(໑໔) ໕. ປຎ຺ຈມເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ໂຄ

ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໓໕. ເຖຣິປາຬິຍາ ປຐເມ ຍທິທໍ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີຕິ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີ ເຖຣີ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູນໍ ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕສ຺ສາ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ປນ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອປເຣນ ສມເຍນ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ຍາວຊີວໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕເຣ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ທາສິສຕານໍ ເຊຏ຺ຐກທາສີ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອຖ ວສ຺ສູປນາຍິກສມເຍ ປຎ຺ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ນນ຺ທມູລກປພ຺ຠາຣໂຕ ອິສິປຕເນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນຄເຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ອິສິປຕນເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ວສ຺ສູປນາຍິກກຸຏິຍາ ອຕ຺ຖາຍ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສຸໍ. ກສ຺ມາ? ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຫິ ນາລກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ເນນາປິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຉທນານໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຉທເນນ ຉນ຺ເນ ສທ຺ວາຣພທ຺ເຘ ເສນາສເນ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເສນາສນິເກນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ໂຍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໐໔). ຕສ຺ມາ ວສ຺ສກາເລ ອຸປກຏ຺ເຐ ສເຈ ເສນາສນໍ ລຠຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ລຠຕິ, ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາປິ ກາຕພ຺ພໍ. ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ອລຠນ຺ເຕນ ສາມມ຺ປິ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ຕ຺ເວວ ອເສນາສນິເກນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອຍມນຸຘມ຺ມຕາ. ຕສ຺ມາ ເຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ‘‘ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຆຣທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເຊຏ຺ຐກທາສີ ກຸຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກຕິຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ເຕ ອທ຺ທສ. ເສຏ຺ຐິ ເຕສໍ ອາຄຕກາຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖິ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຫ.

ອຖ ເຕ ນຄຣາ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ເຊຏ຺ຐກທາສີ ກຸຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວິສນ຺ຕີ ທິສ຺ວາ ກຸຏໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂອນມິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ຍາ, ນຄຣໍ ປວິຏ຺ຐມຕ຺ຕາວ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ກິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ວສ຺ສູປນາຍິກກຸຏິຍາ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ຍາຈິຕຸໍ ອາຄຕມ຺ຫາຕິ. ລທ຺ຘໍ, ຠນ຺ເຕຕິ? ນ ລທ຺ຘໍ ອຸປາສິເກຕິ. ກິໍ ປເນສາ ກຸຏິ ອິສ຺ສເຣເຫວ ກາຕພ຺ພາ, ອຸທາຫຸ ທຸຄ຺ຄເຕຫິປິ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ? ເຍນ ເກນຈິ ສກ຺ກາ ກາຕຸນ຺ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ກຣິສ຺ສາມ, ສ຺ເວ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາຕິ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ກຸຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄມນຕິຕ຺ຖມຄ຺ເຄ ຐຕ຺ວາ ອາຄຕາຄຕາ ອວເສສທາສິໂຍ ‘‘ເອຕ຺ເຖວ ໂຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ພາສໍ ອາຄຕກາເລ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມາ, ກິໍ ນິຈ຺ຈເມວ ປຣສ຺ສ ທາສິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຖ, ອຸທາຫຸ ທາສິຠາວໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ອຊ຺ເຊວ ມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມ, ອຍ຺ເຍຕິ. ຍທິ ເອວໍ, ມຍາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ອລຠນ຺ຕາ ສ຺ວາຕນາຍ ນິມນ຺ຕິຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາມິເກຫິ ເອກທິວສໍ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ທາເປຖາຕິ. ຕາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສາຍໍ ອຏວິໂຕ ອາຄຕກາເລ ສາມິການໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ເຊຏ຺ຐກທາສສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາເຣ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ.

ອຖ ເນ ເຊຏ຺ຐກທາສີ ‘‘ສ຺ເວ, ຕາຕາ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ເທຖາ’’ຕິ ອານິສໍສໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ເຍປິ ນ ກາຕຸກາມາ, ເຕ ຄາຬ຺ເຫນ ໂອວາເທນ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປສິ. ສາ ປຸນທິວເສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ຠຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ທາສປຸຕ຺ຕານໍ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ເຕ ຕາວເທວ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທພ຺ພສມ຺ຠາເຣ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ສຕໍ ສຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ເອເກກໍ ກຸຏິໍ ຈງ຺ກມນາທິປຣິວາຣໍ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຈປີຐປານີຍ-ປຣິໂຠຊນີຍາທີນິ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ເຕມາສໍ ຕຕ຺ເຖວ ວສນຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວາຣຠິກ຺ຂໍ ປຏ຺ຐເປສຸໍ. ຍາ ອຕ຺ຕໂນ ວາຣທິວເສ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ສາ ເຊຏ຺ຐກທາສີ ສກເຄຫໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເທຕິ. ເອວໍ ເຕມາສໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐກທາສີ ເອເກກໍ ທາສິໍ ເອເກກໍ ສາຏກໍ ສຊ຺ຊາເປສິ, ປຎ຺ຈ ຖູລສາຏກສຕານິ ອເຫສຸໍ. ຕານິ ປຣິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ຕິຈີວຣານິ ກຕ຺ວາ ອທາສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຕາສໍ ປສ຺ສນ຺ຕີນໍເຍວ ອາກາເສນ ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພຕໍ ອຄມໍສຸ.

ຕາປິ ສພ຺ພາ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ຕາສຸ ເຊຏ຺ຐິກາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍາ ອວິທູເຣ ເປສກາຣຄາເມ ເປສກາຣເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ປທຸມວຕິຍາ ປຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈສຕາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ພາຣາຓສິຣຎ຺ຎາ ນິມນ຺ຕິຕາ ຣາຊທ຺ວາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ໂອໂລເກນ຺ຕມ຺ປິ ອທິສ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕໍ ເປສກາຣຄາມໍ ອຄມໍສຸ. ສາ ອິຕ຺ຖີ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ທິສ຺ວາ ສມ຺ປິຍາຍມານາ ສພ຺ເພ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ອທາສິ. ເຕ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາທນເມວ ອຄມໍສຸ.

ສາປິ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕີ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ເທວທຫນຄເຣ ມຫາສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສ຺ສ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ໂຄຕມີຕິສ຺ສາ ນາມໍ ອກໍສຸ. ມຫາມາຍາຍ ກນິຏ຺ຐຠຄິນີ ໂຫຕິ. ມນ຺ຕຊ຺ຌາຍກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ລກ຺ຂຓານິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ‘‘ອິມາສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວສິຕທາຣກາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ. ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ຕາ ທ຺ເວປິ ມງ຺ຄລໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣໍ ອາເນສິ. ອປຣຠາເຄ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕປຸຣາ ຈວິຕ຺ວາ ມຫາມາຍາຍ ເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ມຫາມາຍາ ຕສ຺ສ ຊາຕທິວສໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕຸຈ຺ຉໍ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມິໍ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ນນ຺ທກຸມາໂຣ ຊາໂຕ. ອຍໍ ມຫາປຊາປຕິ ນນ຺ທກຸມາຣໍ ຘາຕີນໍ ທຕ຺ວາ ສຍໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຣິຫຣິ.

ອປເຣນ ສມເຍນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ໂລການຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ປຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍເຍວ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອໂຫສິ. ອຖ ທຸຕິຍທິວເສ ນນ຺ໂທ ປພ຺ພຊິ, ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຣາຫຸໂລ. ສຕ຺ຖາ ອປເຣນ ສມເຍນ ເວສາລິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ ວິຫຣຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ຕທາ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ຕໂຕ ໂຣຫິຓີນທີຕີເຣ ກລຫວິວາທສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ (ສຸ. ນິ. ໘໖໘ ອາທໂຍ) ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກຸມາຣສຕານໍ ປາທປຣິຈາຣິກາ ສພ຺ພາວ ເອກຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ມຫາປຊາປຕິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພາວ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຫາປຊາປຕິໍ ເຊຏ຺ຐິກໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຸກາມາ ອເຫສຸໍ. ອຍຎ຺ຈ ມຫາປຊາປຕິ ປຐມເມວ ເອກວາຣໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈມານາ ນາລຕ຺ຖ, ຕສ຺ມາ ກປ຺ປກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເກເສ ຉິນ຺ນາເປຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ສພ຺ພາ ຕາ ສາກິຍານິໂຍ ອາທາຍ ເວສາລິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ທສພລໍ ຍາຈາເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຫິ ຄຣຸຘມ຺ເມຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ອລຕ຺ຖ. ອິຕຣາ ປນ ສພ຺ພາປິ ເອກໂຕວ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນຕໍ ວຕ຺ຖຸ ປາຬິຍໍ (ຈູຬວ. ໔໐໒ ອາທໂຍ) ອາຄຕເມວ.

ເອວໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ປນ ມຫາປຊາປຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ, ອຖສ຺ສາ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ສາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເສສາ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນນ຺ທໂກວາທສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ (ມ. ນິ. ໓.໓໙໘ ອາທໂຍ) ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເອວເມຕໍ ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ມຫາປຊາປຕິໍ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ເຂມາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໓໖. ທຸຕິເຍ ເຂມາຕິ ເອວໍນາມິກາ ຠິກ຺ຂຸນີ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ປນສ຺ສາ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາຕິ ອວຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຠິນີຫາຣໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ວກ຺ຂາມ.

ອຕີເຕ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ອຍໍ ປຣປຣິຍາປນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຄ຺ຄສາວິກໍ ສຸຊາຕຕ຺ເຖຣິໍ ນາມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕໂຍ ໂມທເກ ທຕ຺ວາ ຕໍທິວສເມວ ອຕ຺ຕໂນ ເກເສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເຖຣິຍາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອນາຄເຕ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຕຸມ຺ເຫ ວິຍ ມຫາປຎ຺ຎາ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ກຸສລກມ຺ເມສຸ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕີ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ກິກິສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຠຄິນີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ວີສຕິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ເຄເຫເຍວ ໂກມາຣິພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຕາຫິ ຠຄິນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ທສພລສ຺ສ ວສນປຣິເວຓໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕີ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ມທ຺ທຣຏ຺ເຐ ສາຄລນຄເຣ ຣາຊກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ເຂມາຕິສ຺ສາ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕສ຺ສາ ສຣີຣວຓ຺ໂຓ ສຸວຓ຺ຓຣສປິຎ຺ຊໂຣ ວິຍ ອໂຫສິ. ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ໂຎ ເຄຫໍ ອຄມາສິ.

ສາ ຕຖາຄເຕ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ‘‘ສຕ຺ຖາ ກິຣ ຣູເປ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕີ’’ຕິ ຣູປມທມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຣູເປ ໂທສໍ ທສ຺ເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠເຍນ ທສພລໍ ທສ຺ສນາຍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ສຕ຺ຖຸ ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາໂກ, ມາທິສສ຺ສ ຈ ນາມ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສີ ທສພລໍ ທສ຺ສນາຍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ເມ ເອຕໍ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ໂສ ກວີຫິ ເວຬຸວນຸຍ຺ຍານສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ‘‘ເຂມາຍ ເທວິຍາ ສວນູປຈາເຣ ຄາຍຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ສຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິ. ຣາຊາ ‘‘ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປນ ອທິສ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸໍ ນ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຣຎ຺ໂຎ ປຏິວຈນໍ ອທຕ຺ວາວ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ຣາຊາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປຸຣິເສ ອາຫ – ‘‘ສເຈ ເທວີ ອຸຍ຺ຍານໂຕ ນິວຕ຺ຕມານາ ທສພລໍ ປສ຺ສຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ສເຈ ນ ປສ຺ສຕິ, ຣາຊາຓາຍ ນໍ ທສ຺ເສຖາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາ ເທວີ ທິວສຠາຄໍ ອຸຍ຺ຍາເນ ຈຣິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕນ຺ຕີ ທສພລໍ ອທິສ຺ວາວ ຄນ຺ຕຸໍ ອາຣທ຺ຘາ. ອຖ ນໍ ຣາຊປຸຣິສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຸຈິຍາວ ເທວິໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ນຍິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ເອກໍ ເທວຈ຺ຉຣໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຕາລວຓ຺ຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພີຊມານໍ ວິຍ ອກາສິ. ເຂມາ ເທວີ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມານມ຺ຫິ ນຏ຺ຐາ, ເອວຣູປາ ນາມ ເທວຈ຺ຉຣປ຺ປຏິຠາຄາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ທສພລສ຺ສ ອວິທູເຣ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອຫໍ ເອຕາສໍ ປຣິຈາຣິກາປິ ນປ຺ປໂຫມິ, ມານມທໍ ຫິ ນິສ຺ສາຍ ປາປຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວເສນ ນຏ຺ຐາ’’ຕິ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕເມວ ອິຕ຺ຖິໍ ໂອໂລກຍມານາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສາ ປສ຺ສນ຺ຕິຍາວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານພເລນ ສາ ອິຕ຺ຖີ ປຐມວຍໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ມຊ຺ຌິມວເຍ ຐິຕາ ວິຍ ມຊ຺ຌິມວຍໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ປຈ຺ຉິມວເຍ ຐິຕາ ວິຍ ຈ ວລິຕ຺ຕຈາ ປລິຕເກສາ ຂຓ຺ຑວິຣຬທນ຺ຕາ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ຕສ຺ສາ ປສ຺ສນ຺ຕິຍາວ ສທ຺ຘິໍ ຕາລວຓ຺ເຏນ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຣິປຕິ. ຕໂຕ ເຂມາ ປຸພ຺ພເຫຕຸສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອວໍວິຘມ຺ປິ ນາມ ສຣີຣໍ ເອວຣູປໍ ວິປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓາຕິ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ສຣີຣໍ ເອວໍຄຕິກເມວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສາ ເອວໍ ຈິນ຺ຕິຕກ຺ຂເຓ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມປເທ ຄາຖມາຫ –

‘‘ເຍ ຣາຄຣຕ຺ຕານຸປຕນ຺ຕິ ໂສຕໍ,

ສຍໍກຕໍ ມກ຺ກຏໂກວ ຊາລໍ;

ເອຕມ຺ປິ ເຉຕ຺ວານ ວຊນ຺ຕິ ຘີຣາ,

ອນເປກ຺ຂິໂນ ສພ຺ພທຸກ຺ຂໍ ປຫາຍາ’’ຕິ.

ສາ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຐິຕປເທ ຐິຕາເຍວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ເຕນ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕນ ຕໍທິວສເມວ ປຣິນິພ຺ພາຍິຕພ຺ພໍ ວາ ປພ຺ພຊິຕພ຺ພໍ ວາ ໂຫຕິ, ສາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອາຍຸສງ຺ຂາຣານໍ ປວຕ຺ຕນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຣາຊນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອນຠິວາເທຕ຺ວາວ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ອິງ຺ຄິເຕເນວ ອຎ຺ຎາສິ – ‘‘ອຣິຍຘມ຺ມໍ ປຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ເທວິ ຄຕາ ນຸ ໂຂ ສຕ຺ຖຸທສ຺ສນາຍາ’’ຕິ. ມຫາຣາຊ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐທສ຺ສນໍ ປຣິຕ຺ຕໍ, ອຫໍ ປນ ທສພລໍ ສຸທິຏ຺ຐມກາສິໍ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ເມ ອນຸຊານາຖາຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘຸ, ເທວີ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓສິວິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ອຖສ຺ສາ ‘‘ເຂມາເຖຣີ ນາມ ຄິຫິຠາເວ ຐຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ ມຫາປຎ຺ຎຠາໂວ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ອິທເມຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ເຊຕວເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ເຂມາເຖຣິໍ ມຫາປຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໓໗. ຕຕິເຍ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຕິ ນີລຸປ຺ປລຄພ຺ຠສທິເສເນວ ວຓ຺ເຓນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ເອວໍລທ຺ຘນາມາ ເຖຣີ. ສາ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ມຫາຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕີ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ພາຣາຓສິນຄເຣ ກິກິສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຠຄິນີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ວີສຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິເວຓໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ.

ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ປຸນ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ ສຫຕ຺ຖາ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຊີວນກຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ສາ ເອກທິວສໍ ເຂຕ຺ຕກຸຏິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກສ຺ມິໍ ສເຣ ປາໂຕວ ປຸປ຺ຜິຕໍ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ສຣໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຕຎ຺ເຈວ ປຸປ຺ຜໍ ລາຊປກ຺ຂິປນຕ຺ຖາຍ ປທຸມິນິຍາ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ເກທາເຣ ສາລິສີສານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຸຏິກາຍ ນິສິນ຺ນາ ລາເຊ ຠຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ລາຊສຕານິ ຄເຓສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພເຕ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເອໂກ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອວິທູເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ສາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ລາເຊຫິ ສທ຺ຘິໍ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຸຏິໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ລາເຊ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປທຸມປຸປ຺ເຜນ ປຕ຺ຕໍ ປິຘາຍ ອທາສິ. ອຖສ຺ສາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ໂຖກໍ ຄເຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປພ຺ພຊິຕາ ນາມ ປຸປ຺ເຜນ ອນຕ຺ຖິກາ, ອຫໍ ປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຬນ຺ຘິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ, ອຍ຺ໂຍ, ປຸປ຺ເຜນ ອນຕ຺ຖິໂກ ອຠວິສ຺ສ, ປຕ຺ຕມຕ຺ຖເກ ຐເປຕຸໍ ນ ອທສ຺ສ, ອທ຺ຘາ ອຍ຺ຍສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມຕ຺ຖເກ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ຂມາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິເມສໍ ເມ ລາຊານໍ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ລາຊຄຓນາຍ ປຸຕ຺ຕາ ອສ຺ສຸ, ປທຸມປຸປ຺ຜສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເມ ປເທ ປເທ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ອຸຏ຺ຐຫຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຕສ຺ສາ ປສ຺ສນ຺ຕິຍາວ ອາກາເສນ ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປທຸມໍ ນນ຺ທມູລກປພ຺ຠາເຣ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ອກ຺ກມນໂສປານສມີເປ ປາທປຸຎ຺ຉນໍ ກຕ຺ວາ ຐເປສິ.

ສາປິ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ເທວໂລເກ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈສ຺ສາ ປເທ ປເທ ມຫາປທຸມປຸປ຺ຜໍ ອຸຏ຺ຐາສິ. ສາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປາເທ ເອກສ຺ມິໍ ປທຸມສ຺ສເຣ ປທຸມຄພ຺ເຠ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ເອໂກ ຕາປໂສ ວສຕິ, ໂສ ປາໂຕວ ມຸຂໂຘວນຕ຺ຖາຍ ສຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປຸປ຺ຜໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທໍ ປຸປ຺ຜໍ ເສເສຫິ ມຫນ຺ຕຕຣໍ, ເສສານິ ຈ ປຸປ຺ຜິຕານິ, ອິທໍ ມກຸຬິຕເມວ, ຠວິຕພ຺ພເມຕ຺ຖ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕໍ ປຸປ຺ຜໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕໍ ເຕນ ຄຫິຕມຕ຺ຕເມວ ປຸປ຺ຜິຕໍ. ຕາປໂສ ອນ຺ໂຕປທຸມຄພ຺ເຠ ນິປນ຺ນທາຣິກໍ ອທ຺ທສ. ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ຘີຕຸສິເນຫໍ ລຠິຕ຺ວາ ປທຸເມເນວ ສທ຺ຘິໍ ປຓ຺ຓສາລໍ ເນຕ຺ວາ ມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊາເປສິ. ອຖສ຺ສາ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐເກ ຂີຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ປຸປ຺ເຜ ມິລາເຕ ອຎ຺ຎໍ ນວປຸປ຺ຜໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໍ ນິປຊ຺ຊາເປສິ. ອຖສ຺ສາ ອາຘາວນວິຘາວເນນ ກີຬິຕຸໍ ສມຕ຺ຖກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປທວາເຣ ປທວາເຣ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ອຸຏ຺ຐາສິ, ກຸງ຺ກຸມຣາສິສ຺ສ ວິຍສ຺ສາ ສຣີຣວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ. ສາ ອປ຺ປຕ຺ຕາ ເທວວຓ຺ຓໍ, ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ມານຸສວຓ຺ຓໍ ອໂຫສິ. ສາ ປິຕຣິ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ຄເຕ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ໂອຫີຍຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ຕສ຺ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ປິຕຣິ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ຄເຕ ເອໂກ ວນຈຣໂກ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ນາມ ເອວໍວິຘໍ ຣູປໍ ນຕ຺ຖິ, ວີມໍສິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຕາປສສ຺ສ ອາຄມນໍ ອຸທິກ຺ຂນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ສາ ປິຕຣິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປຏິປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ກາຊກມຓ຺ຑລຸໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ກຣຓວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສສິ. ຕທາ ໂສ ວນຈຣໂກ ມນຸສ຺ສຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕາປສໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຕາປໂສ ຕໍ ວນຈຣກໍ ວນມູລຜລາຜເລຫິ ຈ ປານີເຍນ ຈ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ໂຠ ປຸຣິສ, ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ວສິສ຺ສສິ, ອຸທາຫຸ ຄມິສສ຺ສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຄມິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ, ອິຘ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ. ອິທໍ ຕຍາ ທິຏ຺ຐກາຣຓໍ ເອຕ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອກເຖຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີຕິ. ສເຈ, ອຍ຺ໂຍ, ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ກິໍ ກາຣຓາ ກເຖສ຺ສາມີຕິ ຕາປສໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄມນກາເລ ມຄ຺ຄສຎ຺ຊານນຕ຺ຖໍ ສາຂາສຎ຺ຎຎ຺ຈ ຣຸກ຺ຂສຎ຺ຎຎ຺ຈ ກໂຣນ຺ໂຕ ປກ຺ກາມິ.

ໂສ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອທ຺ທສ, ຣາຊາ ‘‘ກສ຺ມາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຫໍ, ເທວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ວນຈຣໂກ ປພ຺ພຕປາເທ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ທິສ຺ວາ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ ກເຖສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເວເຄນ ປພ຺ພຕປາທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ຐາເນ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ນິເວເສຕ຺ວາ ວນຈຣເກນ ເຈວ ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ປຸຣິເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕາປສສ຺ສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນເວລາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ຣາຊາ ຕາປສສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕປຣິກ຺ຂາຣຠຓ຺ຑໍ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກິໍ ກໂຣມ, ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫ. ຄຈ຺ຉ, ມຫາຣາຊາຕິ. ອາມ, ຄຈ຺ຉາມິ, ຠນ຺ເຕ. ອຍ຺ຍສ຺ສ ປນ ສມີເປ ວິສຠາຄປຣິສາ ອຕ຺ຖີຕິ ອສ຺ສຸມ຺ຫ, ອສາຣຸປ຺ປາ ເອສາ ປພ຺ພຊິຕານໍ, ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉຕຸ, ຠນ຺ເຕຕິ. ມນຸສ຺ສານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ທຸຕ຺ໂຕສຍໍ, ກຖໍ ພຫູນໍ ມຊ຺ເຌ ວສິສ຺ສຕີຕິ. ອມ຺ຫາກໍ ຣຸຈິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເສສານໍ ເຊຏ຺ຐກຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕຕິ.

ໂສ ຣຎ຺ໂຎ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ທຫຣກາເລ ຄຫິຕນາມວເສເນວ, ‘‘ອມ຺ມ, ປທຸມວຕີ’’ຕິ ຘີຕຣໍ ປກ຺ໂກສິ. ສາ ເອກວຈເນເນວ ປຓ຺ຓສາລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ປິຕາ ອາຫ – ‘‘ຕ຺ວໍ, ອມ຺ມ, ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຣຎ຺ຎາ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວສິຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕາ, ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ປິຕຸ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປໂຣທມານາ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ‘‘ອິມິສ຺ສາ ປິຕຸ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ກຫາປຓຣາສິມ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ອຠິເສກໍ ອກາສິ. ອຖ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ອາຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເສສອິຕ຺ຖິໂຍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຣມຕິ. ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອິສ຺ສາປກຕາ ຕໍ ຣຎ຺ໂຎ ອນ຺ຕເຣ ປຣິຠິນ຺ທິຕຸກາມາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ນາຍໍ, ມຫາຣາຊ, ມນຸສ຺ສຊາຕິກາ, ກຫໍ ນາມ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ວິຈຣຓຏ຺ຐາເນ ປທຸມານິ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕານິ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພານິ, ອທ຺ຘາ ອຍໍ ຍກ຺ຂິນີ, ນີຫຣຖ ນໍ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕາສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ອຖສ຺ສ ອປເຣນ ສມເຍນ ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ. ໂສ ‘‘ຄຣຸຄພ຺ຠາ ປທຸມວຕີ’’ຕິ ຕໍ ນຄເຣ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອຄມາສິ. ອຖ ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຕສ຺ສາ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາຍ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອິມິສ຺ສາ ທາຣກໍ ຊາຕມຕ຺ຕເມວ ອປເນຕ຺ວາ ເອກໍ ທາຣຸຆຏິກໍ ໂລຫິເຕນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ສນ຺ຕິເກ ຐເປຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ປທຸມວຕິຍາປິ ນຈິຣສ຺ເສວ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ. ມຫາປທຸມກຸມາໂຣ ເອກໂກວ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ອວເສສາ ເອກູນປຎ຺ຈສຕາ ທາຣກາ ມຫາປທຸມກຸມາຣສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ນິປນ຺ນກາເລ ສໍເສທຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ອຖສ຺ສ ‘‘ນ ຕາວາຍໍ ສຕິໍ ປຏິລຠຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຍິກາ ເອກໍ ທາຣຸຆຏິກໍ ໂລຫິເຕນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ສມີເປ ຐເປຕ຺ວາ ຕາສໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ຕາ ປຎ຺ຈສຕາປິ ອິຕ຺ຖິໂຍ ເອເກກາ ເອເກກໍ ທາຣກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຸນ຺ທກາຣການໍ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຕ຺ວາ ກຣຓ຺ຑເກ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕນາ ຄຫິຕທາຣເກ ຕຕ຺ຖ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ພຫິ ລຎ຺ຉນໍ ກຕ຺ວາ ຐປຍິໍສຸ.

ປທຸມວຕີປິ ໂຂ ສຎ຺ຎໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຍິກໍ ‘‘ກິໍ ວິຊາຕມ຺ຫິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ຕໍ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ຕ຺ວໍ ທາຣກໍ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕທາຣໂກ’’ຕິ ໂລຫິຕມກ຺ຂິຕໍ ທາຣຸຆຏິກໍ ປຸຣໂຕ ຐເປສິ. ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕາ ‘‘ສີຆໍ ນໍ ຜາເລຕ຺ວາ ອປເນຫິ, ສເຈ ໂກຈິ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ລຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຕສ຺ສາ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຖກາມາ ວິຍ ທາຣຸຆຏິກໍ ຜາເລຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘເນ ປກ຺ຂິປິ.

ຣາຊາປິ ປຈ຺ຈນ຺ຕໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ປຏິມາເນນ຺ໂຕ ພຫິນຄເຣ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອຖ ຕາ ປຎ຺ຈສຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ນ ອມ຺ຫາກໍ ສທ຺ທຫສິ, ອມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ອກາຣຓໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕ຺ວໍ ມເຫສິຍາ ອຸປຏ຺ຐາຍິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຏິປຸຈ຺ຉ, ທາຣຸຆຏິກໍ ເຕ ເທວີ ວິຊາຕາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕໍ ກາຣຓໍ ນ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ‘‘ອມນຸສ຺ສຊາຕິກາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ເຄຫໂຕ ນິກ຺ກຑ຺ຒິ. ຕສ຺ສາ ຣາຊເຄຫໂຕ ສຫ ນິກ຺ຂມເນເນວ ປທຸມປຸປ຺ຜານິ ອນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ, ສຣີຣຈ຺ຉວິປິ ວິວຓ຺ຓາ ອໂຫສິ. ສາ ເອກິກາວ ອນ຺ຕຣວີຖິຍາ ປາຍາສິ. ອຖ ນໍ ເອກາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ມຫລ຺ລິກາ ອິຕ຺ຖີ ທິສ຺ວາ ຘີຕຸສິເນຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ຄຈ຺ຉສິ ອມ຺ມາ’’ຕິ ອາຫ. ອາຄນ຺ຕຸກມ຺ຫິ, ວສນຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ວິຈຣາມີຕິ. ອິຘາຄຈ຺ຉ, ອມ຺ມາຕິ ວສນຏ຺ຐານໍ ທຕ຺ວາ ໂຠຊນໍ ປຏິຍາເທສິ.

ຕສ຺ສາ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ຕຕ຺ຖ ວສມານາຍ ຕາ ປຎ຺ຈສຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ເອກຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕຸມ຺ເຫສຸ ຍຸທ຺ຘໍ ຄເຕສຸ ອມ຺ເຫຫິ ຄງ຺ຄາເທວຕາຍ ‘ອມ຺ຫາກໍ ເທເວ ວິຊິຕສງ຺ຄາເມ ອາຄເຕ ພລິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຸທກກີຬໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ປຕ຺ຖິຕໍ ອຕ຺ຖິ, ເອຕມຕ຺ຖໍ, ເທວ, ຊານາເປມາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕາສໍ ວຈເນນ ຕຸຏ຺ໂຐ ຄງ຺ຄາຍໍ ອຸທກກີຬໍ ກາຕຸໍ ອຄມາສິ. ຕາປິ ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕນາ ຄຫິຕໍ ກຣຓ຺ຑກໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ອາທາຍ ນທິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ກຣຓ຺ຑການໍ ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອຸທເກ ປຕິຕ຺ວາ ກຣຓ຺ຑເກ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສຸໍ. ເຕປິ ໂຂ ກຣຓ຺ຑກາ ສພ຺ເພ ສຫ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາໂສເຕ ປສາຣິຕຊາລມ຺ຫິ ລຄ຺ຄິໍສຸ. ຕໂຕ ອຸທກກີຬໍ ກີຬິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓກາເລ ຊາລໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕາ ເຕ ກຣຓ຺ຑເກ ທິສ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອານຍິໍສຸ. ຣາຊາ ກຣຓ຺ຑເກ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຕາຕາ, ກຣຓ຺ຑເກສູ’’ຕິ ອາຫ. ນ ຊານາມ, ເທວາຕິ. ໂສ ເຕ ກຣຓ຺ຑເກ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຐມໍ ມຫາປທຸມກຸມາຣສ຺ສ ກຣຓ຺ຑກໍ ວິວຣາເປສິ. ເຕສໍ ປນ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ກຣຓ຺ຑເກສຸ ນິປຊ຺ຊາປິຕທິວເສເຍວ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐໂຕ ຂີຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ນິກ຺ກງ຺ຂຠາວຕ຺ຖໍ ອນ຺ໂຕກຣຓ຺ຑເກ ອກ຺ຂຣານິ ລິຂາເປສິ ‘‘ອິເມ ກຸມາຣາ ປທຸມວຕິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ຕາ, ອຖ ເນ ປທຸມວຕິຍາ ສປຕ຺ຕິໂຍ ປຎ຺ຈສຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ກຣຓ຺ຑເກສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທເກ ຂິປິໍສຸ, ຣາຊາ ອິມໍ ກາຣຓໍ ຊານາຕູ’’ຕິ. ກຣຓ຺ຑເກ ວິວຣິຕມຕ຺ເຕ ຣາຊາ ອກ຺ຂຣານິ ວາເຈຕ຺ວາ ທາຣເກ ທິສ຺ວາ ມຫາປທຸມກຸມາຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ເວເຄນ ຣເຖ ໂຍເຊຖ, ອສ຺ເສ ກປ຺ເປຖ, ອຫໍ ອຊ຺ຊ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເອກຈ຺ຈານໍ ມາຕຸຄາມານໍ ປິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຫຕ຺ຖິຄີວາຍ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ ‘‘ໂຍ ປທຸມວຕິໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ອິມໍ ສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ.

ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປທຸມວຕີ ມາຕຸຍາ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ – ‘‘ຫຕ຺ຖິຄີວໂຕ ສຫສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ອຫໍ ເອວຣູປໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ວິສຫາມີຕິ. ສາ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ກິໍ ວຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາມິ ອມ຺ມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມມ ຘີຕາ, ປທຸມວຕິໍ ເທວິໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຫີຕິ. ສາ ‘‘ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ໂຫຕູ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຈງ຺ໂກຏກໍ ຄຓ຺ຫິ. ອຖ ນໍ ມນຸສ຺ສາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ປທຸມວຕິໍ ເທວິໍ ປສ຺ສສິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ຘີຕາ ກິຣ ເມ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ກຫໍ ປນ ສາ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປທຸມວຕິໍ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ປາເທສຸ ນິປຕິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ສາ ‘‘ປທຸມວຕີ ເທວີ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຠາຣິຍໍ ວຕ ອິຕ຺ຖິຍາ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຍາ ເອວໍວິຘສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ມເຫສີ ສມານາ ເອວຣູເປ ຐາເນ ນິຣາຣກ຺ຂາ ວສີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕປິ ຣາຊປຸຣິສາ ປທຸມວຕິຍາ ນິເວສນໍ ເສຕສາຓີຫິ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ສຸວຓ຺ຓສິວິກໍ ເປເສສິ. ສາ ‘‘ອຫໍ ເອວໍ ນ ຄມິສ຺ສາມິ, ມມ ວສນຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຣາຊເຄຫໍ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ວຣໂປຕ຺ຖກຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣເຓ ອຕ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ສຸວຓ຺ຓຕາຣກວິຈິຕ຺ຕໍ ເຈລວິຕານໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ປສາຘນຕ຺ຖາຍ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣສຸ ປຫິເຕສຸ ປທສາວ ຄມິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ເມ ນາຄຣາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ປທຸມວຕິຍາ ຍຖາຣຸຈິໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ປທຸມວຕີ ສພ຺ພປສາຘນໍ ປສາເຘຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊເຄຫໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ອຖສ຺ສາ ອກ຺ກນ຺ຕອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວຣໂປຕ຺ຖກຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣຓານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປທຸມປຸປ຺ຜານິ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ສາ ມຫາຊນສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຣາຊນິເວສນໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສພ຺ເພ ຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣເຓ ຕສ຺ສາ ມຫລ຺ລິກາຍ ໂປສາວນິກມູລໍ ກຕ຺ວາ ທາເປສິ.

ຣາຊາປິ ໂຂ ຕາ ປຎ຺ຈສຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມາໂຍ ເຕ ເທວິ ທາສິໂຍ ກຕ຺ວາ ເທມີ’’ຕິ ອາຫ. ສາຘຸ, ມຫາຣາຊ, ເອຕາສໍ ມຍ຺ຫໍ ທິນ຺ນຠາວໍ ສກລນຄເຣ ຊານາເປຫີຕິ. ຣາຊາ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ – ‘‘ປທຸມວຕິຍາ ທູພ຺ຠິກາ ປຎ຺ຈສຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ເອຕິສ຺ສາ ເອວ ທາສິໂຍ ກຕ຺ວາ ທິນ຺ນາ’’ຕິ. ສາ ‘‘ຕາສໍ ສກລນຄເຣນ ທາສິຠາໂວ ສລ຺ລກ຺ຂິໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ມມ ທາສິໂຍ ຠຸຊິສ຺ສາ ກາຕຸໍ ລຠາມິ ເທວາ’’ຕິ ຣາຊານໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຕວ ອິຈ຺ຉາ ເທວີຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕເມວ ເຠຣິຈາຣິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ປທຸມວຕິເທວິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ທາສິໂຍ ກຕ຺ວາ ທິນ຺ນາ ປຎ຺ຈສຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ສພ຺ພາວ ຠຸຊິສ຺ສາ ກຕາຕິ ປຸນ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຕາສໍ ຠຸຊິສ຺ສຠາເວ ກເຕ ເອກູນານິ ປຎ຺ຈສຕ຺ຕປຸຕ຺ຕານິ ຕາສໍເຍວ ຫຕ຺ເຖ ໂປສນຕ຺ຖາຍ ທຕ຺ວາ ສຍໍ ມຫາປທຸມກຸມາຣໍເຍວ ຄຓ຺ຫິ.

ອຖ ອປຣຠາເຄ ເຕສໍ ກຸມາຣານໍ ກີຬນວເຍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍາເນ ນານາວິຘໍ ກີຬນຏ຺ຐານໍ ກາເຣສິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກກາເລ ສພ຺ເພວ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ປທຸມສຎ຺ຉນ຺ນາຍ ມງ຺ຄລໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ກີຬນ຺ຕາ ນວປທຸມານິ ປຸປ຺ຜິຕານິ ປຸຣາຓປທຸມານິ ຈ ວຓ຺ຏໂຕ ປຕນ຺ຕານິ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ຕາວ ອນຸປາທິນ຺ນກສ຺ສ ເອວຣູປາ ຊຣາ ປາປຸຓາຕິ, ກິມງ຺ຄໍ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ສຣີຣສ຺ສ. ອິທມ຺ປິ ຫິ ເອວໍຄຕິກເມວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ປທຸມກຓ຺ຓິກາສຸ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິໍສຸ.

ອຖ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຕາ ຣາຊປຸຣິສາ ພຫຸຄຕໍ ທິວສໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເວລໍ ຊານາຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ. ເຕ ປຸຣິສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ກຸມາຣາ ເທວ, ປທຸມກຓ຺ຓິກາສຸ ນິສິນ຺ນາ, ອມ຺ເຫສຸ ກເຖນ຺ເຕສຸປິ ວຈີເຠທໍ ນ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍຖາຣຸຈິຍາ ເຕສໍ ນິສີທິຕຸໍ ເທຖາຕິ. ເຕ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຄຫິຕາຣກ຺ຂາ ປທຸມກຓ຺ຓິກາສຸ ນິສິນ຺ນນິຍາເມເນວ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປສຸໍ. ປຸຣິສາ ປຸນທິວເສ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເທວາ ເວລໍ ຊານາຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ນ ມຍໍ ເທວາ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ນາມ ມຍນ຺ຕິ. ອຍ຺ຍາ, ຕຸມ຺ເຫ ຠາຣິຍໍ ກຖໍ ກເຖຖ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ນາມ ຕຸມ຺ຫາທິສາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ທ຺ວງ຺ຄຸລເກສມສ຺ສຸຘຣາ ກາເຍ ປຏິມຸກ຺ກອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣາ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເຕ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖນ ສີສໍ ປຣາມສິໍສຸ. ຕາວເທວ ຄິຫິລິງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ອຏ຺ຐ ປຣິກ຺ຂາຣາ ກາເຍ ປຏິມຸກ຺ກາວ ອເຫສຸໍ. ຕໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ມຫາຊນສ຺ສ ອາກາເສນ ນນ຺ທມູລກປພ຺ຠາຣໍ ອຄມໍສຸ.

ສາປິ ໂຂ, ປທຸມວຕີ ເທວີ, ‘‘ອຫໍ ພຫຸປຸຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິປຸຕ຺ຕາ ຊາຕາ’’ຕິ ຫທຍໂສກໍ ປຕ຺ວາ ເຕເນວ ໂສເກນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊຄຫນຄຣທ຺ວາຣຄາມເກ ສຫຕ຺ເຖນ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຊີວນກຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອປຣຠາເຄ ກຸລຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ສາມິກສ຺ສ ເຂຕ຺ຕໍ ຍາຄຸໍ ຫຣມານາ ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕານໍ ອນ຺ຕເຣ ອຏ຺ຐ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ສີຆໍ ສີຆໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາມິກສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ປສ຺ສ, ອຍ຺ຍ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ, ເອເຕ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຠເຊສ຺ສາມາ’’ຕິ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ສມຓສກຸຓາ ນາເມເຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ເອວໍ ຈຣນ຺ຕິ, ນ ເອເຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ’’ຕິ. ເຕ ເຕສໍ ກເຖນ຺ຕານໍເຍວ ອວິທູເຣ ຐາເນ ໂອຕຣິໍສຸ. ສາ ອິຕ຺ຖີ ຕໍທິວສໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠຕ຺ຕຂຊ຺ຊໂຠຊນໍ ເຕສໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວປິ ອຏ຺ຐ ຊນາ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສາຘຸ, ອຸປາສິເກ, ຕວ ສກ຺ກາໂຣ ເອຕ຺ຕໂກວ ໂຫຕຸ, ອາສນານິ ຈ ອຏ຺ເຐວ ໂຫນ຺ຕຸ, ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ທິສ຺ວາ ຕວ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຍ຺ຍາສີຕິ. ສາ ປຸນທິວເສ ອຏ຺ຐ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ນິສີທິ.

ນິມນ຺ຕິຕປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ເສສານໍ ສຎ຺ຎໍ ອທໍສຸ – ‘‘ມາຣິສາ, ອຊ຺ຊ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມາຕຸ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ເຕ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ເອກໂຕ ອາກາເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕຸ-ເຄຫທ຺ວາເຣ ປາຕຸຣເຫສຸໍ. ສາປິ ປຐມໍ ລທ຺ຘສຎ຺ຎຕາຍ ພຫູປິ ທິສ຺ວາ ນ ກມ຺ປິຕ຺ຖ, ສພ຺ເພປິ ເຕ ເຄຫໍ ປເວເສຕ຺ວາ ອາສເນສຸ ນິສີທາເປສິ. ເຕສຸ ປຏິປາຏິຍາ ນິສີທນ຺ເຕສຸ ນວໂມ ອຎ຺ຎານິ ອຏ຺ຐ ອາສນານິ ມາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ຘຸຣາສເນ ນິສີທິ. ຍາວ ອາສນານິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕາວ ເຄຫໍ ວຑ຺ຒຕິ. ເອວໍ ເຕສຸ ສພ຺ເພສຸປິ ນິສິນ຺ເນສຸ ສາ ອິຕ຺ຖີ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ປຏິຍາທິຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ປຎ຺ຈສຕານມ຺ປິ ຍາວທຕ຺ຖໍ ທຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ນີລຸປ຺ປລຫຕ຺ຖເກ ອາຫຣິຕ຺ວາ ນິມນ຺ຕິຕປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍເຍວ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສຣີຣວຓ຺ໂຓ ອິເມສໍ ນີລຸປ຺ປລານໍ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠວຓ຺ໂຓ ວິຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ມາຕຸ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາທນໍເຍວ ອຄມໍສຸ.

ສາປິ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ນີລຸປ຺ປລຄພ຺ຠສມານວຓ຺ຓຕາຍ ຈສ຺ສາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອຖສ຺ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ສກລຊມ຺ພຸທີປຣາຊາໂນ ຈ ເສຏ຺ຐິໂນ ຈ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຓິໍສຸ – ‘‘ຘີຕຣໍ ອມ຺ຫາກໍ ເທຕູ’’ຕິ. ອປຫິຓນ຺ໂຕ ນາມ ນາໂຫສິ. ຕໂຕ ເສຏ຺ຐິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ສພ຺ເພສໍ ມນໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອຸປາຍໍ ປເນກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘີຕຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ປພ຺ພຊິຕຸໍ ອມ຺ມ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຉິມຠວິກຕ຺ຕາ ປິຕຸວຈນໍ ສີເສ ອາສິຕ຺ຕສຕປາກເຕລໍ ວິຍ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ປິຕຣໍ ‘‘ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ຕາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕສ຺ສາ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍໍ ເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ຕສ຺ສາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາຍ ເອວ ອຸໂປສຖາຄາເຣ ກາລວາໂຣ ປາປຸຓິ. ສາ ທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທີປສິຂາຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂອໂລກຍມານາ ເຕໂຊກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕເທວ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຣຫຕ຺ຕຜເລນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຈ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພເນ ຈິຓ຺ຓວສີ ອໂຫສິ. ສາ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຍມກປາຏິຫາຣິຍກຣຓທິວເສ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສີຫນາທໍ ນທິ. ສຕ຺ຖາ ອິທໍ ກາຣຓໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເຊຕວນວິຫາເຣ ນິສິນ຺ໂນ ປຏິປາຏິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ອິມໍ ເຖຣິໍ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ປຏາຈາຣາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໓໘. ຈຕຸຕ຺ເຖ ວິນຍຘຣານໍ ຍທິທໍ ປຏາຈາຣາຕິ ປຏາຈາຣາ ເຖຣີ ວິນຍຘຣານໍ ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ວິນຍຘຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ກິກິສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຠຄິນີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ວີສຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິເວຓໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເສຏ຺ຐິເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ.

ສາ ອປຣຠາເຄ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫ ເອເກນ ກມ຺ມກາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ກຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ອຕ຺ຕໂນ ສມານຊາຕິກໍ ກຸລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ກຕສນ຺ຖວສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ – ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ສ຺ເວ ປຏ຺ຐາຍ ມໍ ປຏິຫາຣສເຕນປິ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠິສ຺ສສິ, ສເຈ ເຕ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ, ອິທານິ ມໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ຫຕ຺ຖສາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ນຄຣໂຕ ຕີຓິ ຈຕ຺ຕາຣິ ໂຍຊນານິ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ.

ອຖ ອປຣຠາເຄ ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສາ ຄພ຺ເຠ ປຣິປກ຺ເກ ‘‘ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ອນາຖຏ຺ຐານໍ, ກຸລເຄຫໍ ຄຈ຺ຉາມ ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ອຊ຺ຊ ຄຈ຺ຉາມ, ສ຺ເວ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກາລໍ ວີຕິນາເມສິ. ສາ ຕສ຺ສ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ພາໂລ ມໍ ເນສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ພຫິ ຄເຕ ‘‘ເອກິກາວ ກຸລເຄຫໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ເຄເຫ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຏິວິສ຺ສເກ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ກຸລເຄຫໍ ຄຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມໍ ນິສ຺ສາຍ ກຸລຘີຕາ ອນາຖາ ຊາຕາ’’ຕິ ປທານຸປທິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄວ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ‘‘ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ມຍໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ, ໂສ ອຕ຺ໂຖ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄວ ນິປ຺ຜນ຺ໂນ, ອິທານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຏິນິວຕ຺ຕິໍສຸ. ປຸນ ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐາສີຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປນສ຺ສາ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐາເນ ຊາຕມຕ຺ເຕເຍວ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ມຫາເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິ. ສາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ອເວລາຍ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ເມໂຆ ອຸຏ຺ຐິໂຕ, ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ກາຕຸໍ ວາຍມາຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທຓ຺ຑເກຫິ ກຸຏິກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຉທນຕ຺ຖາຍ ຕິຓໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ມຫາວມ຺ມິກປາເທ ຕິຓໍ ຉິນ຺ທຕິ. ອຖ ນໍ ວມ຺ມິເກ ນິປນ຺ໂນ ກຓ຺ຫສປ຺ໂປ ປາເທ ຑໍສິ, ໂສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ປຕິໂຕ. ສາປິ ‘‘ອິທານິ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ເຂເປຕ຺ວາ ‘‘ອທ຺ຘາ ມໍ ໂສ ‘ອນາຖາ ເອສາ’ຕິ ມຄ຺ເຄ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາໂລເກ ສຎ຺ຊາເຕ ປທານຸສາເຣນ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ວມ຺ມິກປາເທ ປຕິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມໍ ນິສ຺ສາຍ ນຏ຺ໂຐ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ປຣິເທວິຕ຺ວາ ທຫຣທາຣກໍ ປສ຺ເສນາທາຍ ມຫລ຺ລກໍ ອງ຺ຄຸລີຫິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກໍ ອຸຕ຺ຕານນທິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ທ຺ເວປິ ທາຣເກ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ອາທາຍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຊຏ຺ຐກໍ ໂອຣິມຕີເຣ ຐເປຕ຺ວາ ທຫຣໍ ປຣຕີຣໍ ເນຕ຺ວາ ປິໂລຕິກຈຸມ຺ພຏເກ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ‘‘ອິຕຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນທິໍ ໂອຕຣິ.

ອຖສ຺ສາ ນທີມຊ຺ຌໍ ປຕ຺ຕກາເລ ເອໂກ ເສໂນ ‘‘ມໍສປິຓ຺ໂຑ ອຍ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ທາຣກໍ ວິຊ຺ຌິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ສາ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ເສນໍ ປລາເປສິ. ຕສ຺ສາ ຕໍ ຫຕ຺ຖວິກາຣໍ ທິສ຺ວາ ມຫລ຺ລກທາຣໂກ ‘‘ມໍ ປກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ໂສເຕ ປຕິໂຕ ຍຖາໂສຕໍ ອຄມາສິ. ໂສປິ ເສໂນ ຕສ຺ສາ ອສມ຺ປຕ຺ຕາຍ ເອວ ຕໍ ທຫຣທາຣກໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ສາ ພລວໂສກາຠິຠູຕາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອິມໍ ວິລາປຄີຕໍ ຄາຍນ຺ຕີ ຄຈ຺ຉຕິ –

‘‘ອຸໂຠ ປຸຕ຺ຕາ ກາລງ຺ກຕາ, ປນ຺ເຖ ມຍ຺ຫໍ ປຕີ ມໂຕ’’ຕິ.

ສາ ເອວໍ ວິລປມານາວ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ກຸລສຠາຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ໂສກວເສເນວ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ວວຕ຺ຖເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອວໍວິຘໍ ນາມ ກຸລໍ ອຕ຺ຖິ, ກຕຣໍ ຕໍ ເຄຫ’’ນ຺ຕິ ປຏິປຸຈ຺ຉິ. ຕ຺ວໍ ຕໍ ກຸລໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສສິ? ເຕສໍ ວສນເຄຫໍ ວາຕປ຺ປຫາເຣນ ປຕິຕໍ, ຕຕ຺ເຖວ ເຕ ສພ຺ເພປິ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ຕາ, ອຖ ເນ ຂຸທ຺ທກມຫລ຺ລເກ ເອກຈິຕກສ຺ມິໍເຍວ ຌາເປນ຺ຕິ, ປສ຺ສ ເອສາ ຘູມວຏ຺ຏິ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ. ສາ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາວ ກິໍ ຕຸມ຺ເຫ ວທຖາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນິວຕ຺ຖສາຏກໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ຊາຕນິຍາເມເນວ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ກນ຺ທມານາ ຎາຕີນໍ ຈິຕກຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ວິລາປຄີຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ປຣິເທວມານາ –

‘‘ອຸໂຠ ປຸຕ຺ຕາ ກາລງ຺ກຕາ, ປນ຺ເຖ ມຍ຺ຫໍ ປຕີ ມໂຕ;

ມາຕາ ປິຕາ ຈ ຠາຕາ ຈ, ເອກຈິຕກສ຺ມິໍ ຑຍ຺ຫເຣ’’ຕິ. –

ອາຫ. ອຎ຺ເຎນ ຊເນນ ສາຏກໍ ທິນ຺ນມ຺ປິ ຜາເລຕ຺ວາ ຜາເລຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຕິ. ອຖ ນໍ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ມຫາຊໂນ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຈຣຕິ. ອຖສ຺ສາ ‘‘ອຍໍ ປຏາຈາຣໍ ປຏປຣິຫຣຓໍ ວິນາ ຈຣຕີ’’ຕິ ປຏາຈາຣາເຕວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຍສ຺ມາ ຈສ຺ສາ ໂສ ນຄ຺ຄຠາເວນ ອລຊ຺ຊີອາຈາໂຣ ປາກໂຏ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ປຕິໂຕ ອາຈາໂຣ ອສ຺ສາຕິ ປຏາຈາຣາຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ສາ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຣິ ມຫາຊນສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ເມຕ຺ຕາຜຣເຓນ ຜຣິຕ຺ວາ ‘‘ສຕິໍ ປຏິລຠ, ຠຄິນິ, ສຕິໍ ປຏິລຠ, ຠຄິນີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສາ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ພລວຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ອາຄຕໍ, ສາ ຕຕ຺ເຖວ ຠູມິຍໍ ນິສີທິ. ອວິທູເຣ ຐິໂຕ ປຸຣິໂສ ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກໍ ຂິປິຕ຺ວາ ອທາສິ. ສາ ຕໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ອສ຺ໂສສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ຈຣິຍວເສນ ອິມາ ຘມ຺ມປເທ ຄາຖາ ອາຫ –

‘‘ນ ສນ຺ຕິ ປຸຕ຺ຕາ ຕາຓາຍ, ນ ປິຕາ ນາປິ ພນ຺ຘວາ;

ອນ຺ຕເກນາຘິປນ຺ນສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ຎາຕີສຸ ຕາຓຕາ.

‘‘ເອຕມຕ຺ຖວສໍ ຎຕ຺ວາ, ປຓ຺ຑິໂຕ ສີລສໍວຸໂຕ;

ນິພ຺ພານຄມນໍ ມຄ຺ຄໍ, ຂິປ຺ປເມວ ວິໂສຘເຍ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໘໘-໒໘໙);

ສາ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຍຖາຐິຕາວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊາ’’ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ສາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ວິນຍປິຏເກ ຈິຓ຺ຓວສີ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ປຏາຈາຣໍ ວິນຍຘຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ຘມ຺ມທິນ຺ນາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໓໙. ປຎ຺ຈເມ ຘມ຺ມກຖິການນ຺ຕິ ຘມ຺ມກຖິການໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ປຣາຍຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຄ຺ຄສາວກສ຺ສ ສຸຊາຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ເຂມາເຖຣິຍາ ອຠິນີຫາຣວເສເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຜຸສ຺ສພຸທ຺ຘກາເລ ປເນສາ ສຕ຺ຖຸ ເວມາຕິການໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຠາຕິການໍ ທານາຘິກາເຣ ຐປິຕກມ຺ມິກສ຺ສ ເຄເຫ ວສມານາ ‘‘ເອກໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ທ຺ເວ ອທາສິ. ເອວໍ ສພ຺ພໍ ອປຣິຫາເປນ຺ຕີ ທຕ຺ວາ ທ຺ເວນວຸຕິກປ຺ເປ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ກິກິສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຠຄິນີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ວີສຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ວສນປຣິເວຓໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕີ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ວິສາຂເສຏ຺ຐິໂນ ເຄຫໍ ຄຕາ. ວິສາຂເສຏ຺ຐິ ນາມ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ສຫາຍໂກ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ທສພລສ຺ສ ປຐມທສ຺ສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ອປຣຠາເຄ ອນາຄາມິຜລໍ ສຈ຺ຉາກາສິ.

ໂສ ຕໍທິວສໍ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂສປານມຕ຺ຖເກ ຐິຕາຍ ຘມ຺ມທິນ຺ນາຍ ຫຕ຺ເຖ ປສາຣິເຕ ຫຕ຺ຖໍ ອນາລມ຺ພິຕ຺ວາວ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິ. ຠຸຎ຺ຊມາໂນປິ ‘‘ອິມໍ ເທຖ, ອິມໍ ຫຣຖາ’’ຕິ ນ ພ຺ຍາຫຣິ. ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ກຏຈ຺ຉຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິວິສມານາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ເມ ຫຕ຺ຖາລມ຺ພກໍ ເທນ຺ຕິຍາປິ ຫຕ຺ຖໍ ນ ອາລມ຺ພິ, ຠຸຎ຺ຊມາໂນປິ ກິຎ຺ຈິ ນ ກເຖຕິ, ໂກ ນຸ ໂຂ ມຍ຺ຫໍ ໂທໂສ’’ຕິ? ອຖ ນໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເມ, ອຍ຺ຍ, ໂທໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຘມ຺ມທິນ຺ເນ ຕຸຍ຺ຫໍ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ປນ ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ສນ຺ຖວວເສນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ຐາຕຸໍ ວາ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວາ ອຠພ຺ໂພ. ຕ຺ວໍ ສເຈ ອິຈ຺ຉສິ, ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ວສ. ໂນ ເຈ ອິຈ຺ຉສິ, ຍຕ຺ຕເກນ ເຕ ຘເນນ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກຸລຆຣໍ ຄຈ຺ຉາຫີຕິ. ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຉຑ຺ຑິຕເຂຬໍ ວມິຕວມນໍ ສີເສນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນ ຈຣິສ຺ສາມິ, ມຍ຺ຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາຖາຕິ. ວິສາໂຂ ‘‘ສາຘຸ, ຘມ຺ມທິນ຺ເນ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຘມ຺ມທິນ຺ນໍ ສຸວຓ຺ຓສິວິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ເປເສສິ.

ສາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ຕາວ ເສຏ຺ຐິ ຆຣມຊ຺ເຌ ຐິໂຕວ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ອກາສິ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ລທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ມຍາປິ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ເຍ, ມຍ຺ຫໍ ອາກິຓ຺ຓຏ຺ຐາເນ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຣມຕິ, ຄາມກາວາສໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖຣິໂຍ ຕສ຺ສາ ມຫາກຸລາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິຕຠາເວນ ຈິຕ຺ຕໍ ວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕິໂຍ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາມກາວາສໍ ອຄມໍສຸ. ສາ ອຕີເຕ ມທ຺ທິຕສງ຺ຂາຣຕາຍ ນຈິຣສ຺ເສວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖສ຺ສາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕໍ, ອິຘ ວສິຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຣາຊຄຫເມວ ຄຈ຺ຉາມິ, ຕຕ຺ຣ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ພຫຸ ຎາຕິສງ຺ໂຆ ປຸຎ຺ຎານິ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຖຣິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ນຄຣເມວ ປຈ຺ຈາຄຕາ.

ວິສາໂຂ ຕສ຺ສາ ອາຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສີຆໍ ອາຄຕາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠາວໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາທິວເສນ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິ, ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ຂຄ຺ເຄນ ອຸປ຺ປລນາລໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕີ ວິຍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ອຸປາສໂກ ຘມ຺ມທິນ຺ນາເຖຣິຍາ ຎາຓສ຺ສ ສູຣຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິຄຕຏ຺ຐາເນ ປຏິປາຏິຍາ ຕີສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ສພ຺ພາກາເຣນ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຫວເສນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄປິ ປຸຈ຺ຉິ. ຘມ຺ມທິນ຺ນາເຖຣີປິ ອຸປາສກສ຺ສ ຍາວ ອນາຄາມິຜລາວ ວິສຍຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຘາວຕີ’’ຕິ ຕໍ ນິວຕ຺ເຕນ຺ຕີ ‘‘ອຈ຺ຈສຣາ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ປຎ຺ເຫ, ນາສກ຺ຂິ ປຎ຺ຫານໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ, ນິພ຺ພາໂນຄຘຎ຺ຫິ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນິພ຺ພານປຣາຍຓໍ ນິພ຺ພານປຣິໂຍສານໍ. ອາກງ຺ຂມາໂນ ຈ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ. ຍຖາ ຈ ເຕ ຠຄວາ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ຕຖາ ນໍ ຘາເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໖) ອາຫ.

ວິສາໂຂ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຸຈ຺ຉາວິສ຺ສຊ຺ຊນນຍໍ ກເຖສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມມ ຘີຕາຍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕຓ຺ຫາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມປເທ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຍສ຺ສ ປຸເຣ ຈ ປຈ຺ຉາ ຈ, ມຊ຺ເຌ ຈ ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈນໍ;

ອກິຎ຺ຈນໍ ອນາທານໍ, ຕມຫໍ ພ຺ຣູມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໔໒໑);

ຕໂຕ ຘມ຺ມທິນ຺ນາຍ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ວິສາຂໍ ອຸປາສກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ປຓ຺ຑິຕາ, ວິສາຂ, ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນີ, ມຫາປຎ຺ຎາ ວິສາຂ, ຘມ຺ມທິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂຸນີ. ມໍ ເຈປິ ຕ຺ວໍ, ວິສາຂ, ເອຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ, ອຫມ຺ປິ ຕໍ ເອວເມວ ພ຺ຍາກເຣຍ຺ຍໍ, ຍຖາ ຕໍ ຘມ຺ມທິນ຺ນາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ພ຺ຍາກຕໍ, ເອໂສ ເຈເວຕສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ເອວຎ຺ຈ ນໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິ. ເອວເມຕໍ ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ນິສິນ຺ໂນ ປຏິປາຏິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ອິທເມວ ຈູຬເວທລ຺ລໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣິໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຘມ຺ມກຖິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ນນ຺ທາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໔໐. ຉຏ຺ເຐ ຌາຍີນໍ ຍທິທໍ ນນ຺ທາຕິ ຌານາຠິຣຕານໍ, ນນ຺ທາ ເຖຣີ, ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຌານາຠິຣຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ຕໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ນນ຺ທາຕິສ຺ສາ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຣູປນນ຺ທາຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ອປຣຠາເຄ ອຸຕ຺ຕມຣູປຠາເວນ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ ນາມ ຊາຕາ.

ສາ ອມ຺ຫາກໍ ທສພເລ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນນ຺ທຎ຺ຈ ຣາຫຸລຎ຺ຈ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ເຕ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕກາເລ ‘‘ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີ ຈ ຣາຫຸລມາຕາ ຈ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິມາສໍ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍ຺ຫໍ ອິຘ ກິໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ມຫາປຊາປຕິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຣູປໍ ຄຣຫຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂອວາທວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎໍ ເປເສຕ຺ວາ ໂອວາທໍ ອາຫຣາເປຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ຣູປມທມຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ໂອວາທໍ ອຕ຺ຕນາວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕຸ, ນ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ອຎ຺ຎາ ເປເສຕພ຺ພາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ຣູປນນ຺ທາ ອຎ຺ຎໍ ມຄ຺ຄໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ອກາມາ ໂອວາທໍ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ຈຣິຕວເສນ ອິທ຺ຘິຍາ ເອກໍ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ຕາລວຓ຺ຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພີຊມານໍ ວິຍ ອກາສິ. ຣູປນນ຺ທາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ອກາຣເຓເນວ ປມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນາຄຈ຺ຉາມິ, ເອວຣູປາປິ ອິຕ຺ຖິໂຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ວິສ຺ສຕ຺ຖາ ຈຣນ຺ຕິ. ມມ ຣູປໍ ເອຕາສໍ ຣູປສ຺ສ ກລໍ ນາຄ຺ຆຕິ ໂສຬສິໍ, ອຊານິຕ຺ວາວ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ນ ອາຄຕມ຺ຫີ’’ຕິ ຕເມວ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ປຸພ຺ພເຫຕຸສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ‘‘ອຏ຺ຐີນໍ ນຄຣໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ປ. ໑໕໐) ຘມ຺ມປເທ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ –

‘‘ຈຣໍ ວາ ຍທິ ວາ ຕິຏ຺ຐໍ, ນິສິນ຺ໂນ ອຸທ ວາ ສຍ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໙໕) –

ສຸຕ຺ຕໍ ອຠາສິ. ສາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຣູເປ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ເຂມາເຖຣິຍາ ວຕ຺ຖຸນາ ສທິສເມວາຕິ ນ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ຣູປນນ຺ທາ, ຌານາຠິຣຕານໍ ອນ຺ຕເຣ ຘຸຣປ຺ປຕ຺ຕາ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ເຊຕວເນ ນິສິນ຺ໂນ ປຏິປາຏິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ນນ຺ທາເຖຣິໍ ຌາຍີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ໂສຓາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໔໑. ສຕ຺ຕເມ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍານນ຺ຕິ ປຄ຺ຄຫິຕປຣິປຸຓ຺ຓວີຣິຍານໍ ໂສຓາ ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ຆຣາວາເສ ວຸຕ຺ຖາ ພຫູ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ລຠິຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຆຣາວາເສ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕໍ ‘‘ມາຕາ’’ຕິ ສຎ຺ຎມ຺ປິ ນ ກຣິໍສຸ. ພຫຸປຸຕ຺ຕິກໂສຓາ ເຕສໍ ອຕ຺ຕນິ ອຄາຣວຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຆຣາວາເສນ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ‘‘ອຍໍ ວຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ອຍຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ຕໍ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ອາຫຣນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຍາວຊ຺ຊທິວສາ ສິກ຺ຂາມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ອຸປ຺ປຓ຺ເຑສຸໍ. ສາ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວຄາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຄຕິວິໂສຘນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐາເນປິ ຐິຕຏ຺ຐາເນປິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ສຊ຺ຌາຍຕິ. ສາ ຍເຖວ ປຸພ຺ເພ ພຫຸປຸຕ຺ຕິກໂສຓຕ຺ເຖຣີຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ, ເອວໍ ປຈ຺ຉາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍໂສຓຕ຺ເຖຣີຕິ ປາກຏາ ຊາຕາ.

ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໂຍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຸທກໍ ຕາເປຍ຺ຍາສິ, ໂສເຓ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ສາປິ ອຸທກຕາປນໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ອຄ຺ຄິສາລາຍ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕີ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒສິ. ສຕ຺ຖາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນວ ອິມໍ ໂອຠາສຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ໂຍ ຈ ວສ຺ສສຕໍ ຊີເວ, ອປສ຺ສໍ ຘມ຺ມມຸຕ຺ຕມໍ;

ເອກາຫໍ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ປສ຺ສໂຕ ຘມ຺ມມຸຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໑໕);

ສາ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ, ອາຄນ຺ຕຸກຊໂນ ຈ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາວ ມຍິ ອວຎ຺ຎາຍ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ວາ ພຫຸໍ ອປຸຎ຺ຎມ຺ປິ ປສເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ສໍລກ຺ຂຓກາຣຓໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ສາ ອຸທກຠາຊນໍ ອຸທ຺ຘນໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ອຄ຺ຄິໍ ນ ອກາສິ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘນໍ ໂອໂລເກນ຺ຕິໂຍ ອຄ຺ຄິໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ມຫລ຺ລິກໍ ‘ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ອຸທກໍ ຕາເປຫີ’ຕິ ອໂວຈຸມ຺ຫ, ອຊ຺ຊາປິ ອຸທ຺ຘເນ ອຄ຺ຄິມ຺ປິ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຍ຺ເຍ, ກິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຄ຺ຄິນາ, ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ນ຺ຫາຍິຕຸກາມາ ຠາຊນໂຕ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍຖາຕິ? ຕາປິ ‘‘ຠວິສ຺ສຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທເກ ຫຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອຸຓ຺ຫຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເອກກຸຏໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຄຫິຕຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ປຣິປູຣຕິ. ຕທາ ສພ຺ພາວ ຕສ຺ສາ ອຣຫຕ຺ເຕ ຐິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ທຫຣຕຣາ ຕາວ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ, ອຍ຺ເຍ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຕຸມ຺ເຫ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ວິເຫເຐຕ຺ວາ ວິເຫເຐຕ຺ວາ ກຖຍິມ຺ຫ, ຂມຖ ໂນ’’ຕິ ຂມາເປສຸໍ. ວຸທ຺ຘຕຣາປິ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ຂມ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ຂມາເປສຸໍ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ມຫລ຺ລກກາເລ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍຠາເວນ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຄ຺ຄຜເລ ປຕິຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ເຖຣິຍາ ຄຸໂຓ ປາກໂຏ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ໂສຓຕ຺ເຖຣິໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ພກຸລາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໔໒. ອຏ຺ຐເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ ຍທິທໍ ພກຸລາຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ, ພກຸລາ ເຖຣີ, ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ຘາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ສາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ຈິຓ຺ຓວສີ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ອິມໍ ເຖຣິໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ກຸຓ຺ຑລເກສາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໔໓. ນວເມ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານນ຺ຕິ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ, ຠທ຺ທາ ກຸຓ຺ຑລເກສາ, ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຍມ຺ປິ ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ກິກິສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຠຄິນີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ວີສຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ທສ ສີລານິ ສມາທາຍ ໂກມາຣິກພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕີ ສງ຺ຆສ຺ສ ວສນປຣິເວຓໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄຫນຄເຣ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ຠທ຺ທາຕິສ຺ສາ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ຕໍທິວສໍເຍວ ຈ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ. ຕສ຺ສ ຊາຕເວລາຍ ຣາຊນິເວສນໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສກລນຄເຣ ອາວຸຘານິ ປຊ຺ຊລິໍສຸ. ປຸໂຣຫິໂຕ ປາໂຕວ ຣາຊກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ສຸຂເສຍ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຣາຊາ ‘‘ກຸໂຕ ເມ, ອາຈຣິຍ, ສຸຂເສຍ຺ຍາ, ອຊ຺ຊ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຣາຊນິເວສເນ ອາວຸຘານິ ປຊ຺ຊລິຕານິ ທິສ຺ວາ ຠຍປ຺ປຕ຺ຕາ ອຫຸມ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາຣາຊ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ນ ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ເຄເຫ ອາວຸຘານິ ປຊ຺ຊລິໍສຸ, ສກລນຄເຣ ເອວໍ ອໂຫສີຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ, ອາຈຣິຍາຕິ? ອມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ໂຈຣນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ທາຣໂກ ຊາໂຕ, ໂສ ສກລນຄຣສ຺ສ ສຕ຺ຕຸ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ເສຕໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປທ຺ທໂວ ນຕ຺ຖິ, ສເຈ ປນ ອິຈ຺ຉຖ, ຫາເຣມ ນນ຺ຕິ. ອມ຺ຫາກໍ ປີຬາຍ ອສຕິຍາ ຫາຣຓກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖີຕິ. ປຸໂຣຫິໂຕ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຕ຺ຕຸໂກເຕວສ຺ສ ນາມໍ ອກາສິ. ເສຏ຺ຐິເຄເຫປິ ຠທ຺ທາ ວຑ຺ຒຕິ, ປຸໂຣຫິຕເຄເຫປິ ສຕ຺ຕຸໂກ ວຑ຺ຒຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອາຘາວນວິຘາວເນນ ກີຬິຕຸໍ ສມຕ຺ຖກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ວິຈຣຓຏ຺ຐາເນ ຍໍ ຍໍ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ເຄຫໍ ປູເຣຕິ. ປິຕາ ນໍ ກາຣຓສຫສ຺ສມ຺ປິ ວຕ຺ວາ ວາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ.

ອປຣຠາເຄ ປນສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພາກາເຣນາປິ ວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ທ຺ເວ ນີລສາຏເກ ທຕ຺ວາ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທນອຸປກຣຓຎ຺ຈ ສິງ຺ຆາຏກຍນ຺ຕຎ຺ຈ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິມິນາວ ກມ຺ເມນ ຊີວາຫີ’’ຕິ ນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂສ ຕໍທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສິງ຺ຆາຏກຍນ຺ຕໍ ຂິປິຕ຺ວາ ກຸລານໍ ປາສາເທ ອາຣຸຍ຺ຫ ສນ຺ຘິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣກຸເລສຸ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຠຓ຺ຑໍ ອຕ຺ຕນາ ຐປິຕໍ ວິຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ສກລນຄເຣ ເຕນ ອວິລຸຕ຺ຕເຄຫໍ ນາມ ນາໂຫສິ. ເອກທິວສໍ ຣາຊາ ຣເຖນ ນຄເຣ ວິຈຣນ຺ໂຕ ສາຣຖິໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຆເຣ ຉິທ຺ທເມວ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ. ເທວ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ສຕ຺ຕຸໂກ ນາມ ໂຈໂຣ ຠິຕ຺ຕິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຸລານໍ ສນ຺ຕກໍ ຫຣຕີຕິ. ຣາຊາ ນຄຣຄຸຕ຺ຕິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກິຣ ນຄເຣ ເອວຣູໂປ ນາມ ໂຈໂຣ ອຕ຺ຖິ, ກສ຺ມາ ນໍ ນ ຄຓ຺ຫສີ’’ຕິ ອາຫ. ມຍໍ, ເທວ, ຕໍ ໂຈຣໍ ສໂຫຑ຺ຒໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມາຕິ. ສເຈ ອຊ຺ຊ ນໍ ໂຈຣໍ ຄຓ຺ຫສິ, ຊີວສິ. ສເຈ ນ ຄຓ຺ຫສິ, ຣາຊາຓໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມີຕິ. ເອວໍ ເທວາຕິ ນຄຣຄຸຕ຺ຕິໂກ ສກລນຄເຣ ມນຸສ຺ເສ ຈາເຣຕ຺ວາ ຕໍ ຠິຕ຺ຕິໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣຠຓ຺ຑໍ ອວຫຣນ຺ຕໍ ສໂຫຑ຺ຒເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສິ. ຣາຊາ ‘‘ອິມໍ ໂຈຣໍ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຆາເຕຖາ’’ຕິ ອາຫ. ນຄຣຄຸຕ຺ຕິໂກ ຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຕໍ ໂຈຣໍ ຈຕຸກ຺ເກ ຈຕຸກ຺ເກ ປຫາຣສຫສ຺ເສນ ຕາເຬນ຺ໂຕ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຍໍ ຠທ຺ທາ ນາມ ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ມຫາຊນສ຺ສ ໂກລາຫລສທ຺ເທນ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ຕໍ ສຕ຺ຕຸກໍ ໂຈຣໍ ຕຖາ ນີຍມານໍ ທິສ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ຫທຍໍ ສນ຺ຘາເຣນ຺ຕີ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິຣິສຍເນ ອໂຘມຸຂາ ນິປຊ຺ຊິ. ສາ ຈ ຕສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ເອກຘີຕາ, ເຕນສ຺ສາ ຎາຕກາ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ມຸຂວິກາຣໍ ສຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ສຍເນ ນິປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກໂຣສິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເອຕໍ ວຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ນີຍມານໍ ໂຈຣໍ ອທ຺ທສ, ອມ຺ມາຕິ? ອາມ, ອມ຺ມາຕິ. ເອຕໍ ລຠມານາ ຊີວິສ຺ສາມິ, ອລຠມານາຍ ເມ ມຣຓເມວາຕິ. ເຕ ຕໍ ນານປ຺ປກາເຣນປິ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ‘‘ມຣຓາ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂສຸໍ. ອຖສ຺ສາ ປິຕາ ນຄຣຄຸຕ຺ຕິກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຫສ຺ສໍ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຘີຕາ ໂຈເຣ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ, ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ອິມໍ ມຸຎ຺ຈາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ໂຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍາວ ສູຣິຍສ຺ສ ອຕ຺ຖງ຺ຄມນາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປປຎ຺ຈາເປຕ຺ວາ ສູຣິເຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ຈາຣກໂຕ ເອກໍ ມນຸສ຺ສໍ ນີຫຣາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຸກສ຺ສ ພນ຺ຘນໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຸກໍ ເສຏ຺ຐິເຄຫໍ ເປເສຕ຺ວາ ເຕນ ພນ຺ຘເນນ ອິຕຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓທ຺ວາເຣນ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຆາເຕສິ. ເສຏ຺ຐິທາສາປິ ສຕ຺ຕຸກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໂນ ນິເວສນໍ ອາຄມໍສຸ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ຘີຕຸ ມນໍ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຕຸກໍ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປາສາທໍ ເປເສສິ. ຠທ຺ທາປິ ‘‘ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ເມ ສງ຺ກປ຺ໂປ’’ຕິ ອເນກາລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິຈຣຕິ.

ສຕ຺ຕຸໂກ ກຕິປາຫໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມິສ຺ສາ ປສາຘນຠຓ຺ຑກໍ ມຍ຺ຫໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ອິມໍ ອາຠຣຓໍ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສມີເປ ສຸເຂນ ນິສິນ຺ນກາເລ ຠທ຺ທໍ ອາຫ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເອກໍ ວຈນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ສຫສ຺ສລາຠໍ ລຠິຕ຺ວາ ວິຍ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ‘‘ວິສ຺ສຕ຺ຖໍ ວເທຫິ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຫ. ຕ຺ວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມໍ ນິສ຺ສາຍ ອິມິນາ ຊີວິຕໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ, ອຫໍ ປນ ຄຫິຕມຕ຺ໂຕວ ໂຈຣປປາຕປພ຺ພເຕ ອຘິວຕ຺ຖາຍ ເທວຕາຍ ‘‘ສຈາຫໍ ຊີວິຕໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ພລິກມ຺ມໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຍາຈິໍ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ມຍາ ຊີວິຕໍ ລທ຺ຘໍ, ສີຆໍ ພລິກມ຺ມໍ ສຊ຺ຊາເປຫີຕິ. ຠທ຺ທາ, ‘‘ອຫໍ ຕສ຺ສ ມນໍ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ພລິກມ຺ມໍ ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປສາຘນໍ ປສາເຘຕ຺ວາ ເອກຍາເນ ອາຣຸຍ຺ຫ ສາມິເກນ ສທ຺ຘິໍ ໂຈຣປປາຕປພ຺ພຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປພ຺ພຕເທວຕາຍ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຠິຣຸຫິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘາ. ສຕ຺ຕຸໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສພ຺ເພສຸ ອຠິຣຸຫນ຺ເຕສຸ ມມ ອິມິສ຺ສາ ອາຠຣຓໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ໂອກາໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕເມວ ພລິຠາຊນໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິ.

ໂສ ຠທ຺ທາຍ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ໂຕ ປິຍກຖໍ ນ ກເຖຕິ. ສາ ອິງ຺ຄິເຕເນວ ຕສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອຎ຺ຎາສິ. ອຖ ນໍ ໂສ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ຕວ ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກໍ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ກາຍາຣຸຬ຺ຫໍ ເຕ ປສາຘນໍ ເອຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑິກໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ສາມິ ມຍ຺ຫໍ ໂກ ອປຣາໂຘຕິ? ກິໍ ປນາຫໍ, ພາເລ, ພລິກມ຺ມຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕຕິ ສຎ຺ຎໍ ກໂຣສິ? ອຫຎ຺ຫິ ອິມິສ຺ສາ ເທວຕາຍ ຍກນໍ ອຸພ຺ພຏ຺ເຐຕ຺ວາ ທເທຍ຺ຍໍ, ພລິກມ຺ມາປເທເສນ ປນ ຕວ ອາຠຣຓໍ ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄໂຕມ຺ຫີຕິ. ກສ຺ສ ປນ, ອຍ຺ຍ, ປສາຘນໍ, ກສ຺ສ ອຫນ຺ຕິ? ມຍໍ ເອວຣູປໍ ນ ຊານາມ, ອຎ຺ຎໍ ຕວ ສນ຺ຕກໍ, ອຎ຺ຎໍ ມມ ສນ຺ຕກນ຺ຕິ. ສາຘຸ, ອຍ຺ຍ, ເອກໍ ປນ ເມ ອຘິປ຺ປາຍໍ ປູເຣຖ, ອລງ຺ກຕນິຍາເມເນວ ເມ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ອາລິງ຺ຄິຕຸໍ ເທຖາຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ສາ ເຕນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ອາລິງ຺ຄິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ອາລິງ຺ຄນ຺ຕີ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປປາເຕ ປາເຕສິ. ໂສ ປຕນ຺ໂຕ ອາກາເສເຍວ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ. ຕາຍ ກຕໍ ວິຈິຕ຺ຣຠາວໍ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພເຕ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ຄຸຓກິຕ຺ຕນວເສນ ອິມາ ຄາຖາ ອາຫ –

‘‘ນ ໂສ ສພ຺ເພສຸ ຐາເນສຸ, ປຸຣິໂສ ໂຫຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ອິຕ຺ຖີປິ ປຓ຺ຑິຕາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈກ຺ຂຓາ.

‘‘ນ ໂສ ສພ຺ເພສຸ ຐາເນສຸ, ປຸຣິໂສ ໂຫຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ອິຕ຺ຖີປິ ປຓ຺ຑິຕາ ໂຫຕິ, ມຸຫຸຕ຺ຕມປິ ຈິນ຺ຕເຍ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣີ ໒.໓.໓໑-໓໒);

ຕໂຕ ຠທ຺ທາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ອິມິນາ ນິຍາເມນ ປຸນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕຸໍ, ອິໂຕວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ, ນິຄຓ຺ຐາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຄຓ຺ເຐ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ອຖ ນໍ ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ເກນ ນິຍາເມນ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ໂຫຕູ’’ຕິ? ຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຸຕ຺ຕມໍ, ຕເທວ ກໂຣຖາຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ຕາລຏ຺ຐິນາ ເກເສ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສຸໍ. ເກສາ ປຸນ ວຑ຺ຒນ຺ຕາ ຣາສິຣາສິວເສນ ກຸຓ຺ຑລາວຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິໍສຸ. ສາ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ກຸຓ຺ຑລເກສາ ນາມ ຊາຕາ. ສາ ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊິຕຏ຺ຐາເນ ສພ຺ພສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ‘‘ເອເຕສໍ ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານິໂຍ ວິຈຣນ຺ຕີ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິຕາ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ຊານນສິປ຺ປໍ ສພ຺ພເມວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຖສ຺ສາ ພຫູສຸ ຐາເນສຸ ສິກ຺ຂິຕຠາເວນ ປຏິວາທໍ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ສາ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ອທິສ຺ວາ ຍໍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປວິສຕິ, ຕສ຺ສ ທ຺ວາເຣ ວາລຸກຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ຐເປຕິ. ‘‘ໂຍ ມມ ວາທໍ ອາໂຣເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ໂສ ອິມໍ ສາຂໍ ມທ຺ທຕູ’’ຕິ ສມີເປ ຐິຕານໍ ທາຣການໍ ສຎ຺ຎໍ ເທຕິ. ຕໍ ສຕ຺ຕາຫມ຺ປິ ມທ຺ທນ຺ຕາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວາ ໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເຊຕວເນ ວິຫຣຕິ. ກຸຓ຺ຑລເກສາປິ ໂຂ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປວິສມານາ ໂປຣາຓກນິຍາເມເນວ ວາລຸກາຣາສິມ຺ຫິ ສາຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ທາຣການໍ ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ປາວິສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປວິຏ຺ເຐ ເອກໂກວ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ໂຕ ວາລຸກາຖູເປ ຊມ຺ພຸສາຂໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ອຍໍ ຐປິຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ທາຣກາ ຕໍ ກາຣຓໍ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາ ກເຖສຸໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມທ຺ທຖ, ທາຣກາຕິ. ເຕສຸ ເຖຣສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈ ມທ຺ທິຕຸໍ ນ ວິສຫິໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ຕໍຂເຓເຍວ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ອກໍສຸ. ກຸຓ຺ຑລເກສາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕີ ຕໍ ສາຂໍ ມທ຺ທິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກສ຺ເສຕໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສາ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ກາຣາປິຕຠາວໍ ກຖຍິໍສຸ. ສາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຖາມໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອິມໍ ສາຂໍ ມທ຺ທາເປຕຸໍ ໂນ ວິສຫິສ຺ສຕິ, ອທ຺ຘາ ມຫນ຺ໂຕ ເອໂສ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຫມ຺ປິ ປນ ຂຸທ຺ທິກາ ຠວນ຺ຕີ ນ ໂສຠິສ຺ສາມິ, ອນ຺ໂຕຄາມເມວ ປວິສິຕ຺ວາ ປຣິສາຍ ສຎ຺ຎໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ. ອສີຕິກຸລສຫສ຺ສນິວາເສ ນຄເຣ ສຠາຄສຠາຄວເສນ ສພ຺ເພວ ສຎ຺ຊານິໍສູຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເຖໂຣປິ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ອຖາຍໍ ກຸຓ຺ຑລເກສາ ມຫາຊນປຣິວຸຕາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສາຂາ ມທ຺ທາປິຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອາມ, ມຍາ ມທ຺ທາປິຕາຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ອມ຺ຫາກໍ ວາໂທ ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕຕິ. ໂຫຕຸ, ຠທ຺ເທຕິ. ກສ຺ສ ປຸຈ຺ຉາ ໂຫຕຸ, ກສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ຊນນ຺ຕິ? ປຸຈ຺ຉາ ນາມ ອມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕາ, ຕ຺ວໍ ປນ ຕຸຍ຺ຫໍ ຊານນກໍ ປຸຈ຺ຉາຕິ. ສາ ເຖເຣນ ທິນ຺ນອນຸມຕິຍາ ສພ຺ພເມວ ອຕ຺ຕໂນ ຊານນກໍ ວາທໍ ປຸຈ຺ຉິ, ເຖໂຣ ສພ຺ພໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ສາ ສພ຺ພໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ຕຍາ ພຫຸໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ, ມຍມ຺ປິ ເອກໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ປຸຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເອກໍ ນາມ ກິນ຺ຕິ? ກຸຓ຺ຑລເກສາ ‘‘ນ ຊານາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ນ ຊານາສິ, ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ຊານິສ຺ສສີຕິ? ສາ ເຖຣສ຺ສ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ມມ ສຣຓຄມນກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ ຘຸຣວິຫາເຣ ວສຕິ, ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາຫີຕິ. ສາ ‘‘ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາເວລາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ມທ຺ທິຕສງ຺ຂາຣາຍ ຈຣິຍາວເສນ ຘມ຺ມປເທ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ສຫສ຺ສມປິ ເຈ ຄາຖາ, ອນຕ຺ຖປທສໍຫິຕາ;

ເອກໍ ຄາຖາປທໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ມຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໐໑);

ສາ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຍຖາຐິຕາວ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ສາ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ອປຣຠາເຄ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ມຫນ຺ຕາ ວຕາຍໍ ຠທ຺ທາ ກຸຓ຺ຑລເກສາ, ຍາ ຈຕຸປ຺ປທິກຄາຖາວສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ກາຣຓໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣິໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ຠທ຺ທາກາປິລານີເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໔໔. ທສເມ ປຸພ຺ເພນິວາສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີນໍ ຠທ຺ທາ ກາປິລານີ ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສາ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິຠຄິນິຍາ ສທ຺ຘິໍ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕີ ຕາຍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາເຕ ທິນ຺ເນ, ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ກລລສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ມຫາຊໂນ ‘‘ພາລາ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຄຣຫິຕ຺ວາ, ‘‘ຍາຍ ເຕ ສທ຺ຘິໍ ກລໂຫ ກໂຕ, ຕສ຺ສາ ກິຎ຺ຈິ ນ ກໂຣສິ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ເຕ ກິໍ ອປຣຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ເຕສໍ ວຈເນນ ລຊ຺ຊາຍມານາ ປຸນ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກລລໍ ຫາເຣຕ຺ວາ ໂຘວິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ເຓນ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຈຕຸມຘຸຣສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸປຣິ ອາສິຕ຺ເຕນ ປທຸມຄພ຺ຠວຓ຺ເຓນ ສປ຺ປິນາ ວິຊ຺ໂຊຕມານໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ອຍໍ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ໂອຠາສຊາໂຕ, ເອວໍ ໂອຠາສຊາຕໍ ເມ ສຣີຣໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສີຕິ ສພ຺ພໍ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ປນ ທກ຺ຂິຓມຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ພຫຸປຸຕ຺ຕກນິຄ຺ໂຣຘມູລໍ ຄໂຕ, ອຍໍ ຠທ຺ທາ ກາປິລານີ ວາມມຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອນນຸຎ຺ຎາຕຠາເວນ ປຣິພ຺ພາຊິກາຣາມໍ ອຄມາສິ. ຍທາ ປນ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠິ, ຕທາ ສາ ເຖຣີ ເຖຣິຍາ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓ ຈິຓ຺ຓວສີ ອໂຫສິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ອິມໍ ເຖຣິໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ຠທ຺ທາກຈ຺ຈານາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໔໕. ເອກາທສເມ ມຫາຠິຎ຺ຎາປ຺ປຕ຺ຕານນ຺ຕິ ມຫຕິໂຍ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ປຕ຺ຕານໍ, ຠທ຺ທາ ກຈ຺ຈານາ, ນາມ ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເອກສ຺ສ ຫິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ຊນາ ມຫາຠິຎ຺ຎາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອວເສສສາວກາ. ອວເສສສາວກາ ຫິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສເມວ ອນຸສ຺ສຣິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ. ມຫາຠິຎ຺ຎາປ຺ປຕ຺ຕາ ປນ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ. ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ພາກຸລຕ຺ເຖໂຣ ຠທ຺ທາ ກຈ຺ຈານາຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເອຕ຺ຕກໍ ອນຸສ຺ສຣິຕຸໍ ສກ຺ຂິໍສຸ. ຕສ຺ມາ ອຍໍ ເຖຣີ ມຫາຠິຎ຺ຎາປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄາ ນາມ ຊາຕາ. ຠທ຺ທາ ກຈ຺ຈານາຕິ ຕສ຺ສາ ນາມໍ. ຠທ຺ທກຎ຺ຈນສ຺ສ ຫິ ອຸຕ຺ຕມສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ວິຍ ຕສ຺ສາ ສຣີຣວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ, ສາ ຕສ຺ມາ ຠທ຺ທກຎ຺ຈນາຕິ ນາມໍ ລຠິ, ສາ ປຈ຺ຉາ ກຈ຺ຈານາຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຕາ. ຣາຫຸລມາຕາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ.

ສາ ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ມຫາຠິຎ຺ຎາປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສຸປ຺ປພຸທ຺ຘສກ຺ກສ຺ສ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ຠທ຺ທາ ກຈ຺ຈານາຕິສ຺ສາ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ສາ ອປຣຠາເຄ ຣາຫຸລກຸມາຣໍ ນາມ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ຕສ຺ສ ຊາຕທິວເສວ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ໂລການຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ອາຄມ຺ມ ຎາຕີນໍ ສງ຺ຄຫໍ ອກາສິ. ອປຣຠາເຄ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາເຊ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມີ ປຎ຺ຈຫິ ມາຕຸຄາມສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິ. ຣາຫຸລມາຕາປິ ຊນປທກລ຺ຍາຓີປິ ເຖຣິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ສາ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠທ຺ທກຈ຺ຈານຕ຺ເຖຣີຕ຺ເວວ ປາກຏາ ອໂຫສິ. ສາ ອປຣຠາເຄ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາສຸ ຈິຓ຺ຓວສີ ອໂຫສິ, ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນາ ເອກາວຊ຺ຊເນນ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ຕສ຺ສາ ຕສ຺ມິໍ ຄຸເຓ ປາກເຏ ຊາເຕ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ອິມໍ ເຖຣິໍ ມຫາຠິຎ຺ຎາປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ກິສາໂຄຕມີເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໔໖. ທ຺ວາທສເມ ລູຂຈີວຣຘຣານນ຺ຕິ ຕີຫິ ລູເຂຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ປໍສຸກູລໍ ຘາເຣນ຺ຕີນໍ, ກິສາໂຄຕມີ, ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂຄຕມີຕິ ຕສ຺ສາ ນາມໍ, ໂຖກໍ ກິສຘາຕຸກຕ຺ຕາ ປນ ກິສາໂຄຕມີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍມ຺ປິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ລູຂຈີວຣຘຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ທຸຄ຺ຄຕກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ເອກໍ ກຸລໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ນໍ ‘‘ທຸຄ຺ຄຕກຸລສ຺ສ ຘີຕາ’’ຕິ ປຣິຠວິໍສຸ.

ສາ ອປຣຠາເຄ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ອຖສ຺ສາ ສມ຺ມານມກໍສຸ. ໂສ ປນສ຺ສາ ທາຣໂກ ອາຘາວິຕ຺ວາ ປຣິຘາວິຕ຺ວາ ກີຬນວເຍ ຐິໂຕ ກາລມກາສິ, ຕສ຺ສາ ໂສໂກ ອຸທປາທິ. ສາ ‘‘ອຫໍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ເຄເຫ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກ຺ກາຣໍ ປາປຸຓິໍ, ອິເມ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕໍ ພຫິ ຉຑ຺ເຑຕຸມ຺ປິ ວາຍເມຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ປຸຕ຺ຕໍ ອງ຺ເກນາທາຍ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ເຠສຊ຺ຊໍ ເທຖາ’’ຕິ ເຄຫທ຺ວາຣປຏິປາຏິຍາ ວິຈຣຕິ. ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ກຕ຺ຖ ເຕ ມຕກສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປາຓິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຣິຫາສໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ສາ ເຕສໍ ກຖາຍ ເນວ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ນໍ ເອໂກ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ປຸຕ຺ຕໂສເກນ ຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂປໍ ປຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕິສ຺ສາ ປນ ເຠສຊ຺ຊໍ ນ ອຎ຺ໂຎ ຊານິສ຺ສຕິ, ທສພໂລວ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ຕວ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ອຎ຺ໂຎ ຊານນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສເທວເກ ປນ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ ທສພໂລ ຘຸຣວິຫາເຣ ວສຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ປຸຣິໂສ ກເຖຕີ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕມາທາຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ນເວລາຍ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ເຠສຊ຺ຊໍ ເທຖ ຠຄວາ’’ຕິ ອາຫ.

ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ທກໍ ເຕ ໂຄຕມິ ກຕໍ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ອິຘາຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ, ຄຈ຺ຉ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກລນຄຣໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຍສ຺ມິໍ ເຄເຫ ໂກຈິ ມຕປຸພ຺ໂພ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຖກໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຐມເຄເຫເຍວ ‘‘ທສພໂລ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ສິທ຺ຘຕ຺ຖກໍ ອາຫຣາເປຕິ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖກໍ ເມ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຫນ຺ທ ໂຄຕມີ’’ຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອທໍສຸ. ອຫໍ ເອວໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ໂກຈິ ມຕປຸພ຺ໂພ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ? ກິໍ ວເທສິ ໂຄຕມິ, ໂກ ອິຘ ມຕເກ ຄເຓຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ອລໍ ນາຫໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ທສພໂລ ມໍ ຍຕ຺ຖ ມຕປຸພ຺ໂພ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ນໍ ຄຓ຺ຫາເປຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ຕຕິຍຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສກລນຄເຣ ອຍເມວ ນິຍາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິທໍ ຫິຕານຸກມ຺ປເກນ ພຸທ຺ເຘນ ທິຏ຺ຐໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສໍເວຄໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໂຕວ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອາມກສຸສານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ປຸຕ຺ຕກ, ອຫໍ ອິມໍ ມຣຓໍ ຕເວວ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິໍ, ນ ປເນຕໍ ຕເວວ, ມຫາຊນສາຘາຣໂຓ ເອສ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ອາມກສຸສາເນ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ນ ຄາມຘມ຺ໂມ ໂນ ນິຄມສ຺ສ ຘມ຺ໂມ,

ນ ຈາປິຍໍ ເອກກຸລສ຺ສ ຘມ຺ໂມ;

ສພ຺ພສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ,

ເອເສວ ຘມ຺ໂມ ຍທິທໍ ອນິຈ຺ຈຕາ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣີ ໒.໓.໘໒);

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ລທ຺ໂຘ ເຕ, ໂຄຕມິ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖໂກ’’ຕິ ອາຫ. ນິຏ຺ຐິຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖເກນ ກມ຺ມໍ, ປຕິຏ຺ຐໍ ປນ ເມ ເທຖາຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສາ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມປເທ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຕໍ ປຸຕ຺ຕປສຸສມ຺ມຕ຺ຕໍ, ພ຺ຍາສຕ຺ຕມນສໍ ນຣໍ;

ສຸຕ຺ຕໍ ຄາມໍ ມໂຫໂຆວ, ມຈ຺ຈຸ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໘໗);

ສາ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຍຖາຐິຕາວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ, ສຕ຺ຖາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານິ. ສາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒສິ. ອຖສ຺ສາ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ໂອຠາສຄາຖມາຫ –

‘‘ໂຍ ຈ ວສ຺ສສຕໍ ຊີເວ, ອປສ຺ສໍ ອມຕໍ ປທໍ;

ເອກາຫໍ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ປສ຺ສໂຕ ອມຕໍ ປທ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໑໔);

ສາ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ ປຣິກ຺ຂາຣວລຎ຺ເຊ ປຣມຸກ຺ກຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ຕີຫິ ລູເຂຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ວິຈຣິ. ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ອິມໍ ເຖຣິໍ ລູຂຈີວຣຘຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ສິງ຺ຄາລກມາຕາເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໔໗. ເຕຣສເມ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສທ຺ຘາລກ຺ຂເຓ ອຠິນິວິຏ຺ຐານໍ, ສິງ຺ຄາລກມາຕາ, ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລຆເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄຫນຄເຣ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ສມານຊາຕິກໍ ກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ຕສ຺ສ ສິງ຺ຄາລກກຸມາໂຣຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ສາປິ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ສິງ຺ຄາລກມາຕາ ນາມ ຊາຕາ. ສາ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ຘາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ປຏິລຠິ. ສາ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ສຣີຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລກຍມານາວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ສທ຺ຘາລກ຺ຂເຓ ອຠິນິວິຏ຺ຐຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍໍ ກຕ຺ວາ ປສາທນີຍເມວ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ສາປິ ເຖຣີ ສທ຺ຘາລກ຺ຂຓເມວ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ເຊຕວເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ອິມໍ ເຖຣິໍ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ປຎ຺ຈມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.

ເຕຣສສຸຕ຺ຕປຏິມຓ຺ຑິຕາຍ ເຖຣິປາຬິຍາ ວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.