(໑໖) ໑. ເອກຘມ຺ມປາຬິ-ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໒໙໖. ເອກຘມ຺ມປາຬິຍໍ ເອກຘມ຺ໂມຕິ ເອກສຠາໂວ. ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍາຕິ ເອກນ຺ເຕນ ວຏ຺ເຏ ນິພ຺ພິນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນຕ຺ຖາຍ. ວິຣາຄາຍາຕິ ວຏ຺ເຏ ວິຣຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ, ຣາຄາທີນໍ ວາ ກິເລສານໍ ວິຣຊ຺ຊນາຍ ວິຄມາຍ. ນິໂຣຘາຍາຕິ ຣາຄາທີນໍ ນິໂຣຘາຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິກຣຓຕ຺ຖາຍ, ວຏ຺ຏສ຺ເສວ ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ. ອຸປສມາຍາຕິ ກິເລສວູປສມນຕ຺ຖາຍ, ອຠິຎ຺ຎາຍາຕິ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ລກ຺ຂຓຕ຺ຕຍໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຠິຊານນຕ຺ຖາຍ. ສມ຺ໂພຘາຍາຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຈ຺ຈານໍ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ, ‘‘ໂພຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓ’’ນ຺ຕິ (ມຫານິ. ໑໙໑; ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທໂສ ໑໒໑) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ປຏິວິຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ. ນິພ຺ພານາຍາຕິ ອປ຺ປຈ຺ຈຍນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກຣຓຕ຺ຖາຍ.

ອິຕິ ຠຄວາ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ປເທຫິ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ. ກສ຺ມາ? ມຫາຊນສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ ວິສກຓ຺ຏກວາຓິໂຊ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ປຓິຍສ຺ສ. ວິສກຓ຺ຏກວາຓິໂຊ ນາມ ຄຸຬວາຓິໂຊ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ກິຣ ຄຸຬຜາຓິຕຂຓ຺ຑສກ຺ກຣາທີນິ ສກເຏນາທາຍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ວິສກຓ຺ຏກໍ ຄຓ຺ຫຖ, ວິສກຓ຺ຏກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຄາມິກາ ‘‘ວິສໍ ນາມ ກກ຺ຂຬໍ ໂຆຣໍ. ໂຍ ນໍ ຂາທຕິ, ໂສ ມຣຕິ. ກຓ຺ຏກມ຺ປິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມາເຣຕິ, ອຸໂຠເປເຕ ກກ຺ຂຬາ. ໂກ ເອຕ຺ຖ ອານິສໍໂສ’’ຕິ ເຄຫທ຺ວາຣານິ ຖເກສຸໍ, ທາຣເກ ຈ ປລາເປສຸໍ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ວາຓິໂຊ ‘ອໂວຫາຣກຸສລາ ອິເມ ຄາມິກາ, ຫນ຺ທ ເນ ອຸປາເຍນ ຄາຫາເປມີ’’ຕິ ‘‘ອຕິມຘຸຣໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອຕິສາທຸໍ ຄຓ຺ຫຖ, ຄຸຬໍ ຜາຓິຕໍ ສກ຺ກຣໍ ສມຄ຺ຆໍ ລພ຺ຠຕິ, ກູຏມາສກກູຏກຫາປຓາທີຫິ ວາປິ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຄາມິກາ ຕຸຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາ ວຄ຺ຄວຄ຺ຄາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫຸມ຺ປິ ມູລໍ ທຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ.

ຕຕ຺ຖ ວິສກຓ຺ຏກວາຓິຊສ຺ສ ‘‘ວິສກຓ຺ຏກໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆສນໍ ວິຍ ຠຄວໂຕ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານກຖນໍ, ວິສກຓ຺ຏເກ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ມຫາຊນສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫກຣຓໍ ວິຍ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ປເທຫິ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ວຓ຺ຓຠຓເນນ ຕສ຺ສ ມຫາຊນສ຺ສ ອຸສ຺ສາຫກຣຓໍ.

ກຕໂມ ເອກຘມ຺ໂມຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕີຕິ ພຸທ຺ຘໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຸສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ຘຄຸຓາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຫໍສນຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ວິປສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ຈ. ກຖໍ? ຍທາ ຫິ ອສຸຠາຣມ຺ມເຓສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ອຸປຫຎ຺ຎຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕິ ນິຣສ຺ສາໂທ ໂຫຕິ, ວີຖິໍ ນປ຺ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ກູຏໂຄໂຓ ວິຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຘາວຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເອສ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ພຸທ຺ຘໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ ປສີທຕິ, ວິນີວຣໂຓ ໂຫຕິ. ໂສ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອວໍ ທເມຕ຺ວາ ປຸນ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍເຍວ ມນສິ ກໂຣຕິ. ກຖໍ? ຍຖາ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ກູຏາຄາຣກຓ຺ຓິກຕ຺ຖາຍ ມຫາຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ສາຂາປລາສຈ຺ເຉທນມຕ຺ເຕເນວ ຜຣສຸຘາຣາຍ ວິປນ຺ນາຍ ມຫາຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕປິ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາວ ກມ຺ມາຣສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຂິຓໍ ຜຣສຸໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ. ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ໂສ ເອວໍ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິທເມຕ຺ວາ ປຸນ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ອສຸຠາຣມ຺ມຓໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານງ຺ຄານິ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອກ຺ກມຕິ. ເອວໍ ຕາວ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຫໍສນຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ.

