໑໔. ເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ໂຄ

(໑໔) ໖. ຉຏ຺ຐເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ໂຄ

ຕປຸສ຺ສຠລ຺ລິກວຕ຺ຖຸ

໒໔໘. ອຸປາສກປາຬິຍາ ປຐເມ ປຐມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານນ຺ຕິ ສພ຺ພປຐມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຕປຸສ຺ໂສ ຈ ຠລ຺ລິໂກ ຈາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ວາຓິຊາ ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິເມ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ຕາ ສຕ຺ຖາຣໍ ທ຺ເວ ອຸປາສເກ ປຐມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ຖຍິໍສຸ. ເຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ອສິຕຎ຺ຊນນຄເຣ ກຸຏຸມ຺ພິຍເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຊຏ຺ຐຠາຕິໂກ ຕປຸສ຺ໂສ ນາມ ອໂຫສິ, ກນິຏ຺ໂຐ ຠລ຺ລິໂກ ນາມ.

ເຕ ອປເຣນ ສມເຍນ ຆຣາວາສໍ ວສນ຺ຕາ ກາເລນ ກາລໍ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ໂຍຊາເປຕ຺ວາ ວາຓິຊກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຈຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ວິຫຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມ ສຕ຺ຕາເຫ ຣາຊາຍຕນມູເລ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເຕ ວາຓິຊາ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ສກຏສເຕຫິ ຕໍ ຐານໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ເຕສໍ ອນນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕຠາເວ ມາຕາ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທານິ ພຸທ຺ຘານໍ ອາຫາໂຣ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ອິໂຕ ປຣໍ ນິຣາຫາເຣຫິ ຍາເປຕຸໍ. ອິເມ ຈ ເມ ປຸຕ຺ຕາ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕຫິ ອຊ຺ຊ ພຸທ຺ຘານໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຎ຺ຈສຸ ສກຏສເຕສຸ ຍຸຕ຺ຕໂຄຓານໍ ຄມນຸປຈ຺ເຉທໍ ອກາສິ. ເຕ ‘‘ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ນານາວິຘານິ ນິມິຕ຺ຕານິ ໂອໂລເກນ຺ຕິ. ອຖ ເຕສໍ ກິລມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສຣີເຣ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ກິລມຖ? ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຎ຺ໂຎ ຍກ຺ຂາວຏ຺ໂຏ ວາ ຠູຕາວຏ຺ໂຏ ວາ ນາຄາວຏ຺ໂຏ ວາ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ປນ ໂວ ອຕີຕຕ຺ຕຠາເວ ມາຕາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຠຸມ຺ມເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ເອສ ທສພໂລ ຣາຊາຍຕນມູເລ ນິສິນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ປຐມໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທຖາ’’ຕິ.

ເຕ ຕສ຺ສາ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ຫຸຕ຺ວາ ມນ຺ຖຎ຺ຈ ມຘຸປິຓ຺ຑິກຎ຺ຈ ສຸວຓ຺ຓຖາລເກນ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ໂຠຊນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອຕີຕພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓໍ ໂອໂລເກສິ, ອຖສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ເສລມເຍ ປຕ຺ເຕ ອຸປນາເມສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເຕສໍ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຕ຺ເຕ ‘‘ເອໂກວ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຕ ວາຓິຊາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ມນ຺ຖຎ຺ຈ ມຘຸປິຓ຺ຑິກຎ຺ຈ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຣິຠຸຕ຺ຕກາເລ ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ທ຺ເວປິ ຊນາ ທ຺ເວວາຈິເກ ສຣເຓ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ປຣິຈຣຓເຈຕິຍໍ ເທຖາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ສີສໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຊນານໍ ອຏ຺ຐ ເກສຘາຕຸໂຍ ອທາສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ຊນາ ເກສຘາຕຸໂຍ ສຸວຓ຺ຓສມຸຄ຺ເຄສຸ ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣໍ ເນຕ຺ວາ ອສິຕຎ຺ຊນນຄຣທ຺ວາເຣ ຊີວເກສຘາຕຸຍາ ເຈຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສຸໍ. ອຸໂປສຖທິວເສ ເຈຕິຍໂຕ ນີລສ຺ມິໂຍ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວເມຕໍ ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ສຕ຺ຖາ ປນ ອປຣຠາເຄ ເຊຕວເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸປາສເກ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ອິເມ ທ຺ເວ ຊເນ ປຐມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ອນາຖປິຓ຺ຑິກເສຏ຺ຐິວຕ຺ຖຸ

໒໔໙. ທຸຕິເຍ ທາຍການນ຺ຕິ ທານາຠິຣຕານໍ ສຸທຕ຺ໂຕ, ຄຫປຕິ, ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ອຸປາສກໍ ທາຍການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສຸມນເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສຸທຕ຺ໂຕຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ໂສ ອປຣຠາເຄ ຆຣາວາເສ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ທາຍໂກ ທານປຕິ ຫຸຕ຺ວາ ເຕເນວ ຄຸເຓນ ປຕ຺ຖຏນາມເຘຍ຺ໂຍ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ນາມ ອໂຫສິ. ໂສ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ຠຓ຺ຑໍ ອາທາຍ ຣາຊຄເຫ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍສຫາຍກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ພລວປຈ຺ຈູສກາເລ ເທວຕານຸຠາເວນ ວິວເຏນ ທ຺ວາເຣນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ທຸຕິຍທິວເສ ຈ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖຸ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນມຄ຺ເຄ ສຕສຫສ຺ສໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ໂຍຊນິກວິຫາເຣ ກາເຣຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ໂກຏິສນ຺ຖາເຣນ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ໂກຏີຫິ ກິຓິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ໂກຏີຫິ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວິຫາເຣ ນິຏ຺ຐິເຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕສຸ ຍທິຈ຺ຉກໍ ທານໍ ທທນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ໂກຏີຫິ ວິຫາຣມຫໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ວິຫາຣມໂຫ ນວຫິ ມາເສຫິ ນິຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ, ‘‘ປຎ຺ຈຫີ’’ຕິ ອປເຣ. ເຕມາເສ ປນ ສພ຺ພາຈຣິຍານໍ ວິວາໂທ ນຕ຺ຖິ.

ເອວໍ ຈຕຸປຓ຺ຓາສໂກຏິຘນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈກາລໍ ເຄເຫ ເອວຣູປໍ ທານໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ເທວສິກໍ ປຎ຺ຈ ສລາກຠຕ຺ຕສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈ ປກ຺ຂິກຠຕ຺ຕສຕານິ, ປຎ຺ຈ ສລາກຍາຄຸສຕານິ, ປຎ຺ຈ ປກ຺ຂິກຍາຄຸສຕານິ, ປຎ຺ຈ ຘຸຣຠຕ຺ຕສຕານິ, ປຎ຺ຈ ອາຄນ຺ຕຸກຠຕ຺ຕສຕານິ, ປຎ຺ຈ ຄມິກຠຕ຺ຕສຕານິ, ປຎ຺ຈ ຄິລານຠຕ຺ຕສຕານິ, ປຎ຺ຈ ຄິລານຸປຏ຺ຐາກຠຕ຺ຕສຕານິ, ປຎ຺ຈ ອາສນສຕານິ ເຄເຫ ນິຈ຺ຈປຎ຺ຎຕ຺ຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ອຖ ນໍ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ນິສິນ຺ໂນ ອຸປາສເກ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ທາຍການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ຈິຕ຺ຕຄຫປຕິວຕ຺ຖຸ

໒໕໐. ຕຕິເຍ ຘມ຺ມກຖິການນ຺ຕິ ຘມ຺ມກຖິການໍ ອຸປາສການໍ ຈິຕ຺ໂຕ, ຄຫປຕິ, ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອປຣຠາເຄ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ອຸປາສກໍ ຘມ຺ມກຖິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ມິຄລຸທ຺ທກເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອປຣຠາເຄ ອຣຎ຺ເຎ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖກາເລ ເອກທິວສໍ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ມິຄມາຣຓຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຕິໍ ອາທາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມິຄຣູປານິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ອກຕປພ຺ຠາເຣ ສສີສໍ ປໍສຸກູລໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປາສາຓຜລເກ ນິສິນ຺ນໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອໂກ ອຍ຺ໂຍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເວເຄນ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອຸທ຺ຘເນ ຫິຍ຺ໂຍ ອາຠຕມໍສໍ, ເອກສ຺ມິໍ ຠຕ຺ຕໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຈາຣິເກ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ສມາທາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອຍ຺ເຍ, ປຣິວິສຖາ’’ຕິ ອຎ຺ເຎ ອາຓາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ກຸເຏ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຓ຺ເຓນ ມຸຂໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຸຏໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ນານາວິຘານິ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕປຸຏເກນ ຄເຫຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸຏໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຠຕ຺ຕສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເຕຫິ ມິສ຺ສກປຸປ຺ເຜຫິ ເຖຣໍ ປູເຊຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ຐິໂຕ ‘‘ຍຖາຍໍ ຣສປິຓ຺ຑປາເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຸປ຺ຜປູຊາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂຕເສຕິ, ເອວໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເມ ປຓ຺ຓາກາຣສຫສ຺ສານິ ເຈວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓກຸສຸມວສ຺ສຎ຺ຈ ວສ຺ສຕູ’’ຕິ ອາຫ.

ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຊຓ຺ຓຸມຕ຺ເຕນ ໂອຘິນາ ທິພ຺ພປຸປ຺ຜວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ, ສຍຎ຺ຈ ອຎ຺ຎາຫິ ເທວຕາຫິ ອຘິກຕເຣນ ຣູເປນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ມຈ຺ຉິກາສຓ຺ຑນຄເຣ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຊາຕກາເລວສ຺ສ ສກລນຄເຣ ຊຓ຺ຓຸມຕ຺ເຕນ ໂອຘິນາ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓກຸສຸມວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕໂນ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ຊາຕທິວເສວສ຺ສ ສກລນຄຣໍ ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓຫິ ປຸປ຺ເຜຫິ ວິຈິຕ຺ຕໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕກຸມາໂຣຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ໂສ ອປຣຠາເຄ ຆຣາວາເສ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍຕ຺ເຖຣານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ມຫານາມຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ມຈ຺ຉິກາສຓ຺ຑນຄຣໍ ອຄມາສິ. ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ຕສ຺ສ ອິຣິຍາປເຖ ປສີທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ເຄຫໍ ອາເນຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ປຕິມາເນຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ອມ຺ພາຏກາຣາມໍ ນາມ ອຸຍ຺ຍານໍ ເນຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ກາເຣຕ຺ວາ ນິພທ຺ຘໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວສນຕ຺ຖາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫິ. ເຖໂຣປິ ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ສຬາຍຕນວິຠຕ຺ຕິເມວ ເທເສສິ. ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ ປຸຣິມຠເວ ມທ຺ທິຕສງ຺ຂາຣຕາຍ ນຈິຣສ຺ເສວ ອນາຄາມິຜລໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ອເຖກທິວສໍ ອິສິທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ນິເວສເນ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອາຍສ຺ມຕາ ເຖເຣນ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ອຸປາສກສ຺ສ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເຕນ ປຸພ຺ເພ ຄິຫິສຫາຍກຠາເວ ຎາເຕ ‘‘ນ ອິທານິ ອິຘ ວຕ຺ຖພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຍຖາສຸຂໍ ປກ຺ກາມິ. ປຸເນກທິວສໍ, ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ, ມຫານາມຕ຺ເຖຣໍ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍກຣຓຕ຺ຖໍ ຍາຈິ. ໂສປິ ຕສ຺ສ ເຕໂຊສມາປຕ຺ຕິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ອິຘ ວສິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຍຖາສຸຂໍ ປກ຺ກາມິ.

ອເຖກທິວສໍ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສປຣິວາຣາ ອມ຺ພາຏກາຣາມໍ ອຄມໍສຸ. ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ, ເຕສໍ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ສຊ຺ເຊສິ. ສຸຘມ຺ມຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ອສຫມາໂນ ເສຏ຺ຐິໍ ຕິລສງ຺ຄຸລິກາວາເທນ ຂຸໍເສຕ຺ວາ ເຕນ ປຓາມິໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອວາທໍ ລຠິຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ໂອວາເທ ຐິໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫປຕິໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອມ຺ພາຏກາຣາເມ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕທາ ອຸປາສໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ທສພລໍ ອທິສ຺ວາວ ຈິຣໍ ວີຕິນາເມສິໍ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ປນ ອຍຸຕ຺ຕໍ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ເຖນ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ອາທາຍ ‘‘ເຍ ທສພລໍ ປສ຺ສິຕຸກາມາ, ເຕ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິ ປຸຣິສສຫສ຺ເສຫິ ປຣິວຸໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ປກ຺ກາມິ. ຕິໍສໂຍຊເນ ມຄ຺ເຄ ເທວຕາ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອຸປຏ຺ຐເປສຸໍ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອາກາສາ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓານໍ ປຸປ຺ຜານໍ ວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ.

ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍວເສນ ສຬາຍຕນວິຠຕ຺ຕິເມວ ກເຖສິ. ຕສ຺ສ ອຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕໍ ທສພລສ຺ສ ທານໍ ເທນ຺ຕສ຺ສາປິ ສກນິເວສນໂຕ ນີຕານິ ຕຓ຺ຑຸລເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ນ ຂີຍິໍສຸ. ຣາຊຄຫວາສິເກຫິ ປຫິຕປຓ຺ຓາກາໂຣວ ອລໍ ອໂຫສິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສກເຏຫິ ອາຠຕໍ ສພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອທາສິ. ສກເຏສຸ ຕຸຈ຺ເຉສຸ ຊາຕມຕ຺ເຕສ຺ເວວ ເທວຕາ ສຕ຺ຕ ຣຕນານິ ປູຣຍິໍສຸ. ມຫາຊນນ຺ຕເຣ ກຖາ ອຸທປາທິ ‘‘ຍາວ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານປ຺ປຕ຺ໂຕ ວຕາຍໍ ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມປເທ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ສທ຺ໂຘ ສີເລນ ສມ຺ປນ຺ໂນ, ຍໂສ ໂຠຄສມປ຺ປິໂຕ;

ຍໍ ຍໍ ປເທສໍ ຠຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປູຊິໂຕ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໐໓);

ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຣິຍສາວການໍເຍວ ອຸປາສການໍ ປຎ຺ຈຫິ ສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ວິຈຣຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ອຸປາສເກ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕສໍຍຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ຫຕ຺ຖກອາຬວກວຕ຺ຖຸ

໒໕໑. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫີຕິ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖຸນາ ປຣິສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລຆເຣ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ເອກໍ ອຸປາສກໍ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອາຬວິຣຏ຺ເຐ ອາຬວິນຄເຣ ອາຬວກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ສ຺ເວ ຠຕ຺ຕຈາຏິຍາ ສທ຺ຘິໍ ອາຬວກສ຺ສ ເປເສຕພ຺ໂພ ອໂຫສິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ເອກທິວສໍ ກິຣ ອາຬວໂກ ຣາຊາ ມິຄວຕ຺ຖາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ມິຄໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຆາເຕຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຘນຸໂກຏິຍໍ ລເຄຕ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາຕາຕເປນ ກິລນ຺ຕກາໂຍ ເອກໍ ສນ຺ທຈ຺ຉາຍໍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ທຣຖໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ‘‘ຕິຏ຺ຐ ຕິຏ຺ຐ, ຠກ຺ໂຂສິ ເມ’’ຕິ ຫຕ຺ເຖ ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ທຬ຺ຫໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎໍ ອຸປາຍໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ເທວສິກໍ ເຕ ເອເກກປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ຈາຏິຠຕ຺ຕໍ ເປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນຄຣໍ ຄໂຕ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພນ຺ຘນາຄາຣໂຕ ເອເກກມນຸສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ຈາຏິຠຕ຺ຕໍ ເປເສສິ. ເອເຕເນວ ນິຍາເມນ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ມນຸສ຺ເສສຸ ຂີເຓສຸ ‘‘ມຫລ຺ລກມນຸສ຺ເສສຸ ຄຍ຺ຫມາເນສຸ ຣຏ຺ຐໂຂໂຠ ໂຫຕີ’’ຕິ ເຕ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທຫຣກຸມາເຣ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນຄເຣ ທາຣກມາຕໂຣ ຈ ຄພ຺ຠິນິໂຍ ຈ ອຎ຺ຎໍ ຣຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສສມຍນ຺ເຕ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ອາຬວກກຸມາຣສ຺ສ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ກຸມາໂຣ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປຕ຺ຖິຕປຕ຺ຖໂນ ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ອາຬວກຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ຎໍ ກຸມາຣໍ ອລຠນ຺ຕາ ສ຺ເວ ກຸມາຣໍ ຈາຏິຠຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ອາຬວກສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ຠວນທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂທວາຣິກໍ ຄທ຺ຣຠໍ ນາມ ຍກ຺ຂໍ ຠວນໍ ປວິສນຕ຺ຖາຍ ຍາຈິ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ຠຄວາ ຕຸມ຺ເຫ ປວິສຖ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ອາຬວກສ຺ສ ອນາໂຣຈນໍ ນາມ ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຫິມວນ຺ເຕ ຍກ຺ຂສມາຄມໍ ຄຕສ຺ສ ອາຬວກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາປິ ຕໍ ຠວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອາຬວກສ຺ສ ນິສີທນປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສາຕາຄິຣເຫມວຕາ ອາຬວກສ຺ສ ຠວນມຕ຺ຖເກນ ຍກ຺ຂສມາຄມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຄມເນ ອສມ຺ປຊ຺ຊມາເນ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຬວກສ຺ສ ຠວເນ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຍກ຺ຂສມາຄມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຬວກສ຺ສ ຕຸຏ຺ຐິໍ ປເວທຍິໍສຸ – ‘‘ລາຠາ ເຕ, ອາວຸໂສ ອາຬວກ, ຍສ຺ສ ເຕ ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ ຠວເນ ນິສິນ຺ໂນ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຫີ’’ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ເອກສ຺ສ ມຸຓ຺ຑກສມຓສ຺ສ ມມ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ນຠາວໍ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ໂກຘາຠິຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍ຺ຫໍ ເອເຕນ ສມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຄາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ເມ ສຫາຍາ ນາມ ໂຫຖາ’’ຕິ ທກ຺ຂິຓປາທໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ປພ຺ພຕກູຏໍ ອກ຺ກມິ, ຕໍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທ຺ວິຘາ ອໂຫສິ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຬວກຍຸທ຺ຘໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ອາຬວໂກ ປນ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາຄເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນານປ຺ປກາເຣນ ຍຸຊ຺ຌນ຺ໂຕປິ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິ, ສຕ຺ຖາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ກເຖຕຸກາເມນ ອາຬວກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໔໖) ໂອໂລເກຕພ຺ພາ.

ປຸນທິວເສ ອຸຏ຺ຐິເຕ ອຣຸເຓ ຈາຏິຠຕ຺ຕາຫຣຓເວລາຍ ສກລນຄເຣ ຄເຫຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໍ ທາຣກໍ ອທິສ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປນ ອຕ຺ຖິ, ຕາຕາ’’ຕິ. ອາມ, ເທວ, ອຊ຺ຊ ຣາຊກຸເລ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາໂຕຕິ. ຄຈ຺ຉຖ, ຕາຕາ, ມຍໍ ຊີວນ຺ຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສາມ, ຈາຏິຠຕ຺ເຕນ ນໍ ເປເສຖາຕິ. ເຕ ເທວິຍາ ວິກ຺ກນ຺ທມານາຍ ທາຣກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາຏິຠຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອາຬວກສ຺ສ ຠວນທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຫນ຺ທ, ອຍ຺ຍ, ຕວ ຠາຄໍ ປຏິຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອາຬວໂກ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອຣິຍສາວກຕ຺ຕາ ລຊ຺ຊມາໂນ ອໂຘມຸໂຂ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ‘‘ອິທານິ ເຕ, ອາຬວກ, ລຊ຺ຊນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ທາຣກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມມ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຫີ’’ຕິ. ເຕ ຣາຊປຸຣິສາ ອາຬວກກຸມາຣໍ ອາຬວກສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສຸໍ, ອາຬວໂກ ຕໍ ອາທາຍ ທສພລສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ, ສຕ຺ຖາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຸນ ອາຬວກສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ, ອາຬວໂກ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊປຸຣິສານໍ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ອິຕິສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ຫຕ຺ຖໍ ຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ຫຕ຺ຖໂກ ອາຬວໂກ’’ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ອຖ ນໍ ເຕ ຣາຊປຸຣິສາ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ອາທາຍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ຈາຏິຠຕ຺ຕໍ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ, ຕາຕາ, ເອວເມວ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເທວ, ຣາຊກຸລສ຺ສ ຕຸຏ຺ຐິ ຈ ວຑ຺ຒິ ຈ, ສຕ຺ຖາ ອາຬວກສ຺ສ ຠວເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາຬວກໍ ທເມຕ຺ວາ ອຸປາສກຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຸມາຣໍ ອມ຺ຫາກໍ ທາເປສີຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ອາຬວກໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອາຬວິນຄຣາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ໂສ ນຄຣໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ລຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ໂອສກ຺ກຕິ. ສຕ຺ຖາ ນໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ລຊ຺ຊສິ, ອາຬວກາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ນຄຣວາສິໂນ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ມາຕິມຣຓໍ ປິຕິມຣຓໍ ປຸຕ຺ຕທາຣມຣຓຎ຺ຈ ປາປຸຓິໍສຸ. ເຕ ມໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ທຓ຺ເຑຫິປິ ເລຑ຺ຑູຫິປິ ປຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂອສກ຺ກາມິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ‘‘ອາຬວກ, ນຕ຺ຖິ ເຕ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຠຍໍ, ວິສ຺ສຕ຺ໂຖ ເອຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ຐາເນ ວນສຓ຺ເຑ ອຏ຺ຐາສິ. ອາຬວກຣາຊາປິ ນາຄເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ຄໂຕ. ສຕ຺ຖາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ເທສນາວສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິ ປາຓສຫສ຺ສານິ ອມຕປານໍ ປິວິໍສຸ. ເຕ ອາຬວກສ຺ສ ຕຕ຺ເຖວ ວສນຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ພລິກມ຺ມໍ ປຏ຺ຐເປສຸໍ.

ອາຬວໂກປິ ນາຄເຣ ຘມ຺ມິກາຍ ຣກ຺ຂາຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິ. ໂສປິ ອາຬວກກຸມາໂຣ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕີຓິ ມຄ຺ຄຜລານິ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ໂສ ສພ຺ພກາລໍ ອຣິຍສາວກອຸປາສການໍ ປຎ຺ຈຫິ ສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ຈຣຕິ. ອເຖກທິວສໍ ເຕຫິ ອຸປາສເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ສຸວິນີຕໍ ປຣິສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫຕີ ເຕ, ອາຬວກ, ປຣິສາ, ກຖໍ ຕໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາສີ’’ຕິ ອາຫ. ຠຄວາ ທາເນນ ຕຸສ຺ສນ຺ຕໍ ທາເນນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ປິຍວຈເນນ ຕຸສ຺ສນ຺ຕໍ ປິຍວຈເນນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ເຈສຸ ເຕສໍ ນິຕ຺ຖຣເຓນ ຕຸສ຺ສນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນກິຈ຺ຈນິຕ຺ຖຣເຓນ ສງ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ສມານຕ຺ຕຏ຺ຐາເນນ ຕຸສ຺ສນ຺ຕໍ ສມານຕ຺ຕຕາຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາມີຕິ. ເອວເມຕໍ ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ເຊຕວເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸປາສເກ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖກໍ ອາຬວກໍ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ປຣິສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ມຫານາມສກ຺ກວຕ຺ຖຸ

໒໕໒. ປຎ຺ຈເມ ປຓີຕທາຍການນ຺ຕິ ປຓີຕຣສທາຍການໍ ມຫານາໂມ ສກ຺ໂກ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ອຸປາສກໍ ປຓີຕຣສທາຍການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກປິລວຕ຺ຖຸປຸເຣ ສກ຺ຍຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ທສພລສ຺ສ ປຐມທສ຺ສເນເຍວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ອເຖກສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວສ຺ສາວາສໍ ວສິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ກປິລວຕ຺ຖຸປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ ປຏິວສຕິ. ມຫານາໂມ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອວມາຫ – ‘‘ຠຄວາ ສຸຕເມຕໍ ‘ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ກິຣ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ຠິກ຺ຂາຈາເຣນ ກິລມຕີ’ຕິ, ມມ ຈຕຸມາສໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປຏິຊຄ຺ຄເນ ປຏິຎ຺ຎໍ ເທຖ, ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສຣີເຣ ໂອຊໍ ປເວເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອຘິວາເສສິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ປຸນທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຓີຕຣສໂຠຊນຈຕຸມຘຸຣາທີຫິ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ປຸນ ຈຕຸມາສໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ມາເສ ປູເຣຕ຺ວາ ປຸນ ຈຕຸມາສໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສກລສໍວຈ຺ຉຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ສຕ຺ຖາ ຕໂຕ ປຣໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ນາທາສິ. ມຫານາໂມ ປນ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປຣາປຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ໂສ ຄຸໂຓ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ເອວເມຕໍ ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ສຕ຺ຖາ ປນ ອປຣຠາເຄ ເຊຕວເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ມຫານາມໍ ສກ຺ກໍ ປຓີຕທາຍການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ອຸຄ຺ຄຄຫປຕິວຕ຺ຖຸ

໒໕໓. ຉຏ຺ເຐ ມນາປທາຍການນ຺ຕິ ມນາປໍ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຕໂຠຊນໍ ທາຍການໍ ອຸຄ຺ໂຄ ຄຫປຕິ, ເວສາລິໂກ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ອຸປາສກໍ ມນາປທາຍການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເວສາລິຍໍ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຊາຕກາເລ ນາມໍ ອນິຍາມິຕໍ. ອປຣຠາເຄ ປນສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາໂວປິ ອຸຄ຺ຄໂຕ ອໂຫສິ ສມິທ຺ໂຘ, ອລງ຺ກຕໂຕຣຓໍ ວິຍ ອຸສ຺ສິຕຈິຕ຺ຕປໂຏ ວິຍ ຈ ອຕິວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ຄຸຓາປິສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຕາ ອເຫສຸໍ. ໂສ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອຸຄ຺ຄຕຕ຺ຕາ ອຸຄ຺ຄເສຏ຺ຐິຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ໂສ ປນາຍໍ ທສພລສ຺ສ ປຐມທສ຺ສເນເຍວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອປຣຠາເຄ ຕີຓິປິ ມຄ຺ຄຜລານິ ສຈ຺ຉາກາສິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ມຫລ຺ລກກາເລ ຣໂຫຄໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຍໍ ຍໍ ມຍ຺ຫໍ ປິຍໍ ມນາປໍ, ຕໍ ຕເທວ ທສພລສ຺ສ ທສ຺ສາມິ, ອິທໍ ເມ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາປິ ສຸຕໍ ‘ມນາປທາຍີ ລຠເຕ ມນາປ’’’ນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ ເມ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາປິ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ສຕ຺ຖາປິ ໂຂ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ນິເວສນທ຺ວາເຣເຍວ ປາຕຸຣໂຫສິ. ໂສ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ອຕິວິຍ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຆຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ສຕ຺ຖາຣໍ, ອວເສສອາສເນສຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນານຄ຺ຄຣເສຫິ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ສມ຺ມຸຂາ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ສຸຕໍ ສມ຺ມຸຂາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ‘ມນາປທາຍີ ລຠເຕ ມນາປ’’’ນ຺ຕິ. ຍໍ ຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ມນາປໍ, ຕໍ ຕໍ ມຍາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນເມວາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍໍ ຍໍ ຕສ຺ສ ມນາປໍ, ຕໍ ຕໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ເທຕິ. ຕໍ ປນ ສພ຺ພໍ ປຎ຺ຈກນິປາເຕ ອຸຄ຺ຄສຸຕ຺ເຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ເອວເມຕໍ ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕໍ ອຸປາສກໍ ມນາປທາຍການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ອຸຄ຺ຄຕຄຫປຕິວຕ຺ຖຸ

໒໕໔. ສຕ຺ຕເມ ສງ຺ຆຸປຏ຺ຐາການນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ຫຕ຺ຖິຄາມໂກ ອຸຄ຺ຄໂຕ ຄຫປຕິ, ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສປິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ອຸປາສກໍ ສງ຺ຆຸປຏ຺ຐາການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຫຕ຺ຖິຄາເມ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຕກຸມາໂຣຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ໂສ ອປຣຠາເຄ ຆຣາວາເສ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ສມເຍນ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິຄາມໍ ປຕ຺ວາ ນາຄວນຸຍ຺ຍາເນ ວິຫຣຕິ. ຕທາ ອຍໍ ອຸຄ຺ຄຕເສຏ຺ຐິ ສຕ຺ຕາຫໍ ປານມທມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນາຏເກຫິ ປຣິວຸໂຕ ນາຄວນຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິຈາຣຍມາໂນ ທສພລໍ ທິສ຺ວາ ພລວຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປສິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ໂພ ສຸຣາມໂທ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ອຄມາສິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຕີຓິ ມຄ຺ຄຜລານິ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນາຏການິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຍຖາສຸຂໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທານາຠິຣໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານເມວ ເທຕິ. ເທວຕາ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ – ‘‘ຄຫປຕິ, ອສຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເຕວິຊ຺ໂຊ, ອສຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ, ອສຸໂກ ສີລວາ, ອສຸໂກ ທຸສ຺ສີໂລ’’ຕິ. ໂສ ຕາສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາປິ ຄຸຓໍ ຕາວ ຍຖາຠູຕໂຕ ຊານາຕິ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປນ ສມຈິຕ຺ເຕເນວ ເທຕິ. ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕ຺ວາປິ ຕເມວ ຄຸຓໍ ກເຖຕິ. ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕໍ ຄຫປຕິໍ ສງ຺ຆຸປຏ຺ຐາການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ສູຣມ຺ພຏ຺ຐວຕ຺ຖຸ

໒໕໕. ອຏ຺ຐເມ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສນ຺ນານນ຺ຕິ ອວິຄຈ຺ຉນສຠາເວນ ອຈເລນ ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ສູຣມ຺ພຏ຺ໂຐ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ອຸປາສກໍ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສນ຺ນານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສູຣມ຺ພຏ຺ໂຐຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ໂສ ອປຣຠາເຄ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຆຣາວາເສ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣຕິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄເຫຕຸໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ໂສ ທສພລໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຫາກຸເລ ເຈວ ຊາໂຕ, ໂລເກ ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຕ, ເຕນສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມນໍ ນາມ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາເທສຸ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ມຫາຣເຫ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຈຣິຕວເສນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສຕ຺ຖາປິ ຕໍ ທເມຕ຺ວາ ວິຫາຣເມວ ຄໂຕ.

ຕໂຕ ມາໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ສູຣມ຺ພຏ຺ໂຐ ນາມ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕໂກ, ສຕ຺ຖາ ປນສ຺ສ ອຊ຺ຊ ເຄຫໍ ຄໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປາຕຸຠາວໍ ອກຣິຕ຺ຖາຕິ ຍາວສ຺ສ ມມ ວິສຍາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕຠາວໍ ວາ ອນຕິກ຺ກນ຺ຕຠາວໍ ວາ ຊານາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກາມຣູປິຕາຍ ທສພລສ຺ສ ສຣິກ຺ຂກໍ ຣູປໍ ມາເປຕ຺ວາ ຈີວຣຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ພຸທ຺ຘາກປ຺ເປເນວ ກຕ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສລກ຺ຂຓຘໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ສູຣມ຺ພຏ຺ຐສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ສູຣມ຺ພຏ຺ໂຐປິ ‘‘ປຸນ ທສພໂລ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘານໍ ອນິຍ຺ຍານິກຄມນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ອາຄໂຕ’’ຕິ ເວເຄນ ‘‘ທສພໂລ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ອິທາເນວ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຄຕາ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ປຸນ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສູຣມ຺ພຏ຺ຐ ມຍາ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ເຕນ ເອກໍ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ກຖິຕໍ. ມຍາ ຫິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ‘ສພ຺ເພວ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ອນຕ຺ຕາ’ຕິ ກຖິຕາ, ນ ປເນເຕ ສພ຺ເພວ ເອວຣູປາ. ເອກຈ຺ເຈ ຫິ ຂນ຺ຘາ ນິຈ຺ຈາ ຘຸວາ ສສ຺ສຕາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ.

ຕໂຕ ສູຣມ຺ພຏ຺ໂຐ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ກຖາ ອຕິວິຍ ຠາຣິຍາ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ກຖນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ທສພລສ຺ສ ມາໂຣ ກິຣ ປຏິປກ຺ໂຂ, ອທ຺ຘາ ອຍໍ ມາໂຣ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ມາໂຣສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຣິຍສາວເກນ ກຖິຕກຖາ ຕສ຺ສ ຜຣສຸປ຺ປຫາໂຣ ວິຍ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ສກຠາເວນ ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ອາມ, ສູຣມ຺ພຏ຺ຐ, ອຫໍ ມາໂຣ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕາທິສານໍ ມາຣານໍ ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມມ ສທ຺ຘໍ ຈາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ມຫາໂຄຕໂມ ທສພໂລ ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’ຕິ ໂພເຘຕ຺ວາ ເທເສສິ, ມາ ເມ ຆຣທ຺ວາເຣ ຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິ. ມາໂຣ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິປ຺ຜຣິຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ສູຣມ຺ພຏ຺ໂຐປິ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາເຣນ ກຕກິຣິຍໍ ກເຖຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ມາໂຣ ມມ ສທ຺ຘໍ ຈາເລຕຸໍ ວາຍມິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ເອຕເທວ ກາຣຓໍ ອຏ຺ຐຸປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ສູຣມ຺ພຏ຺ຐໍ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສນ຺ນານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ຊີວກວຕ຺ຖຸ

໒໕໖. ນວເມ ປຸຄ຺ຄລປ຺ປສນ຺ນານນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລິຍປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ອຸປາສການໍ ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ອຸປາສກໍ ປຸຄ຺ຄລປ຺ປສນ຺ນານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄຫນຄເຣ ອຠຍຣາຊກຸມາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ສາລວຕິຍາ ນາມ ຣູປູປຊີວິນິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຣູປູປຊີວິນິໂຍ ຈ ນາມ ວິຊາຕກາເລ ສເຈ ປຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຉຑ຺ເຑນ຺ຕິ. ສເຈ ຘີຕາ, ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕິ. ອິຕິ ສາ ຕໍ ທາຣກໍ ກຕ຺ຕຣສຸປ຺ປເກນ ສງ຺ກາຣກູເຏ ຉຑ຺ຑາເປສິ. ອຖ ນໍ ອຠໂຍ ຣາຊກຸມາໂຣ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠເຓ, ເອຕໍ ກາເກຫິ ສມ຺ປຣິກິຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ມນຸສ຺ເສ ເປເສຕ຺ວາ ‘‘ທາຣໂກ ເທວາ’’ຕິ. ຊີວຕິ, ຠເຓຕິ, ‘‘ຊີວຕິ, ເທວາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ເຕປຸເຣ ໂປສາເປສິ. ຕສ຺ສ ຊີວຕີຕິ ກຖິຕຕ຺ຕາ ຊີວໂກຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ, ກຸມາເຣນ ໂປສາປິໂຕຕິ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກກາເລ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວຊ຺ຊສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກາ ສກ຺ກາຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ໂຣຄໍ ຜາສຸກໍ ອກາສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ຕຓ຺ຑຸລສກຏສຕານິ ໂສຬສ ກຫາປຓສຫສ຺ສານິ ທຸສ຺ສສຫສ຺ສປຣິວາຣໍ ອນຄ຺ຆໍ ສິເວຍ຺ຍກໍ ທຸສ຺ສຍຸຄຎ຺ຈ ເປເສສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ ວິຫຣຕິ. ຊີວໂກ ສຕ຺ຖຸ ອຸສ຺ສນ຺ນຘາຕຸເກ ກາເຍ ວິເຣຈນໍ ທຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ມມ ສນ຺ຕກາວ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິຫາເຣ ວສາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ເຠສຊ຺ຊໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫເຍວ ປຣິໂຠຄໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ລທ຺ຘໍ ທຸສ຺ສສຫສ຺ສໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອທາສິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາເຣນ ປນ ຊີວກວຕ຺ຖຸ ຂນ຺ຘເກ (ມຫາວ. ໓໒໖ ອາທໂຍ) ອາຄຕເມວ. ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຊີວກໍ ໂກມາຣຠຈ຺ຈໍ ປຸຄ຺ຄລປ຺ປສນ຺ນານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ນກຸລປິຕຸຄຫປຕິວຕ຺ຖຸ

໒໕໗. ທສເມ ວິສ຺ສາສການນ຺ຕິ ວິສ຺ສາສິກກຖໍ ກເຖນ຺ຕານໍ ອຸປາສການໍ ອນ຺ຕເຣ, ນກຸລປິຕາ ຄຫປຕິ, ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ອຸປາສກໍ ວິສ຺ສາສການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຠຄ຺ຄຣຏ຺ເຐ ສຸສຸມາຣຄິຣິນຄເຣ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ຕໍ ນຄຣໍ ປຕ຺ວາ ເຠສກຬາວເນ ວິຫຣຕິ. ອຖາຍໍ, ນກຸລປິຕາ ຄຫປຕິ, ສຸສຸມາຣຄິຣິວາສີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຐມທສ຺ສເນເນວ ໂສ ຈ ຠຣິຍາ ຈສ຺ສ ທສພລໍ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ສຕ຺ຖຸ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອມ຺ເຫ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ກຫໍ ວິຈຣສີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຍໍ ກິຣ, ນກຸລປິຕາ ຄຫປຕິ, ປຸພ຺ເພ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ທສພລສ຺ສ ປິຕາ ອໂຫສິ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ຈູຬປິຕາ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມຫາປິຕາ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມາຕຸໂລ, ນກຸລມາຕາປິ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມາຕາ ອໂຫສິ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ຈູຬມາຕາ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມຫາມາຕາ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ປິຕຸຈ຺ຉາ. ອິຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອນຸຄຕສິເນຫຕ຺ຕາ ທສພລໍ ທິສ຺ວາວ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຍາວ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ‘‘ອເປຖາ’’ຕິ ນາໂວຈ. ອຖ ເນສໍ ຍຖາມເນເນວ ສຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠູຕານໍ ອາສຍໍ ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ອຸໂຠປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ເຕສໍ ມຫລ຺ລກກາເລ ປຸນ ຕໍ ນຄຣໍ ອຄມາສິ. ເຕ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສເນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນານຄ຺ຄຣເສຫິ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ນກຸລປິຕາ ຄຫປຕິ, ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍໂຕ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ນກຸລມາຕາ ຄຫປຕານີ, ທຫຣສ຺ເສວ ທຫຣາ ອານີຕາ, ນາຠິຊານາມິ ນກຸລມາຕຣໍ ຄຫປຕານິໍ ມນສາປິ ອຕິຈຣິຕາ, ກຸໂຕ ປນ ກາເຍນ. ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປສ຺ສິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ນກຸລມາຕາປິ ໂຂ, ຄຫປຕານີ, ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍໂຕ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນກຸລປິຕຸໂນ ຄຫປຕິສ຺ສ ທຫຣສ຺ເສວ ທຫຣາ ອານີຕາ, ນາຠິຊານາມິ ນກຸລປິຕຣໍ ຄຫປຕິໍ ມນສາປິ ອຕິຈຣິຕາ, ກຸໂຕ ປນ ກາເຍນ. ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປສ຺ສິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸປາສເກ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ອິມໍ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ກຖໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ນກຸລປິຕຣໍ ຄຫປຕິໍ ວິສ຺ສາສການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ຉຏ຺ຐວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.

ທສສຸຕ຺ຕປຏິມຓ຺ຑິຕາຍ ອຸປາສກປາຬິຍາ ວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.