺ຕິ ຄຫິຕໍ. ຕເທຕໍ ຍຖາທິຏ຺ຐິຍໍ ຐິຕກາຍກມ຺ມໍ, ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ, ທິຏ຺ຐານຸໂລມິກໍ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ຕິວິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປາຓໍ ຫນໂຕ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ມິຈ຺ຉາຈາຣໍ ຈຣໂຕ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ’’ຕິ ຍໍ ເອວໍລທ຺ຘິກສ຺ສ ສໂຕ ປາຓາຕິປາຕ-ອທິນ຺ນາທານ-ມິຈ຺ຉາຈາຣສງ຺ຂາຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ, ອິທໍ ຍຖາທິຏ຺ຐິຍໍ ຐິຕກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ‘‘ປາຓໍ ຫນໂຕ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ມິຈ຺ຉາຈາຣໍ ຈຣໂຕ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປໍ, ນຕ຺ຖິ ປາປສ຺ສ ອາຄໂມ’’ຕິ ອິມາຍ ປນ ລທ຺ຘິຍາ ອິມິນາ ທສ຺ສເນນ ສຫຊາຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ຕເທວ ປນ ສມຕ຺ຕໍ ສມາທິນ຺ນໍ ຄຫິຕໍ ປຣາມຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐານຸໂລມິກໍ ກາຍກມ຺ມໍ ນາມ. ວຈີກມ຺ມາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍຖາ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ປາຓໍ ຫນໂຕ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ມິຈ຺ຉາຈາຣໍ ຈຣໂຕ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປ’’ນ຺ຕິ ໂຍຊນາ ກຕາ, ເອວໍ ວຈີກມ຺ມມໂນກມ຺ເມສຸ ‘‘ມຸສາ ຠຓໂຕ, ປິສຸຓໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ, ຜຣຸສໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ, ສມ຺ຜໍ ປລປນ຺ຕສ຺ສ, ອຠິຊ຺ຌາລຸໂນ, ພ຺ຍາປນ຺ນຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ຈ ສໂຕ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປາປ’’ນ຺ຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ຍາ ຈ ເຈຕນາຕິອາທີສຸ ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕາວ ເຈຕນາ ເຈຕນາ ນາມ, ທິຏ຺ຐິສຫຊາຕາວ ປຕ຺ຖນາ ປຕ຺ຖນາ ນາມ, ເຈຕນາປຕ຺ຖນານໍ ວເສນ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐປນາ ປຓິຘິ ນາມ, ເຕຫິ ປນ ເຈຕນາທີຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ສງ຺ຂາຣາ ນາມ. ທິຏ຺ຐິ ຫິສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາປິກາຕິ ຍສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ທິຏ຺ຐິ ປາປິກາ ລາມິກາ. ນິກ຺ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຣປິຕໍ. ອຸປາທິຍຕີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ກຏຸກຕ຺ຕາຍາຕິ ອິທໍ ປຸຣິມສ຺ເສວ ເວວຈນໍ.

‘‘ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສູເປໂຕ, ອມ຺ໂພຍໍ ອຫຸວາ ປຸເຣ;

ຕເມວ ປູຊໍ ລຠມາໂນ, ເກນມ຺ໂພ ກຏຸກປ຺ຜໂລ.

‘‘ປຸຈິມນ຺ທປຣິວາໂຣ, ອມ຺ໂພ ເຕ ທຘິວາຫນ;

ມູລໍ ມູເລນ ສໍສຏ຺ຐໍ, ສາຂາ ສາຂາ ນິເສວເຣ;

ອສາຕສນ຺ນິວາເສນ, ເຕນມ຺ໂພ ກຏຸກປ຺ຜໂລ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໒.໗໑-໗໒) –

ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ວິຍ ຫິ ອິຘາປິ ກຏຸກນ຺ຕິ ຕິຕ຺ຕກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອສາຕຕ຺ຕາຍາຕິ ອມຘຸຣຕ຺ຕາຍ.

ອິມສ຺ມິ ປນ ພີຊູປມສຸຕ຺ເຕ ‘‘ທິຏ຺ຐີຕິ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ຄຫິຕາ’’ຕິ ໂປຣາຓກຕ຺ເຖຣາ ອາຫໍສຸ. ຕໍ ປນ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພານິປິ ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ ຄຫິຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນນ຺ຕຣສຸຕ຺ເຕ ‘‘ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ, ອທິນ຺ນາທານາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ, ມິຈ຺ຉາຈາຣາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ຕໂຕນິທານໍ ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຍຖາທິຏ຺ຐິຍໍ ຐິຕກາຍກມ຺ມາທີນິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພານິ. ອິຘ ປນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສຫຊາຕາ ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐປນາວ ປຕ຺ຖນາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ປເນຕ຺ຖ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ ກຖິຕາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ທຸຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.

