ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ຕຕ຺ຖ ເອຕທຄ຺ຄນ຺ຕິ ປທໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູນນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຊານນ຺ຕານໍ. ຐເປຕ຺ວາ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຎ຺ໂຎ ສາວໂກ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣໂຕ ປຐມຕຣໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຖໂຣ ຈິຣກາລໍ ຣຕ຺ຕິໂຍ ຊານາຕີຕິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ. ສພ຺ພປຐມໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ຍທາ ເຕນ ຘມ຺ໂມ ປຏິວິທ຺ໂຘ, ຈິຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຊານາຕີຕິປິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູ. ອປິຈ ຂີຓາສວານໍ ຣຕ຺ຕິທິວສປຣິຈ຺ເຉໂທ ປາກໂຏວ ໂຫຕິ, ອຍຎ຺ຈ ປຐມຂີຓາສໂວຕິ ເອວມ຺ປິ ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູນໍ ສາວການໍ ອຍເມວ ອຄ຺ໂຄ ປຸຣິມໂກຏິຠູໂຕ ເສຏ຺ໂຐ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຣຕ຺ຕຎ຺ຎູນໍ ຍທິທໍ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ’’ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ, ຕສ຺ສ ເຖຣໍ ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂຍ ເອໂສຕິ, ອຄ຺ຄສທ຺ທໍ ອເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຍໍ ເອຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ຎາຕໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ປຏິວິທ຺ຘໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ອຎ຺ຎາສິ ວຕ, ໂຠ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ, ອຎ຺ຎາສິ ວຕ, ໂຠ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ. ອິຕິ ຫິທໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອໂຫສີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໗).

ອຍໍ ປນ ເຖໂຣ ກຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ປຸພ຺ພປຕ຺ຖນໍ ອຠິນີຫາຣໍ ອກາສິ, ກທາ ປພ຺ພຊິໂຕ, ກທາເນນ ປຐມໍ ຘມ຺ໂມ ອຘິຄໂຕ, ກທາ ຐານນ຺ຕເຣ ຐປິໂຕຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ເພສຸປິ ເອຕທຄ຺ເຄສຸ ປຎ຺ຫກມ຺ມໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ອິມສ຺ສ ຕາວ ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸທປາທິ, ຕສ຺ສ ປຏິວິທ຺ຘສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກໂຕ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ມຫາປຖວິຍໍ ຐເປຕຸໍ ປາເທ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ປາທສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ມຫນ຺ຕໍ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ອຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ, ຕສ຺ສ ຘຸຣປຕ຺ຕານິ ນວຸຕິຫຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເກສຣໍ ຕິໍສຫຕ຺ຖໍ, ກຓ຺ຓິກາ ທ຺ວາທສຫຕ຺ຖາ, ປາເທນ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐານໍ ເອກາທສຫຕ຺ຖໍ. ຕສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ສຣີຣໍ ອຏ຺ຐປຓ຺ຓາສຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ປທຸມກຓ຺ຓິກາຍ ທກ຺ຂິຓປາເທ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ມຫາຕຸມ຺ພມຕ຺ຕາ ເຣຓຸ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ໂອກິຣມານາ ໂອຕຣິ, ວາມປາທສ຺ສ ຐປນກາເລປິ ຕຖາຣູປໍເຍວ ປທຸມໍ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາທໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ຕໂຕປິ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓາວ ເຣຓຸ ສຣີຣໍ ໂອກິຣິ. ຕໍ ປນ ເຣຓຸໍ ອຠິຠວມານາ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຣີຣປ຺ປຠາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຍນ຺ຕນາຬິກາຍ ວິສ຺ສຏ຺ຐສຸວຓ຺ຓຣສຘາຣາ ວິຍ ສມນ຺ຕາ ທ຺ວາທສໂຍຊນຏ຺ຐານໍ ເອໂກຠາສໍ ອກາສິ. ຕຕິຍປາທຸທ຺ຘຣຓກາເລ ປຖມຸຄ຺ຄຕໍ ປທຸມໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ປາທສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎໍ ນວໍ ປທຸມໍ ອຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ. ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖາປິ ມຫາປທຸມໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕເນວສ຺ສ ‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕຣສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ.

ເອວໍ ໂສ ຠຄວາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ມຫາຊນສ຺ສ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຫໍສວຕີນຄຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສ ອາຄຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ປິຕາ ມຫາຣາຊາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ ເກຈິ ສກທາຄາມີ ເກຈິ ອນາຄາມີ ເກຈິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ຣາຊາ ສ຺ວາຕນາຍ ທສພລໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວາຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສກນິເວສເນ ມຫາທານໍ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕານຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ວິຫາຣເມວ ຄໂຕ. ເຕເນວ ນິຍາເມນ ປຸນທິວເສ ນາຄຣາ, ປຸນທິວເສ ຣາຊາຕິ ທີຆມທ຺ຘານໍ ທານໍ ອທໍສຸ.

ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຍໍ ເຖໂຣ ຫໍສວຕີນຄເຣ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ເອກທິວສໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຘມ຺ມເທສນາກາເລ ຫໍສວຕີນຄຣວາສິໂນ ຄນ຺ຘມາລາທິຫຕ຺ເຖ ເຍນ ພຸທ຺ໂຘ, ເຍນ ຘມ຺ໂມ, ເຍນ ສງ຺ໂຆ, ຕນ຺ນິນ຺ເນ ຕປ຺ໂປເຓ ຕປ຺ປພ຺ຠາເຣ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເຕນ ມຫາຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ຘມ຺ມເທສນຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ສາສເນ ປຐມໍ ປຏິວິທ຺ຘຘມ຺ມໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມຫາ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ຐເປຕ຺ວາ ກິຣ ພຸທ຺ຘໍ ອຎ຺ໂຎ ອິມິນາ ປຐມຕຣໍ ປຏິວິທ຺ຘຘມ຺ໂມ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອໂຫ ວຕາຫມ຺ປິ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌນສມຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນິມນ຺ເຕສິ. ສຕ຺ຖາ ອຘິວາເສສິ.

ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ສກນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ພຸທ຺ຘານໍ ນິສຊ຺ຊນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຘທາມມາລາທາມາທີຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ສກນິເວສເນ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວາຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ວິຈິຕ຺ຣຍາຄຸຂຊ຺ຊກປຣິວາຣໍ ນານາຣສສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຄນ຺ຘສາລິໂຠຊນໍ ທຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ຕິຈີວຣປໂຫນເກ ວງ຺ຄປຏ຺ເຏ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນາຫໍ ປຣິຕ຺ຕກສ຺ສ ຐານສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຈຣາມິ, ມຫນ຺ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ຈຣາມິ, ນ ໂຂ ປນ ສກ຺ກາ ເອກເມວ ທິວສໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕຸ’’ນ຺ຕິ ‘‘ອນຸປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ທຸສ຺ສໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມສຸຂຸມວຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘານໍ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສໍ ຕິຈີວເຣນ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂຍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອິໂຕ ສຕ຺ຕທິວສມຕ຺ຖເກ ຠິກ຺ຂຸ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ, ອຫມ຺ປິ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ວິຍ ອນາຄເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປາທມູເລ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ.

ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ມຫາອຘິກາໂຣ ກໂຕ, ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ເອຕສ຺ສ ອຍໍ ປຕ຺ຖນາ ໂນ’’ຕິ ອນາຄຕໍສຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປສ຺ສິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ອຕີຕໍ ວາ ອນາຄຕໍ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ອາຣພ຺ຠ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕານໍ ອາວຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອເນກກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສນ຺ຕຣມ຺ປິ ຈ ອຕີຕໍ ວາ ອນາຄຕໍ ວາ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ສນ຺ຕຣມ຺ປິ ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘເມວ ມນສິກາຣປຏິພທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ. ເອວໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິເຍນ ຎາເຓນ ໂສ ຠຄວາ ອິທໍ ອທ຺ທສ – ‘‘ອນາຄເຕ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປປຣິໂຍສາເນ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕທາ ອິມສ຺ສ ປຕ຺ຖນາ ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ເອວມາຫ – ‘‘ອມ຺ໂຠ, ກຸລປຸຕ຺ຕ, ອນາຄເຕ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປປຣິໂຍສາເນ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ ຕສ຺ສ ປຐມກຘມ຺ມເທສນາຍ ເຕປຣິວຏ຺ຏຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫສ຺ສນຍສມ຺ປນ຺ເນ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສສີ’’ຕິ.

ອິຕິ ສຕ຺ຖາ ຕໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ຈຕຸຣາສີຕິ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ສານິ ເທເສຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ສຣີຣໍ ສຸວຓ຺ຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ເອກຄ຺ຆນໍ ອໂຫສິ, ສຣີຣເຈຕິຍໍ ປນສ຺ສຸພ຺ເພເຘນ ສຕ຺ຕໂຍຊນິກໍ ອກໍສຸ. ອິຏ຺ຐກາ ສຸວຓ຺ຓມຍາ ອເຫສຸໍ, ຫຣິຕາລມໂນສິລາຍ ມຕ຺ຕິກາກິຈ຺ຈໍ, ເຕເລນ ອຸທກກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍິໍສຸ. ພຸທ຺ຘານໍ ຘຣມານກາເລ ສຣີຣປ຺ປຠາ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກໍ ຜຣິ, ປຣິນິພ຺ພຸຕານໍ ປນ ເຕສໍ ຣສ຺ມິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນສຕໍ ອວຕ຺ຖຣິ.

ອຍໍ ເສຏ຺ຐິ ພຸທ຺ຘານໍ ສຣີຣເຈຕິຍໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຣຕນຄ຺ຆິຍານິ ກາເຣສິ. ເຈຕິຍປຕິຏ຺ຐາປນທິວເສ ອນ຺ໂຕເຈຕິເຍ ຣຕນຆຣໍ ກາເຣສິ. ໂສ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໍ ມຫນ຺ຕໍ ທານາທິມຍໍ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສໍສຣນ຺ຕສ຺ເສວ ນວນວຸຕິ ກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ນວ ກປ຺ປສຕານິ ນວ ຈ ກປ຺ປາ ສມຕິກ຺ກນ຺ຕາ. ເອຕ຺ຕກສ຺ສ ກາລສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ອິໂຕ ເອກນວຸຕິກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ອຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ພນ຺ຘຸມຕີນຄຣສ຺ສ ທ຺ວາຣສມີເປ ຄາເມ ກຸຏຸມ຺ພິຍເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ມຫາກາໂລຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ, ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ປນສ຺ສ ຈູຬກາໂລ ນາມ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວິປສ຺ສີ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕປຸຣາ ຈວິຕ຺ວາ ພນ຺ຘຸມຕີນຄເຣ ພນ຺ຘຸມສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖາຍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອາຍາຈິໂຕ ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກນິຏ຺ຐໍ ຂຓ຺ຑໍ ນາມ ຣາຊກຸມາຣໍ ຕິສ຺ສຎ຺ຈ ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ເຕສຎ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມິ, ປິຕຸ ຈ ສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂພຘິມຓ຺ຑໂຕ ອາກາເສເນວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຂເມ ມິຄທາເຍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ເຕ ທ຺ເວປິ ຊນາ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ.

