ເອຕທຄ຺ຄປທວຓ຺ຓນາ

໑໘໘. ເອຕທຄ຺ເຄສຸ ປຐມວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕໍ ອຄ຺ຄໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຍໍ ອຄ຺ຄສທ຺ໂທ ອາທິໂກຏິໂກຏ຺ຐາສເສຏ຺ເຐສຸ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ, ສມ຺ມ ໂທວາຣິກ, ອາວຣາມິ ທ຺ວາຣໍ ນິຄຓ຺ຐານໍ ນິຄຓ຺ຐີນ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໗໐) ຫິ ອາທິມ຺ຫິ ທິສ຺ສຕິ. ‘‘ເຕເນວ ອງ຺ຄຸລຄ຺ເຄນ ຕໍ ອງ຺ຄຸລຄ຺ຄໍ ປຣາມເສຍ຺ຍ (ກຖາ. ໔໔໑), ອຸຈ຺ຉຄ຺ຄໍ ເວຬຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ໂກຏິຍໍ. ‘‘ອມ຺ພິລຄ຺ຄໍ ວາ ມຘຸຣຄ຺ຄໍ ວາ ຕິຕ຺ຕກຄ຺ຄໍ ວາ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໔), ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວິຫາຣຄ຺ເຄນ ວາ ປຣິເວຓຄ຺ເຄນ ວາ ຠາເຊຕຸ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ຈູຬວ. ໓໑໘) ໂກຏ຺ຐາເສ. ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອປທາ ວາ…ເປ… ຕຖາຄໂຕ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐) ເສຏ຺ເຐ. ສ຺ວາຍມິຘ ໂກຏິຍມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ ເສຏ຺ເຐປິ. ເຕ ຫິ ເຖຣາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຐາເນ ໂກຏິຠູຕາຕິປິ ອຄ຺ຄາ, ເສຏ຺ຐຠູຕາຕິປິ. ຕສ຺ມາ ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອສາ ໂກຏິ ເອໂສ ເສຏ຺ໂຐຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ເອເສວ ນໂຍ ສພ຺ພສຸຕ຺ເຕສຸ.

ອຍຎ຺ຈ ເອຕທຄ຺ຄສນ຺ນິກ຺ເຂໂປ ນາມ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ລພ຺ຠຕິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອາຄມນໂຕ ຈິຓ຺ຓວສິໂຕ ຄຸຓາຕິເຣກໂຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກຈິ ເຖໂຣ ເອເກນ ກາຣເຓນ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ລຠຕິ, ໂກຈິ ທ຺ວີຫິ, ໂກຈິ ຕີຫິ, ໂກຈິ ສພ຺ເພເຫວ ຈຕູຫິປິ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ໂສ ຫິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕປິ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ລຠິ ອາຄມນາທີຫິປິ. ກຖໍ? ເອກສ຺ມິໍ ຫິ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກຓ຺ຑມ຺ພຣຸກ຺ຂມູເລ ຕິຕ຺ຖິຍມທ຺ທນໍ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ປຸຣິມພຸທ຺ຘາ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ຕາວຕິໍສຠວເນ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ທ຺ເວ ປທນ຺ຕຣານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕຕິເຍນ ປເທນ ຕາວຕິໍສຠວເນ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາສິ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ສທ຺ຘິໍ ເທວຄເຓນ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອຄມາສິ. ເທວາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ເທວຄຓປຣິວຸໂຕ ສຏ຺ຐິໂຍຊນາຍາມາຍ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວຕິ, ພຸທ຺ຘານໍ ນາມ ນິສິນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ສກ຺ກາ ອຎ຺ເຎນ ເອຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖມ຺ປິ ຐເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ມຫາປໍສຸກູລິໂກ ວິຍ ມຸຓ຺ຑປີຐກໍ ສພ຺ພເມວ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລໍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ເອວໍ ນິສີທນ຺ໂຕ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ສຣີຣໍ ມຫນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ມາເປສິ, ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລໍ ວາ ຂຸທ຺ທກໍ ອກາສີຕິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ. ອຈິນ຺ເຕຍ຺ໂຍ ຫິ ພຸທ຺ຘວິສໂຍ. ເອວໍ ນິສິນ຺ໂນ ປນ ມາຕຣໍ ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕານໍ ‘‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອພ຺ຍາກຕາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ເທເສສິ.