໑໖. ເອກຘມ຺ມປາຬິ

(໑໖) ໓. ເອກຘມ຺ມປາຬິ-ຕຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໓໐໘. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກຕິ ອຍາຖາວທິຏ຺ຐິໂກ. ວິປຣີຕທສ຺ສໂນຕິ ຕາເຍວ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ວິປຣີຕທສ຺ສໂນ. ສທ຺ຘມ຺ມາ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ມໂຕ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ອສທ຺ຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐາເປຕີຕິ ທສອກຸສລກມ຺ມປຖສງ຺ຂາເຕ ອສທ຺ຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ເອກປຸຄ຺ຄໂລຕິ ເຈຕ຺ຖ ຉຫິ ສຕ຺ຖາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ເທວທຕ຺ໂຕ ຈ ອຎ຺ເຎ ຈ ເອວຣູປາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໓໐໙. ທຸຕິເຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໂກຕິ ຍາຖາວທິຏ຺ຐິໂກ. ອວິປຣີຕທສ຺ສໂນຕິ ຕາເຍວ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ອວິປຣີຕທສ຺ສໂນ. ອສທ຺ຘມ຺ມາຕິ ທສອກຸສລກມ຺ມປຖໂຕ. ສທ຺ຘມ຺ເມຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖສງ຺ຂາເຕ ສທ຺ຘມ຺ເມ. ເອກປຸຄ຺ຄໂລຕິ ເຈຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຣາຊາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ໂຕຕິ ເອວມາທໂຍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ພຸທ຺ໂຘ ເຈວ ພຸທ຺ຘສາວກາ ຈ.

໓໑໐. ຕຕິເຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຣມານີຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ປຣມາ ເອເຕສນ຺ຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິປຣມານິ. ປຎ຺ຈ ຫິ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມານິ ມຫາສາວຊ຺ຊານິ ນາມ, ເຕຫິປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິເຍວ ມຫາສາວຊ຺ຊຕຣາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ກສ຺ມາ? ເຕສຎ຺ຫິ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຕ຺ຖິ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຫິ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມານິ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາເປນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ສງ຺ຆເຠທກມ຺ມມ຺ປິ ນິຣເຍ ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິກເມວ ໂຫຕິ. ເອວເມເຕສໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຕ຺ຖິ, ໂກຏິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ປນ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ. ສາ ຫິ ວຏ຺ຏສ຺ສ ມູລໍ, ຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ຠວໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ. ເຍ ຕສ຺ສ ໂສຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເຕປິ ວິປ຺ປຏິປາເທຕິ. ຕາຍ ຈ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ເນວ ສຄ຺ໂຄ ອຕ຺ຖິ ນ ມຄ຺ໂຄ. ກປ຺ປວິນາເສ ມຫາຊເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ເຕປິ ນິຍຕມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ຕຕ຺ຖ ອນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິຈກ຺ກວາເຬ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ກິໍ ປນ ປິຏ຺ຐິຈກ຺ກວາຬໍ ນ ຌາຍຕີຕິ? ຌາຍຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຌາຍມາເນປິ ເອສ ອາກາເສ ເອກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ປຈ຺ຈຕິເຍວາຕິ ວທນ຺ຕິ.

໓໑໑. ຈຕຸຕ຺ເຖ ມກ຺ຂລີຕິ ‘‘ມາ ຂລີ’’ຕິ ວຈນໍ ອຸປາທາຍ ເອວໍລທ຺ຘນາໂມ ຕິຕ຺ຖກໂຣ. ນທີມຸເຂຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນທີນໍ ສມາຄຕຏ຺ຐາເນ. ເທສນາມຕ຺ຕເມເວຕໍ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ກນ຺ທຣານໍ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຸທການໍ, ສມຸທ຺ທສ຺ສ ຈ, ໂລຓິຍາ ຈ, ສມຸທ຺ທສ຺ສ ຈ ນທິຍາ ຈາຕິ ເອເຕສມ຺ປິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສມາຄຕຏ຺ຐານໍ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຕຖາຣູປໍ ອຸທກໍ. ຂິປນ຺ຕິ ກຸມິນໍ. ອຸຑ຺ເຑຍ຺ຍາຕິ ໂອຑ຺ເຑຍ຺ຍ. ມນຸສ຺ສາ ຫິ ນເຬຫິ ວາ ອຸຈ຺ຉູຫິ ວາ ເວຬູຫິ ວາ ປລາສນ຺ຕິສລາກາຍ ວາ ເອກໍ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາ ກຸມ຺ເຠ ຄຓ຺ຫນປ຺ປມາຓກຸມິນໍ ກຕ຺ວາ ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ໂຍຕ຺ເຕນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນທີມຸຂໍ ເນຕ຺ວາ ທ຺ວີສຸ ປສ຺ເສສຸ ຂາຓຸເກ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ໂຍຕ຺ເຕຫິ ຕຕ຺ຖ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ຂຸທ຺ທກສ຺ສ ມຈ຺ຉສ຺ສາປິ ໂມກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖິ. ອນຍາຍາຕິ ອວຑ຺ຒິຍາ. ພ຺ຍາສນາຍາຕິ ວິນາສາຍ. ມກ຺ຂລິ ໂມຆປຸຣິໂສຕິ ອຍໍ ມກ຺ຂລິ ໂຄສາໂລ ຕຸຈ຺ຉປຸຣິໂສ. ມນຸສ຺ສຂິປ຺ປໍ ມຎ຺ເຎ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂຄມນມຄ຺ເຄ ຕຕ຺ຖ ຄມນນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ມນຸສ຺ສກຸມິນໍ ວິຍ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ.