ອຖາປເຣປິ ໂພຘິສຕ຺ຕກາເລ ອນຸປພ຺ພຊິຕາ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ຂຓ຺ຑຕ຺ເຖຣໍ ອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐາເນ, ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣໍ ທຸຕິຍສາວກຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ຣາຊາປິ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕີສຸ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ສ຺ວາຕນາຍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ໂສ ປາສາທວຣຄໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕ, ທຸຕິຍປຸຕ຺ໂຕ ເມ ອຄ຺ຄສາວໂກ, ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ໂຕ ທຸຕິຍສາວໂກ. ອິເມ ຈ ອວເສສຠິກ຺ຂູ ຄິຫິກາເລປິ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕເມວ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ວິຈຣິໍສຸ, ອິເມ ປຸພ຺ເພປິ ທານິປິ ມຍ຺ຫເມວ ຠາຣາ, ອຫເມວ ເຕ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ອຎ຺ເຎສໍ ໂອກາສໍ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ວິຫາຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຣາຊເຄຫທ຺ວາຣາ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຂທິຣປາກາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວຕ຺ເຖຫິ ປຏິຈ຺ຉາທາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ສຸວຓ຺ຓຕາຣກວິຈິຕ຺ຕໍ ສໂມລມ຺ພິຕຕາລກ຺ຂນ຺ຘມຕ຺ຕວິວິຘປຸປ຺ຜທາມວິຕານໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາຠູມິໍ ວິຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣເຓຫິ ສນ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ມາລາຄຈ຺ຉເກສຸ ປຸຓ຺ຓຆເຏ ສກລມຄ຺ຄວາສຕ຺ຖາຍ ຈ ຄນ຺ຘນ຺ຕເຣສຸ ປຸປ຺ຜານິ ປຸປ຺ຜນ຺ຕເຣສຸ ຄນ຺ເຘ ຈ ຐປາເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ. ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອນ຺ໂຕສາຓິຍາວ ຣາຊເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉຕິ. ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ທຏ຺ຐຸມ຺ປິ ນ ລຠຕິ, ກຸໂຕ ປນ ຠິກ຺ຂໍ ວາ ທາຕຸໍ ປູຊໍ ວາ ກາຕຸໍ.

ນາຄຣາ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຖຸ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສຕ຺ຕມາສາຘິການິ ສຕ຺ຕ ສໍວຈ຺ຉຣານິ, ມຍຎ຺ຈ ທຏ຺ຐຸມ຺ປິ ນ ລຠາມ, ປເຄວ ຠິກ຺ຂໍ ວາ ທາຕຸໍ ປູຊໍ ວາ ກາຕຸໍ ຘມ຺ມໍ ວາ ໂສຕຸໍ. ຣາຊາ ‘ມຍ຺ຫໍ ເອວ ພຸທ຺ໂຘ, ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ໂມ, ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ໂຆ’ຕິ ມມາຍິຕ຺ວາ ສຍເມວ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ. ສຕ຺ຖາ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ນ ຣຎ຺ໂຎເຍວ ອຕ຺ຖາຍ. ນ ຫິ ຣຎ຺ໂຎເຍວ ນິຣໂຍ ອຸຓ຺ໂຫ, ອຎ຺ເຎສໍ ນີລຸປ຺ປລວນສທິໂສ. ຕສ຺ມາ ຣາຊານໍ ເອວໍ ວທາມ ‘ສເຈ ໂນ ສຕ຺ຖາຣໍ ເທຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ເທຕິ, ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣມ. ນ ສກ຺ກາ ໂຂ ປນ ສຸທ຺ຘນາຄເຣເຫວ ເອວໍ ກາຕຸໍ, ເອກໍ ເຊຏ຺ຐກປຸຣິສມ຺ປິ ຄຓ຺ຫາມາ’’’ຕິ ເສນາປຕິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ ກິໍ ອມ຺ຫາກໍ ປກ຺ໂຂ ໂຫຫິສິ, ອຸທາຫຸ ຣຎ຺ໂຎ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ປກ຺ໂຂ ໂຫມິ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ປຐມທິວໂສ ມຍ຺ຫໍ ທາຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ເຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ.

ໂສ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ນາຄຣາ, ເທວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຸປິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ກິມຕ຺ຖໍ ຕາຕາຕິ? ສຕ຺ຖາຣໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫວ ອຸປຏ຺ຐຫຖ, ອມ຺ເຫ ນ ລຠາມາຕິ. ສເຈ ອິທານິປິ ລຠນ຺ຕິ, ນ ກຸປ຺ປນ຺ຕິ. ອລຠນ຺ຕາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິຕຸກາມາ, ເທວາຕິ. ຍຸຊ຺ຌາມິ, ຕາຕ, ນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ເທມີຕິ. ເທວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທາສາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌາມາຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ກໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຌິສ຺ສຖາຕິ? ນນຸ ຕ຺ວໍ ເສນາປຕີຕິ? ນາຄເຣຫິ ວິນາ ອສມຕ຺ໂຖ ອຫໍ, ເທວາຕິ. ຕໂຕ ຣາຊາ ‘‘ພລວນ຺ໂຕ ນາຄຣາ, ເສນາປຕິປິ ເຕສໍເຍວ ປກ຺ໂຂ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎານິ ສຕ຺ຕມາສາຘິການິ ສຕ຺ຕ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ເທນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຫ. ນາຄຣາ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ຉພ຺ພສ຺ສານິ ປຎ຺ຈວສ຺ສານີ’’ຕິ ເອວໍ ຫາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕ ທິວເສ ຍາຈິ. ນາຄຣາ ‘‘ອຕິກກ຺ຂຬໍ ທານິ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອນຸຊານິໍສຸ. ຣາຊາ ສຕ຺ຕມາສາຘິການໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ສໍວຈ຺ຉຣານໍ ສຊ຺ຊິຕໍ ທານມຸຂໍ ສຕ຺ຕນ຺ນເມວ ທິວສານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຉ ທິວເສ ເກສຎ຺ຈິ ອປສ຺ສນ຺ຕານໍເຍວ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ນາຄເຣ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສຖ, ຕາຕາ, ເອວຣູປໍ ທານໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຕປິ ‘‘ນນຸ ອມ຺ເຫເຍວ ນິສ຺ສາເຍຕໍ ເທວສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ປິຏ຺ຐິຫຕ຺ເຖນ ອສ຺ສູນິ ປຸຎ຺ຉມາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສໍ ອຎ຺ຎສ຺ສຸ ຠາຣໍ ອກຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕສິໍ, ນາຄຣານໍ ທານິ ເມ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ນາຄຣາ ຫິ ‘ມຍໍ ທານໍ ທາຕຸໍ ນ ລຠາມາ’ຕິ ຠຄວາ ກຸປ຺ປນ຺ຕິ. ສ຺ເວວ ປຏ຺ຐາຍ ເຕສໍ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ.

ອຖ ທຸຕິຍທິວເສ ເສນາປຕິ ມຫາທານໍ ອທາສິ. ຕໂຕ ນາຄຣາ ຣຎ຺ຎາ ກຕສກ຺ກາຣໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກຕ຺ວາ ທານໍ ອທໍສຸ. ເອເຕເນວ ນິຍາເມນ ສກລນຄຣສ຺ສ ປຏິປາຏິຍາ ຄຕາຍ ທ຺ວາຣຄາມວາສິໂນ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ສຊ຺ຊຍິໍສຸ. ມຫາກາລກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຈູຬກາລໍ ອາຫ – ‘‘ທສພລສ຺ສ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ສ຺ເວວ ອມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕິ, ກິໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ? ຕ຺ວເມວ ຠາຕິກ ຊານາຫີຕິ. ສເຈ ມຍ຺ຫໍ ຣຸຈິຍາ ກໂຣສິ, ອມ຺ຫາກໍ ໂສຬສກຣີສມຕ຺ເຕສຸ ເຂຕ຺ເຕສຸ ຄຫິຕຄພ຺ຠາ ສາລິໂຍ ອຕ຺ຖິ. ສາລິຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ ອາທາຍ ພຸທ຺ຘານໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ປຈາເປມາຕິ. ເອວໍ ກຍິຣມາເນ ກສ຺ສຈິ ອຸປກາໂຣ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເນຕໍ ມຍ຺ຫໍ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ. ສເຈ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ນ ກໂຣສິ, ອຫໍ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກໍ ມມາຍິຕຸໍ ລຠາມີຕິ ໂສຬສກຣີສມຕ຺ຕໍ ເຂຕ຺ຕໍ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຣີສຏ຺ຐາເນ ສີມໍ ຐເປຕ຺ວາ ສາລິຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ ອາທາຍ ອສມ຺ຠິນ຺ເນ ຂີເຣ ປຈາເປຕ຺ວາ ຈຕຸມຘຸຣໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ອທາສິ. ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ໂຂ ຄພ຺ຠໍ ຜາເລຕ຺ວາ ຄຫິຕຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ປຸນ ປູຣຕິ. ປຸຖຸກກາເລ ປຸຖຸກຄ຺ຄໍ ນາມ ອທາສິ, ຄາມວາສີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄສສ຺ສໍ ນາມ ອທາສິ, ລາຍເນ ລາຍນຄ຺ຄໍ, ເວຓິກຣເຓ ເວຓຄ຺ຄໍ, ກລາປາທີສຸ ກລາປຄ຺ຄໍ ຂລຄ຺ຄໍ ຂລຠຓ຺ຑຄ຺ຄໍ ໂກຏ຺ຐຄ຺ຄນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂສ ເອກສສ຺ເສວ ນວ ວາເຣ ອຄ຺ຄທານໍ ອທາສິ. ຕມ຺ປິ ສສ຺ສໍ ອຕິເຣກໍ ອຸຏ຺ຐານສມ຺ປນ຺ນໍ ອໂຫສິ.

