໑໔. ເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ໂຄ

(໑໔) ໑. ປຐມເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ໂຄ

ເອຕທຄ຺ຄປທວຓ຺ຓນາ

໑໘໘. ເອຕທຄ຺ເຄສຸ ປຐມວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕໍ ອຄ຺ຄໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຍໍ ອຄ຺ຄສທ຺ໂທ ອາທິໂກຏິໂກຏ຺ຐາສເສຏ຺ເຐສຸ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ, ສມ຺ມ ໂທວາຣິກ, ອາວຣາມິ ທ຺ວາຣໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ນິຄຓ຺ຐີນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໗໐) ຫິ ອາທິມ຺ຫິ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ເຕເນວ ອງ຺ຄຸລຄ຺ເຄນ ຕໍ ອງ຺ຄຸລຄ຺ຄໍ ປຣາມເສຍ຺ຍ (ກຖາ. ໔໔໑), ອຸຈ຺ຉຄ຺ຄໍ ເວຬຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ໂກຏິຍໍ. ‘‘ອມ຺ພິລຄ຺ຄໍ ວາ ມຘຸຣຄ຺ຄໍ ວາ ຕິຕ຺ຕກຄ຺ຄໍ ວາ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໔), ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫາຣຄ຺ເຄນ ວາ ປຣິເວຓຄ຺ເຄນ ວາ ຠາເຊຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຈູຬວ. ໓໑໘) ໂກຏ຺ຐາເສ. ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອປທາ ວາ…ເປ… ຕຖາຄໂຕ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐) ເສຏ຺ເຐ. ສ຺ວາຍມິຘ ໂກຏິຍມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ ເສຏ຺ເຐປິ. ເຕ ຫິ ເຖຣາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຐາເນ ໂກຏິຠູຕາຕິປິ ອຄ຺ຄາ, ເສຏ຺ຐຠູຕາຕິປິ. ຕສ຺ມາ ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອສາ ໂກຏິ ເອໂສ ເສຏ຺ໂຐຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ເອເສວ ນໂຍ ສພ຺ພສຸຕ຺ເຕສຸ.

ອຍຎ຺ຈ ເອຕທຄ຺ຄສນ຺ນິກ຺ເຂໂປ ນາມ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ລພ຺ຠຕິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອາຄມນໂຕ ຈິຓ຺ຓວສິໂຕ ຄຸຓາຕິເຣກໂຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກຈິ ເຖໂຣ ເອເກນ ກາຣເຓນ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ລຠຕິ, ໂກຈິ ທ຺ວີຫິ, ໂກຈິ ຕີຫິ, ໂກຈິ ສພ຺ເພເຫວ ຈຕູຫິປິ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ໂສ ຫິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕປິ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ລຠິ ອາຄມນາທີຫິປິ. ກຖໍ? ເອກສ຺ມິໍ ຫິ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກຓ຺ຑມ຺ພຣຸກ຺ຂມູເລ ຕິຕ຺ຖິຍມທ຺ທນໍ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ປຸຣິມພຸທ຺ຘາ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ຕາວຕິໍສຠວເນ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ທ຺ເວ ປທນ຺ຕຣານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕຕິເຍນ ປເທນ ຕາວຕິໍສຠວເນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາສິ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ສທ຺ຘິໍ ເທວຄເຓນ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອຄມາສິ. ເທວາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ເທວຄຓປຣິວຸໂຕ ສຏ຺ຐິໂຍຊນາຍາມາຍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວຕິ, ພຸທ຺ຘານໍ ນາມ ນິສິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ສກ຺ກາ ອຎ຺ເຎນ ເອຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖມ຺ປິ ຐເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ມຫາປໍສຸກູລິໂກ ວິຍ ມຸຓ຺ຑປີຐກໍ ສພ຺ພເມວ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລໍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ເອວໍ ນິສີທນ຺ໂຕ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ສຣີຣໍ ມຫນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ມາເປສິ, ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລໍ ວາ ຂຸທ຺ທກໍ ອກາສີຕິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ. ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍ ຫິ ພຸທ຺ຘວິສໂຍ. ເອວໍ ນິສິນ຺ໂນ ປນ ມາຕຣໍ ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕານໍ ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອພ຺ຍາກຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ເທເສສິ.

ປາຏິຫາຣິຍຏ຺ຐາເນປິ ສພ຺ພາປິ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກາ ປຣິສາ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທສພໂລ ຄໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕາວຕິໍສຠວເນ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ເທເສຕຸໍ ຄໂຕຕິ. ຠນ຺ເຕ, ນ ມຍໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອທິສ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມ. ກທາ ສຕ຺ຖາ ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ ສຕ຺ຖຸ ອາຄມນກາລໍ ຊານາຖາຕິ? ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠາຣໍ ກໂຣຖ, ໂສ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາສນໍ ອາຫຣິສ຺ສຕີຕິ. ກິໍ ປນ ເຖຣສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ພລໍ ນຕ຺ຖີຕິ? ອຕ຺ຖິ, ວິເສສວນ຺ຕານໍ ປນ ວິເສສໍ ປສ຺ສນ຺ຕູຕິ ເອວມາຫ. ມຫາຊໂນ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ຍາຈິ. ເຖໂຣ ປສ຺ສນ຺ເຕເຍວ ມຫາຊເນ ປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕສິເນຣຸນາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຫາຊໂນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນກາໂມ, ອາຄມນທິວສໍ ໂວ ຊານິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ ‘‘ອິໂຕ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ສງ຺ກສ຺ສນຄຣທ຺ວາເຣ ປສ຺ສຖາ’’ຕິສ຺ສ ວເທຫີຕິ. ເຖໂຣ ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ກເຖສິ. ມຫາຊໂນ ຕຕ຺ເຖວ ເຕມາສໍ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວສິ. ຈູຬອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ທ຺ວາທສໂຍຊນາຍ ປຣິສາຍ ເຕມາສໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ອາທາສິ.

ສຕ຺ຖາປິ ສຕ຺ຕປ຺ປກຣຓານິ ເທເສຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ອາກປ຺ປໍ ທສ຺ເສສິ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ວິສ຺ສກມ຺ມໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂອຕຣຓຕ຺ຖາຍ ໂສປານໍ ມາເປຕຸໍ ອາຓາເປສິ. ໂສ ເອກໂຕ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ເອກໂຕ ຣຊຕມຍໍ ໂສປານໍ ມາເປຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ມຓິມຍໍ ມາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ມຓິມເຍ ໂສປາເນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຊໂນ ມໍ ປສ຺ສຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວເນວ ‘‘ມຫາຊໂນ ອວີຈິມຫານິຣຍໍ ປສ຺ສຕູ’’ຕິປິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ນິຣຍທສ຺ສເນນ ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວຄຕໍ ຎຕ຺ວາ ເທວໂລກໍ ທສ຺ເສສິ. ອຖສ຺ສ ໂອຕຣນ຺ຕສ຺ສ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣສິ, ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິ, ສຸຍາໂມ ເທວຣາຊາ ທິພ຺ພໍ ວາຬພີຊນິໍ ພີຊິ, ປຎ຺ຈສິໂຂ ຄນ຺ຘພ຺ພເທວປຸຕ຺ໂຕ ເພລຸວປຓ຺ຑຸວີຓໍ ສມປຎ຺ຎາສາຍ ມຸຈ຺ຉນາຫິ ມຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວາເທນ຺ໂຕ ປຸຣໂຕ ໂອຕຣິ. ພຸທ຺ຘານໍ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕກາເລ ‘‘ອຫໍ ປຐມໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມິ, ອຫໍ ປຐມໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫາຊໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ສຫ ມຫາປຖວີອກ຺ກມເນນ ປນ ຠຄວໂຕ ເນວ ມຫາຊໂນ ນ ອສີຕິມຫາສາວກາ ປຐມກວນ຺ທນໍ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ, ຘມ຺ມເສນາປຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣເຍວ ປນ ສມ຺ປາປຸຓິ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ທ຺ວາທສໂຍຊນາຍ ປຣິສາຍ ອນ຺ຕເຣ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຎານຸຠາວໍ ຊານນ຺ຕູ’’ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນປຎ຺ຈກໍ ປຎ຺ຫໍ ອາຣຠິ. ປຐມໍ ໂລກິຍມຫາຊໂນ ສລ຺ລກ຺ເຂສ຺ສຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຍ ເຍ ສລ຺ລກ຺ຂິໍສຸ, ເຕ ເຕ ກຖຍິໍສຸ. ທຸຕິຍໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ, ໂສຕາປນ຺ນາວ ກຖຍິໍສຸ. ຕໂຕ ໂສຕາປນ຺ນານໍ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສຕາປນ຺ນາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ, ສກທາຄາມິໂນວ ກຖຍິໍສຸ. ເຕສມ຺ປິ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສກທາຄາມິໂນ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ, ອນາຄາມິໂນວ ກຖຍິໍສຸ. ເຕສມ຺ປິ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອນາຄາມິໂນ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ, ອຣຫນ຺ຕາວ ກຖຍິໍສຸ. ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຠິຎ຺ຎາເຕ ອຠິຎ຺ຎາເຕ ສາວເກ ປຸຈ຺ຉິ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິສມ຺ຠິທາວິສເຍ ຐຕ຺ວາ ກຖຍິໍສຸ. ອຖ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ປຸຈ຺ຉິ, ເສສສາວກາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ, ເຖໂຣວ ກເຖສິ. ຕສ຺ສາປິ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣວ ກເຖສິ. ເຖຣສ຺ສາປິ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕປິ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ປຸຣຕ຺ຖິມປຈ຺ຉິມຸຕ຺ຕຣທກ຺ຂິຓາ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ ຈຕສ຺ໂສ ອນຸທິສາຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຎ຺ຫຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ.

ສຕ຺ຖາ ເຖຣສ຺ສ ກິລມນຠາວໍ ຊານິຕ຺ວາ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ກິລມຕິ, ນຍມຸຂມສ຺ສ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ‘‘ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິສໂຍ ປຎ຺ໂຫ, ພຸທ຺ຘານໍ ເອສ ວິສໂຍ ສພ຺ພຎ຺ຎູນໍ ຍສສ຺ສີນ’’ນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘວິສຍຠາວໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ຠູຕມິທນ຺ຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ຈຕຸມຫາຠູຕິກກາຍປຣິຄ຺ຄຫໍ ເມ ຠຄວາ ອາຈິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎາຕໍ ຠຄວາ, ອຎ຺ຎາຕໍ ສຸຄຕາ’’ຕິ ອາຫ. ເອຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຍໍ ກຖາ ອຸທປາທິ – ມຫາປຎ຺ໂຎ ວຕ, ໂຠ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ສພ຺ເພຫິ ອນຎ຺ຎາຕໍ ປຎ຺ຫໍ ກເຖສິ, ພຸທ຺ເຘຫິ ຈ ທິນ຺ນນເຍ ຐຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ກເຖສິ, ອິຕິ ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຎານຸຠາໂວ ຍຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ກິຕ຺ຕິສທ຺ເທນ ໂອຕ຺ຖຏໍ, ສພ຺ພໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄໂຕຕິ ເອວໍ ຕາວ ເຖໂຣ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ລຠິ.

ກຖໍ ອາຄມນໂຕ? ອິມິສ຺ສາເຍວ ຫິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນ ອິທາເນວ ປຎ຺ຎວາ, ອຕີເຕ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ມຫາປຎ຺ໂຎວ ອໂຫສິ –

‘‘ໂຍ ປພ຺ພຊີ ຊາຕິສຕານິ ປຎ຺ຈ,

ປຫາຍ ກາມານິ ມໂນຣມານິ;

ຕໍ ວີຕຣາຄໍ ສຸສມາຫິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ,

ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ວນ຺ທຖ ສາຣິປຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປພ຺ຣູຫຍມາໂນ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເອກໍ ໂມກ຺ຂຘມ຺ມໍ ຄເວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ກາສິຣຏ຺ເຐ ອຸທິຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ອານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວນມູລຜລາຫາໂຣ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ວສຕິ. ໂສປິ ມາຓໂວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິ. ປຣິວາໂຣ ມຫາ ອໂຫສິ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕາ ອິສໂຍ.

ອຖສ຺ສ ໂສ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິໂກ ເອກເທສໍ ປຣິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖໍ ມນຸສ຺ສປຖໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ກາລໍ ອກາສິ. ກາລກິຣິຍສມເຍວ ນໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ໂກຈິ ວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ອາຠສ຺ສຣພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ໂສ ກິຎ຺ຈາປິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ລາຠີ, ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປນ ອຣູປາວຈເຣ ປຏິສນ຺ຘິ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ອຠພ຺ພຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ອິຕິ ໂສ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ສມາໂນປິ ຣູປາວຈເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອນ຺ເຕວາສິກາປິສ຺ສ ‘‘ອາຈຣິໂຍ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາຫ, ໂມຆາ ຕສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ’’ຕິ ນ ກິຎ຺ຈິ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອກໍສຸ. ອຖ ໂສ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິໂກ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ວສ຺ສາວາເສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ອາຈຣິໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ກາລໍ ກໂຕຕິ. ອປິ ນຸ ອາຈຣິເຍນ ລທ຺ຘຄຸຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ຖາຕິ? ອາມ ປຸຈ຺ຉິມ຺ຫາຕິ. ກິໍ ວເທຕີຕິ? ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີຕິ. ມຍມ຺ປິ ‘‘ອາຈຣິເຍນ ລທ຺ຘຄຸໂຓ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ນາສ຺ສ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກຣິມ຺ຫາຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານິຕ຺ຖ, ອາຈຣິໂຍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ລາຠີຕິ.

ອຖ ເຕ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ກຖໍ ນ ສທ຺ທຫິໍສຸ. ໂສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖນ຺ໂຕປິ ສທ຺ທຫາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາວຊ຺ຊມາໂນ ‘‘ອນ຺ຘພາໂລ ມຫາຊໂນ ມຍ຺ຫໍ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ກຖໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອິມໍ ກາຣຓໍ ປາກຏໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອສ຺ສມປທມຕ຺ຖເກ ຐິໂຕ ອາກາສຄໂຕວ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ປຎ຺ຎານຸຠາວໍ ວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ປໂຣສຫສ຺ສມ຺ປິ ສມາຄຕານໍ,

ກນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ ເຕ ວສ຺ສສຕໍ ອປຎ຺ຎາ;

ເອໂກວ ເສຍ຺ໂຍ ປຸຣິໂສ ສປຎ຺ໂຎ,

ໂຍ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຊານາຕິ ອຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໐໑);

ເອວໍ ອິສິຄຓໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກເມວ ຄໂຕ. ເສສອິສິຄໂຓປິ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ຊາໂຕ. ຕຕ຺ຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິໂກ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຊາໂຕ, ເສສາ ອິສໂຍ ພຸທ຺ຘປຣິສາ ຊາຕາຕິ ເອວໍ ອຕີເຕປິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ມຫາປຎ຺ໂຎວ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ຊານິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິທເມວ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນປຎ຺ຈກໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ –

‘‘ປໂຣສຕຎ຺ເຈປິ ສມາຄຕານໍ,

ຌາເຍຍ຺ຍຸໍ ເຕ ວສ຺ສສຕໍ ອປຎ຺ຎາ;

ເອໂກວ ເສຍ຺ໂຍ ປຸຣິໂສ ສປຎ຺ໂຎ,

ໂສ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຊານາຕິ ອຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໐໑) –

ອິມມ຺ປິ ຊາຕກໍ ກເຖສິ. ຕສ຺ສ ປຸຣິມຊາຕເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປຣມ຺ປິ ອິທເມວ ປຸຖຸຊ຺ຊນປຎ຺ຈກໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ –

‘‘ເຍ ສຎ຺ຎິໂນ ເຕປິ ທຸຄ຺ຄຕາ, ເຍປິ ອສຎ຺ຎິໂນ ເຕປິ ທຸຄ຺ຄຕາ;

ເອຕໍ ອຸຠຍໍ ວິວຊ຺ຊຍ, ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ ອນງ຺ຄຓ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໓໔) –

ອິມໍ ອນງ຺ຄຓຊາຕກໍ ກເຖສິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອາຈຣິໂຍ ກາລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ເນວສຎ຺ຎີ ນາສຎ຺ຎີ’’ຕິ ອາຫ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປຣມ຺ປິ ອິທເມວ ປຸຖຸຊ຺ຊນປຎ຺ຈກໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ –

‘‘ຈນ຺ທາຠໍ ສູຣິຍາຠຎ຺ຈ, ໂຍຘ ປຎ຺ຎາຍ ຄາຘຕິ;

ອວິຕກ຺ເກນ ຌາເນນ, ໂຫຕິ ອາຠສ຺ສຣູປໂຄ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໓໕) –

ອິທໍ ຈນ຺ທາຠຊາຕກໍ ກເຖສິ. ເອຕ຺ຖາປິ ອາຈຣິໂຍ ກາລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ໂອທາຕກສິຓໍ ຈນ຺ທາຠໍ ນາມ, ປີຕກສິຓໍ ສູຣິຍາຠໍ ນາມາຕິ ຕໍ ອຸຠຍໍ ໂຍ ປຎ຺ຎາຍ ຄາຘຕິ ປວິສຕິ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ໂສ ອວິຕກ຺ເກນ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນນ ອາຠສ຺ສຣູປໂຄ ໂຫຕິ, ຕາທິໂສ ອຫ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ຘາຍ – ‘‘ຈນ຺ທາຠໍ ສູຣິຍາຠ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເສສໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິທເມວ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນປຎ຺ຈກໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ –

‘‘ອາສີເສເຖວ ປຸຣິໂສ, ນ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ປສ຺ສາມິ ໂວຫໍ ອຕ຺ຕານໍ, ຍຖາ ອິຈ຺ຉິໍ ຕຖາ ອຫຸ.

‘‘ອາສີເສເຖວ ປຸຣິໂສ, ນ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ປສ຺ສາມິ ໂວຫໍ ອຕ຺ຕານໍ, ອຸທກາ ຖລມຸພ຺ຠຕໍ.

‘‘ວາຍເມເຖວ ປຸຣິໂສ, ນ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ປສ຺ສາມິ ໂວຫໍ ອຕ຺ຕານໍ, ຍຖາ ອິຈ຺ຉິໍ ຕຖາ ອຫຸ.

‘‘ວາຍເມເຖວ ປຸຣິໂສ, ນ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ປສ຺ສາມິ ໂວຫໍ ອຕ຺ຕານໍ, ອຸທກາ ຖລມຸພ຺ຠຕໍ.

‘‘ທຸກ຺ຂູປນີໂຕປິ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ,

ອາສໍ ນ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ສຸຂາຄມາຍ;

ພຫູ ຫິ ຜສ຺ສາ ອຫິຕາ ຫິຕາ ຈ,

ອວິຕກ຺ກິຕາ ມຈ຺ຈມຸປພ຺ພຊນ຺ຕິ.

‘‘ອຈິນ຺ຕິຕມ຺ປິ ຠວຕິ, ຈິນ຺ຕິຕມ຺ປິ ວິນສ຺ສຕິ;

ນ ຫິ ຈິນ຺ຕາມຍາ ໂຠຄາ, ອິຕ຺ຖິຍາ ປຸຣິສສ຺ສ ວາ.

‘‘ສຣຠໍ ຄິຣິທຸຄ຺ຄສ຺ມິໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ອນຸສຣີ ປຸເຣ;

ອລີນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕຸວໍ, ວິກ຺ກນ຺ຕມນຸຊີວສິ.

‘‘ໂຍ ຕໍ ວິທຸຄ຺ຄາ ນຣກາ ສມຸທ຺ຘຣິ,

ສິລາຍ ໂຍຄ຺ຄໍ ສຣໂຠ ກຣິຕ຺ວາ;

ທຸກ຺ຂູປນີຕໍ ມຈ຺ຈຸມຸຂາ ປໂມຈຍິ,

ອລີນຈິຕ຺ຕໍ ຕ ມິຄໍ ວເທສິ.

‘‘ກິໍ ຕ຺ວໍ ນຸ ຕຕ຺ເຖວ ຕທາ ອໂຫສິ,

ອຸທາຫຸ ເຕ ໂກຈິ ນໍ ເອຕທກ຺ຂາ;

ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉທ຺ໂທ ນຸສິ ສພ຺ພທສ຺ສີ,

ຎາຓໍ ນຸ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຠິໍສຣູປໍ.

‘‘ນ ເຈວຫໍ ຕຕ຺ຖ ຕທາ ອໂຫສິໍ,

ນ ຈາປິ ເມ ໂກຈິ ນໍ ເອຕທກ຺ຂາ;

ຄາຖາປທານຎ຺ຈ ສຸຠາສິຕານໍ,

ອຕ຺ຖໍ ຕທາເນນ຺ຕິ ຊນິນ຺ທ ຘີຣາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໓.໑໓໔-໑໔໓) –

ອິມໍ ເຕຣສນິປາເຕ ສຣຠຊາຕກຎ຺ຈ ກເຖສິ. ອິມານິ ປນ ປຎ຺ຈປິ ຊາຕການິ ອຕີເຕປິ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ຊານາຕີຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຎານຸຠາວປ຺ປກາສນຕ຺ຖເມວ ກຖິຕານີຕິ ເອວໍ ອາຄມນໂຕປິ ເຖໂຣ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ລຠິ.

ກຖໍ ຈິຓ຺ຓວສິໂຕຕິ? ຈິຓ຺ຓໍ ກິເຣຕໍ ເຖຣສ຺ສ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ກເຖຕີຕິ ເອວໍ ຈິຓ຺ຓວສິໂຕປິ ເຖໂຣ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ລຠິ.

ກຖໍ ຄຸຓາຕິເຣກໂຕຕິ? ຐເປຕ຺ວາ ຫິ ທສພລໍ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ເອກສາວໂກປິ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ສທິໂສ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວໍ ຄຸຓາຕິເຣກໂຕປິ ເຖໂຣ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ລຠິ.

ຍຖາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ, ເອວໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣປິ ສພ຺ເພເຫວ ຈຕູຫິປິ ອິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ລຠິ. ກຖໍ? ເຖໂຣ ຫິ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ ນນ຺ໂທປນນ຺ທສທິສມ຺ປິ ນາຄຣາຊານໍ ທເມສີຕິ ເອວໍ ຕາວ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ລຠິ. ນ ປເນສ ອິທາເນວ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ, ອຕີເຕ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິໂຕປິ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ ອໂຫສີຕິ.

‘‘ໂຍ ປພ຺ພຊີ ຊາຕິສຕານິ ປຎ຺ຈ,

ປຫາຍ ກາມານິ ມໂນຣມານິ;

ຕໍ ວີຕຣາຄໍ ສຸສມາຫິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ,

ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ວນ຺ທຖ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ’’ນ຺ຕິ. –

ເອວໍ ອາຄມນໂຕປິ ລຠິ. ຈິຓ຺ຓໍ ເຈຕໍ ເຖຣສ຺ສ ນິຣຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອິທ຺ຘິພເລນ ນິຣຍສຕ຺ຕານໍ ອສ຺ສາສຊນນຕ຺ຖໍ ສີຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຈກ຺ກມຕ຺ຕໍ ປທຸມໍ ມາເປຕ຺ວາ ປທຸມກຓ຺ຓິກາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕິ, ເທວໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວສງ຺ຆໍ ກມ຺ມຄຕິໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ສຈ຺ຈກຖໍ ກເຖຕີຕິ ເອວໍ ຈິຓ຺ຓວສິໂຕ ລຠິ. ຐເປຕ຺ວາ ຈ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຎ຺ໂຎ ສາວໂກ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ວິຍ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວໍ ຄຸຓາຕິເຣກໂຕ ລຠິ.

ຍຖາ ເຈສ, ເອວໍ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣປິ ສພ຺ເພເຫວິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ລຠິ. ກຖໍ? ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫິ ເຖຣສ຺ສ ຕິຄາວຸຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ຕີຫິ ໂອວາເທຫິ ອຸປສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອທາສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມຫາປຖວີ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ກມ຺ປິ, ມຫາຊນສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເຖຣສ຺ສ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ເອວໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ລຠິ. ນ ເຈສ ອິທາເນວ ຘຸຕຘໂຣ, ອຕີເຕ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິໂຕປິ ຘຸຕຘໂຣວ ອໂຫສິ.

‘‘ໂຍ ປພ຺ພຊີ ຊາຕິສຕານິ ປຎ຺ຈ,

ປຫາຍ ກາມານິ ມໂນຣມານິ;

ຕໍ ວີຕຣາຄໍ ສຸສມາຫິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ,

ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ວນ຺ທຖ ມຫາກສ຺ສປ’’ນ຺ຕິ. –

ເອວໍ ອາຄມນໂຕປິ ລຠິ. ຈິຓ຺ຓໍ ເຈຕໍ ເຖຣສ຺ສ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ຌຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ອວິຊຫິຕ຺ວາວ ກເຖຕີຕິ ເອວໍ ຈິຓ຺ຓວສິໂຕ ລຠິ. ຐເປຕ຺ວາ ຈ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຎ຺ໂຎ ສາວໂກ ເຕຣສຫິ ຘຸຕຄຸເຓຫິ ມຫາກສ຺ສປສທິໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວໍ ຄຸຓາຕິເຣກໂຕ ລຠິ. ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ເຕສໍ ເຕສໍ ເຖຣານໍ ຍຖາລາຠໂຕ ຄຸເຓ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຄຸຓວເສເນວ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຍຖາ ນາມ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຈກ຺ກຣຕນານຸຠາເວນ ຈກ຺ກວາຬຄພ຺ເຠ ຣຊ຺ຊສິຣິໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ເມ ປຕ຺ຕໍ, ກິໍ ເມ ອິທານິ ມຫາຊເນນ ໂອໂລກິເຕນາ’’ຕິ ນ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊສິຣິໍເຍວ ອນຸໂຠຕິ, ກາເລນ ປນ ກາລໍ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ເພ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຄ຺ຄເຫຕພ຺ເພ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຈ ຐເປຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕເກ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປຕິ, ເອວເມວໍ ມຫາໂພຘິມຓ຺ເຑ ອຘິຄຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕຘມ຺ມຣຊ຺ໂຊ ຘມ຺ມຣາຊາປິ ‘‘ກິໍ ເມ ອິທານິ ໂລເກນ ໂອໂລກິເຕນ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ ອນຸຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສຣໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທສຍມາໂນ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຍຸຕ຺ເຕ ກຓ຺ຫຘມ຺ເມ ປຸຄ຺ຄເລ ສິເນຣຸປາເທ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ອປາຍຠຍສນ຺ຕຊ຺ຊເນນ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຍຸຕ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ປຸຄ຺ຄເລ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຠວຄ຺ເຄ ນິສີທາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕເກ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣາທໂຍ ສາວເກ ຍາຖາວສຣສຄຸຓວເສເນວ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູນໍ, ຍທິທໍ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິອາທິມາຫ.

ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ຕຕ຺ຖ ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິ ປທໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູນນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຊານນ຺ຕານໍ. ຐເປຕ຺ວາ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຎ຺ໂຎ ສາວໂກ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣໂຕ ປຐມຕຣໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຖໂຣ ຈິຣກາລໍ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຊານາຕີຕິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ. ສພ຺ພປຐມໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ຍທາ ເຕນ ຘມ຺ໂມ ປຏິວິທ຺ໂຘ, ຈິຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຊານາຕີຕິປິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ. ອປິຈ ຂີຓາສວານໍ ຣຕ຺ຕິທິວສປຣິຈ຺ເຉໂທ ປາກໂຏວ ໂຫຕິ, ອຍຎ຺ຈ ປຐມຂີຓາສໂວຕິ ເອວມ຺ປິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູນໍ ສາວການໍ ອຍເມວ ອຄ຺ໂຄ ປຸຣິມໂກຏິຠູໂຕ ເສຏ຺ໂຐ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູນໍ ຍທິທໍ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ສ ເຖຣໍ ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂຍ ເອໂສຕິ, ອຄ຺ຄສທ຺ທໍ ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຍໍ ເອຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ຎາຕໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ປຏິວິທ຺ຘໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອຎ຺ຎາສິ ວຕ, ໂຠ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ, ອຎ຺ຎາສິ ວຕ, ໂຠ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ. ອິຕິ ຫິທໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອໂຫສີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໗).

ອຍໍ ປນ ເຖໂຣ ກຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ປຸພ຺ພປຕ຺ຖນໍ ອຠິນີຫາຣໍ ອກາສິ, ກທາ ປພ຺ພຊິໂຕ, ກທາເນນ ປຐມໍ ຘມ຺ໂມ ອຘິຄໂຕ, ກທາ ຐານນ຺ຕເຣ ຐປິໂຕຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ເພສຸປິ ເອຕທຄ຺ເຄສຸ ປຎ຺ຫກມ຺ມໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ອິມສ຺ສ ຕາວ ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸທປາທິ, ຕສ຺ສ ປຏິວິທ຺ຘສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກໂຕ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ມຫາປຖວິຍໍ ຐເປຕຸໍ ປາເທ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ປາທສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ມຫນ຺ຕໍ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ອຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ, ຕສ຺ສ ຘຸຣປຕ຺ຕານິ ນວຸຕິຫຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເກສຣໍ ຕິໍສຫຕ຺ຖໍ, ກຓ຺ຓິກາ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖາ, ປາເທນ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານໍ ເອກາທສຫຕ຺ຖໍ. ຕສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ສຣີຣໍ ອຏ຺ຐປຓ຺ຓາສຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ປທຸມກຓ຺ຓິກາຍ ທກ຺ຂິຓປາເທ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ມຫາຕຸມ຺ພມຕ຺ຕາ ເຣຓຸ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ໂອກິຣມານາ ໂອຕຣິ, ວາມປາທສ຺ສ ຐປນກາເລປິ ຕຖາຣູປໍເຍວ ປທຸມໍ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາທໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ຕໂຕປິ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓາວ ເຣຓຸ ສຣີຣໍ ໂອກິຣິ. ຕໍ ປນ ເຣຓຸໍ ອຠິຠວມານາ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຣີຣປ຺ປຠາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຍນ຺ຕນາຬິກາຍ ວິສ຺ສຏ຺ຐສຸວຓ຺ຓຣສຘາຣາ ວິຍ ສມນ຺ຕາ ທ຺ວາທສໂຍຊນຏ຺ຐານໍ ເອໂກຠາສໍ ອກາສິ. ຕຕິຍປາທຸທ຺ຘຣຓກາເລ ປຖມຸຄ຺ຄຕໍ ປທຸມໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ປາທສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎໍ ນວໍ ປທຸມໍ ອຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ. ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາປິ ມຫາປທຸມໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕເນວສ຺ສ ‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕຣສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ.

ເອວໍ ໂສ ຠຄວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ມຫາຊນສ຺ສ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຫໍສວຕີນຄຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສ ອາຄຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ປິຕາ ມຫາຣາຊາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ ເກຈິ ສກທາຄາມີ ເກຈິ ອນາຄາມີ ເກຈິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ຣາຊາ ສ຺ວາຕນາຍ ທສພລໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວາຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສກນິເວສເນ ມຫາທານໍ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕານຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ວິຫາຣເມວ ຄໂຕ. ເຕເນວ ນິຍາເມນ ປຸນທິວເສ ນາຄຣາ, ປຸນທິວເສ ຣາຊາຕິ ທີຆມທ຺ຘານໍ ທານໍ ອທໍສຸ.

ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຍໍ ເຖໂຣ ຫໍສວຕີນຄເຣ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ເອກທິວສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຘມ຺ມເທສນາກາເລ ຫໍສວຕີນຄຣວາສິໂນ ຄນ຺ຘມາລາທິຫຕ຺ເຖ ເຍນ ພຸທ຺ໂຘ, ເຍນ ຘມ຺ໂມ, ເຍນ ສງ຺ໂຆ, ຕນ຺ນິນ຺ເນ ຕປ຺ໂປເຓ ຕປ຺ປພ຺ຠາເຣ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເຕນ ມຫາຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ຘມ຺ມເທສນຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ສາສເນ ປຐມໍ ປຏິວິທ຺ຘຘມ຺ມໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມຫາ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ຐເປຕ຺ວາ ກິຣ ພຸທ຺ຘໍ ອຎ຺ໂຎ ອິມິນາ ປຐມຕຣໍ ປຏິວິທ຺ຘຘມ຺ໂມ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອໂຫ ວຕາຫມ຺ປິ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌນສມຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນິມນ຺ເຕສິ. ສຕ຺ຖາ ອຘິວາເສສິ.

ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ສກນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ພຸທ຺ຘານໍ ນິສຊ຺ຊນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຘທາມມາລາທາມາທີຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ສກນິເວສເນ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວາຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ວິຈິຕ຺ຣຍາຄຸຂຊ຺ຊກປຣິວາຣໍ ນານາຣສສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຄນ຺ຘສາລິໂຠຊນໍ ທຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ຕິຈີວຣປໂຫນເກ ວງ຺ຄປຏ຺ເຏ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນາຫໍ ປຣິຕ຺ຕກສ຺ສ ຐານສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຈຣາມິ, ມຫນ຺ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ຈຣາມິ, ນ ໂຂ ປນ ສກ຺ກາ ເອກເມວ ທິວສໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕຸ’’ນ຺ຕິ ‘‘ອນຸປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ທຸສ຺ສໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມສຸຂຸມວຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘານໍ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສໍ ຕິຈີວເຣນ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂຍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອິໂຕ ສຕ຺ຕທິວສມຕ຺ຖເກ ຠິກ຺ຂຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ, ອຫມ຺ປິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ວິຍ ອນາຄເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປາທມູເລ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ.

ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ມຫາອຘິກາໂຣ ກໂຕ, ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ເອຕສ຺ສ ອຍໍ ປຕ຺ຖນາ ໂນ’’ຕິ ອນາຄຕໍສຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປສ຺ສິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ອຕີຕໍ ວາ ອນາຄຕໍ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ອາຣພ຺ຠ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕານໍ ອາວຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອເນກກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສນ຺ຕຣມ຺ປິ ຈ ອຕີຕໍ ວາ ອນາຄຕໍ ວາ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ສນ຺ຕຣມ຺ປິ ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘເມວ ມນສິກາຣປຏິພທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິເຍນ ຎາເຓນ ໂສ ຠຄວາ ອິທໍ ອທ຺ທສ – ‘‘ອນາຄເຕ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປປຣິໂຍສາເນ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕທາ ອິມສ຺ສ ປຕ຺ຖນາ ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ເອວມາຫ – ‘‘ອມ຺ໂຠ, ກຸລປຸຕ຺ຕ, ອນາຄເຕ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປປຣິໂຍສາເນ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ ຕສ຺ສ ປຐມກຘມ຺ມເທສນາຍ ເຕປຣິວຏ຺ຏຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫສ຺ສນຍສມ຺ປນ຺ເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສສີ’’ຕິ.

ອິຕິ ສຕ຺ຖາ ຕໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ຈຕຸຣາສີຕິ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ສານິ ເທເສຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ສຣີຣໍ ສຸວຓ຺ຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ເອກຄ຺ຆນໍ ອໂຫສິ, ສຣີຣເຈຕິຍໍ ປນສ຺ສຸພ຺ເພເຘນ ສຕ຺ຕໂຍຊນິກໍ ອກໍສຸ. ອິຏ຺ຐກາ ສຸວຓ຺ຓມຍາ ອເຫສຸໍ, ຫຣິຕາລມໂນສິລາຍ ມຕ຺ຕິກາກິຈ຺ຈໍ, ເຕເລນ ອຸທກກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍິໍສຸ. ພຸທ຺ຘານໍ ຘຣມານກາເລ ສຣີຣປ຺ປຠາ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກໍ ຜຣິ, ປຣິນິພ຺ພຸຕານໍ ປນ ເຕສໍ ຣສ຺ມິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນສຕໍ ອວຕ຺ຖຣິ.

ອຍໍ ເສຏ຺ຐິ ພຸທ຺ຘານໍ ສຣີຣເຈຕິຍໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຣຕນຄ຺ຆິຍານິ ກາເຣສິ. ເຈຕິຍປຕິຏ຺ຐາປນທິວເສ ອນ຺ໂຕເຈຕິເຍ ຣຕນຆຣໍ ກາເຣສິ. ໂສ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໍ ມຫນ຺ຕໍ ທານາທິມຍໍ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສໍສຣນ຺ຕສ຺ເສວ ນວນວຸຕິ ກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ນວ ກປ຺ປສຕານິ ນວ ຈ ກປ຺ປາ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕາ. ເອຕ຺ຕກສ຺ສ ກາລສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ອິໂຕ ເອກນວຸຕິກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ອຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ພນ຺ຘຸມຕີນຄຣສ຺ສ ທ຺ວາຣສມີເປ ຄາເມ ກຸຏຸມ຺ພິຍເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ມຫາກາໂລຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ, ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ປນສ຺ສ ຈູຬກາໂລ ນາມ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວິປສ຺ສີ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕປຸຣາ ຈວິຕ຺ວາ ພນ຺ຘຸມຕີນຄເຣ ພນ຺ຘຸມສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖາຍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອາຍາຈິໂຕ ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກນິຏ຺ຐໍ ຂຓ຺ຑໍ ນາມ ຣາຊກຸມາຣໍ ຕິສ຺ສຎ຺ຈ ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ເຕສຎ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ, ປິຕຸ ຈ ສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂພຘິມຓ຺ຑໂຕ ອາກາເສເນວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຂເມ ມິຄທາເຍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ເຕ ທ຺ເວປິ ຊນາ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ.

ອຖາປເຣປິ ໂພຘິສຕ຺ຕກາເລ ອນຸປພ຺ພຊິຕາ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ຂຓ຺ຑຕ຺ເຖຣໍ ອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐາເນ, ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣໍ ທຸຕິຍສາວກຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ຣາຊາປິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕີສຸ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ສ຺ວາຕນາຍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ໂສ ປາສາທວຣຄໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕ, ທຸຕິຍປຸຕ຺ໂຕ ເມ ອຄ຺ຄສາວໂກ, ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ໂຕ ທຸຕິຍສາວໂກ. ອິເມ ຈ ອວເສສຠິກ຺ຂູ ຄິຫິກາເລປິ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕເມວ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ວິຈຣິໍສຸ, ອິເມ ປຸພ຺ເພປິ ທານິປິ ມຍ຺ຫເມວ ຠາຣາ, ອຫເມວ ເຕ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ອຎ຺ເຎສໍ ໂອກາສໍ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ວິຫາຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຣາຊເຄຫທ຺ວາຣາ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຂທິຣປາກາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວຕ຺ເຖຫິ ປຏິຈ຺ຉາທາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ສຸວຓ຺ຓຕາຣກວິຈິຕ຺ຕໍ ສໂມລມ຺ພິຕຕາລກ຺ຂນ຺ຘມຕ຺ຕວິວິຘປຸປ຺ຜທາມວິຕານໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາຠູມິໍ ວິຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣເຓຫິ ສນ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ມາລາຄຈ຺ຉເກສຸ ປຸຓ຺ຓຆເຏ ສກລມຄ຺ຄວາສຕ຺ຖາຍ ຈ ຄນ຺ຘນ຺ຕເຣສຸ ປຸປ຺ຜານິ ປຸປ຺ຜນ຺ຕເຣສຸ ຄນ຺ເຘ ຈ ຐປາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ. ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອນ຺ໂຕສາຓິຍາວ ຣາຊເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕິ. ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ທຏ຺ຐຸມ຺ປິ ນ ລຠຕິ, ກຸໂຕ ປນ ຠິກ຺ຂໍ ວາ ທາຕຸໍ ປູຊໍ ວາ ກາຕຸໍ.

ນາຄຣາ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຖຸ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຕ຺ຕມາສາຘິການິ ສຕ຺ຕ ສໍວຈ຺ຉຣານິ, ມຍຎ຺ຈ ທຏ຺ຐຸມ຺ປິ ນ ລຠາມ, ປເຄວ ຠິກ຺ຂໍ ວາ ທາຕຸໍ ປູຊໍ ວາ ກາຕຸໍ ຘມ຺ມໍ ວາ ໂສຕຸໍ. ຣາຊາ ‘ມຍ຺ຫໍ ເອວ ພຸທ຺ໂຘ, ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ໂມ, ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ໂຆ’ຕິ ມມາຍິຕ຺ວາ ສຍເມວ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ. ສຕ຺ຖາ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ນ ຣຎ຺ໂຎເຍວ ອຕ຺ຖາຍ. ນ ຫິ ຣຎ຺ໂຎເຍວ ນິຣໂຍ ອຸຓ຺ໂຫ, ອຎ຺ເຎສໍ ນີລຸປ຺ປລວນສທິໂສ. ຕສ຺ມາ ຣາຊານໍ ເອວໍ ວທາມ ‘ສເຈ ໂນ ສຕ຺ຖາຣໍ ເທຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ເທຕິ, ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣມ. ນ ສກ຺ກາ ໂຂ ປນ ສຸທ຺ຘນາຄເຣເຫວ ເອວໍ ກາຕຸໍ, ເອກໍ ເຊຏ຺ຐກປຸຣິສມ຺ປິ ຄຓ຺ຫາມາ’’’ຕິ ເສນາປຕິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ ກິໍ ອມ຺ຫາກໍ ປກ຺ໂຂ ໂຫຫິສິ, ອຸທາຫຸ ຣຎ຺ໂຎ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ປກ຺ໂຂ ໂຫມິ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ປຐມທິວໂສ ມຍ຺ຫໍ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ເຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ.

ໂສ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ນາຄຣາ, ເທວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຸປິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ກິມຕ຺ຖໍ ຕາຕາຕິ? ສຕ຺ຖາຣໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫວ ອຸປຏ຺ຐຫຖ, ອມ຺ເຫ ນ ລຠາມາຕິ. ສເຈ ອິທານິປິ ລຠນ຺ຕິ, ນ ກຸປ຺ປນ຺ຕິ. ອລຠນ຺ຕາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິຕຸກາມາ, ເທວາຕິ. ຍຸຊ຺ຌາມິ, ຕາຕ, ນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ເທມີຕິ. ເທວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທາສາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌາມາຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ກໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຌິສ຺ສຖາຕິ? ນນຸ ຕ຺ວໍ ເສນາປຕີຕິ? ນາຄເຣຫິ ວິນາ ອສມຕ຺ໂຖ ອຫໍ, ເທວາຕິ. ຕໂຕ ຣາຊາ ‘‘ພລວນ຺ໂຕ ນາຄຣາ, ເສນາປຕິປິ ເຕສໍເຍວ ປກ຺ໂຂ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎານິ ສຕ຺ຕມາສາຘິການິ ສຕ຺ຕ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ເທນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຫ. ນາຄຣາ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ຉພ຺ພສ຺ສານິ ປຎ຺ຈວສ຺ສານີ’’ຕິ ເອວໍ ຫາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕ ທິວເສ ຍາຈິ. ນາຄຣາ ‘‘ອຕິກກ຺ຂຬໍ ທານິ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອນຸຊານິໍສຸ. ຣາຊາ ສຕ຺ຕມາສາຘິການໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສໍວຈ຺ຉຣານໍ ສຊ຺ຊິຕໍ ທານມຸຂໍ ສຕ຺ຕນ຺ນເມວ ທິວສານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຉ ທິວເສ ເກສຎ຺ຈິ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍເຍວ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ນາຄເຣ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສຖ, ຕາຕາ, ເອວຣູປໍ ທານໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຕປິ ‘‘ນນຸ ອມ຺ເຫເຍວ ນິສ຺ສາເຍຕໍ ເທວສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ປິຏ຺ຐິຫຕ຺ເຖນ ອສ຺ສູນິ ປຸຎ຺ຉມາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສໍ ອຎ຺ຎສ຺ສຸ ຠາຣໍ ອກຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕສິໍ, ນາຄຣານໍ ທານິ ເມ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ນາຄຣາ ຫິ ‘ມຍໍ ທານໍ ທາຕຸໍ ນ ລຠາມາ’ຕິ ຠຄວາ ກຸປ຺ປນ຺ຕິ. ສ຺ເວວ ປຏ຺ຐາຍ ເຕສໍ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ.

ອຖ ທຸຕິຍທິວເສ ເສນາປຕິ ມຫາທານໍ ອທາສິ. ຕໂຕ ນາຄຣາ ຣຎ຺ຎາ ກຕສກ຺ກາຣໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກຕ຺ວາ ທານໍ ອທໍສຸ. ເອເຕເນວ ນິຍາເມນ ສກລນຄຣສ຺ສ ປຏິປາຏິຍາ ຄຕາຍ ທ຺ວາຣຄາມວາສິໂນ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ສຊ຺ຊຍິໍສຸ. ມຫາກາລກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຈູຬກາລໍ ອາຫ – ‘‘ທສພລສ຺ສ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ສ຺ເວວ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕິ, ກິໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ? ຕ຺ວເມວ ຠາຕິກ ຊານາຫີຕິ. ສເຈ ມຍ຺ຫໍ ຣຸຈິຍາ ກໂຣສິ, ອມ຺ຫາກໍ ໂສຬສກຣີສມຕ຺ເຕສຸ ເຂຕ຺ເຕສຸ ຄຫິຕຄພ຺ຠາ ສາລິໂຍ ອຕ຺ຖິ. ສາລິຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ ອາທາຍ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຈາເປມາຕິ. ເອວໍ ກຍິຣມາເນ ກສ຺ສຈິ ອຸປກາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເນຕໍ ມຍ຺ຫໍ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ. ສເຈ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ນ ກໂຣສິ, ອຫໍ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກໍ ມມາຍິຕຸໍ ລຠາມີຕິ ໂສຬສກຣີສມຕ຺ຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຣີສຏ຺ຐາເນ ສີມໍ ຐເປຕ຺ວາ ສາລິຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ ອາທາຍ ອສມ຺ຠິນ຺ເນ ຂີເຣ ປຈາເປຕ຺ວາ ຈຕຸມຘຸຣໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອທາສິ. ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ໂຂ ຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ ຄຫິຕຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ປຸນ ປູຣຕິ. ປຸຖຸກກາເລ ປຸຖຸກຄ຺ຄໍ ນາມ ອທາສິ, ຄາມວາສີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄສສ຺ສໍ ນາມ ອທາສິ, ລາຍເນ ລາຍນຄ຺ຄໍ, ເວຓິກຣເຓ ເວຓຄ຺ຄໍ, ກລາປາທີສຸ ກລາປຄ຺ຄໍ ຂລຄ຺ຄໍ ຂລຠຓ຺ຑຄ຺ຄໍ ໂກຏ຺ຐຄ຺ຄນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂສ ເອກສສ຺ເສວ ນວ ວາເຣ ອຄ຺ຄທານໍ ອທາສິ. ຕມ຺ປິ ສສ຺ສໍ ອຕິເຣກໍ ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປນ຺ນໍ ອໂຫສິ.

ຍາວ ພຸທ຺ຘາ ຘຣຕິ, ຍາວ ຈ ສງ຺ໂຆ ຘຣຕິ, ເອເຕເນວ ນິຍາເມນ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເທເວສຸ ເຈວ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສໍສຣນ຺ໂຕ ເອກນວຸຕິກປ຺ເປ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ນກາເລ ກປິລວຕ຺ຖຸນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ໂທຓວຕ຺ຖຸພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎມາຓໂວຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຸຑ຺ຒິມນ຺ວາຍ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓມນ຺ຕານໍ ປາຣໍ ອຄມາສິ. ເຕນ ສມເຍນ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕປຸຣາ ຈວິຕ຺ວາ ກປິລວຕ຺ຖຸປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ອຏ຺ຐຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຕໍ ອຫຕວຕ຺ເຖຫິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອປ຺ໂປທກໍ ມຘຸປາຍາສໍ ປາເຍຕ຺ວາ ເຕສໍ ອນ຺ຕເຣ ອຏ຺ຐ ຊເນ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ມຫາຕເລ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ອານຍິໍສຸ. ຘຸຣາສເນ ນິສິນ຺ນພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ສຣີຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ອຸກ຺ຂິປິ. ເອວໍ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ຊນາ ອຸກ຺ຂິປິໍສຸ. ເຕສໍ ປນ ສພ຺ພນວໂກ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎມາຓໂວ, ໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓວຣນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຄາຣມຊ຺ເຌ ຐານກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ເອກນ຺ເຕເນສ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອກເມວ ອງ຺ຄຸລິໍ ອຸກ຺ຂິປິ. ອິຕເຣ ປນ ສຕ຺ຕ ຊນາ ‘‘ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິສ຺ສຕິ, ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ. ສເຈ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທ຺ເວ ຄຕິໂຍ ທິສ຺ວາ ທ຺ເວ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ອຸກ຺ຂິປິໍສຸ. ອຍໍ ປນ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ກຕາຘິກາໂຣ ປຈ຺ຉິມຠວິກສຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ອິຕເຣ ສຕ຺ຕ ຊເນ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ‘‘ອິເມຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ຐານກຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ນິສ຺ສໍສຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອກເມວ ຄຕິໍ ອທ຺ທສ, ຕສ຺ມາ ເອກໍ ອງ຺ຄຸລິໍ ອຸກ຺ຂິປິ. ຕໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕ ອາມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ຕາຕາ, ອມ຺ເຫ ມຫລ຺ລກາ, ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ປຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕປ຺ປຕ຺ຕໍ ມຍໍ ສມ຺ຠາເວຍ຺ຍາມ ວາ ໂນ ວາ. ຕຸມ຺ເຫ ຕສ຺ມິໍ ກຸມາເຣ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ.

ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາປິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຘາຕິໂຍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຫາຣໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວຸທ຺ຘິໍ ອາປາເທສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕປິ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເທໂວ ວິຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ປຣິປກ຺ເກ ຎາເຓ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ອານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ຣາຫຸລກຸມາຣສ຺ສ ຊາຕທິວເສ ຉນ຺ນສຫາໂຍ ກຓ຺ຑກໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ເທວຕາຫິ ວິວເຏນ ທ຺ວາເຣນ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຕເນວ ຣຕ຺ຕິຠາເຄນ ຕີຓິ ຣຊ຺ຊານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອໂນມານທີຕີເຣ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຆຏິກາຣມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອາຠເຕ ອຣຫທ຺ຘເຊ ຄຫິຕມຕ຺ເຕເຍວ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ປາສາທິເກນ ອິຣິຍາປເຖນ ຣາຊຄຫໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑວປພ຺ພຕຈ຺ຉາຍາຍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ມາຄເຘນ ຣຊ຺ຊສິຣິຍາ ນິມນ຺ຕິຍມາໂນປິ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸຣຸເວລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຣມຓີໂຍ ວຕ ອຍໍ ຠູມິຠາໂຄ, ອລໍ ວຕິທໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຘານຕ຺ຖິກສ຺ສ ປຘານາຍາ’’ຕິ ປຘານາຠິມຸຂໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວາສໍ ອຸປຄໂຕ.

ເຕນ ສມເຍນ ອິຕເຣ ສຕ຺ຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄຕາ, ສພ຺ພທຫໂຣ ປນ ລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫໂກ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎມາຓໂວ ອໂຣໂຄ. ໂສ ‘‘ມຫາປຸຣິໂສ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຸຕ຺ເຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາໂຣ ກິຣ ປພ຺ພຊິໂຕ. ໂສ ຫິ ນິສ຺ສໍສຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ. ສເຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຕໂຣ ອໂຣຄາ ອສ຺ສຸ, ອຊ຺ຊ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍຸໍ. ສເຈ ຕຸມ຺ເຫປິ ອິຈ຺ຉຖ, ເອຖ ມຍໍ ຕໍ ມຫາປຸຣິສມນຸປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ສພ຺ເພ ເອກຈ຺ຉນ຺ທາ ຠວິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ຕໂຍ ຊນາ ນ ປພ຺ພຊິໍສຸ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ອິເມ ປຎ຺ຈ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມິໍສຸ. ເຕ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ມຫາປຘານໍ ປທຫນ຺ເຕ ‘‘ອິທານິ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ ອິທານິ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຫາສຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫມານາ ສນ຺ຕິກາວຈຣາວສ຺ສ ອເຫສຸໍ. ຍທາ ປນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກຕິລຕຓ຺ຑຸລາທີຫິ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕປິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ອຣິຍຘມ຺ມປຏິເວຘສ຺ສ ອຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ໂອຬາຣິກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫຣິ, ຕທາ ເຕ ປກ຺ກມິຕ຺ວາ ອິສິປຕນໍ ອຄມໍສຸ.

ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂອຬາຣິກາຫາຣປຣິໂຠເຄນ ຉວິມໍສໂລຫິຕປາຣິປູຣິໍ ກຕ຺ວາ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມທິວເສ ສຸຊາຕາຍ ທິນ຺ນໍ ວຣໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ນທິຍາ ປຏິໂສຕໍ ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຕສນ຺ນິຏ຺ຐາໂນ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ກາເລນ ນາຄຣາເຊນ ອເນເກຫິ ຖຸຕິສເຕຫິ ອຠິຕ຺ຖວິຍມາໂນ ມຫາໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອຈລຏ຺ຐາເນ ປາຈີນໂລກຘາຕຸອຠິມຸໂຂ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ສູຣິເຍ ຘຣມາເນເຍວ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສກາລສມນນ຺ຕເຣ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອນຸໂລມປຏິໂລມໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣວຏ຺ຏໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ ປຏິວິທ຺ຘໍ ອສາຘາຣຓໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ຕຕ຺ເຖວ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ.

ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ວິຫຣິຕ຺ວາ ຣາຊາຍຕນມູເລ ມຘຸປິຓ຺ຑິກໂຠຊນໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູລໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນ ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍ ຈິຕ຺ເຕ ນມນ຺ເຕ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຍາຈິໂຕ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທິເຠເທ ສຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຬາຣຸທການໍ ກາລກຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຸນ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ພຫູປກາຣາ ໂຂ ປນ ເມ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ, ເຍ ມໍ ປຘານປຫິຕຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຍໍນູນາຫໍ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ອິທໍ ປນ ສພ຺ພເມວ ພຸທ຺ຘານໍ ປຣິວິຕກ຺ກມຕ຺ຕເມວ, ຐເປຕ຺ວາ ປນ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂສປິ ເອຕທຕ຺ຖເມວ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ອກາສິ, ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນວ ວາເຣ ອຄ຺ຄສສ຺ສທານໍ ອທາສິ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອິສິປຕນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຍນ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ, ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເຕ ຕຖາຄຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາວ ອຕ຺ຕໂນ ກຕິກາຍ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ເອໂກ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫສິ, ເອໂກ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສິ, ເອໂກ ປາໂທທກໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປສິ, ເອໂກ ປາເທ ໂຘວິ, ເອໂກ ຕາລວຓ຺ຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພີຊມາໂນ ຐິໂຕ. ເອວໍ ເຕສຸ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ເນສຸ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣໍ ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ເຕປຣິວຏ຺ຏໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ອາຣຠິ. ມນຸສ຺ສປຣິສາ ປຎ຺ຈ ຊນາວ ອເຫສຸໍ, ເທວປຣິສາ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖໂຣ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມໂກຏີຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ‘‘ມຍາ ທຸກ຺ກຣສຕາຠຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຐມເມວ ອຎ຺ຎາສີຕິ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ນາມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ເຖຣໍ ອາລປນ຺ໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎາສິ ວຕ, ໂຠ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ, ອຎ຺ຎາສິ ວຕ, ໂຠ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ຕເທວ ນາມໍ ຊາຕໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິຕິ ຫິທໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕ຺ເວວ ນາມໍ ອໂຫສີ’’ຕິ.

ອິຕິ ເຖໂຣ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ປາຏິປທທິວເສ ຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖໂຣ, ທຸຕິຍປກ຺ຂທິວເສ ວປ຺ປຕ຺ເຖໂຣ, ຕຕິຍປກ຺ຂທິວເສ ມຫານາມຕ຺ເຖໂຣ, ປກ຺ຂສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖິຍໍ ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖໂຣ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ປຎ຺ຈມິຍາ ປນ ປກ຺ຂສ຺ສ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສພ຺ເພປິ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐິຕາ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາ ຍສທາຣກປ຺ປມຸເຂ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສ ປຸຣິເສ, ກປ຺ປາສິຍວນສຓ຺ເຑ ຕິໍສມຕ຺ເຕ ຠທ຺ທວຄ຺ຄິເຍ, ຄຍາສີເສ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ສຫສ຺ສມຕ຺ເຕ ປຸຣາຓຊຏິເລຕິ ເອວໍ ມຫາຊນໍ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ພິມ຺ພິສາຣປ຺ປມຸຂານິ ເອກາທສນຫຸຕານິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ, ເອກໍ ນຫຸຕໍ ສຣຓຕ຺ຕເຍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຊມ຺ພຸທີປຕເລ ສາສນໍ ປຸປ຺ຜິຕຜລິຕໍ ກຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີປມຓ຺ຑລໍ ກາສາວປຊ຺ໂຊຕໍ ອິສິວາຕປຏິວາຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ເຊຕວນມຫາວິຫາຣໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສນຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິທ຺ຘຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕເຣ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ອຄ຺ໂຄ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ.

ເຖໂຣປິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ອຕ຺ຕໂນ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິກາ ອປກ຺ກມິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ປຸຓ຺ຓມາຓໂວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສາສເນ ອຄ຺ຄຘມ຺ມກຖິໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ໂທຓວຕ຺ຖຸພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄິເນຍ຺ຍໍ ປຸຓ຺ຓມາຓວໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ວສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘານໍ ອນ຺ເຕວາສິກຠາວໍ ກຕ຺ວາ ສຍໍ ທສພລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ຄາມນ຺ຕເສນາສນໍ ອສປ຺ປາຍໍ, ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ຉທ຺ທນ຺ຕທຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຉທ຺ທນ຺ຕທຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຉທ຺ທນ຺ຕຫຕ຺ຖິກຸລໍ ນິສ຺ສາຍ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕ-ໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໑໘໙-໑໙໐. ທຸຕິຍຕຕິເຍສຸ ມຫາປຎ຺ຎານນ຺ຕິ ມຫຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕານໍ. ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິຍາ ສມ຺ປນ຺ນານໍ. ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນຕິ ເຕສໍ ເຖຣານໍ ນາມໍ.

ອິເມສມ຺ປິ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິເກ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນາເມນ ສຣທມາຓໂວ ນາມ ອໂຫສິ. ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນາເມນ ສິຣິວຑ຺ຒນກຸຏຸມ຺ພິໂຍ ນາມ ອໂຫສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ສຫປໍສຸກີຬິຕາວ ສຫາຍກາ ອເຫສຸໍ. ສຣທມາຓໂວ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ກຸລສນ຺ຕກໍ ມຫາຘນໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ຣໂຫຄໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ອິຘໂລກຕ຺ຕຠາວເມວ ຊານາມິ, ໂນ ປຣໂລກຕ຺ຕຠາວໍ, ຊາຕສຕ຺ຕານຎ຺ຈ ມຣຓໍ ນາມ ຘຸວໍ, ມຍາ ເອກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂມກ຺ຂຘມ຺ມຄເວສນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ສຫາຍກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມ ສິຣິວຑ຺ຒນ, ອຫໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂມກ຺ຂຘມ຺ມໍ ຄເວສິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ. ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ສມ຺ມ, ຕ຺ວໍເຍວ ປພ຺ພຊາຫີຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຣໂລກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ສຫາເຍ ວາ ຎາຕິມິຕ຺ເຕ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ອຕ຺ຕໂນວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ຣຕນໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ກປຓທ຺ຘິກວຓິພ຺ພກຍາຈການໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປາທໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິ. ຕສ຺ສ ເອໂກ ທ຺ເວ ຕໂຍຕິ ເອວໍ ອນຸປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕາ ຈຕຸສຕ຺ຕຕິສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຊຏິລາ ອເຫສຸໍ. ໂສ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາ ອຏ຺ຐ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕສມ຺ປິ ຊຏິລານໍ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ເຕປິ ສພ຺ເພ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາ ອຏ຺ຐ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສຸໍ.

ເຕນ ສມເຍນ ອໂນມທສ຺ສີ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸທປາທິ. ນຄຣໍ ຈນ຺ທວຕີ ນາມ ອໂຫສິ, ປິຕາ ຍສວນ຺ໂຕ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ, ມາຕາ ຍໂສຘຣາ ນາມ ເທວີ, ໂພຘິ ອຊ຺ຊຸນຣຸກ຺ໂຂ, ນິສຠຕ຺ເຖໂຣ ຈ ອໂນມຕ຺ເຖໂຣ ຈາຕິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ, ວຣຸຓຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອຸປຏ຺ຐາໂກ, ສຸນ຺ທຣາ ຈ ສຸມນາ ຈາຕິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວິກາ, ອາຍຸ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໍ ອໂຫສິ, ສຣີຣໍ ອຏ຺ຐປຎ຺ຎາສຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘໍ, ສຣີຣປ຺ປຠາ ທ຺ວາທສໂຍຊນໍ ຜຣິ, ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ອໂຫສິ.

ອເຖກທິວສໍ ປຈ຺ຈູສກາເລ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ສຣທຕາປສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍ຺ຫໍ ສຣທຕາປສສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຕປຈ຺ຈເຍນ ຘມ຺ມເທສນາ ຈ ມຫຕີ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ຈ ອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ເຖສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສຫາຍໂກ ສິຣິວຑ຺ຒນກຸຏຸມ຺ພິໂຍ ທຸຕິຍສາວກຏ຺ຐານໍ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈສ຺ສ ປຣິວາຣາ ຈຕຸສຕ຺ຕຕິສຫສ຺ສຊຏິລາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອຎ຺ຎໍ ກຎ຺ຈິ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສີໂຫ ວິຍ ເອກຈໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ສຣທຕາປສສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິເກສຸ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ຄເຕສຸ ‘‘ພຸທ຺ຘຠາວໍ ເມ ຊານາຕູ’’ຕິ ຕສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ສຣທຕາປສສ຺ສ ອາກາສໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສຣທຕາປໂສ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ເຈວ ສຣີຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ຈສ຺ສ ທິສ຺ວາ ລກ຺ຂຓມນ຺ເຕ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ‘‘ອິເມຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ນາມ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ໂຕ ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ປພ຺ພຊ຺ຊນ຺ໂຕ ໂລເກ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ ສພ຺ພຎ຺ຎຸ ພຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ອຍໍ ປຸຣິໂສ ນິສ຺ສໍສຍໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ຊານິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ນິສີທິ ຠຄວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ. ສຣທຕາປໂສປິ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ອາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈຕຸສຕ຺ຕຕິສຫສ຺ສຊຏິລາ ປຓີຕປຓີຕານິ ໂອຊວນ຺ຕານິ ຜລາຜລານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ ພຸທ຺ຘານຎ຺ເຈວ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຈ ນິສິນ຺ນາສນໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອາຈຣິຍ, ມຍໍ ‘ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ວິຈຣາມ, ອຍໍ ປນ ປຸຣິໂສ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ. ຕາຕາ, ກິໍ ວທຖ? ສາສເປນ ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສຸພ຺ເພຘໍ ສິເນຣຸໍ ສມໍ ກາຕຸໍ ອິຈ຺ຉຖ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ອຸປມໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖ ປຸຕ຺ຕກາຕິ. ອຖ ເຕ ຕາປສາ ‘‘ສເຈ ອຍໍ ອິຕ຺ຕຣສຕ຺ໂຕ ອຠວິສ຺ສ, ນ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ເອວຣູປໍ ອຸປມໍ ອາຫເຣຍ຺ຍ, ຍາວ ມຫາ ວຕາຍໍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ສພ຺ເພວ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ສິຣສາ ວນ຺ທິໍສຸ.

ອຖ ເນ ອາຈຣິໂຍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ, ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ນຕ຺ຖິ, ສຕ຺ຖາ ຈ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ອິຘາຄໂຕ, ມຍໍ ຍຖາພລໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ທສ຺ສາມ. ຕຸມ຺ເຫ ຍໍ ຍໍ ປຓີຕໍ ຜລາຜລໍ, ຕໍ ຕໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ. ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວິຕ຺ວາ ສຍໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ສຕ຺ຖາຣາ ຈ ຜລາຜເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕມຕ຺ເຕ ເທວຕາ ທິພ຺ໂພຊໍ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ຕາປໂສ ອຸທກມ຺ປິ ສຍເມວ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ອທາສິ. ຕໂຕ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ສຕ຺ຖຣິ ສພ຺ເພ ອນ຺ເຕວາສິເກ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ສາຣຓີຍໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ເຕ ສຕ຺ຖຸ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສຂີຓາສວປຣິວາຣາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ຕໂຕ ສຣທຕາປໂສ ອນ຺ເຕວາສິເກ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕາຕາ, ພຸທ຺ຘານໍ ນິສິນ຺ນາສນມ຺ປິ ນີຈໍ, ສມຓສຕສຫສ຺ສານມ຺ປິ ອາສນໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ອຊ຺ຊ ອຸຬາຣໍ ພຸທ຺ຘສກ຺ກາຣໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປພ຺ພຕປາທໂຕ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ນານິ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣຖາ’’ຕິ. ກຖນກາໂລ ປປຎ຺ໂຈ ວິຍ ໂຫຕິ, ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ປນ ວິສໂຍ ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍຕິ ມຸຫຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເນວ ເຕ ຕາປສາ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘສມ຺ປນ຺ນານິ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ປຸປ຺ຜາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ, ອຸຠິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ ຕິຄາວຸຕໍ, ເສສຠິກ຺ຂູນໍ ອຑ຺ຒໂຍຊນິກາທິເຠທໍ, ສງ຺ຆນວກສ຺ສ ອຸສຠມຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ເອວໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ອາສເນສຸ ສຣທຕາປໂສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕສຸຂຕ຺ຖາຍ ອິມໍ ປຸປ຺ຜາສນໍ ອຠິຣຸຫຖາ’’ຕິ ອາຫ.

‘‘ນານາປຸປ຺ຜຎ຺ຈ ຄນ຺ຘຎ຺ຈ, ສມ຺ປາເທຕ຺ວານ ເອກໂຕ;

ປຸປ຺ຜາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ, ອິທໍ ວຈນມພ຺ຣວິໍ.

‘‘ອິທໍ ເຕ ອາສນໍ ວີຣ, ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ຕວນຸຈ຺ຉວິໍ;

ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທນ຺ໂຕ, ນິສີທ ປຸປ຺ຜມາສເນ.

‘‘ສຕ຺ຕຣຕ຺ຕິທິວໍ ພຸທ຺ໂຘ, ນິສີທິ ປຸປ຺ຜມາສເນ;

ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ຫາສຍິຕ຺ວາ ສເທວເກ’’ຕິ.

ເອວໍ ນິສິນ຺ເນ ສຕ຺ຖຣິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ຈ ເສສຠິກ຺ຂູ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕາສເນສຸ ນິສີທິໍສຸ. ສຣທຕາປໂສ ມຫນ຺ຕໍ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຘາຣຍນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຊຏິລານໍ ອຍໍ ສກ຺ກາໂຣ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕູ’’ຕິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິ. ສຕ຺ຖຸ ສມາປນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາປິ ເສສຠິກ຺ຂູປິ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕຖາຄເຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ອນ຺ເຕວາສິກາ ຠິກ຺ຂາຈາຣກາເລ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ວນມູລຜລາຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສສກາເລ ພຸທ຺ຘານໍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ສຣທຕາປໂສ ປນ ຠິກ຺ຂາຈາຣມ຺ປິ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຄຫິຕນິຍາເມເນວ ສຕ຺ຕາຫໍ ປີຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມສິ.

ສຕ຺ຖາ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ ນິສິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວກໍ ນິສຠຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ນິສຠ ສກ຺ກາຣກາຣການໍ ຕາປສານໍ ປຸປ຺ຜາສນານຸໂມທນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກາ ປຏິລທ຺ຘມຫາລາໂຠ ມຫາໂຍໂຘ ວິຍ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ສາວກປາຣມິຎາເຓ ຐຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜາສນານຸໂມທນໍ ອາຣຠິ. ຕສ຺ສ ເທສນາວສາເນ ທຸຕິຍສາວກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຫີ’’ຕິ. ອໂນມຕ຺ເຖໂຣ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ສາວການໍ ເທສນາຍ ເອກສ຺ສປິ ອຠິສມໂຍ ນາໂຫສິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ອປຣິມາເຓ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ຐຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຣຠິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຐເປຕ຺ວາ ສຣທຕາປສໍ ສພ຺ເພປິ ຈຕຸສຕ຺ຕຕິສຫສ຺ສຊຏິລາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຖ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ເຕສໍ ຕາວເທວ ເກສມສ຺ສຸ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ອຏ຺ຐ ປຣິກ຺ຂາຣາ ກາເຍ ປຏິມຸກ຺ກາວ ອເຫສຸໍ.

ສຣທຕາປໂສ ກສ຺ມາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນ ປຕ຺ໂຕຕິ? ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສ ກິຣ ພຸທ຺ຘານໍ ທຸຕິຍາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ສາວກປາຣມິຎາເຓ ຐຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທສຍໂຕ ອຄ຺ຄສາວກສ຺ສ ເທສນໍ ໂສຕຸໍ ອາຣທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ອໂຫ ວຕາຫມ຺ປິ ອນາຄເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ອິມິນາວ ສາວເກນ ລທ຺ຘຘຸຣໍ ລເຠຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທປາທິ. ໂສ ເຕນ ປຣິວິຕກ຺ເກນ ມຄ຺ຄຜລປຏິເວຘໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຕຖາຄຕໍ ປນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສມ຺ມຸເຂ ຐຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນນ຺ຕຣາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາສເນ ໂກ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ? ມຍາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອນຸປ຺ປວຕ຺ເຕຕາ ສາວກປາຣມິຎາຓສ຺ສ ໂກຏິປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂສຬສ ປຎ຺ຎາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ມຍ຺ຫໍ ສາສເນ ອຄ຺ຄສາວໂກ ນິສຠຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ເອໂສຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍ຺ວາຍໍ ມຍາ ສຕ຺ຕາຫໍ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣນ຺ເຕນ ສກ຺ກາໂຣ ກໂຕ, ອຫໍ ອິມສ຺ສ ຜເລນ ອຎ຺ຎໍ ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕໍ ວາ ນ ປຕ຺ເຖມິ, ອນາຄເຕ ປນ ອຍໍ ນິສຠຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຄ຺ຄສາວໂກ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຕ຺ຖນາ’’ຕິ ອນາຄຕໍສຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ອທ຺ທສ. ທິສ຺ວາ ສຣທຕາປສໍ ອາຫ – ‘‘ນ ເຕ ອຍໍ ປຕ຺ຖນາ ໂມຆາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນາຄເຕ ປນ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສ ມາຕາ ມຫາມາຍາ ນາມ ເທວີ ຠວິສ຺ສຕິ, ປິຕາ ສຸທ຺ໂຘທໂນ ນາມ ຣາຊາ, ປຸຕ຺ໂຕ ຣາຫຸໂລ ນາມ, ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອານນ຺ໂທ ນາມ, ທຸຕິຍສາວໂກ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ນາມ, ຕ຺ວໍ ປນ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄສາວໂກ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນາມ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ. ເອວໍ ຕາປສໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ.

ສຣທຕາປໂສປິ ອນ຺ເຕວາສິກຕ຺ເຖຣານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຫາຍກສ຺ສ ສິຣິວຑ຺ຒນກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ສາສນໍ ເປເສສິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມມ ສຫາຍກສ຺ສ ວເທຖ ‘ສຫາຍເກນ ເຕ ສຣທຕາປເສນ ອໂນມທສ຺ສິພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາທມູເລ ອນາຄເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ໂຄຕມພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ຖິຕໍ, ຕ຺ວໍ ທຸຕິຍສາວກຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ເຖຫີ’’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ເຖເຣຫິ ປຸເຣຕຣເມວ ເອກປສ຺ເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິຣິວຑ຺ຒສ຺ສ ນິເວສນທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ.

ສິຣິວຑ຺ຒໂນ ‘‘ຈິຣສ຺ສໍ ວຕ ເມ ອຍ຺ໂຍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ນີຈາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ອນ຺ເຕວາສິກປຣິສາ ປນ ໂວ, ຠນ຺ເຕ, ນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອາມ ສມ຺ມ, ອມ຺ຫາກໍ ອສ຺ສມໍ ອໂນມທສ຺ສີ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ອາຄໂຕ, ມຍໍ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ສກ຺ກາຣໍ ອກຣິມ຺ຫ. ສຕ຺ຖາ ສພ຺ເພສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຐເປຕ຺ວາ ມໍ ເສສາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໍສູຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ກສ຺ມາ ນ ປພ຺ພຊິຕາຕິ? ອຫໍ ສຕ຺ຖຸ ອຄ຺ຄສາວກໍ ນິສຠຕ຺ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ອນາຄເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ນາມ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ເຖສິໍ, ຕ຺ວມ຺ປິ ຕສ຺ສ ສາສເນ ທຸຕິຍສາວກຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ເຖຫີຕິ. ມຍ຺ຫໍ ພຸທ຺ເຘຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຈໂຍ ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ພຸທ຺ເຘຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຖນໍ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ ໂຫຕຸ, ຕ຺ວໍ ມຫນ຺ຕໍ ອຘິກາຣໍ ສຊ຺ເຊຫີຕິ.

ສິຣິວຑ຺ຒໂນ ສຣທຕາປສສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສນທ຺ວາເຣ ຣາຊມາເນນ ອຏ຺ຐກຣີສມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ສມຕລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວາລຸກໍ ໂອກິຣາເປຕ຺ວາ ລາຊປຎ຺ຈມານິ ປຸປ຺ຜານິ ວິກິຣິຕ຺ວາ ນີລຸປ຺ປລຈ຺ຉທນໍ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ເສສຠິກ຺ຂູນມ຺ປິ ອາສນານິ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ນິມນ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ສຣທຕາປສສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ຕາປໂສ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນິເວສນໍ ອຄມາສິ. ສິຣິວຑ຺ຒໂນ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຓ຺ຑປໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນສຸ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ ປຓີເຕນ ໂຠຊເນນ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ມຫາຣເຫຫິ ວຕ຺ເຖຫິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ນາຍໍ ອາຣມ຺ໂຠ ອປ຺ປມຕ຺ຕກຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ, ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ສຕ຺ຕາຫໍ ອນຸກມ຺ປໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ອຘິວາເສສິ. ໂສ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐິໂຕ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມມ ສຫາໂຍ ສຣທຕາປໂສ ຍສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ອຄ຺ຄສາວໂກ ໂຫມີຕິ ປຕ຺ເຖສິ, ອຫມ຺ປິ ຕສ຺ເສວ ທຸຕິຍສາວໂກ ຠວາມີ’’ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອນາຄຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຖນາຍ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຍາກາສິ – ‘‘ຕ຺ວໍ ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂຄຕມພຸທ຺ຘສ຺ສ ທຸຕິຍສາວໂກ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ. ພຸທ຺ຘານໍ ພ຺ຍາກຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ສິຣິວຑ຺ຒໂນ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາປິ ຠຕ຺ຕານຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ສປຣິວາໂຣ ວິຫາຣເມວ ຄໂຕ. ສິຣິວຑ຺ຒໂນ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊີວໍ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ທຸຕິຍຕ຺ຕວາເຣ ກາມາວຈຣເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ສຣທຕາປໂສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິເມສໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອນ຺ຕຣາກມ຺ມໍ ນ ກຖິຕໍ. ອມ຺ຫາກໍ ປນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ສຣທຕາປໂສ ຣາຊຄຫນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ອຸປຕິສ຺ສຄາເມ ສາຣິພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕໍທິວສເມວ ຈສ຺ສ ສຫາໂຍປິ ຣາຊຄຫສ຺ເສວ ອວິທູເຣ ໂກລິຕຄາເມ ໂມຄ຺ຄລ຺ລິພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕານິ ກິຣ ທ຺ເວປິ ກຸລານິ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ກຸລປຣິວຏ຺ຏາ ອາພທ຺ຘປຏິພທ຺ຘສຫາຍກາເນວ. ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເອກທິວສເມວ ຄພ຺ຠປຣິຫາຣໍ ອທໍສຸ. ທສມາສຈ຺ຈເຍນ ຊາຕານມ຺ປິ ເຕສໍ ຉສຏ຺ຐິ ຘາຕິໂຍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ສາຣິພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຕິສ຺ສຄາເມ ເຊຏ຺ຐກຸລສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຸປຕິສ຺ໂສຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ, ອິຕຣສ຺ສ ໂກລິຕຄາເມ ເຊຏ຺ຐກຸລສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂກລິໂຕຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ເຕ ອຸໂຠປິ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ສພ຺ພສິປ຺ປານໍ ປາຣໍ ອຄມໍສຸ.

ອຸປຕິສ຺ສມາຓວສ຺ສ ກີຬນຕ຺ຖາຍ ນທິໍ ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ວາ ປພ຺ພຕໍ ວາ ຄມນກາເລ ປຎ຺ຈ ສຸວຓ຺ຓສິວິກາສຕານິ ປຣິວາຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂກລິຕມາຓວສ຺ສ ປຎ຺ຈ ອາຊຎ຺ຎຣຖສຕານິ. ທ຺ເວປິ ຊນາ ປຎ຺ຈປຎ຺ຈມາຓວກສຕປຣິວາຣາ ໂຫນ຺ຕິ. ຣາຊຄເຫ ຈ ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ຄິຣຄ຺ຄສມຊ຺ຊໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເອກຏ຺ຐາເນເຍວ ມຎ຺ຈໍ ພນ຺ຘນ຺ຕິ. ທ຺ເວປິ ຊນາ ເອກໂຕວ ນິສີທິຕ຺ວາ ສມຊ຺ຊໍ ປສ຺ສນ຺ຕາ ຫສິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຫສນ຺ຕິ, ສໍເວຄຏ຺ຐາເນ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ທາຍໍ ທາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ທາຍໍ ເທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ເອກທິວສໍ ສມຊ຺ຊໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ປຣິປາກຄຕຕ຺ຕາ ຎາຓສ຺ສ ປຸຣິມທິວເສສຸ ວິຍ ຫສິຕພ຺ພຏ຺ຐາເນ ຫາໂສ ວາ ສໍເວຄຏ຺ຐາເນ ສໍເວຊນໍ ວາ ທາຍໍ ທາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ທາຍທານໍ ວາ ນາໂຫສິ. ທ຺ເວປິ ປນ ຊນາ ເອວໍ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ກິໍ ເອຕ຺ຖ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພປິເມ ອປ຺ປຕ຺ເຕ ວສ຺ສສເຕ ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ອມ຺ເຫຫິ ປນ ເອກໍ ໂມກ຺ຂຘມ຺ມໍ ຄເວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ.

ຕໂຕ ໂກລິໂຕ ອຸປຕິສ຺ສໍ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມ ອຸປຕິສ຺ສ, ນ ຕ຺ວໍ ອຎ຺ຎສຸ ທິວເສສຸ ວິຍ ຫຏ຺ຐປຫຏ຺ໂຐ, ອນຕ຺ຕມນຘາຕຸໂກສິ, ກິໍ ເຕ ສລ຺ລກ຺ຂິຕ’’ນ຺ຕິ? ສມ຺ມ ໂກລິຕ, ‘‘ເອເຕສໍ ໂອໂລກເນ ສາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ນິຣຕ຺ຖກເມຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ໂມກ຺ຂຘມ຺ມໍ ຄເວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ຈິນ຺ຕຍນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນມ຺ຫີຕິ, ຕ຺ວໍ ປນ ກສ຺ມາ ອນຕ຺ຕມໂນສີຕິ? ໂສປິ ຕເຖວ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຊ຺ຌາສຍຕໍ ຎຕ຺ວາ ອຸປຕິສ຺ໂສ ຕໍ ເອວມາຫ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສຸຈິນ຺ຕິຕໍ, ໂມກ຺ຂຘມ຺ມໍ ຄເວສນ຺ເຕຫິ ປນ ເອກາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊາມາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສຎ຺ຈໂຍ ປຣິພ຺ພາຊໂກ ຣາຊຄເຫ ປຏິວສຕິ ມຫຕິຍາ ປຣິພ຺ພາຊກປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ. ເຕ ‘‘ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ມາຓວກສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເຕສໍ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຎ຺ຈໂຍ ອຕິເຣກລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ເຕ ກຕິປາເຫເນວ ສພ຺ພໍ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ສມຍໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ, ‘‘ອາຈຣິຍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຊານນສມໂຍ ເອຕ຺ຕໂກວ, ອຸທາຫຸ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສຎ຺ຈໂຍ ‘‘ເອຕ຺ຕໂກວ, ສພ຺ພໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຎາຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ເອວໍ ສຕິ ອິມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາໂສ ນິຣຕ຺ຖໂກ, ມຍໍ ໂມກ຺ຂຘມ຺ມໍ ຄເວສິຕຸໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ໂສ ອິມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ມຫາ ໂຂ ປນ ຊມ຺ພຸທີໂປ, ຄາມນິຄມຣາຊຘານິໂຍ ຈຣນ຺ຕາ ມຍໍ ອວສ຺ສໍ ໂມກ຺ຂຘມ຺ມເທສກໍ ເອກໍ ອາຈຣິຍໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຕ຺ຖີຕິ ສຸຓນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຫສາກຈ຺ຉໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕຫິ ປຸຏ຺ຐໍ ປຎ຺ຫໍ ອຎ຺ເຎ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ນຕ຺ຖິ, ເຕ ປນ ເຕສໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ເອວໍ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐານເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ສມ຺ມ ໂກລິຕ, ໂຍ ປຐມໍ ອມຕໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ອາໂຣເຈຕູ’’ຕິ ກຕິກໍ ອກໍສຸ.

ເຕນ ສມເຍນ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ປຐມາຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຣາຊຄຫໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ‘‘ເອກສຏ຺ຐິ ອຣຫນ຺ໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕກາເລ ‘‘ຈຣຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາຣິກໍ ພຫຸຊນຫິຕາຍາ’’ຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ ອຸຍ຺ໂຍຊິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖໂຣ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຣາຊຄຫເມວ ອາຄໂຕ. ປຸນທິວເສ ປາໂຕວ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຸປຕິສ຺ສປຣິພ຺ພາຊໂກ ປາໂຕວ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ເອວຣູໂປ ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ. ເຍ ວຕ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ນາ, ອຍໍ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ – ‘ກໍສິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ອຸທ຺ທິສ຺ສ, ປພ຺ພຊິໂຕ, ໂກ ວາ ເຕ ສຕ຺ຖາ, ກສ຺ສ ວາ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈສີ’’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ, ອນ຺ຕຣຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ເຘຍ຺ຍໍ ອຕ຺ຖິເກຫິ ອຸປຎ຺ຎາຕໍ ມຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເຖຣໍ ລທ຺ຘປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂອກາສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ນິສີທິຕຸກາມຕຎ຺ຈສ຺ສ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິພ຺ພາຊກປີຐກໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນປິສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກຸຓ຺ຑິກາຍ ອຸທກໍ ອທາສິ.

ເອວໍ ອາຈຣິຍວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ເຈນ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ມຘຸຣປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ວິປ຺ປສນ຺ນານິ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຉວິວຓ຺ໂຓ ປຣິໂຍທາໂຕ, ກໍສິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ອຸທ຺ທິສ຺ສ, ປພ຺ພຊິໂຕ, ໂກ ວາ ເຕ ສຕ຺ຖາ, ກສ຺ສ ວາ ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ‘‘ອຕ຺ຖາວຸໂສ, ມຫາສມໂຓ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ, ຕາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິໂຕ, ໂສ ຈ ເມ ຠຄວາ ສຕ຺ຖາ, ຕສ຺ເສວາຫໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ‘‘ກິໍວາທີ ປນາຍສ຺ມໂຕ ສຕ຺ຖາ, ກິມກ຺ຂາຍີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ປຣິພ຺ພາຊກາ ນາມ ສາສນສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ, ອິມສ຺ສ ສາສນສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ນວກຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ນໂວ ອຈິຣປພ຺ພຊິໂຕ, ອຘຸນາຄໂຕ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ນ ຕາວາຫໍ ສກ຺ໂກມິ ວິຕ຺ຖາເຣນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ’’ນ຺ຕິ. ປຣິພ຺ພາຊໂກ ‘‘ອຫໍ ອຸປຕິສ຺ໂສ ນາມ, ຕ຺ວໍ ຍຖາສຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ວທ, ເອຕໍ ນຍສເຕນ ນຍສຫສ຺ເສນ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຫ –

‘‘ອປ຺ປໍ ວາ ພຫຸໍ ວາ ຠາສສ຺ສຸ, ອຕ຺ຖໍເຍວ ເມ ພ຺ຣູຫິ;

ອຕ຺ເຖເນວ ເມ ອຕ຺ໂຖ, ກິໍ ກາຫສິ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ພຫຸ’’ນ຺ຕິ. (ມຫາວ. ໖໐);

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເຖໂຣ ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸປ຺ປຠວາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໖໐; ອປ. ເຖຣ. ໑.໑.໒໘໖) ຄາຖໍ ອາຫ. ປຣິພ຺ພາຊໂກ ປຐມປທທ຺ວຍເມວ ສຸຕ຺ວາ ສຫສ຺ສນຍສມ຺ປນ຺ເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ອິຕຣໍ ປທທ຺ວຍໍ ໂສຕາປນ຺ນກາເລ ນິຏ຺ຐາສິ.

ໂສ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຣິວິເສເສ ອປ຺ປວຕ຺ຕນ຺ເຕ ‘‘ຠວິສ຺ສຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມາ ອຸປຣິ ຘມ຺ມເທສນໍ ວຑ຺ຒຍິຕ຺ຖ, ເອຕ຺ຕກເມວ ໂຫຕຸ, ກຫໍ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ວສຕີ’’ຕິ? ເວຬຸວເນ ປຣິພ຺ພາຊກາຕິ. ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ປຸຣໂຕ ຍາຖ, ມຍ຺ຫໍ ເອໂກ ສຫາຍໂກ ອຕ຺ຖິ. ອມ຺ເຫຫິ ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກຕິກາ ກຕາ ‘‘ໂຍ ປຐມໍ ອມຕໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ອາໂຣເຈຕູ’’ຕິ. ອຫໍ ຕໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ສຫາຍກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຕມຄ຺ເຄເນວ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສາມີຕິ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ເຖຣສ຺ສ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພາຊກາຣາມາຠິມຸໂຂ ອຄມາສິ.

ໂກລິຕປຣິພ຺ພາຊໂກ ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍກສ຺ສ ມຸຂວຓ຺ໂຓ ນ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ວິຍ, ອທ຺ຘາ ເຕນ ອມຕໍ ອຘິຄຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອມຕາຘິຄມໍ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສປິສ຺ສ ‘‘ອາມ ອາວຸໂສ, ອມຕໍ ອຘິຄຕ’’ນ຺ຕິ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ຕເມວ ຄາຖໍ ອຠາສິ. ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ໂກລິໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ກຫໍ ກິຣ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຖາ ວສຕີ’’ຕິ? ‘‘ເວຬຸວເນ ກິຣ, ສມ຺ມ, ວສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ໂນ ອາຈຣິເຍນ ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖເຣນ ກຖິຕນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ ສມ຺ມ ອາຍາມ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາຕິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຈ ນາເມສ ສທາປິ ອາຈຣິຍປູຊໂກວ, ຕສ຺ມາ ສຫາຍໍ ໂກລິຕມາຓວໍ ເອວມາຫ – ‘‘ສມ຺ມ, ອມ຺ເຫຫິ ອຘິຄຕໍ ອມຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສຎ຺ຈຍປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສາປິ ກເຖສ຺ສາມ. ພຸຊ຺ຌມາໂນ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ຘານໍ ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລປຏິເວຘໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕໂຕ ທ຺ເວປິ ຊນາ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອາຈຣິຍ, ຕ຺ວໍ ກິໍ ກໂຣສິ, ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆ. ອາຍາມ, ທສພລໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ວເທຖ, ຕາຕາ’’ຕິ ເຕປິ ວາເຣຕ຺ວາ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕິເມວ ເຕສໍ ທີເປສິ. ເຕ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເອວຣູໂປ ອນ຺ເຕວາສິກວາໂສ ນິຈ຺ຈເມວ ໂຫຕຸ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປນ ຄມນໍ ວາ ອຄມນໍ ວາ ຊານາຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສຎ຺ຈໂຍ ‘‘ອິເມ ເອຕ຺ຕກໍ ຊານນ຺ຕາ ມມ ວຈນໍ ນ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຕາຕາ, ອຫໍ ມຫລ຺ລກກາເລ ອນ຺ເຕວາສິກວາສໍ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ອເນເກຫິປິ ກາຣເຓຫິ ຕໍ ໂພເຘຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ໂອວາເທ ວຕ຺ຕມານໍ ຊນໍ ອາທາຍ ເວຬຸວນໍ ອຄມໍສຸ. ອຖ ເຕສໍ ປຎ຺ຈສຸ ອນ຺ເຕວາສິກສເຕສຸ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສຕາ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ, ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສຕາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຄມໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ເຕ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ເວ ສຫາຍາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ໂກລິໂຕ ຈ ອຸປຕິສ຺ໂສ ຈ, ເອຕໍ ເມ ສາວກຍຸຄໍ ຠວິສ຺ສຕິ ອຄ຺ຄໍ ຠທ຺ທຍຸຄ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ເຕສໍ ປຣິສາຍ ຈຣິຍວເສນ ຘມ຺ມເທສນໍ ວຑ຺ເຒສິ. ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ສພ຺ເພປິ ເຕ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສຕາ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຖ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ສພ຺ເພສໍ ເກສມສ຺ສຸ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ອິທ຺ຘິມຍໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘໍ ອໂຫສິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການມ຺ປິ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາຄຕໍ, ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍກິຈ຺ຈໍ ປນ ນ ນິຏ຺ຐາສິ. ກສ຺ມາ? ສາວກປາຣມິຎາຓສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ.

ອຖາຍສ຺ມາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ກລ຺ລວາລຄາມກໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຖິນມິທ຺ເຘ ໂອກ຺ກນ຺ເຕ ສຕ຺ຖາຣາ ສໍເວຊິໂຕ ຖິນມິທ຺ຘໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕນ ທິນ຺ນໍ ຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສຸຓນ຺ໂຕວ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຕຍກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສາວກປາຣມິຎາຓສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ອທ຺ຘມາສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ຕເມວ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ສູກຣຂຕເລເຓ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ທີຆນຂປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ເວທນາປຣິຄ຺ຄຫສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໒.໒໐໕-໒໐໖) ເທສິຍມາເນ ສຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ວຑ຺ຒິຕຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຍ ສາວກປາຣມິຎາຓສ຺ສ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ. ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ປນສ຺ສ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ອິຕິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ມຫາສາວການໍ ຕຖາຄເຕ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣນ຺ເຕເຍວ ສາວກປາຣມິຎາຓກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕໍ. ອປຣຠາເຄ ປນ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ມຫາປຎ຺ຎານໍ ຍທິທໍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’’ຕິ ທ຺ເວປິ ມຫາສາວເກ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປສີຕິ.

ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໑໙໑. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຘຸຕວາທານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘຸໂຕ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຘຸຕວາໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຘຸຕຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ, ຘຸຕງ຺ຄານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຕຕ຺ຖ ຘຸໂຕຕິ ຘຸຕກິເລໂສ ວາ ປຸຄ຺ຄໂລ ກິເລສຘຸນໂນ ວາ ຘມ຺ໂມ.

ຘຸຕວາໂທຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຕ຺ຖິ ຘຸໂຕ ນ ຘຸຕວາໂທ, ອຕ຺ຖິ ນ ຘຸໂຕ ຘຸຕວາໂທ, ອຕ຺ຖິ ເນວ ຘຸໂຕ ນ ຘຸຕວາໂທ, ອຕ຺ຖິ ຘຸໂຕ ເຈວ ຘຸຕວາໂທ ຈ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຘຸຕງ຺ເຄນ ອຕ຺ຕໂນ ກິເລເສ ຘຸນິ, ປຣໍ ປນ ຘຸຕງ຺ເຄນ ນ ໂອວທຕິ ນານຸສາສຕິ ພາກຸລຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ, ອຍໍ ຘຸໂຕ ນ ຘຸຕວາໂທ. ຍຖາຫ – ‘‘ຕຍິທໍ ອາຍສ຺ມາ ພາກຸໂລ ຘຸໂຕ ນ ຘຸຕວາໂທ’’ຕິ. ໂຍ ປນ ຘຸຕງ຺ເຄນ ອຕ຺ຕໂນ ກິເລເສ ນ ຘຸນິ, ເກວລໍ ອຎ຺ເຎ ຘຸຕງ຺ເຄນ ໂອວທຕິ ອນຸສາສຕິ ອຸປນນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ, ອຍໍ ນ ຘຸໂຕ ຘຸຕວາໂທ. ຍຖາຫ – ‘‘ຕຍິທໍ ອາຍສ຺ມາ ອຸປນນ຺ໂທ ນ ຘຸໂຕ ຘຸຕວາໂທ’’ຕິ. ໂຍ ປນ ອຸຠຍວິປນ຺ໂນ ລາຬຸທາຍີ ວິຍ, ອຍໍ ເນວ ຘຸໂຕ ນ ຘຸຕວາໂທ. ຍຖາຫ – ‘‘ຕຍິທໍ ອາຍສ຺ມາ ລາຬຸທາຍີ ເນວ ຘຸໂຕ ນ ຘຸຕວາໂທ’’ຕິ. ໂຍ ປນ ອຸຠຍສມ຺ປນ຺ໂນ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ, ອຍໍ ຘຸໂຕ ເຈວ ຘຸຕວາໂທ ຈ. ຍຖາຫ – ‘‘ຕຍິທໍ ອາຍສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປ ຘຸໂຕ ເຈວ ຘຸຕວາໂທ ຈາ’’ຕິ.

ຘຸຕຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາຕິ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ ສລ຺ເລຂຕາ ປວິເວກຕາ ອິທມຏ຺ຐິກຕາຕິ ອິເມ ຘຸຕງ຺ຄເຈຕນາຍ ປຣິວາຣາ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉໍເຍວ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິອາທິວຈນໂຕ (ອ. ນິ. ໕.໑໘໑; ປຣິ. ໓໒໕) ຘຸຕຘມ຺ມາ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ ຈ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ ຈ ອໂລໂຠ, ສລ຺ເລຂຕາ ຈ ປວິເວກຕາ ຈ ທ຺ວີສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອນຸປຕນ຺ຕິ ອໂລເຠ ເຈວ ອໂມເຫ ຈ, ອິທມຏ຺ຐິຕາ ຎາຓເມວ. ຕຕ຺ຖ ອໂລເຠນ ປຏິກ຺ເຂປວຕ຺ຖູສຸ ໂລຠໍ, ອໂມເຫນ ເຕສ຺ເວວ ອາທີນວປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໍ ໂມຫໍ ຘຸນາຕິ. ອໂລເຠນ ຈ ອນຸຎ຺ຎາຕານໍ ປຏິເສວນມຸເຂນ ປວຕ຺ຕໍ ກາມສຸຂລ຺ລິການຸໂຍຄໍ, ອໂມເຫນ ຘຸຕງ຺ເຄສຸ ອຕິສລ຺ເລຂມຸເຂນ ປວຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄໍ ຘຸນາຕິ. ຕສ຺ມາ ອິເມ ຘມ຺ມາ ຘຸຕຘມ຺ມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຘຸຕງ຺ຄານິ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ ເຕຣສ ຘຸຕງ຺ຄານິ ເວທິຕພ຺ພານິ ປໍສຸກູລິກງ຺ຄໍ…ເປ… ເນສຊ຺ຊິກງ຺ຄນ຺ຕິ.

ຘຸຕວາທານໍ ຍທິທໍ ມຫາກສ຺ສໂປຕິ ຍຕ຺ຕກາ ຘຸຕວາທໍ ວທນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອນ຺ຕເຣ ອຍໍ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ໂຄຕິ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ມຫາກສ຺ສໂປຕິ ອຸຣຸເວຬກສ຺ສໂປ ນທີກສ຺ສໂປ ຄຍາກສ຺ສໂປ ກຸມາຣກສ຺ສໂປຕິ ອິເມ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທເກ ເຖເຣ ອຸປາທາຍ ອຍໍ ມຫາ, ຕສ຺ມາ ມຫາກສ຺ສໂປຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.