໓໑໒. ປຎ຺ຈມາທີສຸ ທຸຣກ຺ຂາເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມວິນເຍຕິ ທຸຣກ຺ຂາຕຘມ຺ມວິນໂຍ ນາມ ພາຫິຣກສາສນໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ສຕ຺ຖາປິ ອສພ຺ພຎ຺ຎູ ໂຫຕິ, ຘມ຺ໂມປິ ທຸຣກ຺ຂາໂຕ, ຄໂຓປິ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ. ໂຍ ຈ ສມາທເປຕີຕິ ໂຍ ອາຈຣິຍປຸຄ຺ຄໂລ ສມາທເປຕິ. ຍຎ຺ຈ ສມາທເປຕີຕິ ຍໍ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ສມາທເປຕິ. ໂຍ ຈ ສມາທປິໂຕ ຕຖຕ຺ຕາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ໂຍ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ອາຈຣິເຍນ ສມາທປິໂຕ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕຖາຠາວາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ພຫຸໍ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວນ຺ຕີຕິ ສມາທປໂກ ຫິ ປາຓາຕິປາຕາທີສຸ ຊງ຺ຆສຕໍ ສມາທເປນ຺ໂຕ ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອກຸສເລນ ສມກເມວ ອກຸສລໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ສພ຺ເພ ເຕ ພຫຸໍ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວນ຺ຕີ’’ຕິ.

໓໑໓. ສ຺ວາກ຺ຂາເຕຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ອກ຺ຂາເຕ ສຸເທສິເຕ. ເອວຣູເປ ຫິ ຘມ຺ມວິນເຍ ສຕ຺ຖາ ຈ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ໂຫຕິ, ຘມ຺ໂມ ຈ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ, ຄໂຓ ຈ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ. ສພ຺ເພ ເຕ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວນ຺ຕີຕິ ສມາທປໂກ ຫິ ຠິກ຺ຂູ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ເຐ ທິສ຺ວາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ສມາທເປນ຺ໂຕ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ທາຍການໍ ກຸສເລນ ສມກໍ ກຸສລໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວນ຺ຕີ’’ຕິ.

໓໑໔. ທາຍເກນ ມຕ຺ຕາ ຊານິຕພ຺ພາຕິ ທາຍກປຸຄ຺ຄເລນ ປມາຓໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ປມາເຓນ ທາຕພ຺ພໍ, ປູເຣຕ຺ວາ ອຕິເຣກໍ ນ ທາຕພ຺ພໍ. ນ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ຫິ ອວຕ຺ວາ ປມາຓວເສນ ໂຖກໍ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ປູເຣຕ຺ວາ ອຕິເຣເກ ທິນ຺ເນປິ ຫິ ອຕິເຣກາ ມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິ ວາ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິ ວາ ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິ ວາ ນຕ຺ຖິ. ໂນ ປຏິຄ຺ຄາຫເກນາຕິ ປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ປນ ມຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ຕສ຺ສ ຫິ ມຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ປູເຣຕພ຺ພາ ມຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓມູລິກາ ອປ຺ປິຈ຺ຉປຏິປທາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຕ຺ຕກໍ ປນ ລຠຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອຕິເຣກຄ຺ຄຫຓມູລໍ ຫິສ຺ສ ປຸຕ຺ຕທາຣຠຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ.

໓໑໕. ປຏິຄ຺ຄາຫເກນ ມຕ຺ຕາ ຊານິຕພ຺ພາຕິ ປຏິຄ຺ຄາຫກປຸຄ຺ຄເລນ ປມາຓໍ ຊານິຕພ຺ພໍ. ກຖໍ? ເຕນ ຫິ ທາຍກສ຺ສ ວໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອຕ຺ຕໂນ ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍທິ ຫິ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ພຫຸ ໂຫຕິ, ທາຍໂກ ອປ຺ປໍ ທາຕຸກາໂມ, ທາຍກສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ອປ຺ໂປ, ທາຍໂກ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມປິ ພຫຸ, ທາຍໂກປິ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ອຕ຺ຕໂນ ຖາມໍ ຎຕ຺ວາ ປມາເຓເນວ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ມຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຫິ ອປ຺ປິຈ຺ຉປຏິປທໍ ປູເຣຕິ. ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ລາໂຠ ຖາວໂຣວ ໂຫຕິ. ອປ຺ປສນ຺ນາ ປສີທນ຺ຕິ, ປສນ຺ນາປິ ຠິຍ຺ໂຍ ປສາທມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ມຫາຊນສ຺ສ ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ ໂຫຕິ, ສາສນໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ກໂຣຕິ.

ຕຕ຺ຣິມານິ ວຕ຺ຖູນິ – ໂຣຫຓຊນປເທ ກິຣ ກຸຏິມ຺ພິຍວິຫາເຣ ເອໂກ ທຫໂຣ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂສມເຍ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ເອກສ຺ສ ກມ຺ມກາຣສ຺ສ ເຄເຫ ຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ກຏຈ຺ຉຸຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມນຕ຺ຖາຍ ຈ ກຏຈ຺ຉຸຠຕ຺ຕເມວ ລຠຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຕສ຺ມິໍ ເຄເຫ ເອກໍ ອາຄນ຺ຕຸກໍ ທິສ຺ວາ ເອກເມວ ກຏຈ຺ຉຸຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິ. ອຖສ຺ສ ‘‘ເກນ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕມຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ກຸລູປກຠທນ຺ໂຕ ເອວຣູໂປ ນາມາ’’ຕິ ຣາຊທ຺ວາເຣ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈານໍ ກເຖສິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ຕສ຺ສ ອປ຺ປິຈ຺ຉຄຸເຓ ປສນ຺ນາ ເອກທິວເສເນວ ສຏ຺ຐິ ຘຸຣຠຕ຺ຕານິ ຐເປສຸໍ. ເອວໍ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ອນຸປ຺ປນ຺ນລາຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ.

ສທ຺ຘາຕິສ຺ສມຫາຣາຊາປິ ຈູຬຸປຏ຺ຐາກໍ ຕິສ຺ສາມຈ຺ຈໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ເຕນ ເອກໍ ຕິຕ຺ຕິຣໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ອາຫຣາເປສິ. ອຖ ປຣິໂຠຄສມເຍ ‘‘ອຄ຺ຄໍ ທຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຏ຺ຐກສາລປຣິເວເຓ ມຫາເຖຣສ຺ສ ຠຓ຺ຑຄ຺ຄາຫສາມເຓຣສ຺ສ ຕິຕ຺ຕິຣມໍສໍ ເທນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ໂຖກໍເຍວ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ອປ຺ປິຈ຺ຉຄຸເຓ ປສີທິຕ຺ວາ ‘‘ປສນ຺ໂນສ຺ມິ, ຕາຕ, ອຏ຺ຐ ເຕ ຘຸຣຠຕ຺ຕານິ ເທມີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາຣາຊ, ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ເທມີຕິ. ອປຣານິປິ ອຏ຺ຐ ເທມີຕິ. ຕານິ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ເທມີຕິ. ອປຣານິປິ ອຏ຺ຐ ທມ຺ມີຕິ. ຕານິ ສມານຸປຊ຺ຌາຍານໍ ທມ຺ມີຕິ. ອປຣານິປິ ອຏ຺ຐ ທມ຺ມີຕິ. ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີຕິ. ອປຣານິປິ ອຏ຺ຐ ທມ຺ມີຕິ. ສາມເຓໂຣ ອຘິວາເສສິ. ເອວມສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ລາໂຠ ຖາວໂຣ ໂຫຕິ.

ອປ຺ປສນ຺ນາ ປສີທນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖປິ – ທີຆພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ໂຠເຊນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ຠຕ຺ຕສຣການິ ທຕ຺ວາ ສນ຺ຕປ຺ເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອເຖກທິວສໍ ‘‘ສມຓາ ກິຣ ນາມ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ’’ຕິ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ວີມໍສນຕ຺ຖາຍ ຠຕ຺ຕໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈກຣຓເວລາຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິໍສມຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ໂຠຊນສາລາຍໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເອກໍ ຠຕ຺ຕສຣກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ເຖໂຣ ອງ຺ຄຸລິໍ ຈາເລຕ຺ວາ ໂຖກເມວ ອຄ຺ຄເຫສິ. ເອເຕເນວ ນິຍາເມນ ເອກໍ ຠຕ຺ຕສຣກໍ ສພ຺ເພສໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຕໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ສຈ຺ໂຈເຍວ ເອເຕສໍ ສມຓານໍ ຄຸໂຓ’’ຕິ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ປສນ຺ໂນ ສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ວິຫາເຣ ເຈຕິຍໍ ກາເຣສິ. ເອວໍ ອປ຺ປສນ຺ນາ ປສີທນ຺ຕິ.

ປສນ຺ນາ ຠິຍ຺ໂຍ ປສີທນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸນາ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ປສນ຺ນານຎ຺ຫິ ອປ຺ປິຈ຺ຉໍ ທິສ຺ວາ ປສາໂທ ຠິຍ຺ໂຍ ວຑ຺ຒຕິເຍວ.

ມຊ຺ຌນ຺ຕິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສທິເສ ປນ ອປ຺ປິຈ຺ເຉ ທິສ຺ວາ ມຫາຊໂນ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ຠວິຕຸໍ ມຎ຺ຎຕີຕິ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ມຫາຊນສ຺ສ ຈກ຺ຂຸຠູໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ຐິຕິຍາ ອສມ຺ໂມສາຍ ອນນ຺ຕຣຘານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໑໖-໑໒໙) ວຈນໂຕ ປນ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ສາສນໍ ຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ກໂຣຕິ ນາມ.

ໂນ ທາຍເກນາຕິ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປນ ທາຍກສ຺ສ ປມາຓໍ ຎຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຍຕ຺ຕໂກ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຕກໍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ທິນ຺ນກາຣຓາ ຫິ ເອສ ມນຸສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣິ ປຓີຕປຓີຕເມວ ລຠຕິ.

໓໑໖. ໂຍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ, ໂສ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣຕີຕິ ປຎ຺ຈາຕປຕປ຺ປນມຣຸປ຺ປປາຕປຕນາທິຈ຺ຈານຸປຣິວຕ຺ຕນ-ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານາທີນິ ອນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ເສວ ພາຫິຣສມເຍ ສມາທິນ຺ນສ຺ສ ຕປຈຣຓສ຺ສ ວິປາເກນ ນິຣເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມ຺ປຣາເຍປິ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣຕິ.

໓໑໗. ໂຍ ກຸສີໂຕ, ໂສ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣຕີຕິ ອຍມ຺ປິ ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ເຈວ ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣຕິ. ກຖໍ? ຍສ຺ສ ຫິ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ພຸທ຺ຘວຈນໍ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕໍ ນ ກໂຣຕິ, ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕໍ ນ ກໂຣຕິ. ຊນສ຺ສ ປນ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ທິວສໍ ເສຍ຺ຍສຸຂໍ ປສ຺ສສຸຂໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປພຸທ຺ຘກາເລ ຕໂຍ ວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ເກຕິ. ໂສ ກຕິປາເຫເນວ ຠິກ຺ຂຸຠາວາ ຈວຕິ? ເອວໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ຈ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣຕິ. ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປນ ສມຓຘມ຺ມສ຺ສ ສມ຺ມາ ອກຕຕ຺ຕາ ຈ –

‘‘ກຸໂສ ຍຖາ ທຸຄ຺ຄຫິໂຕ, ຫຕ຺ຖເມວານຸກນ຺ຕຕິ;

ສາມຎ຺ຎໍ ທຸປ຺ປຣາມຏ຺ຐໍ, ນິຣຍາຍຸປກຑ຺ຒຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໑໑) –

ອປາຍສ຺ມິໍເຍວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫຕິ. ເອວໍ ສມ຺ປຣາເຍປິ ທຸກ຺ຂໍ ວິຫຣຕິ.

໓໑໘. ໂຍ ກຸສີໂຕ, ໂສ ສຸຂໍ ວິຫຣຕີຕິ ກາເລນ ກາລໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ຕປຈຣເຓ ກິຎ຺ຈິ ກິຎ຺ຈິ ຕປຈຣຓໍ ກຕ຺ວາ ກາເລນ ກາລໍ ໂອທາຕວຕ຺ຖວສໂນ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນຘໂຣ ມຘຸຣໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ມຸທຸກາສຸ ເສຍ຺ຍາສຸ ສຍນ຺ໂຕ ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ເຈວ ສຸຂໍ ວິຫຣຕິ ສມ຺ປຣາເຍ ຈ. ໂສ ຫິ ຕສ຺ສ ຕປຈຣຓສ຺ສ ຄາຬ຺ຫໍ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນາຕິພຫຸໍ ນິຣເຍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວຕິ. ຕສ຺ມາ ສມ຺ປຣາເຍ ສຸຂໍ ວິຫຣຕິ ນາມ.

໓໑໙. ໂຍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ, ໂສ ສຸຂໍ ວິຫຣຕີຕິ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ຫິ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຕ຺ເຕສຸ ປຣິປູຣກາຣີ ໂຫຕິ, ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາເຣ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ອຖສ຺ສ ວຕ຺ຕປູຣຓຎ຺ເຈວ ອຸຄ຺ຄຫິຕພຸທ຺ຘວຈນຎ຺ຈ ສມຓຘມ຺ມກິຣິຍຎ຺ຈ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ. ເອວໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຸຂໍ ວິຫຣຕິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠເວ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ໂຎ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ປຣາເຍປິ ສຸຂໍ ວິຫຣຕິ ນາມ.

໓໒໐. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ຄູໂຖ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ກຕຣອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ? ນວກນິປາເຕ (ອ. ນິ. ໙.໑໒) ສຕ຺ຕຸປ຺ປາທສຸຕ຺ຕ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ. ຕຖາຄໂຕ ຫິ ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ – ‘‘ນວ ປຸຄ຺ຄລາ ນິຣຍໂຕ ມຸຕ຺ຕາ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໂຕ ມຸຕ຺ຕາ, ເປຕ຺ຕິວິສຍໂຕ ມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ກເຖສິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ສເຈ ໂຂ ປນ ເມ ປຸຕ຺ຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຂີຓນິຣຍມ຺ຫາ ຂີຓຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິກາ ຂີຓເປຕ຺ຕິວິສຍາ ຂີຓາປາຍທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕາຕິ ມຎ຺ຎມານາ ອຸປຣິມຄ຺ຄຜລຕ຺ຖາຍ ວາຍມິຕຸໍ ນ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍຸໍ, ເຕສໍ ສໍເວຄໍ ຊເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ສໍເວຄຊນນຕ຺ຖໍ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກຕິ ໂຖກມຕ຺ຕໂກ ປຣິຕ຺ຕປ຺ປມາໂຓ, ອນ຺ຕມໂສ ກຸສຄ຺ເຄນປິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປສິງ຺ຆິຍມາໂນ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘວ ໂຫຕິ. ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ຠວໍ ນ ວຓ຺ເຓມີຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ກາລໍ ຠເວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ນ ວຓ຺ຓຍາມິ. ອິທານິສ຺ສ ອຸປມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ອນ຺ຕມໂສ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ. ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ທ຺ເວ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ປຫຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ກາລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ຕຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.

໑໖. ເອກຘມ຺ມປາຬິ

(໑໖) ໔. ເອກຘມ຺ມປາຬິ-ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໓໒໒. ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ຊມ຺ພຸທີເປຕິ ຊມ຺ພຸຍາ ປຎ຺ຎາໂຕ ປາກໂຏ ທີໂປຕິ ຊມ຺ພຸທີໂປ. ອິມສ຺ສ ກິຣ ທີປສ຺ສ ສຎ຺ຎາຓຠູຕາ ໂຍຊນສຕຸພ຺ເພຘາ ປຓ຺ຓາສໂຍຊນສາຂາ ປຎ຺ຈທສໂຍຊນາວຏ຺ຏກ຺ຂນ຺ຘາ ຫິມວນ຺ຕປພ຺ພເຕ ຊາຕາ ກປ຺ປຏ຺ຐາຍິນີ ມຫາຊມ຺ພູ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕາຍ ອຍໍ ທີໂປ ຊມ຺ພຸທີໂປຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ທີເປ ຊມ຺ພຸຣຸກ຺ໂຂ ກປ຺ປຏ຺ຐາຍີ, ຕຖາ ອປຣໂຄຍາເນ ກທມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ, ອຸຕ຺ຕຣກຸຣູສຸ ກປ຺ປຣຸກ຺ໂຂ, ປຸພ຺ພວິເທເຫ ສິຣີສຣຸກ຺ໂຂ, ອສຸຣານໍ ຈິຕ຺ຕປາຏລິຣຸກ຺ໂຂ, ສຸປຓ຺ຓານໍ ສິມ຺ພລິຣຸກ຺ໂຂ, ເທວານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກຕິ ອິເມປິ ກປ຺ປຏ຺ຐາຍິໂນວ.

‘‘ປາຏລີ ສິມ຺ພລີ ຊມ຺ພູ, ເທວານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ;

ກທມ຺ໂພ ກປ຺ປຣຸກ຺ໂຂ ຈ, ສິຣີໂສ ຠວຕິ ສຕ຺ຕໂມ’’ຕິ.

ອາຣາມຣາມເຓຍ຺ຍກນ຺ຕິ ປຸປ຺ຜາຣາມຜລາຣາມານໍ ຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ເວຬຸວນ-ຊີວກມ຺ພວນ-ເຊຕວນປຸພ຺ພາຣາມສທິສໍ. ຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ຊມ຺ພຸທີເປ ອປ຺ປມຕ຺ຕກໍ ປຣິຕ຺ຕກໍ, ນ ພຫຸກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ວນຣາມເຓຍ຺ຍກນ຺ຕິ ນາຄວນສາລວນຈມ຺ປກວນາທິສທິສໍ ວງ຺ກປພ຺ພຕຫິມວນ຺ຕປພ຺ພຕປເທສາທີສຸ ອຣຎ຺ຎວນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກນ຺ຕິ ເຊຕວນວິຫາຣມຄຘກ຺ເຂຕ຺ຕາທິສທິສໍ ສມໍ ຠູມິຏ຺ຐານໍ. ໂປກ຺ຂຣຓິຣາມເຓຍ຺ຍກນ຺ຕິ ເຊຕວນໂປກ຺ຂຣຓິຄຄ຺ຄຣາໂປກ຺ຂຣຓິສທິສານໍ ວຏ຺ຏຈຕຸຣສ຺ສທີຆວງ຺ກາທິສຓ຺ຐານານໍ ໂປກ຺ຂຣຓີນໍ ສນ຺ນິເວສນຏ຺ຐານໍ. ອຸກ຺ກູລວິກູລນ຺ຕິ ອຸກ຺ກູລຎ຺ຈ ວິກູລຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຸກ຺ກູລໍ ອຸນ຺ນຕຏ຺ຐານໍ, ວິກູລໍ ນິນ຺ນຏ຺ຐານໍ. ນທີວິທຸຄ຺ຄນ຺ຕິ ນທີນໍ ຠິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ຕໍ ທຸຄ຺ຄມຕ຺ຕາ ນທີວິທຸຄ຺ຄນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຂາຓຸກຓ຺ຏກຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖຊາຕການຎ຺ເຈວ ອາຫຣິຍມານານຎ຺ຈ ຂາຓຸກຓ຺ຏກາທີນໍ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ຐານໍ. ປພ຺ພຕວິສມນ຺ຕິ ຄິຣິວິສມໍ. ເຍ ໂອທກາຕິ ເຍ ຈ ອຸທເກ ຊາຍນ຺ຕິ, ເຕເຍວ ພຫຸຕຣາ. ອິໂຕ ກິຣ ສຸວຓ຺ຓຠູມິ ສຕ຺ຕມຕ຺ຕານິ ໂຍຊນສຕານິ ໂຫຕິ, ເອເກນ ວາເຕນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ນາວາ ສຕ຺ຕຫິ ອໂຫຣຕ຺ເຕຫິ ຄຈ຺ຉຕິ. ອເຖກສ຺ມິໍ ສມເຍ ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ນາວາ ສຕ຺ຕາຫມ຺ປິ ນນ຺ທິຍາວຏ຺ຏມຈ຺ຉປິຏ຺ເຐເນວ ຄຕາ. ເອວໍ ໂອທການໍ ສຕ຺ຕານໍ ພຫຸຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປິຈ ຖລຏ຺ຐານສ຺ສ ປຣິຕ຺ຕຠາເວນ ອຸທກສ຺ສ ຈ ພຫຸຠາເວນາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຫິ ມຫາຕຬາເກ ເອໂກວ ອຸປ຺ປລຄຈ຺ໂຉ ອສ຺ສ, ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ປຓ຺ຓານິ, ມຊ຺ເຌ ຈ ເອກໍ ອຸປ຺ປລມກຸລໍ ອສ຺ສ. ເອວເມວໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຓ຺ຓານິ ວິຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທີປາ, ມຊ຺ເຌ ອຸປ຺ປລມກຸລໍ ວິຍ ສິເນຣຸປພ຺ພໂຕ, ເສສໍ ອຸທກໍ ວິຍ ອຸທກປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂອກາໂສ. ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ປາກໂຏ ໂຫຕິ. ເຕສຎ຺ຫິ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາທີປາ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຓ຺ຓານິ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ສິເນຣຸປພ຺ພໂຕ ມຊ຺ເຌ ອຸປ຺ປລມກຸລໍ ວິຍ, ເສສໍ ອຸທກໍ ວິຍ ອຸທກປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂອກາໂສ. ເອວໍ ມຫນ຺ເຕ ອຸທເກ ຊາຕຕ຺ຕາ ໂອທກາວ ພຫຸຕຣາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໓໒໓. ທຸຕິຍາທີສຸ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມນຸສ຺ເສຫີຕິ ອິຘ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອປາຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມນຸສ຺ເສຫີຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ.

ມຊ຺ຌິເມສຸ ຊນປເທສູຕິ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ຄຊງ຺ຄລໍ ນາມ ນິຄໂມ, ຕສ຺ສ ປເຣນ ມຫາສາລາ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ. ປຸຣຕ຺ຖິມທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ສລ຺ລວຕີ ນາມ ນທີ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ. ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ເສຕກຓ຺ຓິກໍ ນາມ ນິຄໂມ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ. ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ຖູຓໍ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ. ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ອຸສີຣທ຺ຘໂຊ ນາມ ປພ຺ພໂຕ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໕໙) ເອວໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ຊນປເທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຫິ ຊນປໂທ ມຸທິງ຺ຄສຓ຺ຐາໂນ ອຸຊຸເກນ ກຕ຺ຖຈິ ອສີຕິໂຍຊໂນ ໂຫຕິ, ກຕ຺ຖຈິ ໂຍຊນສຕິໂກ, ກຕ຺ຖຈິ ທ຺ວິໂຍຊນສຕິໂກ, ມຊ຺ເຌນ ປນ ຕິໂຍຊນສຕິໂກ, ປຣິຍນ຺ຕປຣິກ຺ເຂເປນ ນວມຕ຺ຕໂຍຊນສຕິໂກ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕເກ ຐາເນ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ມຫາສາວກາ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐາກາ ພຸທ຺ຘສາວກາ ພຸທ຺ຘມາຕາ ພຸທ຺ຘປິຕາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຣາຊາຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອປິຈ ອຸປາທາຍຸປາທາຍາປິ ມຊ຺ຌິມປເທໂສ ລພ຺ຠຕິ. ສກໂລປິ ຫິ ຊມ຺ພຸທີໂປ ມຊ຺ຌິມປເທໂສ ນາມ, ເສສທີປາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ. ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປ ອນຸຣາຘປຸຣໍ ມຊ຺ຌິມປເທໂສ ນາມ, ເສໂສ ປຈ຺ຈນ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໒໔. ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ ອຊຬາ ອເນຬມູຄາຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມສ຺ສກຕປຎ຺ຎາ, ຌານປຎ຺ຎາ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາ, ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ, ຜລປຎ຺ຎາຕິ ເອຕາຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ ນາມ, ອມູຬ຺ຫາ ອຊຬາ ນາມ. ເຍສໍ ເອຬາ ມຸຂໂຕ ນ ຄລຕິ, ເຕ ອເນຬມູຄາ ນາມ, ອເນຬມຸຂາ ນິທ຺ໂທສມຸຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິພລາຕິ ສມຕ຺ຖາ, ກາຍພເລນ ເຈວ ຎາຓພເລນ ຈ ສມນ຺ນາຄຕາ. ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ກາຣຓາກາຣຓໍ ຊານິຕຸໍ. ທຸປ຺ປຎ຺ຎາຕິ ອປ຺ປຎ຺ຎາ ນິປ຺ປຎ຺ຎາ. ຊຬາຕິ ມນ຺ທາ ໂມມູຫາ.

໓໒໕. ອຣິເຍນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາຕິ ສຫວິປສ຺ສເນນ ມຄ຺ເຄນ. ອວິຊ຺ຊາຄຕາຕິ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາເຣນ ສມນ຺ນາຄຕາ.

໓໒໖. ເຍ ລຠນ຺ຕິ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍາຕິ ເຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸເຓ ຊານິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ປສ຺ສິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ.

໓໒໗. ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິຕນ຺ຕິ ຕຖາຄເຕນ ປເວທິຕໍ ປກາເສຕ຺ວາ ກຖິຕໍ. ສວນາຍາຕິ ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓນ ໂສຕຸໍ.

໓໒໘. ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ນ ປມ຺ມຸສ຺ສນ຺ຕິ.

໓໒໙. ຘາຕານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ປຄຸຓາຍ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ອຸປປຣິກ຺ຂນ຺ຕິ.

໓໓໐. ອຕ຺ຖມຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍາຕິ ອຏ຺ຐກຖຎ຺ຈ ປາຬິຎ຺ຈ ຊານິຕ຺ວາ. ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອນຸໂລມປຏິປທໍ ປູເຣນ຺ຕິ.

໓໓໑. ສໍເວຊນີເຍສຸ ຐາເນສູຕິ ສໍເວຄຊນເກສຸ ກາຣເຓສຸ. ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ສໍເວຄໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໓໓໒. ໂຍນິໂສ ປທຫນ຺ຕີຕິ ອຸປາເຍນ ປຘານວີຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

໓໓໓. ວວສ຺ສຄ຺ຄາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ວວສ຺ສຄ຺ໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລຠນ຺ຕິ ສມາຘິນ຺ຕິ ມຄ຺ຄສມາຘິຎ຺ຈ ຜລສມາຘິຎ຺ຈ ປາປຸຓນ຺ຕິ.

໓໓໔. ອນ຺ນຄ຺ຄຣສຄ຺ຄານນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມນ຺ນານຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕມຣສານຎ຺ຈ. ອຸຎ຺ເຉນ ກປາລາຠເຕນ ຍາເປນ຺ຕີຕິ ອຸຎ຺ຉາຈາເຣນ ວນມູລຜລາຜເລນ ວາ ກປາເລນ ອາຠຕຠຕ຺ເຕນ ວາ ຍາເປນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂຍ ກສ຺ສຈິເທວ ຂາທນີຍສ຺ສ ໂຠຊນີຍສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຕໍຂຓໍເຍວ ນ ຕໍ ລຠຕິ, ອຍໍ ອນ຺ນຄ຺ຄຣສຄ຺ຄານໍ ນ ລາຠີ ນາມ. ຍສ຺ສປິ ຕໍຂຓໍເຍວ ລຠິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສາ ອມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍມ຺ປິ ອນ຺ນຄ຺ຄຣສຄ຺ຄານໍ ນ ລາຠີ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສາ ປຏິລຠນ຺ຕິ, ມນາປາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ອນ຺ນຄ຺ຄຣສຄ຺ຄານໍ ລາຠີ ນາມ. ໂສ ອຸຕ຺ຕມໂກຏິຍາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຣາຊາ, ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ຘມ຺ມາໂສໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສງ຺ເຂປໂຕ ຫິ ຍສ຺ສ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ເອກປາຕິ ສຕສຫສ຺ສໍ ອຄ຺ຆຕິ, ອິທໍ ອນ຺ນຄ຺ຄຣສຄ຺ຄໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ອຸຕ຺ຕມປຓີຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ເທນ຺ຕິ, ອິທໍ ກິໍ ນາມາຕິ? ອິທໍ ອຸຎ຺ເຉນ ກປາລາຠເຕນ ຍາເປນ຺ເຕ ອຸປາທາຍ ອນ຺ນຄ຺ຄຣສຄ຺ຄໍ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

໓໓໕. ອຕ຺ຖຣສສ຺ສາຕິອາທີສຸ ອຕ຺ຖຣໂສ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ, ຘມ຺ມຣໂສ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ, ວິມຸຕ຺ຕິຣໂສ ນາມ ອມຕນິພ຺ພານໍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.

ຊມ຺ພຸທີປເປຍ຺ຍາໂລ ນິຏ຺ຐິໂຕ.