ຍາວ ພຸທ຺ຘາ ຘຣຕິ, ຍາວ ຈ ສງ຺ໂຆ ຘຣຕິ, ເອເຕເນວ ນິຍາເມນ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເທເວສຸ ເຈວ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສໍສຣນ຺ໂຕ ເອກນວຸຕິກປ຺ເປ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ນກາເລ ກປິລວຕ຺ຖຸນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ໂທຓວຕ຺ຖຸພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎມາຓໂວຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຸຑ຺ຒິມນ຺ວາຍ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓມນ຺ຕານໍ ປາຣໍ ອຄມາສິ. ເຕນ ສມເຍນ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຸສິຕປຸຣາ ຈວິຕ຺ວາ ກປິລວຕ຺ຖຸປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ອຏ຺ຐຸຕ຺ຕຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຕໍ ອຫຕວຕ຺ເຖຫິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອປ຺ໂປທກໍ ມຘຸປາຍາສໍ ປາເຍຕ຺ວາ ເຕສໍ ອນ຺ຕເຣ ອຏ຺ຐ ຊເນ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ມຫາຕເລ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ອານຍິໍສຸ. ຘຸຣາສເນ ນິສິນ຺ນພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ສຣີຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ອຸກ຺ຂິປິ. ເອວໍ ປຏິປາຏິຍາ ສຕ຺ຕ ຊນາ ອຸກ຺ຂິປິໍສຸ. ເຕສໍ ປນ ສພ຺ພນວໂກ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎມາຓໂວ, ໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓວຣນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຄາຣມຊ຺ເຌ ຐານກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ເອກນ຺ເຕເນສ ວິວຏ຺ຏຈ຺ຉໂທ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອກເມວ ອງ຺ຄຸລິໍ ອຸກ຺ຂິປິ. ອິຕເຣ ປນ ສຕ຺ຕ ຊນາ ‘‘ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິສ຺ສຕິ, ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ. ສເຈ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທ຺ເວ ຄຕິໂຍ ທິສ຺ວາ ທ຺ເວ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ອຸກ຺ຂິປິໍສຸ. ອຍໍ ປນ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ກຕາຘິກາໂຣ ປຈ຺ຉິມຠວິກສຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ອິຕເຣ ສຕ຺ຕ ຊເນ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ‘‘ອິເມຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ຐານກຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ນິສ຺ສໍສຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອກເມວ ຄຕິໍ ອທ຺ທສ, ຕສ຺ມາ ເອກໍ ອງ຺ຄຸລິໍ ອຸກ຺ຂິປິ. ຕໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕ ອາມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ຕາຕາ, ອມ຺ເຫ ມຫລ຺ລກາ, ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ປຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕປ຺ປຕ຺ຕໍ ມຍໍ ສມ຺ຠາເວຍ຺ຍາມ ວາ ໂນ ວາ. ຕຸມ຺ເຫ ຕສ຺ມິໍ ກຸມາເຣ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ.

ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາປິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຘາຕິໂຍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຫາຣໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວຸທ຺ຘິໍ ອາປາເທສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕປິ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ເທໂວ ວິຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ປຣິປກ຺ເກ ຎາເຓ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ອານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ຣາຫຸລກຸມາຣສ຺ສ ຊາຕທິວເສ ຉນ຺ນສຫາໂຍ ກຓ຺ຑກໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ເທວຕາຫິ ວິວເຏນ ທ຺ວາເຣນ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຕເນວ ຣຕ຺ຕິຠາເຄນ ຕີຓິ ຣຊ຺ຊານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອໂນມານທີຕີເຣ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຆຏິກາຣມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອາຠເຕ ອຣຫທ຺ຘເຊ ຄຫິຕມຕ຺ເຕເຍວ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ປາສາທິເກນ ອິຣິຍາປເຖນ ຣາຊຄຫໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑວປພ຺ພຕຈ຺ຉາຍາຍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ມາຄເຘນ ຣຊ຺ຊສິຣິຍາ ນິມນ຺ຕິຍມາໂນປິ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸຣຸເວລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຣມຓີໂຍ ວຕ ອຍໍ ຠູມິຠາໂຄ, ອລໍ ວຕິທໍ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຘານຕ຺ຖິກສ຺ສ ປຘານາຍາ’’ຕິ ປຘານາຠິມຸຂໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວາສໍ ອຸປຄໂຕ.

ເຕນ ສມເຍນ ອິຕເຣ ສຕ຺ຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄຕາ, ສພ຺ພທຫໂຣ ປນ ລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫໂກ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎມາຓໂວ ອໂຣໂຄ. ໂສ ‘‘ມຫາປຸຣິໂສ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຸຕ຺ເຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາໂຣ ກິຣ ປພ຺ພຊິໂຕ. ໂສ ຫິ ນິສ຺ສໍສຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ. ສເຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຕໂຣ ອໂຣຄາ ອສ຺ສຸ, ອຊ຺ຊ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍຸໍ. ສເຈ ຕຸມ຺ເຫປິ ອິຈ຺ຉຖ, ເອຖ ມຍໍ ຕໍ ມຫາປຸຣິສມນຸປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ສພ຺ເພ ເອກຈ຺ຉນ຺ທາ ຠວິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ຕໂຍ ຊນາ ນ ປພ຺ພຊິໍສຸ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ອິເມ ປຎ຺ຈ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມິໍສຸ. ເຕ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ມຫາປຘານໍ ປທຫນ຺ເຕ ‘‘ອິທານິ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ ອິທານິ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຫາສຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫມານາ ສນ຺ຕິກາວຈຣາວສ຺ສ ອເຫສຸໍ. ຍທາ ປນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກຕິລຕຓ຺ຑຸລາທີຫິ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕປິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ອຣິຍຘມ຺ມປຏິເວຘສ຺ສ ອຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ໂອຬາຣິກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫຣິ, ຕທາ ເຕ ປກ຺ກມິຕ຺ວາ ອິສິປຕນໍ ອຄມໍສຸ.

ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂອຬາຣິກາຫາຣປຣິໂຠເຄນ ຉວິມໍສໂລຫິຕປາຣິປູຣິໍ ກຕ຺ວາ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມທິວເສ ສຸຊາຕາຍ ທິນ຺ນໍ ວຣໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ນທິຍາ ປຏິໂສຕໍ ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຕສນ຺ນິຏ຺ຐາໂນ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ກາເລນ ນາຄຣາເຊນ ອເນເກຫິ ຖຸຕິສເຕຫິ ອຠິຕ຺ຖວິຍມາໂນ ມຫາໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອຈລຏ຺ຐາເນ ປາຈີນໂລກຘາຕຸອຠິມຸໂຂ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ສູຣິເຍ ຘຣມາເນເຍວ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສກາລສມນນ຺ຕເຣ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອນຸໂລມປຏິໂລມໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣວຏ຺ຏໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ ປຏິວິທ຺ຘໍ ອສາຘາຣຓໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓາຍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ຕຕ຺ເຖວ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ.

ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ວິຫຣິຕ຺ວາ ຣາຊາຍຕນມູເລ ມຘຸປິຓ຺ຑິກໂຠຊນໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູລໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນ ຘມ຺ມຄມ຺ຠີຣຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍ ຈິຕ຺ເຕ ນມນ຺ເຕ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຍາຈິໂຕ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາທິເຠເທ ສຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຬາຣຸທການໍ ກາລກຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຸນ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ພຫູປກາຣາ ໂຂ ປນ ເມ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ, ເຍ ມໍ ປຘານປຫິຕຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຍໍນູນາຫໍ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ອິທໍ ປນ ສພ຺ພເມວ ພຸທ຺ຘານໍ ປຣິວິຕກ຺ກມຕ຺ຕເມວ, ຐເປຕ຺ວາ ປນ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂສປິ ເອຕທຕ຺ຖເມວ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ອກາສິ, ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນວ ວາເຣ ອຄ຺ຄສສ຺ສທານໍ ອທາສິ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອິສິປຕນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຍນ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ, ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເຕ ຕຖາຄຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາວ ອຕ຺ຕໂນ ກຕິກາຍ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ເອໂກ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫສິ, ເອໂກ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສິ, ເອໂກ ປາໂທທກໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປສິ, ເອໂກ ປາເທ ໂຘວິ, ເອໂກ ຕາລວຓ຺ຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພີຊມາໂນ ຐິໂຕ. ເອວໍ ເຕສຸ ວຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ເນສຸ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣໍ ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ເຕປຣິວຏ຺ຏໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ອາຣຠິ. ມນຸສ຺ສປຣິສາ ປຎ຺ຈ ຊນາວ ອເຫສຸໍ, ເທວປຣິສາ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນາ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖໂຣ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມໂກຏີຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ‘‘ມຍາ ທຸກ຺ກຣສຕາຠຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຐມເມວ ອຎ຺ຎາສີຕິ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ນາມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ເຖຣໍ ອາລປນ຺ໂຕ ‘‘ອຎ຺ຎາສິ ວຕ, ໂຠ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ, ອຎ຺ຎາສິ ວຕ, ໂຠ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ຕເທວ ນາມໍ ຊາຕໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິຕິ ຫິທໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎສ຺ສ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕ຺ເວວ ນາມໍ ອໂຫສີ’’ຕິ.

ອິຕິ ເຖໂຣ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ປາຏິປທທິວເສ ຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖໂຣ, ທຸຕິຍປກ຺ຂທິວເສ ວປ຺ປຕ຺ເຖໂຣ, ຕຕິຍປກ຺ຂທິວເສ ມຫານາມຕ຺ເຖໂຣ, ປກ຺ຂສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖິຍໍ ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖໂຣ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ປຎ຺ຈມິຍາ ປນ ປກ຺ຂສ຺ສ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສພ຺ເພປິ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐິຕາ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາ ຍສທາຣກປ຺ປມຸເຂ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສ ປຸຣິເສ, ກປ຺ປາສິຍວນສຓ຺ເຑ ຕິໍສມຕ຺ເຕ ຠທ຺ທວຄ຺ຄິເຍ, ຄຍາສີເສ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ສຫສ຺ສມຕ຺ເຕ ປຸຣາຓຊຏິເລຕິ ເອວໍ ມຫາຊນໍ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ພິມ຺ພິສາຣປ຺ປມຸຂານິ ເອກາທສນຫຸຕານິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ, ເອກໍ ນຫຸຕໍ ສຣຓຕ຺ຕເຍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຊມ຺ພຸທີປຕເລ ສາສນໍ ປຸປ຺ຜິຕຜລິຕໍ ກຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີປມຓ຺ຑລໍ ກາສາວປຊ຺ໂຊຕໍ ອິສິວາຕປຏິວາຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ເຊຕວນມຫາວິຫາຣໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສນຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິທ຺ຘຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕເຣ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ອຄ຺ໂຄ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ.

ເຖໂຣປິ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ອຕ຺ຕໂນ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິກາ ອປກ຺ກມິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ປຸຓ຺ຓມາຓໂວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສາສເນ ອຄ຺ຄຘມ຺ມກຖິໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ໂທຓວຕ຺ຖຸພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄິເນຍ຺ຍໍ ປຸຓ຺ຓມາຓວໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ວສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘານໍ ອນ຺ເຕວາສິກຠາວໍ ກຕ຺ວາ ສຍໍ ທສພລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ຄາມນ຺ຕເສນາສນໍ ອສປ຺ປາຍໍ, ອາກິຓ຺ໂຓ ວິຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ຉທ຺ທນ຺ຕທຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຉທ຺ທນ຺ຕທຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຉທ຺ທນ຺ຕຫຕ຺ຖິກຸລໍ ນິສ຺ສາຍ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ.