ຘມ຺ມທິນ຺ນາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໓໙. ປຎ຺ຈເມ ຘມ຺ມກຖິການນ຺ຕິ ຘມ຺ມກຖິການໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ປຣາຍຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຄ຺ຄສາວກສ຺ສ ສຸຊາຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ເຂມາເຖຣິຍາ ອຠິນີຫາຣວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຜຸສ຺ສພຸທ຺ຘກາເລ ປເນສາ ສຕ຺ຖຸ ເວມາຕິການໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຠາຕິການໍ ທານາຘິກາເຣ ຐປິຕກມ຺ມິກສ຺ສ ເຄເຫ ວສມານາ ‘‘ເອກໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ທ຺ເວ ອທາສິ. ເອວໍ ສພ຺ພໍ ອປຣິຫາເປນ຺ຕີ ທຕ຺ວາ ທ຺ເວນວຸຕິກປ຺ເປ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ກິກິສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຠຄິນີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ວີສຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ວສນປຣິເວຓໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕີ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ວິສາຂເສຏ຺ຐິໂນ ເຄຫໍ ຄຕາ. ວິສາຂເສຏ຺ຐິ ນາມ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ສຫາຍໂກ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ທສພລສ຺ສ ປຐມທສ຺ສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ອປຣຠາເຄ ອນາຄາມິຜລໍ ສຈ຺ຉາກາສິ.

ໂສ ຕໍທິວສໍ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂສປານມຕ຺ຖເກ ຐິຕາຍ ຘມ຺ມທິນ຺ນາຍ ຫຕ຺ເຖ ປສາຣິເຕ ຫຕ຺ຖໍ ອນາລມ຺ພິຕ຺ວາວ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິ. ຠຸຎ຺ຊມາໂນປິ ‘‘ອິມໍ ເທຖ, ອິມໍ ຫຣຖາ’’ຕິ ນ ພ຺ຍາຫຣິ. ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ກຏຈ຺ຉຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິວິສມານາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ເມ ຫຕ຺ຖາລມ຺ພກໍ ເທນ຺ຕິຍາປິ ຫຕ຺ຖໍ ນ ອາລມ຺ພິ, ຠຸຎ຺ຊມາໂນປິ ກິຎ຺ຈິ ນ ກເຖຕິ, ໂກ ນຸ ໂຂ ມຍ຺ຫໍ ໂທໂສ’’ຕິ? ອຖ ນໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເມ, ອຍ຺ຍ, ໂທໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຘມ຺ມທິນ຺ເນ ຕຸຍ຺ຫໍ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ປນ ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ສນ຺ຖວວເສນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ຐາຕຸໍ ວາ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວາ ອຠພ຺ໂພ. ຕ຺ວໍ ສເຈ ອິຈ຺ຉສິ, ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ວສ. ໂນ ເຈ ອິຈ຺ຉສິ, ຍຕ຺ຕເກນ ເຕ ຘເນນ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກຸລຆຣໍ ຄຈ຺ຉາຫີຕິ. ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຉຑ຺ຑິຕເຂຬໍ ວມິຕວມນໍ ສີເສນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນ ຈຣິສ຺ສາມິ, ມຍ຺ຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາຖາຕິ. ວິສາໂຂ ‘‘ສາຘຸ, ຘມ຺ມທິນ຺ເນ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຘມ຺ມທິນ຺ນໍ ສຸວຓ຺ຓສິວິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ເປເສສິ.

ສາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ຕາວ ເສຏ຺ຐິ ຆຣມຊ຺ເຌ ຐິໂຕວ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ອກາສິ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ລທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ມຍາປິ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ເຍ, ມຍ຺ຫໍ ອາກິຓ຺ຓຏ຺ຐາເນ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຣມຕິ, ຄາມກາວາສໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖຣິໂຍ ຕສ຺ສາ ມຫາກຸລາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິຕຠາເວນ ຈິຕ຺ຕໍ ວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕິໂຍ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາມກາວາສໍ ອຄມໍສຸ. ສາ ອຕີເຕ ມທ຺ທິຕສງ຺ຂາຣຕາຍ ນຈິຣສ຺ເສວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖສ຺ສາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕໍ, ອິຘ ວສິຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຣາຊຄຫເມວ ຄຈ຺ຉາມິ, ຕຕ຺ຣ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ພຫຸ ຎາຕິສງ຺ໂຆ ປຸຎ຺ຎານິ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຖຣິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ນຄຣເມວ ປຈ຺ຈາຄຕາ.

ວິສາໂຂ ຕສ຺ສາ ອາຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສີຆໍ ອາຄຕາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠາວໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາທິວເສນ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິ, ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ຂຄ຺ເຄນ ອຸປ຺ປລນາລໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕີ ວິຍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ອຸປາສໂກ ຘມ຺ມທິນ຺ນາເຖຣິຍາ ຎາຓສ຺ສ ສູຣຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິຄຕຏ຺ຐາເນ ປຏິປາຏິຍາ ຕີສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ສພ຺ພາກາເຣນ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຫວເສນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄປິ ປຸຈ຺ຉິ. ຘມ຺ມທິນ຺ນາເຖຣີປິ ອຸປາສກສ຺ສ ຍາວ ອນາຄາມິຜລາວ ວິສຍຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຘາວຕີ’’ຕິ ຕໍ ນິວຕ຺ເຕນ຺ຕີ ‘‘ອຈ຺ຈສຣາ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ປຎ຺ເຫ, ນາສກ຺ຂິ ປຎ຺ຫານໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ, ນິພ຺ພາໂນຄຘຎ຺ຫິ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນິພ຺ພານປຣາຍຓໍ ນິພ຺ພານປຣິໂຍສານໍ. ອາກງ຺ຂມາໂນ ຈ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ. ຍຖາ ຈ ເຕ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ຕຖາ ນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໖) ອາຫ.

ວິສາໂຂ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນນຍໍ ກເຖສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມມ ຘີຕາຍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕຓ຺ຫາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມປເທ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຍສ຺ສ ປຸເຣ ຈ ປຈ຺ຉາ ຈ, ມຊ຺ເຌ ຈ ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈນໍ;

ອກິຎ຺ຈນໍ ອນາທານໍ, ຕມຫໍ ພ຺ຣູມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໔໒໑);

ຕໂຕ ຘມ຺ມທິນ຺ນາຍ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ວິສາຂໍ ອຸປາສກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຓ຺ຑິຕາ, ວິສາຂ, ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນີ, ມຫາປຎ຺ຎາ ວິສາຂ, ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນີ. ມໍ ເຈປິ ຕ຺ວໍ, ວິສາຂ, ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ, ອຫມ຺ປິ ຕໍ ເອວເມວ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍໍ, ຍຖາ ຕໍ ຘມ຺ມທິນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ພ຺ຍາກຕໍ, ເອໂສ ເຈເວຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ເອວຎ຺ຈ ນໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິ. ເອວເມຕໍ ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ນິສິນ຺ໂນ ປຏິປາຏິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ອິທເມວ ຈູຬເວທລ຺ລໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣິໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຘມ຺ມກຖິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.