ກິສາໂຄຕມີເຖຣີວຕ຺ຖຸ

໒໔໖. ທ຺ວາທສເມ ລູຂຈີວຣຘຣານນ຺ຕິ ຕີຫິ ລູເຂຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ປໍສຸກູລໍ ຘາເຣນ຺ຕີນໍ, ກິສາໂຄຕມີ, ອຄ຺ຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂຄຕມີຕິ ຕສ຺ສາ ນາມໍ, ໂຖກໍ ກິສຘາຕຸກຕ຺ຕາ ປນ ກິສາໂຄຕມີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍມ຺ປິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ຕີ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ລູຂຈີວຣຘຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ທຸຄ຺ຄຕກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ເອກໍ ກຸລໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ນໍ ‘‘ທຸຄ຺ຄຕກຸລສ຺ສ ຘີຕາ’’ຕິ ປຣິຠວິໍສຸ.

ສາ ອປຣຠາເຄ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ອຖສ຺ສາ ສມ຺ມານມກໍສຸ. ໂສ ປນສ຺ສາ ທາຣໂກ ອາຘາວິຕ຺ວາ ປຣິຘາວິຕ຺ວາ ກີຬນວເຍ ຐິໂຕ ກາລມກາສິ, ຕສ຺ສາ ໂສໂກ ອຸທປາທິ. ສາ ‘‘ອຫໍ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ເຄເຫ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກ຺ກາຣໍ ປາປຸຓິໍ, ອິເມ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕໍ ພຫິ ຉຑ຺ເຑຕຸມ຺ປິ ວາຍເມຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ປຸຕ຺ຕໍ ອງ຺ເກນາທາຍ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ເຠສຊ຺ຊໍ ເທຖາ’’ຕິ ເຄຫທ຺ວາຣປຏິປາຏິຍາ ວິຈຣຕິ. ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ກຕ຺ຖ ເຕ ມຕກສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປາຓິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຣິຫາສໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ສາ ເຕສໍ ກຖາຍ ເນວ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ນໍ ເອໂກ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ປຸຕ຺ຕໂສເກນ ຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂປໍ ປຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕິສ຺ສາ ປນ ເຠສຊ຺ຊໍ ນ ອຎ຺ໂຎ ຊານິສ຺ສຕິ, ທສພໂລວ ຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ຕວ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ອຎ຺ໂຎ ຊານນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສເທວເກ ປນ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ ທສພໂລ ຘຸຣວິຫາເຣ ວສຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ປຸຣິໂສ ກເຖຕີ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕມາທາຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ນເວລາຍ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ເຠສຊ຺ຊໍ ເທຖ ຠຄວາ’’ຕິ ອາຫ.

ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສາ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ທກໍ ເຕ ໂຄຕມິ ກຕໍ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ອິຘາຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ, ຄຈ຺ຉ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກລນຄຣໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຍສ຺ມິໍ ເຄເຫ ໂກຈິ ມຕປຸພ຺ໂພ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຖກໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຐມເຄເຫເຍວ ‘‘ທສພໂລ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ສິທ຺ຘຕ຺ຖກໍ ອາຫຣາເປຕິ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖກໍ ເມ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຫນ຺ທ ໂຄຕມີ’’ຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອທໍສຸ. ອຫໍ ເອວໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ໂກຈິ ມຕປຸພ຺ໂພ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ? ກິໍ ວເທສິ ໂຄຕມິ, ໂກ ອິຘ ມຕເກ ຄເຓຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ອລໍ ນາຫໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ທສພໂລ ມໍ ຍຕ຺ຖ ມຕປຸພ຺ໂພ ນຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ນໍ ຄຓ຺ຫາເປຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ຕຕິຍຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສກລນຄເຣ ອຍເມວ ນິຍາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິທໍ ຫິຕານຸກມ຺ປເກນ ພຸທ຺ເຘນ ທິຏ຺ຐໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສໍເວຄໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໂຕວ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອາມກສຸສານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ປຸຕ຺ຕກ, ອຫໍ ອິມໍ ມຣຓໍ ຕເວວ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິໍ, ນ ປເນຕໍ ຕເວວ, ມຫາຊນສາຘາຣໂຓ ເອສ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ອາມກສຸສາເນ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ນ ຄາມຘມ຺ໂມ ໂນ ນິຄມສ຺ສ ຘມ຺ໂມ,

ນ ຈາປິຍໍ ເອກກຸລສ຺ສ ຘມ຺ໂມ;

ສພ຺ພສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ສເທວກສ຺ສ,

ເອເສວ ຘມ຺ໂມ ຍທິທໍ ອນິຈ຺ຈຕາ’’ຕິ. (ອປ. ເຖຣີ ໒.໓.໘໒);

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ລທ຺ໂຘ ເຕ, ໂຄຕມິ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖໂກ’’ຕິ ອາຫ. ນິຏ຺ຐິຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖເກນ ກມ຺ມໍ, ປຕິຏ຺ຐໍ ປນ ເມ ເທຖາຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສາ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມປເທ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຕໍ ປຸຕ຺ຕປສຸສມ຺ມຕ຺ຕໍ, ພ຺ຍາສຕ຺ຕມນສໍ ນຣໍ;

ສຸຕ຺ຕໍ ຄາມໍ ມໂຫໂຆວ, ມຈ຺ຈຸ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໘໗);

ສາ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຍຖາຐິຕາວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ, ສຕ຺ຖາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານິ. ສາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕີ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒສິ. ອຖສ຺ສາ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ໂອຠາສຄາຖມາຫ –

‘‘ໂຍ ຈ ວສ຺ສສຕໍ ຊີເວ, ອປສ຺ສໍ ອມຕໍ ປທໍ;

ເອກາຫໍ ຊີວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ປສ຺ສໂຕ ອມຕໍ ປທ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໑໔);

ສາ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ ປຣິກ຺ຂາຣວລຎ຺ເຊ ປຣມຸກ຺ກຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ຕີຫິ ລູເຂຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ວິຈຣິ. ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ອິມໍ ເຖຣິໍ ລູຂຈີວຣຘຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.