(໑໔) ໗. ສຕ຺ຕມເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ໂຄ

ສຸຊາຕາວຕ຺ຖຸ

໒໕໘. ອຸປາສິກາປາຬິຍາ ປຐເມ ປຐມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີນນ຺ຕິ ສພ຺ພປຐມໍ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕານໍ ອຸປາສິການໍ, ສຸຊາຕາ ນາມ, ເສນິຍຘີຕາ ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາປິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ອຸປາສິກໍ ປຐມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ອຸຣຸເວລາຍໍ ເສນານິຄເມ ເສນິຍກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ເອກສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ – ‘‘ສເຈ ສມຊາຕິກໍ ກຸລຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຐມຄພ຺ເຠ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ສາ ປຕ຺ຖນາ ສມິຊ຺ຌິ.

ສາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຉຏ຺ເຐ ວສ຺ເສ ປຣິປຸຓ຺ເຓ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມທິວເສ ‘‘ປາໂຕວ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ເຘນຸໂຍ ທຸຫາເປສິ. ວຈ຺ຉກາ ເຘນູນໍ ຖນມູລໍ ນ ອາຄມໍສຸ, ຖນມູເລ ນວຠາຊນມ຺ຫິ ອຸປນີຕມຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນວ ຘມ຺ມຕາຍ ຂີຣຘາຣາ ປຕິໍສຸ. ຕໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ, ສຸຊາຕາ, ສຫຕ຺ເຖເນວ ຂີຣໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ນວຠາຊເນ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຫຕ຺ເຖເນວ ອຄ຺ຄິໍ ກຕ຺ວາ ປຈິຕຸໍ ອາຣຠິ. ຕສ຺ມິໍ ປາຍາເສ ປຈ຺ຈມາເນ ມຫນ຺ຕມຫນ຺ຕາ ພຸພ຺ພຸຬາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓາວຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕິ, ເອກຜຸສິຕມ຺ປິ ພຫິ ນ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣສິ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂລກປາລາ ຂຄ຺ຄຫຕ຺ຖາ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ສກ຺ໂກ ອລາຕານິ ສມາເນນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລສິ. ເທວຕາ ຈຕູສຸ ທີເປສຸ ໂອຊໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ສຸຊາຕາ, ເອກທິວເສເຍວ ອິມານິ ອຈ຺ຉຣິຍານິ ທິສ຺ວາ ປຸຓ຺ຓາທາສິໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອມ຺ມ, ປຸຓ຺ເຓ ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ເທວຕາ ອຕິວິຍ ປສນ຺ນາ, ມຍາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ເອວຣູປໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ນາມ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ, ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວຏ຺ຐານໍ ປຏິຊຄ຺ຄາຫີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘຸ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຸຣິຕຕຸຣິຕາ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ອຄມາສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂາຈາຣກາລໍ ອາຄມຍມາໂນ ປາໂຕວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ຣຸກ຺ຂມູລໍ ໂສຘນຕ຺ຖາຍ ຄຕາ ປຸຓ຺ຓາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸຊາຕາຍ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ເທວຕາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ. ສຸຊາຕາ, ‘‘ສເຈ ເຊ ສຈ຺ຈໍ ຠຓສິ, ອທາສິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ພປສາຘນໍ ປສາເຘຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນເກ ສຸວຓ຺ຓຖາເລ ປາຍາສໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອປຣາຍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍາ ປິທຫິຕ຺ວາ ເສຕວຕ຺ເຖນ ສມ຺ປລິເວເຐຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ຄນ຺ຘທາມມາລາທາມານິ ໂອສາເຣຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ພລວປີຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອຓໂຕຓຕາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສີສໂຕ ຖາລໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ວິວຣິຕ຺ວາ ສເຫວ ປາຕິຍາ ປາຍາສໍ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ມຍ຺ຫໍ ມໂນຣໂຖ ນິປ຺ຜນ຺ໂນ, ເອວໍ ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ນທິຍາ ຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຖາລໍ ຕີເຣ ຐເປຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ເອກູນປຓ຺ຓາສ ປິຓ຺ເຑ ກໂຣນ຺ໂຕ ປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ນທິຍາ ສມ຺ປວາເຫຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ສຸຊາຕາຍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຍສທາຣກສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ.

ຍໂສປິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ວິວຏໍ ອິຕ຺ຖາຄາຣໍ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕສໍເວໂຄ ‘‘ອຸປທ຺ທຸຕໍ ວຕ, ໂຠ, ອຸປສຏ຺ຐໍ ວຕ, ໂຠ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິເວສນໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາວ ພຫິນຄເຣ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕີຓິ ມຄ຺ຄຜລານິ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ປທານຸປທິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຍສສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ຍສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂສ ເສຏ຺ຐິຄຫປຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ຍໂສ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ປາປຸຓິ. ຕໍ ຠຄວາ ‘‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອາຫ, ຕາວເທວສ຺ສ ຄິຫິລິງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘໂຣ ອໂຫສິ. ປິຕາປິສ຺ສ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕສິ. ສຕ຺ຖາ ຍສໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາສມຓໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຍສສ຺ສ ມາຕາ, ສຸຊາຕາ, ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ຈ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຕໍທິວສໍ ອຍໍ, ສຸຊາຕາ, ເຕວາຈິກສຣເຓ ປຕິຏ຺ຐາສິ ສທ຺ຘິໍ ສຸຓິສາຍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນຕໍ ວຕ຺ຖຸ ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໒໕-໒໘) ອາຄຕເມວ. ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ປຏິປາຏິຍາ ອຸປາສິກາໂຍ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ອິມໍ ອຸປາສິກໍ ປຐມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ວິສາຂາວຕ຺ຖຸ

໒໕໙. ທຸຕິເຍ ທາຍິການນ຺ຕິ ທານາຠິຣຕານໍ ອຸປາສິການໍ, ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ, ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ອຸປາສິກໍ ທາຍິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ກິກິສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຠຄິນີນໍ ສພ຺ພກນິຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕທາ ກິຣ –

‘‘ສມຓີ ສມຓຄຸຕ຺ຕາ ຈ, ຠິກ຺ຂຸນີ ຠິກ຺ຂຸທາຍິກາ;

ຘມ຺ມາ ເຈວ ສຸຘມ຺ມາ ຈ, ສງ຺ຆທາສີ ຈ ສຕ຺ຕມາ’’ຕິ.

ອິມາ ສຕ຺ຕ ຠຄິນິໂຍ ອເຫສຸໍ. ຕາ ເອຕຣຫິ –

‘‘ເຂມາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ຈ, ປຏາຈາຣາ ຈ ໂຄຕມີ;

ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ມຫາມາຍາ, ວິສາຂາ ເຈວ ສຕ຺ຕມີ’’ຕິ. –

ເອວໍນາມາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ຆທາສີ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອງ຺ຄຣຏ຺ເຐ ຠທ຺ທິຍນຄເຣ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິໂນ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ສຸມນເທວິຍາ ນາມ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ວິສາຂາຕິສ຺ສາ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕສ຺ສາ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ທສພໂລ ເສລພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈ ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ໂພຘເນຍ຺ຍພນ຺ຘວານໍ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ຕສ຺ມິໍ ຣຏ຺ເຐ ຕໍ ນຄຣໍ ປາປຸຓິ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ເມຓ຺ຑໂກ ຄຫປຕິ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມຫາປຸຎ຺ຎານໍ ເຊຏ຺ຐໂກ ຫຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ກາເຣສິ. ປຎ຺ຈ ມຫາປຸຎ຺ຎາ ນາມ ເມຓ຺ຑໂກ ເສຏ຺ຐິ, ຈນ຺ທປທຸມາ ນາມ ຕສ຺ເສວ ອຄ຺ຄມເຫສີ, ຕສ຺ສ ຈ ປຸຕ຺ໂຕ ຘນຎ຺ຈໂຍ ນາມ, ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ສຸມນເທວີ ນາມ, ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິສ຺ສ ທາໂສ ປຸຓ຺ໂຓ ນາມາຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິເຍວ, ພິມ຺ພິສາຣມຫາຣາຊສ຺ສ ປນ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຈ ອມິຕໂຠຄາ ນາມ ອເຫສຸໍ ໂຊຕິໂກ ຊຏິໂລ ເມຓ຺ຑໂກ ປຸຓ຺ໂຓ ກາກວລິໂຍຕິ. ເຕສຸ ອຍໍ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິ ທສພລສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕຣໍ ວິສາຂາທາຣິກໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ຕຸຍ຺ຫມ຺ປິ ມງ຺ຄລໍ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ມງ຺ຄລໍ, ຕວ ປຣິຈາຣິກາຫິ ປຎ຺ຈທາຣິກາສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຎ຺ຈ ຣຖສຕານິ ອາຣຸຍ຺ຫ ປຎ຺ຈຫິ ທາສິສເຕຫິ ປຣິວຸຕາ ທສພລສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ສາ ປິຕາມຫສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ. ກາຣຓາກາຣເຓສຸ ປນ ກຸສລຕ຺ຕາ ຍາວຕິກາ ຍານສ຺ສ ຠູມິ, ຍາເນນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍານາ ປຈ຺ໂຈໂຣຫິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິກາວ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສາ ຈຣິຕວເສນ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ປຎ຺ຈຫິ ທາຣິກາສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິປິ ໂຂ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສປິ ຈຣິຕວເສນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ໂສ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ສ຺ວາຕນາຍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສເນ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ເອເຕນຸປາເຍນ ອຑ຺ຒມາສໍ ມຫາທານໍ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ຠທ຺ທິຍນຄເຣ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ອິໂຕ ປຣໍ ອຎ຺ຎໍ ກຖາມຄ຺ຄໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິສາຂາຍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກຖາວ ກເຖຕພ຺ພາ. ສາວຕ຺ຖິຍຎ຺ຫິ ໂກສລຣາຊາ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ – ‘‘ມມ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ອມິຕໂຠຄວິນ຺ທນກຸລໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອມ຺ຫາກໍ ອມິຕໂຠຄວິນ຺ທນກຸລໍ ເປເສຕູ’’ຕິ. ຣາຊາ ອມຈ຺ເຈຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕສິ. ອມຈ຺ຈາ ‘‘ມຫາກຸລໍ ເປເສຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອກໍ ປນ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕໍ ເປເສສ຺ສາມາ’’ຕິ ເມຓ຺ຑກເສຏ຺ຐິໂນ ປຸຕ຺ຕໍ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິໍ ອາຍາຈິໍສຸ. ຣາຊາ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ເປເສສິ. ອຖ ນໍ ໂກສລຣາຊາ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ສຕ຺ຕໂຍຊນມຕ຺ຖເກ ສາເກຕນຄເຣ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ທຕ຺ວາ ວາເສສິ.

ສາວຕ຺ຖິຍຎ຺ຈ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິໂນ ປຸຕ຺ໂຕ ປຸຓ຺ຓວຑ຺ຒນກຸມາໂຣ ນາມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຆຣາວາເສນສ຺ສ ອາພນ຺ຘນສມໂຍ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສມານຊາຕິເກ ກຸເລ ທາຣິກໍ ປຣິເຍສຖາ’’ຕິ ກາຣຓາກາຣຓກຸສເລ ປຸຣິເສ ເປເສສິ. ເຕ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຕໍ ທາຣິກໍ ອທິສ຺ວາ ສາເກຕໍ ອຄມໍສຸ. ຕໍທິວສຎ຺ຈ, ວິສາຂາ, ອຕ຺ຕໂນ ສມານວເຍຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກຸມາຣິກາສເຕຫິ ປຣິວາຣິຕາ ນກ຺ຂຕ຺ຕກີຬນຕ຺ຖາຍ ເອກໍ ມຫາຄາມໍ ອຄມາສິ. ເຕປິ ປຸຣິສາ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ຈຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຕໍ ທາຣິກໍ ອທິສ຺ວາ ພຫິນຄຣທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເທໂວ ວສ຺ສິຕຸໍ ອາຣຠິ. ອຖ ຕາ ວິສາຂາຍ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ທາຣິກາ ເຕມນຠເຍນ ເວເຄນ ສາລໍ ປວິສິໍສຸ. ເຕ ປຸຣິສາ ຕາສມ຺ປິ ອນ຺ຕເຣ ຍຖາຣຸຈິຕໍ ທາຣິກໍ ນ ປສ຺ສິໍສຸ. ຕາສໍ ປນ ສພ຺ພປຈ຺ຉໂຕ, ວິສາຂາ, ເທວໍ ວສ຺ສນ຺ຕມ຺ປິ ອຄເຓຕ຺ວາ ອຕຸຣິຕຄມເນນ ເຕມຍມານາວ ສາລໍ ປາວິສິ. ເຕ ປຸຣິສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ຣູປວຕີ ຕາວ ກຎ຺ຎາ ເອຕປຣມາ ຠເວຍ຺ຍ, ຣູປໍ ປເນຕໍ ເອກຈ຺ຈາຍ ກາຣິຕປຕ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕິ, ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕາ ຊານິສ຺ສາມ ມຘຸຣວຈນາ ວາ ໂນ ວາ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອຕິວິຍ ປຣິຓຕວຍາ ອິຕ຺ຖີ ວິຍ ຍາສິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ກິໍ ທິສ຺ວາ ກເຖຖ, ຕາຕາຕິ? ອຎ຺ຎາ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ກີຬນກຸມາຣິໂຍ ເຕມນຠເຍນ ເວເຄນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສາລໍ ປວິຏ຺ຐາ, ຕ຺ວໍ ປນ ມຫລ຺ລິກາ ວິຍ ປທວາຣໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ນາຄຈ຺ຉສິ, ສາຏກສ຺ສ ເຕມນຠາວມ຺ປິ ນ ຄເຓສິ. ສເຈ ຕໍ ຫຕ຺ຖີ ວາ ອສ຺ໂສ ວາ ອນຸພນ຺ເຘຍ຺ຍ, ກິໍ ເອວເມວໍ ກເຣຍ຺ຍາສີຕິ? ຕາຕາ, ສາຏກາ ນາມ ນ ທຸລ຺ລຠາ, ສຸລຠາ ມຍ຺ຫໍ ກຸເລ ສາຏກາ. ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ມາຕຸຄາມາ ປນ ປຓິຍຠຓ຺ຑສທິສາ, ຫຕ຺ເຖ ວາ ປາເທ ວາ ຠຄ຺ເຄ ອງ຺ຄວິກລໍ ມາຕຸຄາມໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຓິກໍ ອາຄຕາມ຺ຫີຕິ.

ເຕ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ອິມາຍ ສທິສາ ອິມສ຺ມິໍ ຊມ຺ພຸທີເປ ອິຕ຺ຖີ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍາທິສາ ຣູເປນ, ກຖາຍປິ ຕາທິສາວ. ກາຣຓາກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ກເຖຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ອຸປຣິ ມາລາຄຸຬໍ ຂິປິໍສຸ. ອຖ, ວິສາຂາ, ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ອປຣິຄ຺ຄຫິຕາ, ອິທານິ ປນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕາມ຺ຫີ’’ຕິ ວິນີເຕນາກາເຣນ ຠູມິຍໍ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ຕຕ຺ເຖວ ສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປິໍສຸ. ສາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ທາສິຄຓປຣິວຸຕາ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ເຕປິ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິໂນ ປຸຣິສາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ‘‘ກຕຣຄາມວາສິໂນ, ຕາຕາ, ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ‘‘ສາວຕ຺ຖິນຄເຣ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິໂນ ປຸຣິສມ຺ຫາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ເສຏ຺ຐິນາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ທາຣິກາ ອຕ຺ຖີຕິ ສຸຕ຺ວາ ເປສິຕາ’’ຕິ. ສາຘຸ, ຕາຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເສຏ຺ຐິ ກິຎ຺ຈາປິ ໂຠເຄນ ອມ຺ເຫຫິ ອສທິໂສ, ຊາຕິຍາ ປນ ສທິໂສ. ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ທຸລ຺ລໂຠ ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ອມ຺ເຫຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຠາວໍ ອາໂຣເຈຖາຕິ.

ເຕ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຕຸຏ຺ຐິໍ ວຑ຺ຒິໍ ຈ ປເວເທຕ຺ວາ ‘‘ລທ຺ຘາ ໂນ ສາມິ ສາເກເຕ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄເຫ ທາຣິກາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິ ‘‘ມຫາກຸລເຄເຫ ກິຣ ໂນ ທາຣິກາ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຕາວເທວ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສາສນໍ ປຫິຓິ ‘‘ອິທາເນວ ທາຣິກໍ ອານຍິສ຺ສາມ, ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ. ໂສປິສ຺ສ ປຏິສາສນໍ ເປເສສິ – ‘‘ນຍິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ຠາຣິຍໍ, ເສຏ຺ຐິ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕູ’’ຕິ. ໂສ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ເທວ, ເອກາ ເມ ມງ຺ຄລກິຣິຍາ ອຕ຺ຖິ, ທາສສ຺ສ ເຕ ປຸຓ຺ຓວຑ຺ຒນສ຺ສ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕຣໍ ວິສາຂໍ ນາມ ທາຣິກໍ ອາເນສ຺ສາມິ, ສາເກຕຄມນໍ ເມ ອນຸຊານາຖາ’’ຕິ. ສາຘຸ, ມຫາເສຏ຺ຐິ, ກິໍ ປນ ອມ຺ເຫຫິປິ ອາຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ? ເທວ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ຄມນໍ ລທ຺ຘຸໍ ສກ຺ກາຕິ? ຣາຊາ ມຫາກຸລສ຺ສ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸກາໂມ ‘‘ໂຫຕຸ ເສຏ຺ຐິ, ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິນາ ສທ຺ຘິໍ ສາເກຕນຄຣໍ ອຄມາສິ. ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິ ‘‘ມິຄາຣເສຏ຺ຐິ ກິຣ ໂກສລຣາຊານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສນໍ ອຄມາສິ. ຕາວເທວ ຣຎ຺ໂຎ ຈ ຣາຊພລສ຺ສ ຈ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິໂນ ຈ ວສນຏ຺ຐານໍ ເຈວ ມາລາຄນ຺ຘຠຕ຺ຕາທີນິ ຈ ສພ຺ພານິ ປຏິຍາເທສິ. ‘‘ອິທໍ ອິມສ຺ສ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທໍ ອິມສ຺ສາ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຕນາວ ຊານາຕິ. ເຕ ເຕ ຊນາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ເສຏ຺ຐິ ອມ຺ຫາກເມວ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສາສນໍ ປຫິຓິ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ເສຏ຺ຐິນາ ຈິຣກາລໍ ອມ຺ຫາກໍ ຠຣຓໂປສນໍ ກາຕຸໍ, ທາຣິກາຍ ຄມນກາລໍ ຊານາຕູ’’ຕິ. ໂສປິ ຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ເປເສສິ – ‘‘ອິທານິ ວສ຺ສກາໂລ ອາຄໂຕ, ນ ສກ຺ກາ ຈຕຸມາສໍ ວິຈຣິຕຸໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ພລກາຍສ຺ສ ຍໍ ຍໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ມມ ຠາໂຣ. ເກວລໍ ເທໂວ ມຍາ ເປສິຕກາເລ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາເກຕນຄຣໍ ນິຈ຺ຈນກ຺ຂຕ຺ຕຄາໂມ ວິຍ ອໂຫສິ. ເອວໍ ຕໂຍ ມາສາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ. ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິໂນ ປນ ຘີຕາຍ ມຫາລຕາປສາຘນໍ ນ ຕາວ ນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ຕາຘິຏ຺ຐາຍກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣຈຍິໍສຸ – ‘‘ເສສໍ ອສນ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ພລກາຍສ຺ສ ປນ ຠຕ຺ຕປຈນທາຣູນິ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຕາຕາ, ຫຕ຺ຖິສາລາ ອສ຺ສສາລາ ວິໂຍເຊຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ປຈຖາ’’ຕິ. ເອວໍ ປຈນ຺ຕານມ຺ປິ ອຑ຺ຒມາໂສ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ຕໂຕ ປຸນ ອາໂຣຈຍິໍສຸ – ‘‘ທາຣູນິ ສາມິ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ທາຣູນິ ລທ຺ຘຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ທຸສ຺ສໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ປນ ວິວຣິຕ຺ວາ ຖູລສາຏເກ ຄເຫຕ຺ວາ ວຏ຺ຏິໂຍ ກຕ຺ວາ ເຕລຈາຏິຍໍ ເຕເມຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ປຈຖາ’’ຕິ. ອິມິນາ ນິຍາເມນ ປຈນ຺ຕານໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ປູຣຍິໍສຸ.

ຕໂຕ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິ ຘີຕຸຍາ ມຫາລຕາປສາຘນສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ ທາຣິກໍ ເປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘີຕຣໍ ສມີເປ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ ປຕິກຸເລ ວສນ຺ຕິຍາ ນາມ ອິມຎ຺ຈິມຎ຺ຈ ອາຈາຣໍ ສິກ຺ຂິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ໂອວາທໍ ອທາສິ. ອຍໍ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິ ອນນ຺ຕຣຄພ຺ເຠ ນິສິນ຺ໂນ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິໂນ ໂອວາທໍ ອສ຺ໂສສິ. ໂສປິ ເສຏ຺ຐິ ຘີຕຣໍ ເອວໍ ໂອວທິ –

‘‘ອມ຺ມ ສສຸຣກຸເລ ວສນ຺ຕິຍາ ນາມ ອນ຺ໂຕອຄ຺ຄິ ພຫິ ນ ນີຫຣິຕພ຺ໂພ, ພຫິອຄ຺ຄິ ອນ຺ໂຕ ນ ປເວເສຕພ຺ໂພ, ທທນ຺ຕສ຺ເສວ ທາຕພ຺ພໍ, ອທທນ຺ຕສ຺ສ ນ ທາຕພ຺ພໍ, ທທນ຺ຕສ຺ສປິ ອທທນ຺ຕສ຺ສປິ ທາຕພ຺ພໍ, ສຸຂໍ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ສຸຂໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ສຸຂໍ ນິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອຄ຺ຄິ ປຣິຈຣິຕພ຺ໂພ, ອນ຺ໂຕເທວຕາ ນມສ຺ສິຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ອິມໍ ທສວິຘໍ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສພ຺ພາ ເສນິໂຍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ຣາຊເສນາຍ ມຊ຺ເຌ ອຏ຺ຐ ກຸຏຸມ຺ພິເກ ປາຏິໂຠເຄ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ເມ ຘີຕຸ ຄຕຏ຺ຐາເນ ໂທໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ໂສເຘຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນວໂກຏິອຄ຺ຆນເກນ ມຫາລຕາປສາຘເນນ ຘີຕຣໍ ປສາເຘຕ຺ວາ ນ຺ຫານຈຸຓ຺ຓມູລໍ ຈຕຸປຓ຺ຓາສສກຏສຕໍ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ຘີຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ນິພທ຺ຘໍ ຄມນຈາຣິນິໂຍ ປຎ຺ຈສຕາ ທາສິໂຍ ປຎ຺ຈ ອາຊຎ຺ຎຣຖສຕານິ ສພ຺ພູປກາຣຎ຺ຈ ສຕໍ ສຕໍ ທຕ຺ວາ ໂກສລຣາຊານຎ຺ຈ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິຎ຺ຈ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຘີຕຸ ຄມນເວລາຍໍ ວຊາຘິຏ຺ຐາຍເກ ປຸຣິເສ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕາ, ມມ ຘີຕາຍ ຄຕຏ຺ຐາເນ ຂີຣປານຕ຺ຖໍ ເຘນູຫິ, ຍານໂຍຊນຕ຺ຖໍ ອຸສເຠຫິ ຈ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ມມ ຘີຕຸ ຄມນມຄ຺ເຄ ວຊທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ປຸຖຸລໂຕ ອຏ຺ຐ ອຸສຠານິ ໂຄຄເຓນ ປູເຣຕ຺ວາ ຕິຄາວຸຕມຕ຺ຖເກ ອສຸກາ ນາມ ກນ຺ທຣາ ອຕ຺ຖິ, ອຄ຺ຄໂຄຍູເຖ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ເຕ ເຠຣິສຎ຺ຎາຍ ວຊທ຺ວາຣໍ ປິທເຫຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຖາ ອກໍສຸ. ວຊທ຺ວາເຣ ວິວເຏ ອຸຬາຣຸຬາຣາເຍວ ຄາວິໂຍ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ທ຺ວາເຣ ປິທຫິເຕ ປນ ວິສາຂາຍ ປຸຎ຺ຎພເລນ ພລວຄາໂວ ຈ ທມ຺ມຄາໂວ ຈ ພຫິ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ. ອຖ, ວິສາຂາ, ສາວຕ຺ຖິນຄຣທ຺ວາຣໍ ປຕ຺ຕກາເລ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຍານສ຺ມິໍ ນຸ ໂຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ປວິສາມິ, ອຸທາຫຸ ຣເຖ ຐຕ຺ວາ’’ຕິ. ອຖສ຺ສາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຍາເນນ ເມ ປວິສນ຺ຕິຍາ ມຫາລຕາປສາຘນສ຺ສ ວິເສໂສ ນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສາ ສກລນຄຣສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ຣເຖ ຐຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ວິສາຂາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອສາ ກິຣ, ວິສາຂາ, ນາມ ເອວຣູປາ, ອຍຎ຺ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ເອຕິສ຺ສາວ ອນຸຈ຺ຉວິກາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອິຕິ ສາ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິໂນ ເຄຫໍ ປາວິສິ. ອາຄຕທິວເສ ຈສ຺ສາ ສກລນຄຣວາສິໂນ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິ, ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ອກາສີ’’ຕິ ຍຖາພລໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ປຫິຓິໍສຸ. ວິສາຂາ, ປຫິຕປຫິຕໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎສຸ ກຸເລສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ທາເປສິ. ອຖສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ເອກິສ຺ສາ ອາຊຎ຺ຎວຬວາຍ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ. ສາ ທາສີຫິ ທຓ຺ຑທີປິກາ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຬວໍ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ເຕເລນ ມກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ອຄມາສິ.

ມິຄາຣເສຏ຺ຐິປິ ສຕ຺ຕາຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາວາຫສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘຸຣວິຫາເຣ ວສນ຺ຕມ຺ປິ ຕຖາຄຕໍ ອມນສິກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສກລນິເວສນໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ນຄ຺ຄສມຓເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ‘‘ອາຄຈ຺ຉຕຸ ເມ ຘີຕາ, ອຣຫນ຺ເຕ ວນ຺ທຕູ’’ຕິ ວິສາຂາຍ ສາສນໍ ປຫິຓິ. ສາ ‘‘ອຣຫນ຺ຕາ’’ຕິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອຣິຍສາວິກາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ນ ເອວຣູປາ ນາມ ອຣຫນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປວິວຊ຺ຊິຕານໍ ນາມ ສນ຺ຕິກໍ ກສ຺ມາ ມໍ ສສຸໂຣ ປກ຺ໂກສາເປຕີ’’ຕິ ‘‘ຘີ, ຘີ’’ຕິ ຄຣຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄຕາ. ນຄ຺ຄສມຓາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ສພ຺ເພ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ເສຏ຺ຐິໍ ຄຣຫິໍສຸ – ‘‘ກິໍ ຕ຺ວໍ, ຄຫປຕິ, ອຎ຺ຎໍ ນາລຕ຺ຖ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວິກໍ ມຫາກາຬກຓ຺ຓິໍ ກສ຺ມາ ອິມໍ ເຄຫໍ ປເວເສສິ, ເວເຄນ ນໍ ອິມສ຺ມາ ເຄຫາ ນີຫຣາຫີ’’ຕິ. ຕໂຕ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ອິເມສໍ ວຈເນນ ອິມໍ ເຄຫາ ນີຫຣິຕຸໍ, ມຫາກຸລສ຺ສ ຘີຕາ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ອາຈຣິຍາ ທຫຣາ ນາມ ຊານິຕ຺ວາ ວາ ອຊານິຕ຺ວາ ວາ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ຕຸມ຺ເຫ ຕຸຓ຺ຫີ ໂຫຖາ’’ຕິ ນຄ຺ເຄ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ມຫາປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓກຏຈ຺ຉຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິສາຂາຍ ປຣິວິສິຍມາໂນ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍໍ ອປ຺ໂປທກມຘຸປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເອໂກ ປິຓ຺ຑຈາຣິໂກ ເຖໂຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຆຣທ຺ວາຣໍ ປາປຸຓິ. ວິສາຂາ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສສຸຣສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຍຖາ ໂສ ເຖຣໍ ປສ຺ສຕິ, ເອວໍ ອປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ປນ ພາໂລ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາປິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອໂຘມຸໂຂ ປາຍາສເມວ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ວິສາຂາ, ‘‘ເຖຣໍ ທິສ຺ວາປິ ເມ ສສຸໂຣ ສຎ຺ຎໍ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອຕິຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ສສຸໂຣ ປຸຣາຓໍ ຂາທຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ນິຄຓ຺ເຐຫິ ຕາວ ກຖິຕກາເລ ອຘິວາເສສິ, ‘‘ປຸຣາຓໍ ຂາທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ປນ ຫຕ຺ຖໍ ອປເນຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ປາຍາສໍ ອິໂຕ ຫຣຖ, ເອຕຎ຺ຈ ອິມສ຺ມາ ເຄຫາ ນີຫຣຖ. ອຍຎ຺ຫິ ມໍ ເອວຣູເປ ມງ຺ຄລເຄເຫ ອສຸຈິຂາທກໍ ນາມ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ນິເວສເນ ສພ຺ເພປິ ທາສກມ຺ມກຣາ ວິສາຂາຍ ສນ຺ຕກາວ, ໂກ ນໍ ຫຕ຺ເຖ ວາ ປາເທ ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ມຸເຂນ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖປິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕໂຕ, ວິສາຂາ, ສສຸຣສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ນ ເອຕ຺ຕເກນ ວຈເນນ ມຍໍ ນິກ຺ຂມາມ, ນາຫໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຸທກຕິຕ຺ຖໂຕ ກຸມ຺ຠທາສິກາ ວິຍ ອານີຕາ. ຘຣມານກມາຕາປິຕູນໍ ຘີຕໂຣ ນາມ ນ ເອຕ຺ຕເກເນວ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ເອເຕເນວ ເມ ກາຣເຓນ ປິຕາ ອິຘາຄມນທິວເສ ອຏ຺ຐ ກຸຏຸມ຺ພິເກ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘ສເຈ ເມ ຘີຕຣໍ ອຸປາທາຍ ໂທໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສເຘຍ຺ຍາຖາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕສໍ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ໂທສາໂທສໍ ໂສຘາເປຖາ’’ຕິ.

ຕໂຕ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ກລ຺ຍາຓໍ ເອສາ ກເຖຕີ’’ຕິ ອຏ຺ຐ ກຸຏຸມ຺ພິເກ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ທາຣິກາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອປຣິປຸຓ຺ເຓເຍວ ມງ຺ຄລເຄເຫ ນິສິນ຺ນໍ ມໍ ‘ອສຸຈິຂາທໂກ’ຕິ ວທຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ກິຣ, ອມ຺ມາຕິ? ‘‘ຕາຕາ, ມຍ຺ຫໍ ສສຸໂຣ ອສຸຈິໍ ຂາທິຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ປນ ເອວໍ ກຕ຺ວາ ນ ກເຖມິ. ເອກສ຺ມິໍ ປນ ປິຓ຺ຑປາຕິກຕ຺ເຖເຣ ຆຣທ຺ວາເຣ ຐິເຕ ອຍໍ ອປ຺ໂປທກມຘຸປາຍາສໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ນ ຕໍ ມນສິ ກໂຣຕິ, ອຫໍ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ‘ອຕິຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ສສຸໂຣ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ປຸຎ຺ຎໍ ນ ກໂຣຕິ, ປຸຣາຓປຸຎ຺ຎໍ ຂາທຕີ’ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ກຖຍິນ຺ຕິ ອາຫ. ອຍ຺ຍ, ອິຘ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອມ຺ຫາກໍ ຘີຕາ ກາຣຓໍ ກເຖຕິ, ຕ຺ວໍ ກສ຺ມາ ກຸຊ຺ຌສີຕິ? ອຍ຺ຍາ, ເອສ ຕາວ ໂທໂສ ມາ ໂຫຕຸ, ອຍໍ ປນ ທາຣິກາ ອາຄຕທິວເສເຍວ ມມ ປຸຕ຺ເຕ ສຎ຺ຎໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ອຄມາສີຕິ. ເອວໍ ກິຣ, ອມ຺ມາຕິ? ຕາຕາ, ນາຫໍ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ເຄເຫ ອາຊານີຍວຬວາຍ ວິຊາຕາຍ ສຎ຺ຎມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ນິສີທນໍ ນາມ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຓ຺ຑທີປິກາ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ທາສີຫິ ປຣິວຸຕາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຬວາຍ ວິຊາຕປຣິຫາຣໍ ກາຣາເປສິນ຺ຕິ. ອຍ຺ຍ, ອມ຺ຫາກໍ ຘີຕາ ຕວ ເຄເຫ ທາສີຫິປິ ອກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມໍ ອກາສິ, ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຖ ກິໍ ໂທສໍ ປສ຺ສສີຕິ?

ອຍ຺ຍາ, ເອສ ຕາວ ຄຸໂຓ ໂຫຕຸ, ອິມິສ຺ສາ ປນ ປິຕາ ອິຘາຄມນທິວເສ ໂອວາທໍ ເທນ຺ໂຕ ‘‘ອນ຺ໂຕອຄ຺ຄິ ພຫິ ນ ນີຫຣິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ, ກິໍ ປນ ສກ຺ກາ ອມ຺ເຫຫິ ອຸຠໂຕ ປຏິວິສ຺ສກເຄຫານໍ ອຄ຺ຄິໍ ອທຕ຺ວາ ວສິຕຸນ຺ຕິ? ເອວໍ ກິຣ, ອມ຺ມາຕິ? ຕາຕາ, ນ ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ເອຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ອຸປາທາຍ ກເຖສິ, ຍາ ປນ ອນ຺ໂຕນິເວສເນ ສສ຺ສຸອາທີນໍ ຣຫສ຺ສກຖາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສາ ທາສິທາສານໍ ນ ກເຖຕພ຺ພາ. ເອວຣູປາ ຫິ ກຖາ ວຑ຺ຒມານາ ກລຫາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ, ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ກເຖສິ, ຕາຕາຕິ.

ອຍ຺ຍາ, ເອຕໍ ຕາວ ເອວໍ ໂຫຕຸ, ອິມິສ຺ສາ ປິຕາ ‘‘ພາຫິຣໂຕ ອຄ຺ຄິ ນ ອນ຺ໂຕ ປເວເສຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອາຫ, ກິໍ ສກ຺ກາ ອມ຺ເຫຫິ ອນ຺ໂຕອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຸເຕ ພາຫິຣໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ອນາຫຣິຕຸນ຺ຕິ? ເອວໍ ກິຣ, ອມ຺ມາຕິ? ຕາຕາ, ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ເອຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ສນ຺ຘາຍ ນ ກເຖສິ, ຍໍ ປນ ໂທສໍ ທາສກມ຺ມກາເຣຫິ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ອນ຺ໂຕມານຸສການໍ ນ ກເຖຕພ຺ພໍ…ເປ….

ຍມ຺ປິ ເຕນ ‘‘ເຍ ທທນ຺ຕິ, ເຕສໍເຍວ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ‘‘ຍາຈິຕກໍ ອຸປກຣຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຍ ປຏິທທນ຺ຕິ, ເຕສໍເຍວ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ເຍ ນ ທທນ຺ຕີ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ຍາຈິຕກໍ ອຸປກຣຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຍ ນ ປຏິທທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ນ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ທທນ຺ຕສ຺ສປິ ອທທນ຺ຕສ຺ສປິ ທາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ, ອິທໍ ປນ ທຸຄ຺ຄເຕສຸ ຎາຕິມິຕ຺ເຕສຸ ສມ຺ປຕ຺ເຕສຸ ປຏິທາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ, ທາຕຸເມວ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ສຸຂໍ ນິສີທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ສສ຺ສຸສສຸເຣ ທິສ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ສຸຂໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ສສ຺ສຸສສຸຣສາມິເກຫິ ປຸເຣຕຣໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ສພ຺ເພຫິ ລທ຺ຘາລທ຺ຘໍ ຎຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສຍໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ສຸຂໍ ນິປຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ສສ຺ສຸສສຸຣສາມິເກຫິ ປຸເຣຕຣເມວ ສຍນໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ນ ນິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ເຕສໍ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສຍໍ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອຄ຺ຄິ ປຣິຈຣິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ສສ຺ສຸມ຺ປິ ສສຸຣມ຺ປິ ສາມິກມ຺ປິ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ວິຍ ອຸຣຄຣາຊານໍ ວິຍ ຈ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ເອເຕ ຕາວ ເອຕ຺ຕກາ ຄຸຓາ ໂຫນ຺ຕຸ, ອິມິສ຺ສາ ປນ ປິຕາ ອນ຺ໂຕເທວຕາ ນມສ຺ສາເປຕິ, ອິມສ຺ສ ໂກ ອຕ຺ໂຖຕິ? ເອວໍ ກິຣ, ອມ຺ມາຕິ? ອາມ, ຕາຕາ, ເອຕມ຺ປິ ຫິ ເມ ປິຕຣາ ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອາເວຓິກຆຣາວາສໍ ວສນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕປພ຺ພຊິຕໍ ທິສ຺ວາ ຍໍ ຆເຣ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ປພ຺ພຊິຕານໍ ທຕ຺ວາວ ຂາທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ປນ ມຫາເສຏ຺ຐິ ປພ຺ພຊິເຕ ທິສ຺ວາ ອທານເມວ ຣຸຈ຺ຈຕິ ມຎ຺ເຎຕິ. ໂສ ອຎ຺ຎໍ ປຏິວຈນໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອໂຘມຸໂຂ ນິສີທິ’’.

ອຖ ນໍ ກຸຏຸມ຺ພິກາ ‘‘ກິໍ ເສຏ຺ຐິ ອຎ຺ໂຎປິ ອມ຺ຫາກໍ ຘີຕຸ ໂທໂສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ນຕ຺ຖິ, ອຍ຺ຍາຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ນໍ ນິທ຺ໂທສໍ ອກາຣຓາ ເຄຫໂຕ ນີຫຣາເປສີຕິ? ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ, ວິສາຂາ, ອາຫ – ‘‘ປຐມໍ ຕາວ ມຍ຺ຫໍ ມມ ສສຸຣສ຺ສ ວຈເນນ ຄມນໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ອາຄມນທິວເສ ມມ ໂທສາໂທສໍ ໂສຘນຕ຺ຖາຍ ມມ ປິຕາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ອທາສິ, ອິທານິ ມຍ຺ຫໍ ຄນ຺ຕຸໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ທາສິທາເສ ‘‘ຍານາທີນິ ສຊ຺ຊານິ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ເຕ ກຸຏຸມ຺ພິເກ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ມຍາ ອຊານິຕ຺ວາ ກຖິຕໍ, ຂມາຫິ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕາຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຂມິຕພ຺ພໍ ຕາວ ຂມາມິ, ອຫໍ ປນ ພຸທ຺ຘສາສເນ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສນ຺ນສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ຘີຕາ, ນ ມຍໍ ວິນາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ວຕ຺ຕາມ. ສເຈ ມມ ຣຸຈິຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ລຠາມິ, ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ຍຖາຣຸຈິຍາ ຕວ ສມເຓ ປຏິຊຄ຺ຄາຫີ’’ຕິ.

ຕໂຕ, ວິສາຂາ, ທສພລໍ ນິມນ຺ຕາເປຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ນິເວສນໍ ປູເຣນ຺ຕີ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິສີທາເປສິ. ນຄ຺ຄປຣິສາປິ ສຕ຺ຖຸ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິໂນ ເຄຫໍ ຄຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ວິສາຂາ, ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ໂພ ສກ຺ກາໂຣ ປຏິຍາທິໂຕ, ສສຸໂຣ ເມ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລໍ ປຣິວິສຕູ’’ຕິ ສາສນໍ ເປເສສິ. ໂສ ນິຄຓ຺ຐານໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມມ ຘີຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປຣິວິສຕູ’’ຕິ ອາຫ. ວິສາຂາ, ນານຄ຺ຄຣເສຫິ ທສພລໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐິເຕ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ເຈ ປຸນ ສາສນໍ ປຫິຓິ – ‘‘ສສຸໂຣ ເມ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓາຕູ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ອິທານິ ອຄມນໍ ນາມ ອຕິວິຍ ອກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸກມ຺ຍຕາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ນຄ຺ຄສມຓາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ພຫິສາຓິຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຸຓາຫີ’’ຕິ. ປຸເຣຕຣເມວ ຈ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປິໍສຸ. ມິຄາຣເສຏ຺ຐິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫິສາຓິຍໍ ນິສີທິ. ຕຖາຄໂຕ ‘‘ຕ຺ວໍ ພຫິສາຓິຍໍ ວາ ນິສີທ, ປຣກຸຏ຺ເຏ ວາ ປຣເສເລ ວາ ປຣຈກ຺ກວາເຬ ວາ ນິສີທ. ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘ ນາມ ສກ຺ໂກມິ ຕໍ ມມ ສທ຺ທໍ ສາເວຕຸ’’ນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓຜລໍ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໍ ຂນ຺ເຘ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລນ຺ໂຕ ວິຍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ເສຏ຺ຐິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສາຓິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປາເທ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກເຍວ ຈ ‘‘ຕ຺ວໍ, ອມ຺ມ, ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ມມ ມາຕາ’’ຕິ ວິສາຂໍ ອຕ຺ຕໂນ ມາຕຸຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ວິສາຂາ ມິຄາຣມາຕາ, ນາມ ຊາຕາ.

ສາ ເອກທິວສໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕສມເຍ ວຕ຺ຕນ຺ເຕ ‘‘ອນ຺ໂຕນຄເຣ ຄຸໂຓ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ທາສີຫິ ປຣິວຸຕາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຸທ຺ຘຕເວເສນ ຄນ຺ຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ມຫາລຕາປສາຘນໍ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ທາສິຍາ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ, ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ສາ ຘມ຺ມເທສນາປຣິໂຍສາເນ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນຄຣາຠິມຸຂາ ປາຍາສິ. ສາປິ ທາສີ ອຕ຺ຕນາ ຄຫິຕປສາຘນສ຺ສ ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ປສາຘນຕ຺ຖາຍ ປຏິນິວຕ຺ຕິ. ອຖ ນໍ, ວິສາຂາ, ‘‘ກຫໍ ປນ ເຕ ຕໍ ຐປິຕ’’ນ຺ຕິ ປຏິປຸຈ຺ຉິ. ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ, ອຍ຺ເຍຕິ. ໂຫຕຸ ເຊ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຫຣ, ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ຐປິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຫຣາປນໍ ນາມ ອມ຺ຫາກໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມ. ຕຕ຺ຖ ປນ ຐປິເຕ ອຍ຺ຍານໍ ປລິໂພໂຘ ໂຫຕີຕິ.

ປຸນທິວເສ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ວິສາຂາຍ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ນິເວສເນ ຈ ນິພທ຺ຘປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ອາສນານິ. ວິສາຂາ, ສຕ຺ຖຸ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ເຄຫໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນສຸເຍວ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ເຈ ສຕ຺ຖຣິ ຕໍ ປສາຘນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປາທມູເລ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອລງ຺ກາໂຣ ນາມ ປພ຺ພຊິຕານໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ຊານາມິ, ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ປນ ອິມໍ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວສນຄນ຺ຘກຸຏິໍ ກາເຣສ຺ສາມີຕິ. ຕທາ ສຕ຺ຖາ ອຘິວາເສສິ. ສາປິ ຕໍ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ນວໂກຏິຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄພ຺ຠສຫສ຺ສປຏິມຓ຺ຑິເຕ ປຸພ຺ພາຣາມວິຫາເຣ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວສນຄນ຺ຘກຸຏິໍ ກາເຣສິ. ວິສາຂາຍ ປນ ນິເວສນໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ກາສາວປຊ຺ໂຊຕໍ ອິສິວາຕປຏິວາຕເມວ ໂຫຕິ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ເຄຫໍ ວິຍ. ຕສ຺ສາປິ ເຄເຫ ສພ຺ພຠຕ຺ຕານິ ປຏິຍຕ຺ຕາເນວ ອເຫສຸໍ. ສາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາມິສສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ເຠສຊ຺ຊານິ ເຈວ ອຏ຺ຐວິຘປານານິ ຈ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ອຸປາສິກາໂຍ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ວິສາຂໍ ມິຄາຣມາຕຣໍ ທາຍິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ-ສາມາວຕີວຕ຺ຖຸ

໒໖໐-໒໖໑. ຕຕິຍຈຕຸຕ຺ເຖສຸ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ຍທິທໍ, ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ, ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີນໍ ຍທິທໍ, ສາມາວຕີຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ອຸປາສິການໍ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ, ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີນໍ ສາມາວຕີ ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕາ ກິຣ ທ຺ເວປິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ໂສສ຺ສາມາ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ອຄມໍສຸ. ຕຕ຺ຖ, ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ, ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ອຸປາສິກໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາມາວຕີປິ ເອກໍ ອຸປາສິກໍ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ຕາສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕີນໍເຍວ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ.

ອຖ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ອລ຺ລກປ຺ປຣຏ຺ເຐ ອຫິວາຕກໂຣໂຄ ນາມ ອຸທປາທິ. ເອເກກສ຺ມິໍ ເຄເຫ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ທສປິ ວີສມ຺ປິ ຕິໍສມ຺ປິ ຊນາ ມຣນ຺ຕິ, ຕິໂຣຣຏ຺ຐໍ ຄຕາ ປນ ຊີວິຕໍ ລຠນ຺ຕິ. ຕໍ ຎຕ຺ວາ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ອາທາຍ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຣຏ຺ຐໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິ. ອຖສ຺ສ ຆເຣ ຄຫິຕປາເຖຍ຺ຍໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ກນ຺ຕາເຣ ອນຸຕ຺ຕິຓ຺ເຓເຍວ ປຣິກ຺ຂຍໍ ອຄມາສິ. ເຕສໍ ສຣີຣພລໍ ປຣິຫາຍິ, ສກິໍ ມາຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ຂິປຕິ, ສກິໍ ປິຕາ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສຣີຣພລໍ ປຣິຫີນໍ, ປຸຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ກນ຺ຕາຣໍ ນິຕ຺ຖຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ມາຕຣໍ ອຊານາເປຕ຺ວາວ ອຸທກກິຈ຺ເຈນ ໂອຫີໂນ ວິຍ ປຸຕ຺ຕໍ ມຄ຺ເຄ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ເອກໂກວ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ‘‘ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ອາຄມນໍ ໂອໂລກຍມານາ ຐິຕາ ຫຕ຺ເຖ ປຸຕ຺ຕໍ ອທິສ຺ວາ ວິຣວມານາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຫໍ ເມ ສາມິ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ໂກ ເຕ ປຸຕ຺ເຕນ ອຕ຺ໂຖ? ຊີວມານາ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສາມາຕິ. ສາ ‘‘ອຕິສາຫສິໂກ ວຕາຍໍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ນາຫໍ ຕາທິເສນ ສທ຺ຘິໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ເມ ຠທ຺ເທ ກຕໍ, ຂເມຕໍ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ອາທາຍາຄໂຕ.

ເຕ ຕໍ ກນ຺ຕາຣໍ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສາຍໍ ເອກໍ ໂຄປາລກກຸລໍ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ. ຕໍ ທິວສຎ຺ຈ ໂຄປາລກກຸລວາສິໂນ ນິຣຸທກປາຍາສໍ ປຈິໍສຸ. ເຕ ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ອຕິວິຍ ຉາຕກາ’’ຕິ ປາຍາສສ຺ສ ມຫາຠາຊນໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸຬຸງ຺ກປູຣໍ ສປ຺ປິໍ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອທໍສຸ. ເຕສຸ ຕໍ ປາຍາສໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕສຸ ສາ ອິຕ຺ຖີ ປມາເຓເນວ ຠຸຎ຺ຊິ, ປຸຣິໂສ ປນ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຊີຣາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ກາລມກາສິ. ໂສ ກາລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເຕສຸ ສາລຍຠາເວນ ໂຄປາລການໍ ເຄເຫ ສຸນຂິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ສຸນຂີ ນຈິຣສ຺ເສວ ວິຊາຕາ. ໂຄປາລໂກ ຕໍ ກຸກ຺ກຸຣໍ ສສ຺ສິຣິກໍ ທິສ຺ວາ ປິຓ຺ເຑນ ປໂລເຠຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນິ ອຸປ຺ປນ຺ນສິເນຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສທ຺ຘິເມວ ຈຣຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ເອໂກ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ໂຄປາລກສ຺ສ ຆຣທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ໂສປິ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ນິສ຺ສາຍ ວສນຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ໂຄປາລກກຸລສ຺ສ ອວິທູເຣ ຐາເນ ເອກສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ວາສໍ ອຸປຄໂຕ. ໂຄປາລໂກ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ກຸກ຺ກຸຣໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຈ ວາຬມິຄຏ຺ຐາເນ ວາຬມິຄານໍ ປລາຍນຕ຺ຖໍ ຣຸກ຺ເຂ ວາ ປາສາເຓ ວາ ປຫາຣໍ ເທຕິ, ໂສປິ ກຸກ຺ກຸໂຣ ຕສ຺ສ ກຣຓວິຘານໍ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ອເຖກທິວສໍ ໂສ ໂຄປາລໂກ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ສພ຺ພກາລໍ ອາຄມນໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ອຍໍ ປນ ກຸກ຺ກຸໂຣ ເຉໂກ, ອິມສ຺ສ ອາຄຕສຎ຺ຎາຍ ອມ຺ຫາກໍ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ເອກທິວສໍ ‘‘ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ກຸກ຺ກຸຣໍ ເປເສສິ. ກຸກ຺ກຸໂຣ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາທມູເລ ອຸເຣນ ນິປຊ຺ຊິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ‘‘ອຍໍ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ໂສ ຕສ຺ສ ວີມໍສນຕ຺ຖາຍ ອຸກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ມຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫິ, ກຸກ຺ກຸໂຣ ປຸຣໂຕ ຐຕ຺ວາ ໂຄປາລກມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ນກາເລ ອປສກ຺ກິ. ຍສ຺ມິໍ ຈ ຍສ຺ມິໍ ຈ ຐາເນ ວາຬມິຄານໍ ປລາຍນຕ຺ຖໍ ໂຄປາລໂກ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ປາສາຓໍ ວາ ປຫຣິ, ຕໍ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸໂຣ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວິ. ຕສ຺ສ ສທ຺ເທນ ວາຬມິຄາ ປລາຍນ຺ຕິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘປິ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈເວລາຍ ມຫນ຺ຕໍ ສິນິທ຺ຘປິຓ຺ຑໍ ຕສ຺ສ ເທຕິ. ໂສປິ ປິຓ຺ຑລາເຠນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ສິເນຫໍ ກໂຣຕິ.

ໂຄປາລໂກ ເຕມາສໍ ວຸຕ຺ຖສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຕິຈີວຣປ຺ປໂຫນກໍ ສາຏກໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສເຈ ໂວ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອິເຘວ ວສຖ. ໂນ ເຈ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຍຖາສຸຂໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອາຫ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຄມນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ໂຄປາລໂກ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕຕິ. ກຸກ຺ກຸໂຣ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຕິສິເນເຫນ ອຸປ຺ປນ຺ນພລວໂສໂກ ຫທຍຜາລນໍ ປຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ຄມນກາເລ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ວາຬມິຄານໍ ປລາປິຕຠາເວນ ເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ໂທ ສກລເທວປຸຣໍ ຉາເທຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ເຕເນວ ນາມເຘຍ຺ຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂຆສກເທວປຸຕ຺ໂຕ ນາມ ຊາໂຕ. ອຖສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ຕສ຺ສ ມນຸສ຺ສປເຖ ໂກສມ຺ພິນຄເຣ ອຸເທໂນ ນາມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ມຊ຺ຌິມປຓ຺ຓາສເກ ໂພຘິຣາຊກຸມາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍໍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໒໔ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ຣຊ຺ຊໍ ກາຣຍມາເນ ໂຆສກເທວປຸຕ຺ໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ເອກິສ຺ສາ ຣູປູປຊີວິນິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ສາ ທສມາສຈ຺ຈເຍນ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສງ຺ກາຣກູເຏ ຉຑ຺ຑາເປສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂກສມ຺ພິເສຏ຺ຐິໂນ ກມ຺ມນ຺ຕິໂກ ປາໂຕວ ເສຏ຺ຐິຆຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ກາເກຫິ ສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫາປຸຎ຺ຎວາ ເອສ ທາຣໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອກສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ເຄຫໍ ເປເສຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຆຣໍ ອຄມາສິ. ເສຏ຺ຐິປິ ຣາຊູປຏ຺ຐານເວລາຍ ຣາຊກຸລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປຸໂຣຫິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ກິໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ຐິໂຕ ຄເຓຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກໍ ນາມ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ, ອຊ຺ຊ ອິມິນາ ນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ຊາຕທາຣໂກ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ເວເຄນ ຆຣໍ ເປເສສິ – ‘‘ອິມສ຺ສ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ທ຺ເວ ກຖາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຆຣຓີ ຈ ເມ ຄຣຸຄພ຺ຠາ, ຊານາຖ ຕາວ ນໍ ວິຊາຕາ ວາ ໂນ ວາ’’ຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊານິຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ຍ, ນ ຕາວ ວິຊາຕາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉຖ, ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ອຊ຺ຊ ຊາຕທາຣກໍ ປຣິເຍສຖາຕິ. ເຕ ປຣິເຍສນ຺ຕາ ຕສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ ກມ຺ມນ຺ຕິກສ຺ສ ເຄເຫ ຕໍ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໂນ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉຖ ຠເຓ, ຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕິກໍ ປກ຺ໂກສຖາຕິ. ເຕ ຕໍ ປກ຺ໂກສິໍສຸ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ເຄເຫ ກິຣ ເຕ ທາຣໂກ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ທາຣກໍ ອມ຺ຫາກໍ ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ນ ເທມິ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ຫນ຺ທ ສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ອຍໍ ຊີເວຍ຺ຍ ວາ ມເຣຍ຺ຍ ວາ, ທຸຊ຺ຊານມິທ’’ນ຺ຕິ ສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອທາສິ.

ຕໂຕ ເສຏ຺ຐິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ເມ ຠຣິຍາ ຘີຕຣໍ ວິຊາຍິສ຺ສຕິ, ອິມເມວ ປຸຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ສເຈ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິສ຺ສຕິ, ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຄເຫ ໂປເສສິ. ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ຕໂຕ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ເອວໍ ຕໍ ຄາໂວ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ທາຣກໍ ວຊທ຺ວາເຣ ນິປຊ຺ຊາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ຕຕ຺ຖ ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ. ອຖ ນໍ ຍູຖປຕິ ອຸສໂຠ ປຐມໍ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ຕໍ ອຎ຺ເຎ ນ ມທ຺ທິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ປາທານໍ ອນ຺ຕເຣ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ໂຄປາລກາ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ເອສ ທາຣໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ຍສ຺ສ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາປິ ຄຸຓໍ ຊານນ຺ຕິ, ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ນຍິໍສຸ.

ໂສປິ ເສຏ຺ຐິ ຕສ຺ສ ມຕຠາວໍ ອນຸວິຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ໂຄປາລເກຫິ ນີໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປຸນ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອາຓາເປຕ຺ວາ ອາມກສຸສາເນ ຉຑ຺ຑາເປສິ. ຕສ຺ມິໍ ຈ ກາເລ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຆເຣ ອຊປາລໂກ ສຸສານໍ ນິສ຺ສາຍ ອຊິກາ ຈາເຣຕິ. ອເຖກາ ເຘນຸ ອຊິກາ ທາຣກສ຺ສ ປຸຎ຺ເຎນ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທາຣກສ຺ສ ຂີຣໍ ທຕ຺ວາ ຄຕາ. ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕມານາປິ ຕເຖວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຂີຣມທາສິ. ອຊປາລໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ອຊິກາ ປາໂຕປິ ອິມສ຺ມາ ຐານາ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຕາ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ເອສ ທາຣໂກ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາປິສ຺ສ ຄຸຓໍ ຊານນ຺ຕິ, ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຄໂຕ.

ປຸນທິວເສ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ມໂຕ ນຸ ໂຂ ທາຣໂກ, ນ ມໂຕ’’ຕິ ໂອໂລກາເປນ຺ໂຕ ອຊປາລເກນ ຄຫິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອາຓາເປຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ ອິມໍ ນຄຣໍ ເອໂກ ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ປວິສິສ຺ສຕິ, ອິມໍ ທາຣກໍ ເນຕ຺ວາ ຈກ຺ກມຄ຺ເຄ ຐເປຖ, ເອວໍ ຕໍ ສກຏຈກ຺ກໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ຕຕ຺ຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣິມສກເຏ ໂຄຓາ ທິສ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເທ ຖມ຺ເຠ ວິຍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ສຕ຺ຖວາໂຫ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ເຕສໍ ຐິຕກາຣຓໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ທາຣໂກ, ປຕິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຄມາສິ.

ເສຏ຺ຐິປິ ຕສ຺ສ ຈກ຺ກປເຖ ມຕຠາວໍ ວາ ອມຕຠາວໍ ວາ ໂອໂລກາເປນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖວາເຫນ ຄຫິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສປິ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອາຓາເປຕ຺ວາ ນຄຣໂຕ ອວິທູເຣ ຐາເນ ປປາເຕ ປາຕາເປສິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ປປຕນ຺ໂຕ ນຬກາຣານໍ ກມ຺ມກຣຓຏ຺ຐາເນ ເອກສາລາຍ ປຕິໂຕ. ສາ ຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ສຕວິຫຕກປ຺ປາສປິຈຸສມ຺ຜສ຺ສສທິສາ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ນຬກາຣເຊຏ຺ຐໂກ ‘‘ປຸຎ຺ຎວາ ເອສ ທາຣໂກ, ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຄໂຕ. ເສຏ຺ຐິ ທາຣກສ຺ສ ປປາຕໂຕ ປຕິຕຏ຺ຐາເນ ມຕຠາວໍ ວາ ອມຕຠາວໍ ວາ ປຣິເຍສາເປນ຺ໂຕ ນຬກາຣເຊຏ຺ຐເກນ ຄຫິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສປິ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອາຓາເປສິ.

ອປຣຠາເຄ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສກປຸຕ຺ໂຕປິ ໂສປິ ອຸໂຠ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ເສຏ຺ຐິ ປຸນ ໂຆສກທາຣກສ຺ສ ມາຣຓຸປາຍໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ ມຍ຺ຫໍ ເຄເຫ ເອວຣູໂປ ເອໂກ ອວຊາຕທາຣໂກ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ທາຣກໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ມາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ຣຫສ຺ເສນາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ອຸໂຠປິ ກຓ຺ເຓ ປິທຫິຕ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປໍ ນາມ ຠາຣິຍໍ ກຖໍ ກເຖຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ອຍໍ ມຸຘາ ນ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ຫນ຺ທ, ໂຠ, ສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເອຕໍ ກມ຺ມໍ ນິປ຺ຜາເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ລຎ຺ຊໍ ນາມ ອຠິນ຺ນໍ ຠິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ສຫສ຺ສໍ ລຠິຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ອຍ຺ຍ, ອສຸກທິວເສ ນາມ ອາວາປໍ ອາລິມ຺ເປສ຺ສາມິ, ຕທາ ຕໍ ທາຣກໍ ອສຸກເວລາຍ ນາມ ເປເສຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເສຏ຺ຐິປິ ໂຂ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທິວເສ ຄເຓນ຺ໂຕ ກຸມ຺ຠກາເຣນ ວຸຕ຺ຕທິວສສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ໂຆສກກຸມາຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ຕາຕ, ອສຸກທິວເສ ນາມ ພຫູຫິ ຠາຊເນຫິ ອຕ຺ໂຖ, ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ປິຕຣາ ກິຣ ເມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອກໍ ກຖິຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອຊ຺ຊ ນິປ຺ຜາເທຫີ’ຕິ ວເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ.

ອຖ ນໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສກປຸຕ຺ໂຕ ຄຸຬກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຠາຕິກ ທາຣເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ກີຬນ຺ໂຕ ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຊິໂຕ, ຕໍ ເມ ປຏິຊິນິຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອິທານິ ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖິ, ປິຕາ ມໍ ອຈ຺ຈາຍິກກມ຺ເມນ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຓີ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕໂຣ ‘‘ອຫໍ ຠາຕິກ ຕຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ອິເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ກີຬິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ລກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາຫຣິຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກຖິຕສາສນໍ ຕສ຺ສ ກເຖຕ຺ວາ ທາຣເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ກີຬິ. ໂສປິ ກຸມາໂຣ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ສາສນໍ ອາໂຣເຈສິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕ, ນິປ຺ຜາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ກຸມາຣໍ ຄພ຺ຠໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຕິຂິຓາຍ ວາສິຍາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈາຏິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈາຏິມຸຂໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ຠາຊນນ຺ຕເຣ ຐເປຕ຺ວາ ອາວາປໍ ອາລິມ຺ເປສິ. ໂຆສກກຸມາໂຣ ພຫູ ຊິນິຕ຺ວາ ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ອາຄມນໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ໂສ ຕໍ ຈິຣາຍມານໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຈິຣາຍຕີ’’ຕິ ກຸມ຺ຠກາຣເຄຫສຠາຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕ຺ຖຈິ ອທິສ຺ວາ ‘‘ເຄຫໍ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ອຄມາສິ.

ເສຏ຺ຐິ ນໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຍາ ເອສ ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິໂຕ, ໂສ ທານິ ປຸນ ອິເຘວາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍເຍວ ນໍ ‘‘ກິໍ, ຕາຕ, ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ນ ຄໂຕສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ, ຕາຕ, ນ ຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ, ຕາຕາ’’ຕິ? ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ນິວຕ຺ຕກາຣຓຎ຺ຈ ກນິຏ຺ຐຠາຕິກສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຄຕກາຣຓຎ຺ຈ ອາໂຣເຈສິ. ເສຏ຺ຐິ ຕສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ສຸຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາປຖວິຍາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ ຕ຺ວໍ ວທສີ’’ຕິ ວິປ຺ຜນ຺ທຈິຕ຺ໂຕ ເວເຄນ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ສນ຺ຕິເກ ອກຖນີຍຠາເວນ ‘‘ເປກ຺ຂ, ໂຠ, ເປກ຺ຂ, ໂຠ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ເປກ຺ຂາເປສິ ຕ຺ວໍ’’? ນິຏ຺ຐິຕໍ ເອຕໍ ກມ຺ມນ຺ຕິ. ໂສ ຕໂຕວ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈສ຺ສ ເຈຕສິກໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ.

ໂສ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອາສໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕຸໂນ ອນ຺ຕຣເມວ ປສ຺ສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເອກໍ ປຓ຺ຓໍ ລິຂິຕ຺ວາ ໂຆສກກຸມາຣໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິມໍ ປຓ຺ຓໍ ອາທາຍ ອສຸກຄາເມ ນາມ ອມ຺ຫາກໍ ກມ຺ມນ຺ຕິໂກ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມໍ ປຓ຺ຓໍ ທຕ຺ວາ ‘ອິມສ຺ມິໍ ກິຣ ປຓ຺ເຓ ສາສນໍ ສີຆໍ ກໂຣຫີ’ຕິ ວທ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອມ຺ຫາກໍ ສຫາຍໂກ ຄາມກເສຏ຺ຐິ ນາມ ເອໂກ ເສຏ຺ຐິ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຈ ມຸຂສາສນໍ ອທາສິ. ໂສ ເສຏ຺ຐິໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຄາມກເສຏ຺ຐິສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເຄຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ພຫິທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ມສ຺ສຸປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ‘‘ກຸໂຕ ອາຄຈ຺ຉສິ, ຕາຕາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂກສມ຺ພິເສຏ຺ຐິໂນ ປຸຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ຕາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສຫາຍເສຏ຺ຐິໂນ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ອໂຫສິ.

ຕສ຺ມິໍ ຈ ຂເຓ ຕສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕາຍ ເອກາ ທາສີ ເສຏ຺ຐິຘີຕຸ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣິຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ອາຫ – ‘‘ຕ຺ວໍ, ອມ຺ມ, ເອຕໍ ກມ຺ມໍ ຐເປຕ຺ວາ ໂຆສກກຸມາຣສ຺ສ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ສຍນໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ. ສາ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ອາປຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຘີຕຸ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອຊ຺ຊ ຈິຣໍ ພຫິ ປປຎ຺ເຈສີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ເອຕ຺ຖ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ມາ ກເຖສິ, ອຍ຺ເຍ, ມຍາ ເອວຣູໂປ ນທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ຕຸຍ຺ຫໍ ກິຣ ປິຕຸ ສຫາຍກເສຏ຺ຐິໂນ ປຸຕ຺ໂຕ ເອໂກ, ນ ສກ຺ກາ ຕສ຺ສ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ກເຖຕຸໍ. ເສຏ຺ຐິ ມໍ ປຸປ຺ຜານໍ ອຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ‘ຕສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ສຍນໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເທຫີ’ຕິ ອາຫ, ເຕນາຫໍ ພຫິ ຈິຣໍ ປປຎ຺ເຈສິ’’ນ຺ຕິ. ສາປິ ໂຂ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ຕສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ເຖ ອຕ຺ຕຠາເວ ຆຣສາມິນີ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ວຈນສ຺ສ ສຸຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເນວ ອຕ຺ຕໂນ ຐິຕຠາວໍ, ນ ນິສິນ຺ນຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິ. ສາ ຕເມວ ທາສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິປນ຺ນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ນິທ຺ທາຍມານໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ປຓ຺ຓໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕໍ ປຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ກຸມາຣໍ ອນຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາວ ປຓ຺ຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາເຈຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຣຓປຓ຺ຓໍ ສຍເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ຕໍ ປຓ຺ຓໍ ຜາເລຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອປ຺ປພຸທ຺ເຘເຍວ ‘‘ມຍາ ຕວ ສນ຺ຕິກໍ ປຸຕ຺ໂຕ ເປສິໂຕ, ສຫາຍກສ຺ສ ເມ ຄາມກເສຏ຺ຐິສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ທາຣິກາ ອຕ຺ຖິ, ຕ຺ວໍ ສີຆໍ ອມ຺ຫາກໍ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ອຸປ຺ປາທໍ ຘນໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສພ຺ພສເຕນ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມກເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໍ ກໂຣຫິ. ມງ຺ຄເລ ຈ ນິຏ຺ຐິເຕ ‘ອິມິນາ ເມ ວິຘາເນນ ກຕ’ນ຺ຕິ ມຍ຺ຫໍ ສາສນໍ ເປເສຫິ. ອຫໍ ຕວ ອິຘ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຓ຺ຓໍ ລິຂິຕ຺ວາ ຕເມວ ລຎ຺ຉນໍ ທຕ຺ວາ ປຐມໍ ພທ຺ຘນິຍາເມເນວ ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ພນ຺ຘິ.

ໂສປິ ໂຂ ກຸມາໂຣ ຕໍທິວສໍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ເສຏ຺ຐິໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກມ຺ມນ຺ຕິກສ຺ສ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓ຺ຓໍ ອທາສິ. ກມ຺ມນ຺ຕິໂກ ປຓ຺ຓໍ ວາເຈຕ຺ວາ ຄາມິເກ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫວ ມໍ ນ ຄເຓຖ, ມມ ສາມີ ອຕ຺ຕໂນ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພສເຕນ ທາຣິກໍ ອາເນຕຸໍ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ, ເວເຄນ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຸປ຺ປາທໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຖາ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ມງ຺ຄລສກ຺ກາຣໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຄາມກເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສາສນໍ ເປເສຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພສເຕນ ມງ຺ຄລກິຣິຍໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ໂກສມ຺ພິເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປຓ຺ຓໍ ປຫິຓິ ‘‘ມຍາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຫິຕປຓ຺ເຓ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກຕ’’ນ຺ຕິ.

ເສຏ຺ຐິ ຕໍ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິທຑ຺ໂຒ ວິຍ ‘‘ອິທານິ ນຏ຺ໂຐມ຺ຫີ’’ຕິ ຈິນ຺ຕນວເສນ ໂລຫິຕປກ຺ຂນ຺ທິກໂຣຄໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ເຍນ ເກນຈິ ຕໍ ອຸປາເຍນ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ມມ ສນ຺ຕກສ຺ສ ອສ຺ສາມິກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ‘‘ມງ຺ຄລສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກສ຺ມາ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ພຫິ ໂຫຕິ, ສີຆໍ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ສາສນໍ ເປເສສິ. ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ກຸມາເຣ ຄນ຺ຕຸໍ ອາຣທ຺ເຘ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ພາໂລ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ອິມໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອລຕ຺ຖນ຺ຕິ ນ ຊານາຕິ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ອິມສ຺ສ ຄມນປຏິພາຫນຸປາໂຍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫ – ‘‘ກຸມາຣ, ມາ ອຕິເວເຄນ ຄຈ຺ຉາຫິ, ກຸລຄາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

ໂກສມ຺ພກເສຏ຺ຐິປິ ຕສ຺ສ ຈິຣາຍນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຸນ ສາສນໍ ປຫິຓິ ‘‘ກສ຺ມາ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ຈິຣາຍຕິ, ອຫໍ ໂລຫິຕປກ຺ຂນ຺ທິກໂຣຄໍ ປຕ຺ໂຕ, ຊີວນ຺ຕເມວ ມໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທຏ຺ຐຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ນ ເອໂສ ຕວ ປິຕາ, ຕ຺ວໍ ປນ ‘ປິຕາ’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ກໂຣສິ. ເອສ ຕວ ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ກມ຺ມນ຺ຕິກສ຺ສ ປຓ຺ຓໍ ປຫິຓິ, ອຫໍ ຕໍ ປຓ຺ຓໍ ອປເນຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ສາສນໍ ລິຂິຕ຺ວາ ຕວ ເອຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປາທຍິໍ. ເອສ ຕໍ ‘ອປຸຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ປກ຺ໂກສຕິ, ເອຕສ຺ສ ກາລກິຣິຍໍ ອາຄເມຫີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ຘຣມານກສ຺ເສວ ກາລກຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ໂກສມ຺ພິນຄຣໍ ອຄມາສິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາປິ ຕສ຺ສ ພຫິເຍວ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ ‘‘ຕ຺ວໍ ປວິສນ຺ໂຕ ສກລເຄເຫ ຕວ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປນ຺ໂຕວ ປວິສາຫີ’’ຕິ. ສຍມ຺ປິ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິເມວ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸໂຠ ຫຕ຺ເຖ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂຣທນ຺ຕີ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອນ຺ຘກາຣຏ຺ຐາເນ ນິປນ຺ນກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສີເສເນວ ຫທຍໍ ປຫຣິ. ໂສ ທຸພ຺ພລຕາຍ ເຕເນວ ປຫາເຣນ ກາລມກາສິ.

ກຸມາໂຣປິ ປິຕຸ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມຫາເສຏ຺ຐິສ຺ສ ມໍ ສກປຸຕ຺ໂຕຕິ ວທຖາ’’ຕິ ປາທມູລິການໍ ລຎ຺ຊໍ ອທາສິ. ຕໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຣາຊາ ‘‘ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານາຣຫໍ ເອກໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ‘‘ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສປຸຕ຺ຕກນິປຸຕ຺ຕກຠາວໍ ຊານາຖາ’’ຕິ ເປເສສິ. ເສຏ຺ຐິປາທມູລິກາ ຣຎ຺ໂຎ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສປຸຕ຺ຕຠາວໍ ກຖຍິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ໂສ ໂຆສກເສຏ຺ຐິ ນາມ ຊາໂຕ. ອຖ ນໍ ຠຣິຍາ ອາຫ – ‘‘ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ຕ຺ວມ຺ປິ ອວຊາໂຕ, ອຫມ຺ປິ ທຸຄ຺ຄຕກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ປຸພ຺ເພ ກຕກຸສລວເສນ ປນ ເອວຣູປໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອລຠິມ຺ຫ, ອຘຸນາປິ ກຸສລໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ ຠທ຺ເທ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເທວສິກໍ ສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທານໍ ປຏ຺ຐເປສິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຕາສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຊນານໍ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ໂຆສກເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄເຫ ຘາຕິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ສາ ຊາຕກາເລ ຂຸຊ຺ຊາ ອໂຫສີຕິ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາເຕວສ຺ສາ ນາມໍ ອກໍສຸ. ສາມາວຕີປິ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຠທ຺ທວຕິຍຣຏ຺ເຐ ຠທ຺ທິຍນຄເຣ ຠທ຺ທວຕິຍເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ສາມາຕິສ຺ສາ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອປຣຠາເຄ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ຉາຕກຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ມນຸສ຺ສາ ຉາຕກຠຍຠີຕາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕທາ ອຍໍ ຠທ຺ທວຕິຍເສຏ຺ຐິ ຠຣິຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠທ຺ເທ ອິມສ຺ມິໍ ຉາຕກຠຍສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂກສມ຺ພິນຄເຣ ອມ຺ຫາກໍ ສຫາຍກສ຺ສ ໂຆສກເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາມ, ນ ໂສ ອມ຺ເຫ ທິສ຺ວາ ປມຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ໂສ ເສຏ຺ຐິ ອທິຏ຺ຐສຫາຍໂກ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ໂສ ເສສຊນໍ ນິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ຠຣິຍຎ຺ຈ ຘີຕຣຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ໂກສມ຺ພິນຄຣສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ເຕ ຕໂຍປິ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ໂກສມ຺ພິໍ ປຕ຺ວາ ເອກາຍ ສາລາຍ ນິວາສໍ ອກໍສຸ.

ໂຆສກເສຏ຺ຐິປິ ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣທ຺ວາເຣ ກປຓທ຺ຘິກວນິພ຺ພກຍາຈການໍ ມຫາທານໍ ທາເປສິ. ອຖາຍໍ ຠທ຺ທວຕິຍເສຏ຺ຐິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ ສກ຺ກາ ອມ຺ເຫຫິ ອິມິນາວ ກປຓເວເສນ ສຫາຍກສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ສຣີເຣ ປາກຕິເກ ຊາເຕ ສຸນິວຕ຺ຖາ ສຸປາຣຸຕາ ເສຏ຺ຐິໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ຘີຕຣໍ ໂຆສກເສຏ຺ຐິສ຺ສ ທານຄ຺ຄໍ ປຫິຓິໍສຸ. ສາ ອຕ຺ຕໂນ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣຓຕ຺ຖາຍ ຠາຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທານຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ລຊ຺ຊມານຣູປາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ທານກມ຺ມິໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເສສຊນາ ສມ຺ມຸຂສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ ເກວຏ຺ຏາ ມຈ຺ຉວິໂລເປ ວິຍ ມຫາສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຍໍ ປນ ທາຣິກາ ກຸລຘີຕາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຸປຘິສມ຺ປທາປິສ຺ສາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ.

ຕໂຕ ນໍ ອາຫ – ‘‘ຕ຺ວໍ, ອມ຺ມ, ກສ຺ມາ ເສສຊໂນ ວິຍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ນ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ? ຕາຕ, ເອວຣູປໍ ສມ຺ພາຘຏ຺ຐານໍ ກິນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ປວິສາມີຕິ. ອມ຺ມ, ກຕິ ປນ ຊນາ ຕຸມ຺ເຫຕິ? ຕໂຍ ຊນາ, ຕາຕາຕິ. ໂສ ຕໂຍ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ເຑ ອທາສິ. ສາ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອທາສິ, ປິຕາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຉາຕກຕ຺ຕາ ອຕິເຣກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກາລມກາສິ. ສາ ປຸນທິວເສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ເວເຍວ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ເຑ ຄຓ຺ຫິ. ຕໍທິວສໍ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາ ຠຕ຺ເຕນ ຈ ກິລນ຺ຕຕາຍ ເສຏ຺ຐິໂນ ຈ ມຣຓໂສເກນ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ກາລມກາສິ. ສາ ປຸນທິວເສ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ເອກເມວ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫິ. ທານກມ຺ມິໂກ ຕສ຺ສາ ກິຣິຍໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ຕຍາ ປຐມທິວເສ ຕໂຍ ປິຓ຺ຑາ ຄຫິຕາ, ປຸນທິວເສ ທ຺ເວ, ອຊ຺ຊ ເອກເມວ ຄຓ຺ຫສິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ຕໍ ກາຣຓໍ ກເຖສິ. ກຕຣຄາມວາສິໂນ ປນ, ອມ຺ມ, ຕຸມ຺ເຫຕິ. ສາ ຕມ຺ປິ ກາຣຓໍ ນິປ຺ປເທສໂຕ ກເຖສິ. ‘‘ອມ຺ມ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ນາມ ອໂຫສິ, ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ອຎ຺ຎາ ທາຣິກາ ນຕ຺ຖິ, ຕ຺ວໍ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມມ ຘີຕາ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ຕໍ ຘີຕຣໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິ.

ສາ ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ທານຄ຺ເຄ ມຫາສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ອຍໍ, ຕາຕ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ໂທ’’ຕິ ອາຫ. ອມ຺ມ, ມຫາຊນສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ນາມ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ. ອຫເມຕ຺ຖ ອຸປາຍໍ ຊານາມິ, ຕາຕາຕິ. ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອມ຺ມາຕິ? ສມນ຺ຕາ ວຕິໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ເວ ທ຺ວາຣານິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ຠາຊນານິ ຐປາເປຕ຺ວາ ເອເກນ ທ຺ວາເຣນ ປວິສິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເອເກນ ທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມນໍ ກໂຣຖ, ຕາຕາຕິ. ສາຘຸ, ອມ຺ມາຕິ ປຸນທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຖາ ກາເຣສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທານຄ຺ຄໍ ປທຸມສ຺ສຣໍ ວິຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນສທ຺ທໍ ອໂຫສິ.

ຕໂຕ ໂຆສກເສຏ຺ຐິ ປຸພ຺ເພ ທານຄ຺ຄສ຺ມິໍ ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທມຫາສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຕທາ ຕໍ ອສຸຓນ຺ໂຕ ທານກມ຺ມິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕ຺ວໍ ອຊ຺ຊ ທານໍ ນ ທາເປສີ’’ຕິ. ທິນ຺ນໍ, ອຍ຺ຍາຕິ. ອຖ ກສ຺ມາ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ທານຄ຺ເຄ ສທ຺ໂທ ນ ສຸຍ຺ຍຕີຕິ? ອາມ, ອຍ຺ຍ, ເອກາ ເມ ຘີຕາ ອຕ຺ຖິ, ອຫໍ ຕາຍ ກຖິຕອຸປາເຍ ຐຕ຺ວາ ທານຄ຺ຄໍ ນິສ຺ສທ຺ທມກາສິນ຺ຕິ. ຕວ ຘີຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ເຕ ຘີຕາ ລທ຺ຘາຕິ? ໂສ ວຎ຺ເຈຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາເວນ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສພ຺ພໍ ຘີຕຸ ອາຄມນວິຘານໍ ກເຖສິ. ກສ຺ມາ ປນ ໂຠ ຕ຺ວໍ ເອວຣູປໍ ຠາຣິຍໍ ກມ຺ມມກາສິ? ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ມມ ຘີຕຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ວສມານໍ ນາໂຣເຈສິ, ເວເຄນ ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ເຄຫໍ ອາຓາເປຫີຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອກາມໂກ ອາຓາເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເສຏ຺ຐິ ຕໍ ຘີຕຸຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຘີຕຸ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສມານຊາຕິເກຫິ ກຸເລຫິ ຘີຕຸ ສມານວຍານິ ປຎ຺ຈ ກຸມາຣິກສຕານິ ຕສ຺ສາ ປຣິວາຣມກາສິ.

ອເຖກທິວສໍ ອຸເທໂນ ຣາຊາ ນຄເຣ ອນຸສຎ຺ຈຣນ຺ໂຕ ຕໍ ສາມາວຕິໍ ຕາຫິ ກຸມາຣີຫິ ປຣິວາຣິຕໍ ກີຬມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສາຍໍ ທາຣິກາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ໂຆສກເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຘີຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສສ຺ສາມິກອສ຺ສາມິກຠາວໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕໂຕ ອສ຺ສາມິກຠາເວ ກຖິເຕ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ເສຏ຺ຐິໂນ ກເຖຖ ‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘີຕຣໍ ຣາຊາ ອິຈ຺ຉຕີ’’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຎ຺ຎາ ທາຣິກາ ນຕ຺ຖິ, ເອກຘີຕິກໍ ສປຕ຺ຕິວາເສ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ຈ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍຎ຺ຈ ພຫິ ກຕ຺ວາ ສກລເຄຫໍ ລຎ຺ຉາເປສິ. ສາມາວຕີ ພຫິ ກີຬິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ມາຕາປິຕໂຣ ພຫິ ນິສິນ຺ນເກ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ກສ຺ມາ ອິຘ ນິສິນ຺ນຕ຺ຖາ’’ຕິ? ເຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ກຖຍິໍສຸ. ອມ຺ມຕາຕາ, ກສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫ ອິມໍ ປຏິວຈນໍ ນ ຊານາຖ ‘‘ມມ ຘີຕາ ສປຕ຺ຕິວາເສ ວສນ຺ຕີ ເອກິກາ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ສຈສ຺ສາ ປຣິວາຣາ ປຎ຺ຈສຕາ ກຸມາຣິໂຍ ວສາເປຖ, ເອວໍ ວສິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອິທານິ ເອວໍ ກຖາເປຖ, ຕາຕາຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ອມ຺ມ, ມຍໍ ຕວ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານິມ຺ຫາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕ ຕຖາ ກຖຍິໍສຸ. ຣາຊາ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ປສີທິຕ຺ວາ ‘‘ສຫສ຺ສມ຺ປິ ໂຫຕຸ, ສພ຺ພາ ອາເນຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ຠທ຺ທເກນ ນກ຺ຂຕ຺ຕມຸຫຸຕ຺ຕເກນ ປຎ຺ຈມາຕຸຄາມສຕປຣິວາຣໍ ຣາຊເຄຫໍ ນຍິໍສຸ. ຣາຊາ ຕາ ປຎ຺ຈສຕາປິ ຕສ຺ສາເຍວ ປຣິວາຣໍ ກຕ຺ວາ ອຠິເສກໍ ກຕ຺ວາ ວິສຸໍ ເອກສ຺ມິໍ ປາສາເທ ວສາເປສິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ໂກສມ຺ພິຍໍ ໂຆສກເສຏ຺ຐິ ກຸກ຺ກຸຏເສຏ຺ຐິ ປວາຣິກເສຏ຺ຐີຕິ ຕໂຍ ຊນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຫາຍກາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຕໂຍປິ ຊນາ ປຎ຺ຈສເຕ ຕາປເສ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕິ. ຕາປສາປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ວສິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ມາເສ ຫິມວນ຺ເຕ ວສນ຺ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ເຕ ຕາປສາ ຫິມວນ຺ຕໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ມຫາກນ຺ຕາເຣ ຕສິຕາ ກິລນ຺ຕາ ເອກໍ ມຫນ຺ຕໍ ວຏຣຸກ຺ຂໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຘິວຕ຺ຖາຍ ເທວຕາຍ ສນ຺ຕິກາ ສງ຺ຄຫໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ເທວຕາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣວິຠູສິຕໍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ເຕສໍ ປານີຍປານກາທີນິ ທຕ຺ວາ ກິລມຖໍ ປຏິວິໂນເທສິ. ເຕ ເທວຕາຍ ອານຸຠາເວນ ວິມ຺ຫິຕາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເທວເຕ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕຍາ ອຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ລທ຺ຘາ’’ຕິ? ເທວຕາ ອາຫ – ໂລເກ ພຸທ຺ໂຘ ນາມ ຠຄວາ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ໂສ ເອຕຣຫິ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ໂສ ອຸໂປສຖທິວເສສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຠຕການໍ ປກຕິຠຕ຺ຕເວຕນເມວ ທຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ກາຣາເປສິ. ອຖາຫໍ ເອກທິວສໍ ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ປາຕຣາສຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕ ກຎ຺ຈິ ຠຕກໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມນຸສ຺ສາ ກສ຺ມາ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖາຫໍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘‘ອິທານິ ອຸປຑ຺ຒທິວໂສ ຄໂຕ, ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ອຸປຑ຺ຒອຸໂປສຖໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປຏິເວເທຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສ຺ວາຫໍ ອຸປຑ຺ຒທິວສໍ ອຸໂປສຖໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຕທເຫວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອິມໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິລຠິນ຺ຕິ.

ອຖ ເຕ ຕາປສາ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ກິຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕປີຕິປາໂມຊ຺ຊາ ຕໂຕ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາປິ ‘‘ພຫູປກາຣາ ໂນ ອຸປຏ຺ຐາກເສຏ຺ຐິໂນ, ເຕສມ຺ປິ ອິມມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂກສມ຺ພິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐີຫິ ກຕສກ຺ກາຣພຫຸມານາ ‘‘ຕທເຫວ ມຍໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸຣິຕຕ຺ຖ, ນນຸ ຕຸມ຺ເຫ ປຸພ຺ເພ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ມາເສ ວສິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສເຫວ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ຄຈ຺ຉາມ ມຍໍ, ຕຸມ຺ເຫ ສຓິກໍ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ເຕປິ ເສຏ຺ຐິໂນ ປຈ຺ຉາ ປຎ຺ຈສຕປຎ຺ຈສຕສກຏປຣິວາຣາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຊຕວນໂຕ ອວິທູເຣ ຐາເນ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຈຣິຍາວເສນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຕໂຍປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສ຺ວາຕນາຍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ອຊ຺ຊຕນາຍ ສ຺ວາຕນາຍາຕິ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອທ຺ຘມາສໍ ຂນ຺ຘາວາຣຠຕ຺ຕໍ ນາມ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣໍ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ຍາຈິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ຕຖາຄຕາ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ ກເຖສິ. ເຕ ‘‘ອຎ຺ຎາຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອມ຺ເຫຫິ ປຫິຕສາສເນນ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຍປິ ຊນາ ສເກ ສເກ ອຸຍ຺ຍາເນ ວິຫາເຣ ກາຣາເປສຸໍ. ໂຆສກເສຏ຺ຐິນາ ກາຣິໂຕ ໂຆສິຕາຣາໂມ ນາມ ຊາໂຕ, ກຸກ຺ກຸຏເສຏ຺ຐິນາ ກາຣິໂຕ ກຸກ຺ກຸຏາຣາໂມ ນາມ ຊາໂຕ, ປາວາຣິກເສຏ຺ຐິນາ ກາຣິຕໍ ປາວາຣິກມ຺ພວນໍ ນາມ ຊາຕໍ. ເຕ ວິຫາເຣ ກາຣາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ທູຕໍ ປຫິຓິໍສຸ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອມ຺ຫາກໍ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ອິມໍ ນຄຣໍ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ໂກສມ຺ພິໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ຈາຣິກໍ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມາຄຓ຺ຑິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ຄມນໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຸຣຸຣຏ຺ເຐ ກມ຺ມາສທມ຺ມໍ ນາມ ນິຄມໍ ອຄມາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ພຫິຄາເມ ອຄ຺ຄິໍ ຊຸຫິຕ຺ວາ ປາໂຕວ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປວິສຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ປຸນທິວເສ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ໂຕ ປຏິປເຖ ມາຄຓ຺ຑິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ທສພລໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ມມ ຘີຕຸ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສທິສໍ ທາຣກໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ຈຣາມິ, ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ສຕິປິ ເອວຣູປໍ ຄຫິຕປພ຺ພຊ຺ຊເມວ ປຕ຺ເຖສິໍ. ອຍໍ ໂຂ ປນ ປພ຺ພຊິໂຕ ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ ມມ ຘີຕຸເຍວ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ’’ຕິ ເວເຄນ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ເອໂກ ປພ຺ພຊິຕວໍໂສ ອຕ຺ຖິ, ເຕນສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕເມວ ທິສ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ນມຕິ. ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠທ຺ເທ ມຍາ ເອວຣູໂປ ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມ ນທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ພ຺ຣຫ຺ມວຓ຺ໂຓ ມມ ຘີຕຸເຍວ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ, ສີຆໍ ເມ ຘີຕຣໍ ອລງ຺ກໂຣຫີ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຘີຕຣໍ ອລງ຺ກໂຣນ຺ຕິຍາວ ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ຐິຕຏ຺ຐາເນ ປທເຈຕິຍານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປາວິສິ.

ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຘີຕຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປວິຏ຺ຐກາເລ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ທສພລໍ ອທິສ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຣິຠາສຕິ – ‘‘ຕວ ກາຣຓໍ ຠທ຺ທກໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕຍິ ປປຎ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິຍາວ ໂສ ປພ຺ພຊິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄໂຕ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຄໂຕ ຕາວ ໂຫຕຸ, ກຕຣທິສາຠາເຄນ ຄໂຕຕິ? ອິມິນາ ທິສາຠາເຄນາຕິ ສຕ຺ຖຸ ຄຕຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕວ ປທເຈຕິຍານິ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ ອິມານິ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປທານິ, ອິໂຕ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ, ສຕ຺ຖຸ ປທເຈຕິຍໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ພາໂລ ວຕາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຕ຺ຕໂນ ຄນ຺ຖມຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຫາສໍ ກໂຣນ຺ຕີ ອາຫ – ‘‘ຍາວ ພາໂລ ຈາສິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອວຣູປສ຺ສ ນາມ ປຸຣິສສ຺ສ ຘີຕຣໍ ທສ຺ສາມີຕິ ວທສິ. ຣາເຄນ ຫິ ຣຕ຺ຕສ຺ສ ໂທເສນ ທຸຏ຺ຐສ຺ສ ໂມເຫນ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປທໍ ນາມ ເອວຣູປໍ ນ ໂຫຕິ. ໂລເກ ປນ ວິວຏຈ຺ຉທສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສ຺ສ ເອຕໍ ປທໍ’’ ປສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ –

‘‘ຣຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ປທໍ ຠເວ,

ທຸຏ຺ຐສ຺ສ ໂຫຕິ ອວກຑ຺ຒິຕໍ ປທໍ;

ມູຬ຺ຫສ຺ສ ໂຫຕິ ສຫສານຸປີຬິຕໍ,

ວິວຏຈ຺ຉທສ຺ສ ອິທມີທິສໍ ປທ’’ນ຺ຕິ.

ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ເອຕ຺ຕກໍ ກເຖນ຺ຕິຍາປິ ອສຸຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ນາມ ຈຓ຺ຑາ ມຸຂຣາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິວາທໍ ກໂຣນ຺ຕານໍເຍວ ສຕ຺ຖາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທສ຺ສນູປຈາເຣເນວ ນິກ຺ຂມິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຕ຺ຖາຣໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອປສາເທຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂສ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ທສພລສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຐຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ປພ຺ພຊິຕ, ອຫໍ ປາໂຕວ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ຈຣາມິ, ອິມສ຺ມິໍ ຊມ຺ພຸທີເປ ມມ ຘີຕາຍ ສມານຣູປາ ອິຕ຺ຖີ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ປຸຣິໂສປິ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ສມານຣູໂປ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມມ ຘີຕຣໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ໂປສນຕ຺ຖາຍ ທມ຺ມິ, ຄຓ຺ຫາຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກາມຄ຺ຄວາສິນິໂຍ ອຸຕ຺ຕມຣູປຘຣາ ນານາວຓ຺ຓໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ຕິໂຍ ມມ ປໂລຠນຕ຺ຖເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕາ ເທວຘີຕາປິ ນ ອິຈ຺ຉິໍ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ອິມໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ທິສ຺ວານ ຕຓ຺ຫໍ ອຣຕິໍ ຣຄຎ຺ຈ,

ນາໂຫສິ ຉນ຺ໂທ ອປິ ເມຖຸນສ຺ມິໍ;

ກິໍເມວິທໍ ມຸຕ຺ຕກຣີສປຸຓ຺ຓໍ,

ປາທາປິ ນໍ ສມ຺ຜຸສິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ເຉ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໘໔໑);

ມາຄຓ຺ຑິຍາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຕ຺ຖິເກນ ນາມ ‘ອລ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ອຍໍ ປນ ມມ ສຣີຣໍ ມຸຕ຺ຕກຣີສປຸຓ຺ຓໍ ນາມ ກຕ຺ວາ ‘ປາທາປິ ນໍ ສມ຺ຜຸສິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ເຉ’ຕິ ອໂວຈ, ເອກໍ ອິສ຺ສຣິຍຏ຺ຐານໍ ລຠນ຺ຕີ ອນ຺ຕຣເມວສ຺ສ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອມນສິກຕ຺ວາ ຈຣິຍວເສນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຣຠິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ອຸໂຠປິ ຊາຍມ຺ປຕິກາ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ‘‘ອິທານິ ອມ຺ຫາກໍ ຆຣາວາເສນ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຘີຕຣໍ ມາຄຓ຺ຑິຍໍ ຈູຬປິຕຣໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ອຖ ຣາຊາ ອຸເທໂນ ຈູຬມາຄຓ຺ຑິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ໂວຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ມາຄຓ຺ຑິຍທາຣິກໍ ຣາຊານຸຠາເວນ ເຄຫໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຠິເສກໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ປຎ຺ຈມາຕຸຄາມສຕປຣິວາຣາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ວິສຸໍ ປາສາທໍ ອທາສິ.

ສຕ຺ຖາປິ ໂຂ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ໂກສມ຺ພິນຄຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ເສຏ຺ຐິໂນ ສຕ຺ຖຸ ອາຄມນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອິເມ, ຠນ຺ເຕ, ຕໂຍ ວິຫາຣາ ຕຸມ຺ເຫ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຕາ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ, ວິຫາເຣ ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ປຏິຄ຺ຄເຫສິ ຠຄວາ ວິຫາເຣ. ເຕປິ ເສຏ຺ຐິໂນ ສຕ຺ຖາຣໍ ສ຺ວາຕນາຍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ຆຣໍ ອຄມໍສຸ.

ມາຄຓ຺ຑິຍາປິ ໂຂ ສຕ຺ຖຸ ອາຄຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນເກ ຘຸຕ຺ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອິມິນາ ອິມິນາ ຈ ນິຍາເມນ ອກ຺ໂກສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຕ ສຕ຺ຖຸ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປວິສນເວລາຍ ສປຣິວາຣໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ນານາວິເຘຫິ ອກ຺ໂກເສຫິ ອກ຺ໂກສິໍສຸ. ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອວຣູເປ ອກ຺ໂກສນຏ຺ຐາເນ ນ ວສິສ຺ສາມ, ອຎ຺ຎໍ ນຄຣໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ອານນ຺ທ, ຕຖາຄຕາ ນາມ ອຏ຺ຐຫິ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ນ ກມ຺ປນ຺ຕິ, ອຍມ຺ປິ ສທ຺ໂທ ສຕ຺ຕາຫໍ ນາຕິກ຺ກມິສ຺ສຕິ, ອກ຺ໂກສການໍເຍວ ອຸປຣິ ປຕິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ ມາ ວິຕກ຺ກຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ເຕປິ ຕໂຍ ນຄຣເສຏ຺ຐິໂນ ມຫາສກ຺ກາເຣນ ຠຄວນ຺ຕໍ ປເວເສຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ອທໍສຸ. ເຕສໍ ອປຣາປຣໍ ທານໍ ທທນ຺ຕານໍເຍວ ມາໂສ ອຕິກ຺ກມິ, ອຖ ເນສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ສພ຺ພໂລກໍ ອນຸກມ຺ປມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ໂອກາສໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຕໂຕ ເຕ ໂກສມ຺ພິນຄຣວາສິໂນປິ ຊນສ຺ສ ໂອກາສໍ ອກໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນາຄຣາປິ ວີຖິສຠາເຄນ ຄຓສຠາເຄນ ມຫາທານໍ ເທນ຺ຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ມາລາກາຣກເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ເຄເຫ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສາມາວຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ ອຏ຺ຐ ກຫາປເຓ ອາທາຍ ມາລຕ຺ຖາຍ ຕໍ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ມາລາກາຣເຊຏ຺ຐໂກ ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ ອຸຕ຺ຕເຣ, ອຊ຺ຊ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຸປ຺ຜານິ ທາຕຸໍ ຂໂຓ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິວິສາມິ. ຕ຺ວມ຺ປິ ປຣິເວສນາຍ ສຫາຍິກາ ໂຫຫິ, ເອວໍ ອິໂຕ ປເຣສໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣຓໂຕ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ອກາສິ. ສາ ສຕ຺ຖາຣາ ອຸປນິສິນ຺ນກຖາວເສນ ກຖິຕໍ ຘມ຺ມໍ ສພ຺ພເມວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ອນຸໂມທນໍ ປນ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ສາ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ກຫາປເຓ ທຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ທິວເສ ທິຏ຺ຐສຈ຺ຈຠາເວນ ປຣສນ຺ຕເກ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ອຏ຺ຐ ກຫາປເຓ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ອາທາຍ ສາມາວຕິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ສາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອມ຺ມ ອຸຕ຺ຕເຣ, ຕ຺ວໍ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ນ ພຫູນິ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣສິ, ອຊ຺ຊ ປນ ພຫຸການິ, ກິໍ ໂນ ຣາຊາ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ປສນ຺ໂນ’’ຕິ? ສາ ມຸສາວາເທ ອຠພ຺ພຕາຍ ອຕີເຕ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ອນິຄຸຫິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ກເຖສິ. ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ອຊ຺ຊ ພຫູນິ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຈ ເອວມາຫ – ‘‘ອຫໍ ອຊ຺ຊ ທສພລສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິໍ, ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫ ນ ວຎ຺ເຈມີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ ອຸຕ຺ຕເຣ, ຕຍາ ລທ຺ຘໍ ອມຕຘມ຺ມໍ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ເທຫີ’’ຕິ ສພ຺ພາວ ຫຕ຺ຖໍ ປສາຣຍິໍສຸ. ອຍ຺ເຍ, ເອວໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອຫໍ ປນ ສຕ຺ຖາຣາ ກຖິຕນິຍາເມນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ເຫຕຸມ຺ຫິ ສຕິ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ລຠິສ຺ສຖາຕິ. ເຕນ ຫິ, ອມ຺ມ ອຸຕ຺ຕເຣ, ກເຖຫີຕິ. ‘‘ເອວໍ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ມຍ຺ຫໍ ອຸຈ຺ຈໍ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ນີຈາສເນສຸ ນິສີທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕາ ປຎ຺ຈສຕາປິ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາຍ ອຸຈ຺ຈາສນໍ ທຕ຺ວາ ສຍໍ ນີຈາສນານິ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາປິ ເສກ຺ຂປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ຐຕ຺ວາ ຕາສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສາມາວຕິໍ ເຊຏ຺ຐິກໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພາວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣຓໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ສາເວຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາປິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຖາ ອກາສິ.

ກສ຺ມາ ປເນສາ ທາສີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ? ສາ ກິຣ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ສາສເນ ເອກາຍ ສາມເຓຣິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກາເຣສິ. ເຕນ ກມ຺ເມນ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ປເຣສໍ ທາສີເຍວ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ຂຸຊ຺ຊາ ອໂຫສີຕິ? ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ກິຣ ພຸທ຺ເຘ ອຍໍ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ວສນ຺ຕີ ເອກໍ ຣາຊກຸລູປກໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ຂຸຊ຺ຊຘາຕຸກໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສຫວາສີນໍ ມາຕຸຄາມານໍ ປຸຣໂຕ ປຣິຫາສໍ ກໂຣນ຺ຕີ ຂຸຊ຺ຊາກາເຣນ ວິຈຣິ. ຕສ຺ມາ ຂຸຊ຺ຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ກິໍ ປນ ກຕ຺ວາ ສາ ປຎ຺ຎວນ຺ຕີ ຊາຕາຕິ? ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ອຍໍ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ວສນ຺ຕີ ອຏ຺ຐ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ຣາຊເຄຫໂຕ ອຸຓ຺ຫປາຍາສສ຺ສ ປູຣິເຕ ປຕ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອຏ຺ຐ ສຸວຓ຺ຓກຏເກ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອທາສິ. ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ປຎ຺ຎວນ຺ຕີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຕາ ສາມາວຕິຍາ ປຣິວາຣາ ປຎ຺ຈສຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ປຏິວິທ຺ຘສຈ຺ຈາປິ ສມານາ ຣຎ຺ໂຎ ອສ຺ສທ຺ຘຠາເວນ ກາເລນ ກາລໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘທສ຺ສນໍ ນ ລຠນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ທສພເລ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ປຏິປນ຺ເນ ວາຕປາເນສຸ ນປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຄພ຺ເຠສຸ ຉິທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ເຕຫິ ໂອໂລເກນ຺ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ມາຄຓ຺ຑິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ປາສາທຕລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມມານາ ຕາສໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄພ຺ຠຈ຺ຉິທ຺ທໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິມິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕາຫິ ຕສ຺ສາ ສຕ຺ຖຣິ ພທ຺ຘາຆາຕຕໍ ອຊານນ຺ຕີຫິ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ນຄຣໍ ອາຄໂຕ, ມຍໍ ເອຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສາມ ເຈວ ປູເຊມ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິທານິສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມິ, ອິມາປິ ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາ, ອິມາສມ຺ປິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ຣໂຫຄຕກາເລ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ສາມາວຕິມິສ຺ສການໍ ພຫິທ຺ຘາ ປຕ຺ຖນາ ອຕ຺ຖິ, ກຕິປາເຫເນວ ເຕ ຊີວິຕໍ ມາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ສາມາວຕີ, ສປຣິວາຣາ ຕຸມ຺ເຫສຸ ສິເນຫໍ ວາ ເປມໍ ວາ ນ ກໂຣຕິ, ສມຓໍ ປນ ໂຄຕມໍ ອນ຺ຕຣວີຖິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ວາຕປາເນສຸ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕສຸ ຕານິ ຂຓ຺ຑິຕ຺ວາປິ ໂອກາສໍ ກຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ນ ຕາ ເອວຣູປໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ນ ສທ຺ທຫຕິ. ປຸນ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ສທ຺ທຫຕິເຍວ. ອຖ ນໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ອສ຺ສທ຺ທຫນ຺ຕໍ ‘‘ສເຈ ເມ ວຈນໍ ນ ສທ຺ທຫສິ, ຕາສໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຘາເຣຫິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄພ຺ເຠສຸ ຉິທ຺ທໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ກິ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ອາໂຣຈິເຕ ຕາສໍ ອກ຺ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ຉິທ຺ທານິ ປິທຫາເປສິ. ຣາຊາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕາສໍ ປາສາເທ ອຸທ຺ຘຈ຺ຉິທ຺ທກຊາລວາຕປານານິ ກາເຣສິ.

ສາ ເຕນ ກາຣເຓນ ຣາຊານໍ ໂກເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ, ‘‘ເທວ, ເອຕາສໍ ຕຸມ຺ເຫສຸ ເປມໍ ອຕ຺ຖິ ວາ ນຕ຺ຖິ ວາຕິ ຊານິສ຺ສາມ, ອຏ຺ຐ ກຸກ຺ກຸເຏ ເປເສຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຈາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ປຈິຕ຺ວາ ເປເສຕູ’’ຕິ ສາມາວຕິຍາ ອຏ຺ຐ ກຸກ຺ກຸເຏ ປຫິຓິ. ໂສຕາປນ຺ນາ ອຣິຍສາວິກາ ຊີວມາເນ ກຸກ຺ກຸເຏ ກິໍ ປຈິສ຺ສຕິ, ອລນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປນ ຫຕ຺ເຖນປິ ຜຸສິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ. ມາຄຓ຺ຑິຍາ ‘‘ໂຫຕຸ, ມຫາຣາຊ, ເອເຕເຍວ ຈ ກຸກ຺ກຸເຏ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປຈນຕ຺ຖາຍ ເປເສຫີ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕຖາ ອກາສິ. ມາຄຓ຺ຑິຍາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄເຍວ ກຸກ຺ກຸເຏ ມາຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ກຸກ຺ກຸເຏ ປຈາເປຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ເທຕູ’’ຕິ ປຫິຓິ. ສາ ເຕສໍ ມຕຠາເວນ ທສພລຎ຺ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປຫິຕຠາເວນ ປຈິຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ເປເສສິ. ມາຄຓ຺ຑິຍາ ‘‘ປສ຺ສ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕເກນປິ ຣາຊານໍ ໂກເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ.

ອຍໍ ປນ ອຸເທໂນ ຕາສຸ ເອເກກິສ຺ສາ ວສນຏ຺ຐາເນ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ວສິ. ອຖາຍໍ ມາຄຓ຺ຑິຍາ ເອກໍ ກຓ຺ຫສປ຺ປໂປຕກໍ ເວຬຸປພ຺ເພ ປກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ຣຎ຺ໂຎ ຈ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິກນ຺ຕວີຓໍ ອາທາຍເຍວ ຄມນໍ ອາຈິຓ຺ຓໍ, ມາຄຓ຺ຑິຍາ ຣຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມນກາເລ ຕໍ ສປ຺ປໂປຕກໍ ອນ຺ໂຕວີຓາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຉິທ຺ທໍ ປິທຫາເປສິ. ອຖ ນໍ ສາມາວຕິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ຄມນກາເລ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ສາມາວຕີ ນາມ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ປກ຺ຂາ, ຕຸມ຺ເຫ ນ ຄເຓຕິ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂທສເມວ ຈິນ຺ເຕຕິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ສາມາວຕິຍາ ວສນຏ຺ຐາເນ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຸນ ສຕ຺ຕາເຫ ມາຄຓ຺ຑິຍາຍ ນິເວສນໍ ອຄມາສິ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕເຍວ ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ສາມາວຕີ ໂອຕາຣໍ ນ ຄເວສຕີ’’ຕິ ກເຖນ຺ຕີ ວິຍ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖໂຕ ວີຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເອຕ຺ຖ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ວິຈຣຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສປ຺ປສ຺ສ ນິກ຺ຂມໂນກາສໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອພ຺ຠຸມ຺ເມ ອນ຺ໂຕ ສປ຺ໂປ’’ຕິ ວີຓໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຣາຊາ ປທິຕ຺ຕໍ ເວຓຸວນໍ ວິຍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໂລຓໍ ອຸທ຺ຘນໍ ວິຍ ຈ ໂທເສນ ຕຏຕຏາຍນ຺ໂຕ ‘‘ເວເຄນ ສປຣິວາຣໍ ສາມາວຕິໍ ປກ຺ໂກສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊປຸຣິສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປກ຺ໂກສິໍສຸ.

ສາ ຣຎ຺ໂຎ ກຸທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເສສມາຕຸຄາມານໍ ສຎ຺ຎມທາສິ. ‘‘ຣາຊາ ຕຸມ຺ເຫ ຆາເຕຕຸກາໂມ ປກ຺ໂກສຕິ, ອຊ຺ຊ ທິວສໍ ໂອທິສ຺ສເກນ ເມຕ຺ຕາຜຣເຓນ ຣາຊານໍ ຜຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພາວ ປຏິປາຏິຍາ ຐເປຕ຺ວາ ມຫາຘນຸໍ ອາທາຍ ວິສປີຕກຓ຺ຑໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ຘນຸໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສພ຺ພາວ ຕາ ສາມາວຕິປ຺ປມຸຂາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ໂອຘິໂສ ເມຕ຺ຕໍ ຜຣິໍສຸ. ຣາຊາ ກຓ຺ຑໍ ເນວ ຂິປິຕຸໍ ນ ອປເນຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຄຕ຺ເຕຫິ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ສຣີຣໍ ເວຘຕິ, ມຸຂໂຕ ເຂໂຬ ປຕຕິ, ຄເຫຕພ຺ພຄຫຓໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ອຖ ນໍ ສາມາວຕີ ‘‘ກິໍ, ມຫາຣາຊ, ກິລມສີ’’ຕິ ອາຫ. ອາມ, ເທວິ, ກິລມາມິ, ອວສ຺ສໂຍ ເມ ໂຫຫີຕິ. ສາຘຸ, ມຫາຣາຊ, ກຓ຺ຑໍ ມຫາປຖວິມຸຂໍ ກໂຣຫີຕິ. ຣາຊາ ຕຖາ ອກາສິ. ສາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖໂຕ ກຓ຺ຑໍ ມຸຈ຺ຈຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ກຓ຺ຑໍ ມຸຈ຺ຈິ. ຣາຊາ ຕໍຂຓໍເຍວ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ອລ຺ລເກໂສ ອລ຺ລວຕ຺ໂຖ ສາມາວຕິຍາ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ ‘‘ຂມ, ເທວິ, ມຍ຺ຫໍ, ເຠທການໍ ເມ ວຈເນນ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ເອຕໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຂມາມິ, ເທວາຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ເທວິ, ເອວໍ ຕຍາ ມຍ຺ຫໍ ຂມິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຍຖາຣຸຈິຍາ ທສພລສ຺ສ ທານໍ ເທຖ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓາຖ, ອຊ຺ຊ ໂວ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຫາຣໍ ທມ຺ມີຕິ. ເຕນ ຫິ, ເທວ, ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ອາເນຖ, ໂຍ ໂນ ຘມ຺ມໍ ວາເຈສ຺ສຕີຕິ. ຣາຊາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາຈນ຺ໂຕ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ລຠິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕາ ປຎ຺ຈສຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ເຖຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕິ.

ຕາ ເອກທິວສໍ ເຖຣສ຺ສ ອນຸໂມທນາຍ ປສນ຺ນາ ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສຕານິ ອທໍສຸ. ເຖໂຣ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ຕຸນ຺ນວາຍກາເລ ເອກສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ເອກາຍ ສູຈິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຫຕ຺ຖຕລມຕ຺ຕໍ ໂຈຬຂຓ຺ຑໍ ອທາສິ. ໂສ ສູຈິຍາ ຜເລນ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ມຫາປຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ, ໂຈຬຂຓ຺ຑສ຺ສ ຜເລນ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ປຎ຺ຈສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ທຸສ຺ສານິ ປຏິລຠິ.

ຕໂຕ ມາຄຓ຺ຑິຍາ ອຎ຺ຎໍ ກາຕພ຺ພໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ‘‘ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ອາຫ. ສາຘຸ, ເທວີຕິ. ສາ ຣຎ຺ໂຎ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຈູຬປິຕຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຕກາເລ ສາມາວຕິຍາ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາມາວຕິໍ ສປຣິວາຣໍ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ‘ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ປລາເລນ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ເຄເຫ ອຄ຺ຄິໍ ເທຖາ’’ຕິ. ມາຄຓ຺ຑິໂຍ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ. ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ສພ຺ພາປິ ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ປຸພ຺ເພ ກຕສ຺ສ ອຸປປີຬກກມ຺ມສ຺ສານຸຠາເວນ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຠຸສມຸຏ຺ຐິ ວິຍ ຌາຍິໍສຸ. ຕາສໍ ອາຣກ຺ຂປຸຣິສາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ອິທໍ ນາມ ກຣິໍສູ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ.

ຣາຊາ ‘‘ເກນ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ມາຄຓ຺ຑິຍາຍ ກາຣິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ຠທ຺ທກໍ ຕຍາ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ມຍາ ກາຕພ຺ພໍ ກໂຣນ຺ຕິຍາ, ‘‘ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ມຍ຺ຫໍ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກມານາ ຆາຕິຕາ, ປສນ຺ໂນສ຺ມິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ສາມີຕິ ຕວ ຎາຕເກ ປກ຺ໂກສາເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຣຎ຺ໂຎ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕເກປິ ຎາຕເກ ກຕ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປສິ. ຣາຊາ ສພ຺ເພສໍ ສນ຺ນິປຕິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ຄລປ຺ປມາເຓສຸ ອາວາເຏສຸ ນິຂນິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຐິຕານິ ສີສານິ ຠິນ຺ທາເປນ຺ໂຕ ມຫນ຺ເຕຫິ ອຍນງ຺ຄເລຫິ ກສາເປສິ. ມາຄຓ຺ຑິຍມ຺ປິ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຉິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ປູວປຈນກຏາເຫ ປຈາເປສິ.

ກິໍ ປນ ສາມາວຕິຍາ ສປຣິວາຣາຍ ອຄ຺ຄິນາ ຌາປນກມ຺ມນ຺ຕິ? ສາ ກິຣ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ເຕເຫວ ປຎ຺ຈຫິ ມາຕຸຄາມສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄງ຺ຄາຍໍ ກີຬິຕ຺ວາ ພຫິຕິຕ຺ເຖ ຐິຕາ ສີເຕ ຊາເຕ ອວິທູຣຏ຺ຐາເນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຓ຺ຓສາລໍ ທິສ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ອໂສເຘຕ຺ວາວ ພຫິ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ວິສິພ຺ເພສຸໍ. ອນ຺ໂຕປຓ຺ຓສາລາຍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ. ຕາ ຊາລາສຸ ປຈ຺ຉິນ຺ນາສຸ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອມ຺ເຫຫິ ກຕໍ, ອຍໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຣຎ຺ໂຎ ກຸລູປໂກ, ອິມໍ ທິສ຺ວາ ຣາຊາ ອມ຺ຫາກໍ ກຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ນໍ ສຸຊ຺ຌາປິຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎານິປິ ທາຣູນິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ອທໍສຸ. ປຸນ ຊາລາຍ ປຈ຺ຉິນ຺ນາຍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຕາສໍ ປສ຺ສນ຺ຕີນໍເຍວ ຈີວຣານິ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ເວຫາສໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ເຕນ ກມ຺ເມນ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປກ຺ກາວເສເສນ ອິມໍ ພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ປນ ກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ພຫຸສ຺ສຸຕາ ວຕ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ, ມາຕຸຄາມອຕ຺ຕຠາເວ ຐຕ຺ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມາຕຸຄາມສຕານໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ສາມາວຕີປິ ຣຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປິຕໍ ກຓ຺ຑໍ ເມຕ຺ຕາຜຣເຓນ ຜຣິຕ຺ວາ ປຏິພາຫີ’’ຕິ ຕສ຺ສາປິ ມຫາຊໂນ ຄຸຓໍ ກເຖສິ. ເອວເມຕໍ ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ເຊຕວເນ ນິສິນ຺ໂນ ຕເທວ ກາຣຓໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣໍ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ, ສາມາວຕິໍ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ອຸຕ຺ຕຣານນ຺ທມາຕາວຕ຺ຖຸ

໒໖໒. ປຎ຺ຈເມ ຌາຍີນນ຺ຕິ ຌານາຠິຣຕານໍ ອຸປາສິການໍ, ອຸຕ຺ຕຣາ ນນ຺ທມາຕາ, ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ອຸປາສິກໍ ຌານາຠິຣຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄຫນຄເຣ ສຸມນເສຏ຺ຐິໍ ນິສ຺ສາຍ ວສນ຺ຕສ຺ສ ປຸຓ຺ຓສີຫສ຺ສ ນາມ ຠຣິຍາຍ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ອຸຕ຺ຕຣາຕິສ຺ສາ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ອເຖກສ຺ມິໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕມຫທິວເສ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິ ປຸຓ຺ຓໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ ປຸຓ຺ຓ, ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ວາ ອຸໂປສໂຖ ວາ ທຸຄ຺ຄຕສ຺ສ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ວເທຫິ ‘ກິໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕປຣິພ຺ພຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສສິ, ພລວໂຄເຓ ຈ ຜາລຎ຺ຈ ນງ຺ຄລຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ກສິສ຺ສສີ’’’ຕິ. ‘‘ມມ ຠຣິຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມິ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕໍ ກຖໍ ຠຣິຍາຍ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ເສຏ຺ຐິ ນາມ ອຍ຺ໂຍ ອິສ຺ສໂຣ, ຕສ຺ສ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ກຖາ ໂສຠຕິ, ຕ຺ວໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ກສິກມ຺ມໍ ມາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ກສິຠຓ຺ຑໍ ອາທາຍ ກສິຕຸໍ ຄໂຕ.

ຕໍທິວສຎ຺ຈ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ກສ຺ສ ອຊ຺ຊ ມຍາ ສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອິມສ຺ສ ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ກສນຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອວິທູເຣ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ປຸຓ຺ໂຓ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ກສິໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິ. ເຖໂຣ ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຸທກສຠາຄໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍ຺ໂຍ ມຸຂໍ ໂຘວິຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ອທາສິ. ເຖເຣ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທນ຺ເຕ ປຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຘມ຺ມກຣຓໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຫຣິ. ເຖໂຣ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ປຸຓ຺ໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຖໂຣ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ອິມໍ ມຄ຺ຄໍ ນ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ອຊ຺ຊ ປນ ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ຠວິສ຺ສຕິ. ອໂຫ ວຕ ເມ ຠຣິຍາ ມມຕ຺ຖາຍ ອາຫຣຓກໍ ອາຫາຣໍ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐເປຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ‘‘ອຊ຺ຊ ນກ຺ຂຕ຺ຕທິວໂສ’’ຕິ ປາໂຕວ ອຕ຺ຕໂນ ລຠນກນິຍາເມນ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ສໍວິຘາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາມິກສ຺ສ ກສນຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ມຍ຺ຫໍ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ນ ໂຫຕິ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມ ສນ຺ເຕປິ ມມ ອຍ຺ຍໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ອຊ຺ຊ ປນ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສມ຺ມຸຂີຠາໂວ ຊາໂຕ. ມມ ສາມິກສ຺ສ ປຸນ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອາຫຣິສ຺ສາມິ, ອິມໍ ຕາວ ອາຫາຣໍ ເຖຣສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕີຫິ ເຈຕນາຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ໂຠຊນໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍວິຘາ ທຸຄ຺ຄຕຊີວິຕາ ມຸຈ຺ຈາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣປິ ‘‘ຕວ ອຊ຺ຌາສໂຍ ປູຣຕູ’’ຕິ ຕສ຺ສານຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ.

ສາປິ ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາມິກສ຺ສ ອາຫາຣໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອາທາຍ ກສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາມິກສ຺ສ ກຸຊ຺ຌນຠາວໂຕ ຠີຕາ ‘‘ສາມິ, ອຊ຺ຊ ເອກທິວສໍ ຕວ ມນໍ ສນ຺ຘາເຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ກິໍ ກາຣຓາຕິ? ອຫໍ ອຊ຺ຊ ຕາວ ອາຫາຣໍ ອາຫຣນ຺ຕີ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ຕວ ຠາຄຠຕ຺ຕໍ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຸນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ປຈິຕ຺ວາ ອາທາຍ ອາຄຕາມ຺ຫີຕິ. ມນາປໍ ເຕ, ຠທ຺ເທ, ກຕໍ, ມຍາປິ ປາໂຕວ ເຖຣສ຺ສ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຎ຺ຈ ມຸໂຂທກຎ຺ຈ ທິນ຺ນໍ. ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ສຸປ຺ປຠາຕໍ, ສພ຺ພມ຺ປິ ເຖຣສ຺ສ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕກເມວ ຊາຕນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຊນານໍ ເອກສທິສເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ອຖ ປຸຓ຺ໂຓ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຠຣິຍາຍ ອູຣຸມ຺ຫິ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖສ຺ສ ນິທ຺ທາ ໂອກ຺ກມິ. ໂສ ໂຖກໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ປພຸທ຺ໂຘ ກສິຕຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກສິ, ໂອໂລກິໂຕໂລກິຕຏ຺ຐານໍ ມຫາໂກສາຕກິປຸປ຺ເຜຫິ ສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ກິນ຺ນາເມຕໍ ອຊ຺ຊ ອິທໍ ກສິຕຏ຺ຐານໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ຂາຍຕີ’’ຕິ. ອຍ຺ຍ, ອຊ຺ຊ ເຕ ສກລທິວສໍ ກິລນ຺ຕຕາຍ ອກ຺ຂີນິ ມຎ຺ເຎ ຠມນ຺ຕີຕິ. ຠທ຺ເທ, ມຍ຺ຫໍ ອສ຺ສທ຺ທຫນ຺ຕີ ສຍໍ ໂອໂລເກຫີຕິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ສາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສຠາວໍ ອຍ຺ຍ, ກເຖສິ, ເອວເມຕໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

ປຸຓ຺ໂຓ ອຸຏ຺ຐາຍ ເອກໍ ກຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນງ຺ຄລສີເສ ປຫຣິ, ຄຸຬປິຓ຺ໂຑ ວິຍ ນງ຺ຄລສີເສ ອລ຺ລີຍິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ຠຣິຍໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ອຎ຺ເຎສໍ ວປິຕພີຊໍ ນາມ ຕີຫິ ວາ ຈຕູຫິ ວາ ມາເສຫິ ຜລໍ ເທຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ອຍ຺ຍສ຺ສ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ໂຣປິເຕນ ສທ຺ຘາພີເຊນ ອຊ຺ເຊວ ອວສ຺ສໍ ຜລໍ ທິນ຺ນໍ. ອິມສ຺ມິໍ ກຣີສມຕ຺ເຕ ປເທເສ ອາມລກມຕ຺ໂຕປິ ປໍສຸປິຓ຺ໂຑ ອສຸວຓ຺ໂຓ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອິທານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມ, ອຍ຺ຍາຕິ? ‘‘ຠທ຺ເທ, ອິມໍ ເອຕ຺ຕກໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ເຖເນຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ນາມ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ຠຣິຍໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຠຕໍ ປາຕິໍ ສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈາເປສິ – ‘‘ເອໂກ ມນຸສ຺ໂສ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິໂຕ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ເຕ, ຕາຕ, ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເທວ, ມຍ຺ຫໍ ເອກໍ ກສິຕຏ຺ຐານໍ ສພ຺ພໍ ສຸວຓ຺ຓເມວ ຊາຕໍ, ປຫິຓິຕ຺ວາ ອາຫຣາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕ຺ວໍ ກິນ຺ນາໂມສີຕິ? ປຸຓ຺ໂຓ ນາມ ອຫໍ, ເທວາຕິ. ຄຈ຺ຉຖ, ຠເຓ, ສກຏານິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ກສິຕຏ຺ຐານໂຕ ສຸວຓ຺ຓມາຫຣຖາຕິ.

ສກເຏຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຕຣາຊປຸຣິສາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປິຓ຺ເຑ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຄຫິຕຄຫິຕມ຺ປິ ກສິຕເລຑ຺ຑຸເຍວ ໂຫຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຕນ ຫິ ຠເຓ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາຕິ. ຄຫິຕຄຫິຕໍ ສຸວຓ຺ຓເມວ ໂຫຕິ. ເຕ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ຣາສິໍ ອກໍສຸ. ຣາສິ ອຸພ຺ເພເຘນ ຕາລປ຺ປມາໂຓ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ວາຓິເຊ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສ ເຄເຫ ເອຕ຺ຕກໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ນຕ຺ຖິ, ເທວ, ກສ຺ສຈີຕິ. ເອຕ຺ຕກສ຺ສ ປນ ຘນສ຺ສ ສາມິໂນ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ຘນເສຏ຺ຐິໍ ນາມ ນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເທວາຕິ? ເຕນ ຫິ ປຸຓ຺ຓໍ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ຘນເສຏ຺ຐິໍ ນາມ ກໂຣຖາຕິ ສພ຺ພໍ ຕໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ຕສ຺ເສວ ທຕ຺ວາ ຕໍທິວສໍເຍວສ຺ສ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ໂສ ເສຏ຺ຐິ ມງ຺ຄລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ອທາສິ. ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ທສພລສ຺ສ ຠຕ຺ຕານຸໂມທນາຍ ປຸຓ຺ຓເສຏ຺ຐິປິ ຠຣິຍາປິ ຘີຕາປິ ສພ຺ເພ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ.

ອປຣຠາເຄ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິ ‘‘ປຸຓ຺ຓເສຏ຺ຐິໂນ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ທາຣິກາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກາຣຓາ ຕສ຺ສ ເຄຫໍ ເປເສສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນາຫໍ ຘີຕຣໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິສາສນໍ ເປເສສິ. ສຸມນເສຏ຺ຐິປິ ປຸນ ເປເສສິ – ‘‘ຕ຺ວໍ ມມ ເຄຫໍ ນິສ຺ສາຍ ວສິຕ຺ວາ ອິທານິ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ອິສ຺ສໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ທາຣິກໍ ນ ເທສີ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຸຓ຺ຓເສຏ຺ຐິ ອາຫ – ‘‘ອິມໍ ຕາວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເສຏ຺ຐິ ສຠາວເມວ ກເຖສິ, ປຸຣິໂສ ນາມ ສພ຺ພກາເລ ເອວໍວິໂຘເຍວາຕິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ໂພ. ອຫຎ຺ຫິ ອິທານິ ຕາທິເສ ປຸຣິເສ ທາເສ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກມິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ປນ ຊາຕິໍ ວາ ໂຄຕ຺ຕໍ ວາ ນ ໂກເປມິ. ອປິຈ ໂຂ ມມ ຘີຕາ ໂສຕາປນ຺ນາ ອຣິຍສາວິກາ ເທວສິກໍ ກຫາປຓຄ຺ຆນເກຫິ ປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ກໂຣຕິ, ຕມຫໍ ຕຸມ຺ຫາທິສສ຺ສ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກສ຺ສ ເຄຫໍ ນ ເປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເອວໍ ປຸຓ຺ຓເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປຏິພາຫກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິ ປຸນ ສາສນໍ ເປເສສິ – ‘‘ໂປຣາຓກໍ ວິສ຺ສາສໍ ມາ ຠິນ຺ທຕຸ, ອຫໍ ມຍ຺ຫໍ ສຸຓິສາຍ ເທວສິກໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກຫາປຓານໍ ອນ຺ຘນການິ ປຸປ຺ຜານິ ສຊ຺ຊາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ຕສ຺ສ ຆຣໍ ເປເສສິ.

ອເຖກທິວສໍ ສາ ປຸຓ຺ຓເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕາ ອຸຕ຺ຕຣາ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິກໍ ເອວມາຫ – ‘‘ອຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລເຄເຫ ມາສສ຺ສ ອຏ຺ຐ ທິວສານິ ນິພທ຺ຘໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣມິ, ອິທານິປິ ຕຸມ຺ເຫສຸ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ຕໍ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ສາ ຕໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ປຸນ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ‘‘ອຸໂປສຖິກາ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕທາປິ ໂອກາສໍ ກາເຣນ຺ຕີ ເນວ ອລຕ຺ຖ. ສາ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ອຑ຺ຒຕິເຍສຸ ມາເສສຸ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕສຸ ອຑ຺ຒມາເສ ອວສິຏ຺ເຐ ມາຕາປິຕູນໍ ສາສນໍ ເປເສສິ – ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຈາຣເກ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ເອຕ຺ຕເກ ອທ຺ຘາເນ ເອກທິວສມ຺ປິ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ລຠາມິ, ປຎ຺ຈທສ ເມ ກຫາປຓສຫສ຺ສານິ ເປເສຖາ’’ຕິ. ເຕ ຘີຕຸ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ປຫິຓິໍສຸ. ອຸຕ຺ຕຣາ ເຕ ກຫາປເຓ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ສິຣິມາ ນາມ ຄຓິກາ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ ສິຣິເມ, ອຫໍ ອິມໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ອິມານິ ປຎ຺ຈທສ ກຫາປຓສຫສ຺ສານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕໍ ປຣິຈຣາຫີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘຸ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ສິຣິມາຍ ສທ຺ຘິໍ ໂມທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ອຑ຺ຒມາສໍ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

ສາ ເຕນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ທິວເສ ທິວເສ ປາໂຕວ ທາສິຄຓປຣິວຸຕາ ສຕ຺ຖຸ ສຫຕ຺ຖາ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄເຕ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ປາສາທວຣໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອຕ຺ຕໂນ ສີລານິ ອາວຊ຺ຊມານາ ນິສີທຕິ. ເອວໍ ອຑ຺ຒມາສໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນທິວເສ ປາໂຕວ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີນິ ສໍວິທຫນ຺ຕີ ວິຈຣຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ສິຣິມາຍ ສທ຺ຘິໍ ອຸປຣິປາສາທວຣຄໂຕ ຊາລວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວຕ຺ຖຸໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຸຕ຺ຕຣາ, ວາຕປານຈ຺ຉິທ຺ເທນ ອຸທ຺ຘໍ ໂອໂລເກສິ. ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ເນຣຍິກຊາຕິກາ ວຕາຍໍ ເອວໍວິຘໍ ນາມ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຫາຍ ອຸກ຺ຂລິກມສິມກ຺ຂິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ກາຣຓາ ທາສີນໍ ອນ຺ຕເຣ ວິຈຣຕີ’’ຕິ ສິຕໍ ອກາສິ. ອຸຕ຺ຕຣາ, ຕສ຺ສ ປມາທຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ພາໂລ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ສພ຺ພກາລໍ ຖາວຣາຕິ ສຎ຺ຎີ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຍມ຺ປິ ສິຕໍ ອກາສິ. ຕໂຕ ສິຣິມາ ‘‘ອຍໍ ເຈຏິກາ ມຍິ ຐິຕາຍ ເອວໍ ມມ ສາມິເກນ ສທ຺ຘິໍ ສິຕໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ກຸປິຕາ ເວເຄນ ໂອຕຣິ. ອຸຕ຺ຕຣາ, ຕສ຺ສາ ອາຄມນາກປ຺ເປເນວ ‘‘ອຍໍ ພາລາ ອຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ວສິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫເມເວຕໍ ເຄຫນ຺ຕິສຎ຺ຎີ ຊາຕາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ເມຕ຺ຕາຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ສິຣິມາປິ ທາສີນໍ ອນ຺ຕເຣນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຬຸງ຺ກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປູວປຈນຏ຺ຐາເນ ປກ຺ກຸຖິຕເຕລສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ມຕ຺ຖເກ ອາສິຎ຺ຈິ, ເມຕ຺ຕາຌານສ຺ສ ວິປ຺ຜາເຣນ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ມຕ຺ຖເກ ອາສິຕ຺ຕໍ ປກ຺ກຸຖິຕເຕລໍ ປທຸມປຕ຺ເຕ ອາສິຕ຺ຕອຸທກໍ ວິຍ ວິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄຕໍ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສິຣິມາຍ ສມີເປ ຐິຕາ ທາສິໂຍ ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ໂຠ ເຊ, ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍາຍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມູລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕາ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ວສມານາ ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍາຍ ສທິສາ ຠວິຕຸໍ ວາຍມສີ’’ຕິ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ ຕໍ ປຣິຠາສິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສິຣິມາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄນ຺ຕຸກຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິ. ສາ ຕໂຕວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ເຍ, ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ເມ ກຕໍ, ຂມຖ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອມ຺ມ ສິຣິເມ, ນາຫໍ ຕວ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຂມິສ຺ສາມິ, ອຫໍ ສປິຕິກາ ຘີຕາ, ທສພເລ ຂມນ຺ເຕເຍວ ຂມິສ຺ສາມີຕິ.

ສຕ຺ຖາປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ນິເວສເນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ສິຣິມາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ອຍ຺ຍາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ ໂທໂສ ກໂຕ, ຕຸມ຺ເຫສຸ ຂມນ຺ເຕສຸ ຂມິສ຺ສາມີຕິ ວທຕິ, ຂມຖ ມຍ຺ຫໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ຂມາມິ ເຕ ສິຣິເມຕິ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣໍ ຂມາເປສິ. ຕໍທິວສຎ຺ຈ ສິຣິມາ ທສພລສ຺ສ ຠຕ຺ຕານຸໂມທນໍ ສຸຕ຺ວາ –

‘‘ອກ຺ໂກເຘນ ຊິເນ ໂກຘໍ, ອສາຘຸໍ ສາຘຸນາ ຊິເນ;

ຊິເນ ກທຣິຍໍ ທາເນນ, ສຈ຺ເຈນາລິກວາທິນ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໒໓) –

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ທສພລໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ມຫາທານໍ ອທາສິ. ເອວເມຕໍ ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ອປຣຠາເຄ ປນ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸປາສິກາໂຍ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕຣໍ ນນ຺ທມາຕຣໍ ຌາຍີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ສຸປ຺ປວາສາວຕ຺ຖຸ

໒໖໓. ຉຏ຺ເຐ ປຓີຕທາຍິການນ຺ຕິ ປຓີຕຣສທາຍິການໍ ອຸປາສິການໍ, ສຸປ຺ປວາສາ ໂກລິຍຘີຕາ, ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ອຸປາສິກໍ ປຓີຕທາຍິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ໂກລິຍນຄເຣ ຂຕ຺ຕິຍກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສຸປ຺ປວາສາຕິສ຺ສາ ນາມໍ ອກໍສຸ. ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ເອກສ຺ສ ສກ຺ຍກຸມາຣສ຺ສ ເຄຫໍ ຄຕາ, ປຐມທສ຺ສເນເຍວ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສາ ອປຣຠາເຄ ສີວລິໍ ນາມ ທາຣກໍ ວິຊາຍິ. ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ.

ສາ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນານຄ຺ຄຣສປຓີຕໂຠຊນໍ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຸປ຺ປວາສາຍ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ ‘‘ໂຠຊນໍ ສຸປ຺ປວາເສ ເທນ຺ຕີ ອຣິຍສາວິກາ ປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ປຎ຺ຈ ຐານານິ ເທຕິ. ອາຍຸໍ ເທຕິ, ວຓ຺ຓໍ ເທຕິ, ສຸຂໍ ເທຕິ, ພລໍ ເທຕິ, ປຏິຠານໍ ເທຕິ. ອາຍຸໍ ໂຂ ປນ ທຕ຺ວາ ອາຍຸສ຺ສ ຠາຄິນີ ໂຫຕິ ທິພ຺ພສ຺ສ ວາ ມານຸສສ຺ສ ວາ…ເປ… ປຏິຠານໍ ທຕ຺ວາ ປຏິຠານສ຺ສ ຠາຄິນີ ໂຫຕິ ທິພ຺ພສ຺ສ ວາ ມານຸສສ຺ສ ວາ’’ຕິ. ເອວເມຕໍ ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ອຖ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸປາສິກາໂຍ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ສຸປ຺ປວາສໍ ໂກລິຍຘີຕຣໍ ປຓີຕທາຍິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ສຸປ຺ປິຍາວຕ຺ຖຸ

໒໖໔. ສຕ຺ຕເມ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກີນນ຺ຕິ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກີນໍ ອຸປາສິການໍ, ສຸປ຺ປິຍາ ອຸປາສິກາ, ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ອຸປາສິກໍ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສຸປ຺ປິຍາຕິສ຺ສາ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ພາຣາຓສິໍ ອຄມາສິ. ສາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຐມທສ຺ສເນເຍວ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ວິຫາຣໍ ຄຕາ. ວິຫາຣຈາຣິກໍ ຈຣມານາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄິລານໍ ທິສ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍສ຺ສ ກິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຣສໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຸປາສິເກຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ປຫິຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຖຣໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປວຕ຺ຕມໍສຕ຺ຖາຍ ທາສິໍ ອນ຺ຕຣາປຓໍ ເປເສສິ. ສາ ສກລນຄເຣ ປວຕ຺ຕມໍສໍ ອລຠິຕ຺ວາ ອລທ຺ຘຠາວໍ ກເຖສິ. ອຸປາສິກາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ອຍ຺ຍສ຺ສ ຣສໍ ປຫິຓິສ຺ສາມີຕິ ວຕ຺ວາ ສເຈ ນ ເປເສສ຺ສາມິ, ອຍ຺ໂຍ ອຎ຺ຎໂຕປິ ອລຠນ຺ໂຕ ກິລມິສ຺ສຕິ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ເປເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອູຣຸມໍສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາສິຍາ ອທາສິ ‘‘ອິທໍ ມໍສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສມ຺ຠາເຣຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຣສໍ ກຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ເນຕ຺ວາ ອຍ຺ຍສ຺ສ ເທຫິ. ໂສ ເຈ ມໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ຄິລານາຕິ ວເທຫີ’’ຕິ. ສາ ຕຖາ ອກາສິ.

ສຕ຺ຖາ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອຸປາສິກາຍ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ສາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາຄຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ສາມິກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອຫໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນ຺ໂຕເຄຫໍ ປເວເສຕ຺ວາ ນິສີທາເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ກຫໍ ສຸປ຺ປິຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຄິລານາ, ຠນ຺ເຕຕິ. ປກ຺ໂກສຖ, ນນ຺ຕິ. ອຖ ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສພ຺ພໂລກສ຺ສ ຫິຕານຸກມ຺ປໂກ ສຕ຺ຖາ ນ ອິມໍ ກາຣຓໍ ອທິສ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຫສາ ມຎ຺ຈມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສາ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ຕໍຂຓໍເຍວ ວໂຓ ຣຸຫິຕ຺ວາ ສຸຈ຺ຉວິ ອໂຫສິ ເສສຏ຺ຐານໂຕ ອຕິເຣກຕຣໍ ວິປ຺ປສນ຺ນວຓ຺ໂຓ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຸປາສິກາ ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ທສພລໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອິມິສ຺ສາ ອຸປາສິກາຍ ກິໍ ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ອຕ຺ຕນາ ກຕກາຣຓໍ ສພ຺ພໍ ກເຖສິ. ສຕ຺ຖາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ (ມຫາວ. ໒໘໐) ປຎ຺ຎເປສິ. ເອວເມຕໍ ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ນິສິນ຺ໂນ ອຸປາສິກາໂຍ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ສຸປ຺ປິຍໍ ອຸປາສິກໍ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ກາຕິຍານີວຕ຺ຖຸ

໒໖໕. ອຏ຺ຐເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສນ຺ນານນ຺ຕິ ອຘິຄເຕນ ອຈລປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ອຸປາສິການໍ, ກາຕິຍານີ, ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ອຸປາສິກໍ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສນ຺ນານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກຸຣຣຆຣນຄເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ກາຕິຍານີຕິສ຺ສາ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ສາ ອປຣຠາເຄ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ກຸຣຣຆຣິກາຍ, ກາຬິຍາ ສຫາຍິກາ, ທຬ຺ຫມິຕ຺ຕາ ອໂຫສິ. ຍທາ ປນ ກຸຏິກຓ຺ຓໂສຓຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ທສພລສ຺ສ ກຖິຕນິຍາເມນ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ກເຖຫີ’’ຕິ ມາຕຣາ ຍາຈິໂຕ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ອລງ຺ກຕຘມ຺ມາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຣຠິ, ຕທາ ອຍໍ ກາຕິຍານີ ອຸປາສິກາ ກາຬິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕີ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ໂຈຣສຕານິ ອນ຺ໂຕນຄເຣ ທິວາ ກຕສຎ຺ຎາຍ ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸມ຺ມງ຺ຄໍ ຂນິຕ຺ວາ ອິມິສ຺ສາ ກາຕິຍານິຍາ ຆຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ. ເຕສໍ ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ປຣິສາ ສນ຺ນິປຕິຕາ’’ຕິ ວີມໍສນຕ຺ຖາຍ ໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມກຖນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ອິມິສ຺ສາ ກາຕິຍານິຍາ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ, ກາຕິຍານີ, ທາສິໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ເຊ, ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທີປເຕລໍ ອາຫຣ, ມຍໍ ທີເປ ຊາເລຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສາ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸມ຺ມງ຺ເຄ ໂຈເຣ ທິສ຺ວາ ທີປເຕລໍ ອຄຓ຺ຫິຕ຺ວາວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຍ຺ຍາຍ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ອຍ຺ເຍ, ເຄເຫ ໂຈຣາ ອຸມ຺ມງ຺ຄໍ ຂນນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຍໍ ອິມິສ຺ສາ ກຖໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ເຖວ ນໍ ອສິນາ ທ຺ເວຘາ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມິ. ສເຈ ປນ ຄຫິຕນິມິຕ຺ເຕເນວ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສຕິ, ໂຈເຣຫິ ຄຫິຕຠຓ຺ຑກມ຺ປິ ປຸນ ທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ກາຕິຍານີປິ ໂຂ ທາສິຍາ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ມາ ສທ຺ທໍ ກຣິ, ໂຈຣາ ນາມ ຫຣນ຺ຕາ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐເມວ ຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຫໍ ປນ ອຊ຺ຊ ທຸລ຺ລຠສ຺ສວນໍ ສຸຓາມິ, ມາ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມິນາ ອຊ຺ຌາສເຍນ ຐິຕາຍ ນາມ ເຄເຫ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣນ຺ເຕຫິ ອມ຺ເຫຫິ ມຫາປຖວີ ປວິສິຕພ຺ພາ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ໂສ ຕາວເທວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຈເຣຫິ ຄຫິຕຠຓ຺ຑໍ ຉຑ຺ຑາເປຕ຺ວາ ໂຈເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ອຏ຺ຐາສິ. ກາຕິຍານີປິ ອຸປາສິກາ ເຖຣສ຺ສ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ອຖ ອຣຸເຓ ອຸຄ຺ຄເຕ ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປາສິກາຍ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ເຍ, ສພ຺ເພສໍເຍວ ໂນ ຂມາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ກິໍ ປນ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຍ຺ຫໍ ກຕນ຺ຕິ? ໂສ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຕນາ ກຕໂທສໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕນ ຫິ, ຕາຕາ, ຂມາມິ ຕຸມ຺ຫາກນ຺ຕິ. ອຍ຺ເຍ, ອມ຺ຫາກໍ ເອວໍ ຂມິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປນ ປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສພ຺ເພສໍເຍວ ໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ທາເປຫີຕິ. ສາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ກຸຏິກຓ຺ຓໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພາເຊສິ. ເຕປິ ໂຂ ໂຈຣາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕາ ສພ຺ເພວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເອວເມຕໍ ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸປາສິກາໂຍ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ກາຕິຍານິໍ ອຸປາສິກໍ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສນ຺ນານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ນກຸລມາຕາວຕ຺ຖຸ

໒໖໖. ນວເມ ວິສ຺ສາສິການນ຺ຕິ ວິສ຺ສາສກຖໍ ກເຖນ຺ຕີນໍ ອຸປາສິການໍ, ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ, ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ອຸປາສກປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ເກວລໍ ອິຘ ນກຸລມາຕຣໍ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ກາຬີກຸຣຣຆຣິກາວຕ຺ຖຸ

໒໖໗. ທສເມ ອນຸສ຺ສວປ຺ປສນ຺ນານນ຺ຕິ ອນຸສ຺ສເວເນວ ອຸປ຺ປນ຺ເນນ ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ອຸປາສິການໍ ອນ຺ຕເຣ, ກາຬີ ອຸປາສິກາ, ກຸຣຣຆຣິກາ ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸຣຣຆຣນຄເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ອຸປາສິກໍ ອນຸສ຺ສວປ຺ປສນ຺ນານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄຫນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ກາຬີຕິສ຺ສາ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ກຸຣຣຆຣນຄເຣ ກຸລເຄຫໍ ຄຕາ. ອຖສ຺ສາ ສໍວາເສນ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສາ ປຣິປຸຓ຺ຓຄພ຺ຠາ ‘‘ປເຣສໍ ເຄເຫ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ອປ຺ປຕິຣູປ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລນຄຣເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕໂນ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິ ອາກາເສ ຐິຕານໍ ສາຕາຄິຣເຫມວຕານໍ ຣຕນຕ຺ຕຍສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ຕານໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອນຸສ຺ສວິກປ຺ປສາທໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອທສ຺ສເນເນວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ອປຣຠາເຄ ປນສ຺ສາ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສີຕິ ສພ຺ພໍ ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ອປຣຠາເຄ ປນ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸປາສິກາໂຍ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ອິມໍ ອຸປາສິກໍ ອນຸສ຺ສວປ຺ປສນ຺ນານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ທສສຸຕ຺ຕປຣິມາຓາຍ ອຸປາສິກາປາຬິຍາ ວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ ມໂນຣຖປູຣຓິຍາ

ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ສພ຺ພາປິ ເອຕທຄ຺ຄປາຬິວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.