ຍທາ ປເນສ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ອຍໍ ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາຕິອາທິນາ ນເຍນ ອນຸສ຺ສຣິ, ອິຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ປຸຣິໂສ ນຸ ໂຂ ເທວມນຸສ຺ສມາຣພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ, ສຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ປນ ຈິຕ຺ຕເມວ ອນຸສ຺ສຣີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຂນ຺ຘໂຕ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເຕນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຫຊາຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ອຣູປຎ຺ຈ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ຕານິ ອຸປາທາຍ ປວຕ຺ຕານິ ເສສອຸປາທາຣູປານິ ຈ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທຎ຺ຈ ຣູປໍ ປຸຣິມຎ຺ຈ ອຣູປ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ຣູປາຣູປໍ, ປເຠທໂຕ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ປຸນ ‘‘ສງ຺ເຂປໂຕ ປຎ຺ຈເປເຕ ຂນ຺ຘາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສ ປຠາວິກາ ຕຓ຺ຫາ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ຕສ຺ສາ ນິໂຣໂຘ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ນິໂຣຘປຊານນາ ປຏິປທາ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ສຈ຺ຈານິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອກ຺ກມຕິ. ຕທາສ຺ສ ອິມໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິປສ຺ສນຕ຺ຖໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອຍໍ ໂຂຕິອາທິ ອປ຺ປນາວາໂຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໒໙໗. ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຈນຕ຺ໂຖ – ຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຸສ຺ສຕິ ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິ, ສ຺ວາກ຺ຂາຕຕາທິຘມ຺ມຄຸຓາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສງ຺ຆໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຸສ຺ສຕິ ສງ຺ຆານຸສ຺ສຕິ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນຕາທິສງ຺ຆຄຸຓາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສີລໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຸສ຺ສຕິ ສີລານຸສ຺ສຕິ, ອຂຓ຺ຑຕາທິສີລຄຸຓາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຈາຄໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຸສ຺ສຕິ ຈາຄານຸສ຺ສຕິ, ມຸຕ຺ຕຈາຄຕາທິຈາຄຄຸຓາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເທວຕາ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຸສ຺ສຕິ ເທວຕານຸສ຺ສຕິ, ເທວຕາ ສກ຺ຂິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘາທິຄຸຓາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອານາປາເນ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຕິ ອານາປານສ຺ສຕິ, ອສ຺ສາສປສ຺ສາສນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ມຣຓໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຕິ ມຣຓສ຺ສຕິ, ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເກສາທິເຠທໍ ຣູປກາຍໍ ຄຕາ, ກາເຍ ວາ ຄຕາຕິ ກາຍຄຕາ, ກາຍຄຕາ ຈ ສາ ສຕິ ຈາຕິ ກາຍຄຕາສຕີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຣສ຺ສໍ ອກຕ຺ວາ ກາຍຄຕາສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ເກສາທິກາຍໂກຏ຺ຐາສນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຸປສມໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອນຸສ຺ສຕິ ອຸປສມານຸສ຺ສຕິ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂູປສມາຣມ຺ມຓາຍ ສຕິຍາ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ທຸວິໂຘ ວາ ອຸປສໂມ ອຈ຺ຈນ຺ຕູປສໂມ ຈ ຂຍູປສໂມ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຈນ຺ຕູປສໂມ ນາມ ນິພ຺ພານໍ, ຂຍູປສໂມ ນາມ ມຄ຺ໂຄ. ເອວເມຕໍ ທຸວິຘມ຺ປິ ອຸປສມໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ສຕິ ອຸປສມານຸສ຺ສຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ອິເມສຸ ທສສຸ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ອານາປານສ຺ສຕິ ມຣຓສ຺ສຕິ ກາຍຄຕາສຕີຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ວິປສ຺ສນຕ຺ຖາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ເສສານິ ສຕ຺ຕ ຈິຕ຺ຕສມ຺ປຫໍສນຕ຺ຖານິປິ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ປຐມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.