ປາຏິຫາຣິຍຏ຺ຐາເນປິ ສພ຺ພາປິ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກາ ປຣິສາ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ທສພໂລ ຄໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕາວຕິໍສຠວເນ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ເທເສຕຸໍ ຄໂຕຕິ. ຠນ຺ເຕ, ນ ມຍໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອທິສ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມ. ກທາ ສຕ຺ຖາ ອາຄມິສ຺ສຕີຕິ ສຕ຺ຖຸ ອາຄມນກາລໍ ຊານາຖາຕິ? ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠາຣໍ ກໂຣຖ, ໂສ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາສນໍ ອາຫຣິສ຺ສຕີຕິ. ກິໍ ປນ ເຖຣສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ພລໍ ນຕ຺ຖີຕິ? ອຕ຺ຖິ, ວິເສສວນ຺ຕານໍ ປນ ວິເສສໍ ປສ຺ສນ຺ຕູຕິ ເອວມາຫ. ມຫາຊໂນ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ຍາຈິ. ເຖໂຣ ປສ຺ສນ຺ເຕເຍວ ມຫາຊເນ ປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕສິເນຣຸນາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຫາຊໂນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນກາໂມ, ອາຄມນທິວສໍ ໂວ ຊານິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ ‘‘ອິໂຕ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ສງ຺ກສ຺ສນຄຣທ຺ວາເຣ ປສ຺ສຖາ’’ຕິສ຺ສ ວເທຫີຕິ. ເຖໂຣ ຠຄວໂຕ ສາສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ກເຖສິ. ມຫາຊໂນ ຕຕ຺ເຖວ ເຕມາສໍ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວສິ. ຈູຬອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ທ຺ວາທສໂຍຊນາຍ ປຣິສາຍ ເຕມາສໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ອາທາສິ.

ສຕ຺ຖາປິ ສຕ຺ຕປ຺ປກຣຓານິ ເທເສຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ອາກປ຺ປໍ ທສ຺ເສສິ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ວິສ຺ສກມ຺ມໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂອຕຣຓຕ຺ຖາຍ ໂສປານໍ ມາເປຕຸໍ ອາຓາເປສິ. ໂສ ເອກໂຕ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ເອກໂຕ ຣຊຕມຍໍ ໂສປານໍ ມາເປຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ມຓິມຍໍ ມາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ມຓິມເຍ ໂສປາເນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຊໂນ ມໍ ປສ຺ສຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວເນວ ‘‘ມຫາຊໂນ ອວີຈິມຫານິຣຍໍ ປສ຺ສຕູ’’ຕິປິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ນິຣຍທສ຺ສເນນ ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວຄຕໍ ຎຕ຺ວາ ເທວໂລກໍ ທສ຺ເສສິ. ອຖສ຺ສ ໂອຕຣນ຺ຕສ຺ສ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣສິ, ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິ, ສຸຍາໂມ ເທວຣາຊາ ທິພ຺ພໍ ວາຬພີຊນິໍ ພີຊິ, ປຎ຺ຈສິໂຂ ຄນ຺ຘພ຺ພເທວປຸຕ຺ໂຕ ເພລຸວປຓ຺ຑຸວີຓໍ ສມປຎ຺ຎາສາຍ ມຸຈ຺ຉນາຫິ ມຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວາເທນ຺ໂຕ ປຸຣໂຕ ໂອຕຣິ. ພຸທ຺ຘານໍ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕກາເລ ‘‘ອຫໍ ປຐມໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມິ, ອຫໍ ປຐມໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫາຊໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ສຫ ມຫາປຖວີອກ຺ກມເນນ ປນ ຠຄວໂຕ ເນວ ມຫາຊໂນ ນ ອສີຕິມຫາສາວກາ ປຐມກວນ຺ທນໍ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ, ຘມ຺ມເສນາປຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣເຍວ ປນ ສມ຺ປາປຸຓິ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ທ຺ວາທສໂຍຊນາຍ ປຣິສາຍ ອນ຺ຕເຣ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຎານຸຠາວໍ ຊານນ຺ຕູ’’ຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນປຎ຺ຈກໍ ປຎ຺ຫໍ ອາຣຠິ. ປຐມໍ ໂລກິຍມຫາຊໂນ ສລ຺ລກ຺ເຂສ຺ສຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຍ ເຍ ສລ຺ລກ຺ຂິໍສຸ, ເຕ ເຕ ກຖຍິໍສຸ. ທຸຕິຍໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ, ໂສຕາປນ຺ນາວ ກຖຍິໍສຸ. ຕໂຕ ໂສຕາປນ຺ນານໍ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສຕາປນ຺ນາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ, ສກທາຄາມິໂນວ ກຖຍິໍສຸ. ເຕສມ຺ປິ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສກທາຄາມິໂນ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ, ອນາຄາມິໂນວ ກຖຍິໍສຸ. ເຕສມ຺ປິ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອນາຄາມິໂນ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ, ອຣຫນ຺ຕາວ ກຖຍິໍສຸ. ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຠິຎ຺ຎາເຕ ອຠິຎ຺ຎາເຕ ສາວເກ ປຸຈ຺ຉິ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິສມ຺ຠິທາວິສເຍ ຐຕ຺ວາ ກຖຍິໍສຸ. ອຖ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ປຸຈ຺ຉິ, ເສສສາວກາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ, ເຖໂຣວ ກເຖສິ. ຕສ຺ສາປິ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣວ ກເຖສິ. ເຖຣສ຺ສາປິ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕປິ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ປຸຣຕ຺ຖິມປຈ຺ຉິມຸຕ຺ຕຣທກ຺ຂິຓາ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ ຈຕສ຺ໂສ ອນຸທິສາຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຎ຺ຫຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ.

ສຕ຺ຖາ ເຖຣສ຺ສ ກິລມນຠາວໍ ຊານິຕ຺ວາ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ກິລມຕິ, ນຍມຸຂມສ຺ສ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ‘‘ອາຄເມຫິ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ວິສໂຍ ປຎ຺ໂຫ, ພຸທ຺ຘານໍ ເອສ ວິສໂຍ ສພ຺ພຎ຺ຎູນໍ ຍສສ຺ສີນ’’ນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘວິສຍຠາວໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ຠູຕມິທນ຺ຕິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສມນຸປສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ຈຕຸມຫາຠູຕິກກາຍປຣິຄ຺ຄຫໍ ເມ ຠຄວາ ອາຈິກ຺ຂຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎາຕໍ ຠຄວາ, ອຎ຺ຎາຕໍ ສຸຄຕາ’’ຕິ ອາຫ. ເອຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຍໍ ກຖາ ອຸທປາທິ – ມຫາປຎ຺ໂຎ ວຕ, ໂຠ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ສພ຺ເພຫິ ອນຎ຺ຎາຕໍ ປຎ຺ຫໍ ກເຖສິ, ພຸທ຺ເຘຫິ ຈ ທິນ຺ນນເຍ ຐຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ກເຖສິ, ອິຕິ ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຎານຸຠາໂວ ຍຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ກິຕ຺ຕິສທ຺ເທນ ໂອຕ຺ຖຏໍ, ສພ຺ພໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄໂຕຕິ ເອວໍ ຕາວ ເຖໂຣ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ລຠິ.

ກຖໍ ອາຄມນໂຕ? ອິມິສ຺ສາເຍວ ຫິ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນ ອິທາເນວ ປຎ຺ຎວາ, ອຕີເຕ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາປິ ມຫາປຎ຺ໂຎວ ອໂຫສິ –

‘‘ໂຍ ປພ຺ພຊີ ຊາຕິສຕານິ ປຎ຺ຈ,

ປຫາຍ ກາມານິ ມໂນຣມານິ;

ຕໍ ວີຕຣາຄໍ ສຸສມາຫິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ,

ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ວນ຺ທຖ ສາຣິປຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປພ຺ຣູຫຍມາໂນ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເອກໍ ໂມກ຺ຂຘມ຺ມໍ ຄເວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ກາສິຣຏ຺ເຐ ອຸທິຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ອານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວນມູລຜລາຫາໂຣ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ວສຕິ. ໂສປິ ມາຓໂວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິ. ປຣິວາໂຣ ມຫາ ອໂຫສິ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕາ ອິສໂຍ.

ອຖສ຺ສ ໂສ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິໂກ ເອກເທສໍ ປຣິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖໍ ມນຸສ຺ສປຖໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ກາລໍ ອກາສິ. ກາລກິຣິຍສມເຍວ ນໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ໂກຈິ ວິເສໂສ ອຘິຄໂຕ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ອາຠສ຺ສຣພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ໂສ ກິຎ຺ຈາປິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ລາຠີ, ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປນ ອຣູປາວຈເຣ ປຏິສນ຺ຘິ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ອຠພ຺ພຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ອິຕິ ໂສ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ສມາໂນປິ ຣູປາວຈເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອນ຺ເຕວາສິກາປິສ຺ສ ‘‘ອາຈຣິໂຍ ‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’ຕິ ອາຫ, ໂມຆາ ຕສ຺ສ ກາລກິຣິຍາ’’ຕິ ນ ກິຎ຺ຈິ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອກໍສຸ. ອຖ ໂສ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິໂກ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ວສ຺ສາວາເສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ອາຈຣິໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ກາລໍ ກໂຕຕິ. ອປິ ນຸ ອາຈຣິເຍນ ລທ຺ຘຄຸຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ຖາຕິ? ອາມ ປຸຈ຺ຉິມ຺ຫາຕິ. ກິໍ ວເທຕີຕິ? ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີຕິ. ມຍມ຺ປິ ‘‘ອາຈຣິເຍນ ລທ຺ຘຄຸໂຓ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ນາສ຺ສ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກຣິມ຺ຫາຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານິຕ຺ຖ, ອາຈຣິໂຍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ລາຠີຕິ.

ອຖ ເຕ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ກຖໍ ນ ສທ຺ທຫິໍສຸ. ໂສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖນ຺ໂຕປິ ສທ຺ທຫາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາວຊ຺ຊມາໂນ ‘‘ອນ຺ຘພາໂລ ມຫາຊໂນ ມຍ຺ຫໍ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ກຖໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອິມໍ ກາຣຓໍ ປາກຏໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອສ຺ສມປທມຕ຺ຖເກ ຐິໂຕ ອາກາສຄໂຕວ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ປຎ຺ຎານຸຠາວໍ ວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ປໂຣສຫສ຺ສມ຺ປິ ສມາຄຕານໍ,

ກນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ ເຕ ວສ຺ສສຕໍ ອປຎ຺ຎາ;

ເອໂກວ ເສຍ຺ໂຍ ປຸຣິໂສ ສປຎ຺ໂຎ,

ໂຍ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຊານາຕິ ອຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໐໑);

ເອວໍ ອິສິຄຓໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກເມວ ຄໂຕ. ເສສອິສິຄໂຓປິ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ຊາໂຕ. ຕຕ຺ຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິໂກ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຊາໂຕ, ເສສາ ອິສໂຍ ພຸທ຺ຘປຣິສາ ຊາຕາຕິ ເອວໍ ອຕີເຕປິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ມຫາປຎ຺ໂຎວ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ຊານິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິທເມວ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນປຎ຺ຈກໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ –

‘‘ປໂຣສຕຎ຺ເຈປິ ສມາຄຕານໍ,

ຌາເຍຍ຺ຍຸໍ ເຕ ວສ຺ສສຕໍ ອປຎ຺ຎາ;

ເອໂກວ ເສຍ຺ໂຍ ປຸຣິໂສ ສປຎ຺ໂຎ,

ໂສ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຊານາຕິ ອຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໐໑) –

ອິມມ຺ປິ ຊາຕກໍ ກເຖສິ. ຕສ຺ສ ປຸຣິມຊາຕເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປຣມ຺ປິ ອິທເມວ ປຸຖຸຊ຺ຊນປຎ຺ຈກໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ –

‘‘ເຍ ສຎ຺ຎິໂນ ເຕປິ ທຸຄ຺ຄຕາ, ເຍປິ ອສຎ຺ຎິໂນ ເຕປິ ທຸຄ຺ຄຕາ;

ເອຕໍ ອຸຠຍໍ ວິວຊ຺ຊຍ, ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ ອນງ຺ຄຓ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໓໔) –

ອິມໍ ອນງ຺ຄຓຊາຕກໍ ກເຖສິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອາຈຣິໂຍ ກາລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ເນວສຎ຺ຎີ ນາສຎ຺ຎີ’’ຕິ ອາຫ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປຣມ຺ປິ ອິທເມວ ປຸຖຸຊ຺ຊນປຎ຺ຈກໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ –

‘‘ຈນ຺ທາຠໍ ສູຣິຍາຠຎ຺ຈ, ໂຍຘ ປຎ຺ຎາຍ ຄາຘຕິ;

ອວິຕກ຺ເກນ ຌາເນນ, ໂຫຕິ ອາຠສ຺ສຣູປໂຄ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໓໕) –

ອິທໍ ຈນ຺ທາຠຊາຕກໍ ກເຖສິ. ເອຕ຺ຖາປິ ອາຈຣິໂຍ ກາລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ໂອທາຕກສິຓໍ ຈນ຺ທາຠໍ ນາມ, ປີຕກສິຓໍ ສູຣິຍາຠໍ ນາມາຕິ ຕໍ ອຸຠຍໍ ໂຍ ປຎ຺ຎາຍ ຄາຘຕິ ປວິສຕິ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ໂສ ອວິຕກ຺ເກນ ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນນ ອາຠສ຺ສຣູປໂຄ ໂຫຕິ, ຕາທິໂສ ອຫ’’ນ຺ຕິ ສນ຺ຘາຍ – ‘‘ຈນ຺ທາຠໍ ສູຣິຍາຠ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເສສໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິທເມວ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊນປຎ຺ຈກໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ –

‘‘ອາສີເສເຖວ ປຸຣິໂສ, ນ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ປສ຺ສາມິ ໂວຫໍ ອຕ຺ຕານໍ, ຍຖາ ອິຈ຺ຉິໍ ຕຖາ ອຫຸ.

‘‘ອາສີເສເຖວ ປຸຣິໂສ, ນ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ປສ຺ສາມິ ໂວຫໍ ອຕ຺ຕານໍ, ອຸທກາ ຖລມຸພ຺ຠຕໍ.

‘‘ວາຍເມເຖວ ປຸຣິໂສ, ນ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ປສ຺ສາມິ ໂວຫໍ ອຕ຺ຕານໍ, ຍຖາ ອິຈ຺ຉິໍ ຕຖາ ອຫຸ.

‘‘ວາຍເມເຖວ ປຸຣິໂສ, ນ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ປສ຺ສາມິ ໂວຫໍ ອຕ຺ຕານໍ, ອຸທກາ ຖລມຸພ຺ຠຕໍ.

‘‘ທຸກ຺ຂູປນີໂຕປິ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ,

ອາສໍ ນ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ສຸຂາຄມາຍ;

ພຫູ ຫິ ຜສ຺ສາ ອຫິຕາ ຫິຕາ ຈ,

ອວິຕກ຺ກິຕາ ມຈ຺ຈມຸປພ຺ພຊນ຺ຕິ.

‘‘ອຈິນ຺ຕິຕມ຺ປິ ຠວຕິ, ຈິນ຺ຕິຕມ຺ປິ ວິນສ຺ສຕິ;

ນ ຫິ ຈິນ຺ຕາມຍາ ໂຠຄາ, ອິຕ຺ຖິຍາ ປຸຣິສສ຺ສ ວາ.

‘‘ສຣຠໍ ຄິຣິທຸຄ຺ຄສ຺ມິໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ອນຸສຣີ ປຸເຣ;

ອລີນຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕຸວໍ, ວິກ຺ກນ຺ຕມນຸຊີວສິ.

‘‘ໂຍ ຕໍ ວິທຸຄ຺ຄາ ນຣກາ ສມຸທ຺ຘຣິ,

ສິລາຍ ໂຍຄ຺ຄໍ ສຣໂຠ ກຣິຕ຺ວາ;

ທຸກ຺ຂູປນີຕໍ ມຈ຺ຈຸມຸຂາ ປໂມຈຍິ,

ອລີນຈິຕ຺ຕໍ ຕ ມິຄໍ ວເທສິ.

‘‘ກິໍ ຕ຺ວໍ ນຸ ຕຕ຺ເຖວ ຕທາ ອໂຫສິ,

ອຸທາຫຸ ເຕ ໂກຈິ ນໍ ເອຕທກ຺ຂາ;

ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉທ຺ໂທ ນຸສິ ສພ຺ພທສ຺ສີ,

ຎາຓໍ ນຸ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຠິໍສຣູປໍ.

‘‘ນ ເຈວຫໍ ຕຕ຺ຖ ຕທາ ອໂຫສິໍ,

ນ ຈາປິ ເມ ໂກຈິ ນໍ ເອຕທກ຺ຂາ;

ຄາຖາປທານຎ຺ຈ ສຸຠາສິຕານໍ,

ອຕ຺ຖໍ ຕທາເນນ຺ຕິ ຊນິນ຺ທ ຘີຣາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໓.໑໓໔-໑໔໓) –

ອິມໍ ເຕຣສນິປາເຕ ສຣຠຊາຕກຎ຺ຈ ກເຖສິ. ອິມານິ ປນ ປຎ຺ຈປິ ຊາຕການິ ອຕີເຕປິ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ຊານາຕີຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຎານຸຠາວປ຺ປກາສນຕ຺ຖເມວ ກຖິຕານີຕິ ເອວໍ ອາຄມນໂຕປິ ເຖໂຣ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ລຠິ.

ກຖໍ ຈິຓ຺ຓວສິໂຕຕິ? ຈິຓ຺ຓໍ ກິເຣຕໍ ເຖຣສ຺ສ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ກເຖຕີຕິ ເອວໍ ຈິຓ຺ຓວສິໂຕປິ ເຖໂຣ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ລຠິ.

ກຖໍ ຄຸຓາຕິເຣກໂຕຕິ? ຐເປຕ຺ວາ ຫິ ທສພລໍ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ເອກສາວໂກປິ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ສທິໂສ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວໍ ຄຸຓາຕິເຣກໂຕປິ ເຖໂຣ ມຫາປຎ຺ຎຕາຍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ລຠິ.

ຍຖາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ, ເອວໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣປິ ສພ຺ເພເຫວ ຈຕູຫິປິ ອິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ລຠິ. ກຖໍ? ເຖໂຣ ຫິ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ ນນ຺ໂທປນນ຺ທສທິສມ຺ປິ ນາຄຣາຊານໍ ທເມສີຕິ ເອວໍ ຕາວ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ລຠິ. ນ ປເນສ ອິທາເນວ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ, ອຕີເຕ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິໂຕປິ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ ອໂຫສີຕິ.

‘‘ໂຍ ປພ຺ພຊີ ຊາຕິສຕານິ ປຎ຺ຈ,

ປຫາຍ ກາມານິ ມໂນຣມານິ;

ຕໍ ວີຕຣາຄໍ ສຸສມາຫິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ,

ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ວນ຺ທຖ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ’’ນ຺ຕິ. –

ເອວໍ ອາຄມນໂຕປິ ລຠິ. ຈິຓ຺ຓໍ ເຈຕໍ ເຖຣສ຺ສ ນິຣຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອິທ຺ຘິພເລນ ນິຣຍສຕ຺ຕານໍ ອສ຺ສາສຊນນຕ຺ຖໍ ສີຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຈກ຺ກມຕ຺ຕໍ ປທຸມໍ ມາເປຕ຺ວາ ປທຸມກຓ຺ຓິກາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕິ, ເທວໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວສງ຺ຆໍ ກມ຺ມຄຕິໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ສຈ຺ຈກຖໍ ກເຖຕີຕິ ເອວໍ ຈິຓ຺ຓວສິໂຕ ລຠິ. ຐເປຕ຺ວາ ຈ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຎ຺ໂຎ ສາວໂກ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ວິຍ ມຫິທ຺ຘິໂກ ມຫານຸຠາໂວ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວໍ ຄຸຓາຕິເຣກໂຕ ລຠິ.

ຍຖາ ເຈສ, ເອວໍ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣປິ ສພ຺ເພເຫວິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ລຠິ. ກຖໍ? ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫິ ເຖຣສ຺ສ ຕິຄາວຸຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກຕ຺ວາ ຕີຫິ ໂອວາເທຫິ ອຸປສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອທາສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມຫາປຖວີ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ກມ຺ປິ, ມຫາຊນສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເຖຣສ຺ສ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ເອວໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ລຠິ. ນ ເຈສ ອິທາເນວ ຘຸຕຘໂຣ, ອຕີເຕ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິໂຕປິ ຘຸຕຘໂຣວ ອໂຫສິ.

‘‘ໂຍ ປພ຺ພຊີ ຊາຕິສຕານິ ປຎ຺ຈ,

ປຫາຍ ກາມານິ ມໂນຣມານິ;

ຕໍ ວີຕຣາຄໍ ສຸສມາຫິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ,

ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ວນ຺ທຖ ມຫາກສ຺ສປ’’ນ຺ຕິ. –

ເອວໍ ອາຄມນໂຕປິ ລຠິ. ຈິຓ຺ຓໍ ເຈຕໍ ເຖຣສ຺ສ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ຌຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ທສ ກຖາວຕ຺ຖູນິ ອວິຊຫິຕ຺ວາວ ກເຖຕີຕິ ເອວໍ ຈິຓ຺ຓວສິໂຕ ລຠິ. ຐເປຕ຺ວາ ຈ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຎ຺ໂຎ ສາວໂກ ເຕຣສຫິ ຘຸຕຄຸເຓຫິ ມຫາກສ຺ສປສທິໂສ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວໍ ຄຸຓາຕິເຣກໂຕ ລຠິ. ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ເຕສໍ ເຕສໍ ເຖຣານໍ ຍຖາລາຠໂຕ ຄຸເຓ ກິຕ຺ເຕຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ຄຸຓວເສເນວ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຍຖາ ນາມ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຈກ຺ກຣຕນານຸຠາເວນ ຈກ຺ກວາຬຄພ຺ເຠ ຣຊ຺ຊສິຣິໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ເມ ປຕ຺ຕໍ, ກິໍ ເມ ອິທານິ ມຫາຊເນນ ໂອໂລກິເຕນາ’’ຕິ ນ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊສິຣິໍເຍວ ອນຸໂຠຕິ, ກາເລນ ປນ ກາລໍ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ເພ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຄ຺ຄເຫຕພ຺ເພ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຈ ຐເປຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕເກ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປຕິ, ເອວເມວໍ ມຫາໂພຘິມຓ຺ເຑ ອຘິຄຕສ຺ສ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕຘມ຺ມຣຊ຺ໂຊ ຘມ຺ມຣາຊາປິ ‘‘ກິໍ ເມ ອິທານິ ໂລເກນ ໂອໂລກິເຕນ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ ອນຸຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສຣໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທສຍມາໂນ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຍຸຕ຺ເຕ ກຓ຺ຫຘມ຺ເມ ປຸຄ຺ຄເລ ສິເນຣຸປາເທ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ອປາຍຠຍສນ຺ຕຊ຺ຊເນນ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຍຸຕ຺ເຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ເມ ປຸຄ຺ຄເລ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຠວຄ຺ເຄ ນິສີທາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕເກ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣາທໂຍ ສາວເກ ຍາຖາວສຣສຄຸຓວເສເນວ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູນໍ, ຍທິທໍ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິອາທິມາຫ.